Viruslar va faglar. Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	20.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Viruslar va faglar. Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari

Купить

Viruslar va faglar. Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari. Ko'payishi. Viruslar va faglarning ahamiyati

• 1. Viruslar va faglar • 2. Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari. Ko'payishi. Viruslar va faglarning ahamiyati • 3. Viruslar va faglarning ahamiyati REJA:

VIRUSLAR VA FAGLAR Viruslar. 1892-yilda rus olimi D. I. Ivanovskiy tamaki o‘simligida uchraydigan tamaki mozaikasi deb ataluvchi kasallik qo‘zg‘atuvchining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqladi. Ushbu qo‘zg‘atuvchi viruslar bakteriyali filtrlardan o‘ta olish xususiyatiga ega. Natijada sog‘lom o‘simlikni filtrlardan o‘tgan suyuqlik bilan zararlash mumkin. Oradan bir necha yil o‘tib F. Leffler va P. Froshlar uy hayvonlarida uchraydigan qizil kasalligi qo‘zg‘atuvchilari ham bakteriyali filtrlardan o‘tib ketar ekan, degan xulosaga keldilar. Nihoyat, 1917-yil kanadalik bakteriolog F. de Erell bakteriyalarni zararlovchi bakteriofag-virusni kashf etdi. olashni o'rganadi (Jdanov V.M., 1990-y.) 1886-yili nemis olimi Adolf Mayer Gollandiyada tamaki o‘simligida uchraydigan mozaika kasalligini o&#39

Viruslar va faglar Shunday qilib, o‘simlik, hayvon va mikroorganizmlarda viruslar kashf etildi. Ushbu kashfiyotlar hayotning hujayrasiz shakllari, ya’ni yangi fan sohasi — virusologiya (viruslarni o‘rganuvchi fan) vujudga kelishiga sabab bo‘ldi. Viruslar virusologiyada o‘iganiladigan mustaqil fan bo‘lib, o‘z obyekti va tadqiqot metodlariga ega. Umumiy virusologiya viruslaming tabiati, ulaming tuzilishi, ko'payishi, sistematikasi, biokimyosi, genetikasini o'iganadi. Tabiiy, veterenariya va qishloq xo‘jaligi virusologiyalari virusiarning patogenligi, ulaming yuqumliligi, profilaktikasi, diagnostikasi va ular qo‘zg‘atadigan kasalliklami davolashni o'rganadi (Jdanov V.M., 1990) Viruslar biologik mikroskopda ko‘rinmaydi, sun’iy oziqa muhiI Ida o‘smaydi, faqat o‘simlik, hayvon, odam

Faqat umurtqalilarda uchraydigan viruslarga gerpes, adenoviruslar, ortomikso viruslar, arenoviruslar, koronaviruslar kiradi. Bir qator viruslar filogenetik to‘siqlarni yengib o ‘tib, ham umurtqalilar, ham umurtqasizlar organizmida (kanalar, chivinlar, iskaptoparlar) ко‘paya olish xususiyatiga ega. Bularga bunyaviruslar, togavimslar, rabdoviruslar va reoviruslaming ma’lum bir turkumlarini kiritsa bo‘ladi. Bu viruslar uchun bo‘g ‘imoyoqlilar ham tabiiy xo‘jayin, ham tashuvchi vazifasini bajaradi. Bunday viruslar arboviruslar deb ataladi. Virusning hujayraga kirib borishi yuqumlilik xususiyatini keltirib chiqaradi. Chunonchi, sariq kasalligini qo‘zg‘atuvchi A va B viruslar jigar hujayralariga kirishi mumkin. Virus zarrachalarining to'planishi ularning hujayradan chiqib ketishiga olib kela

1917-yilda fransuz mikrobiologi D.Errel ichburug' qo'zg'atuvchisi kulturasiga bemor najasini suzib qo'shganda, bakteriyalarni lizisga uchrashini kuzatgan. Ichburug' bakteriyalari kulturasini ko'p marta qayta-qayta ekilganda ham lizis qiluvchi omil nafaqat saqlanib qolgan, balki faollashgan. Muallif bakteriyalarni erituvchi omilni «bakteriofaglar» - bakteriyalarni «yeb qo'yuvchilar» (lotincha phagos - yeb qo'yuvchi), bakteriyalam ing lizisi bilan tugaydigan bakteriofaglar ta'sirini - «bakteriofagiya hodisasi» deb nomlagan. Bakteriofaglar nomenklaturasi, ularga moyil xo'jayin turining nomiga bog'liq. Masalan, ichburug' bakteriyalarini lizis qiluvchi faglar, ichburug' faglari, salmonellalamiki - salmonella bakteriofaglari, bo'g'm a b

Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari. Ko'payishi. Viruslar va faglarning ahamiyati O'simiiklarda viruslar sfera yoki tayoqcha shaklidagi oqsilli qobiq va uning ichida joylashgan nuklein kislotadan iborat bo'ladi. Nuklein kislota miqdori 15—45% atrofida, spiral simmetriyalilarda 5%, batsillalarga o‘xshashlarida 1% ga yaqin, ba’zi vakillarida 20% ga yaqin lipidlar ham uchraydi. Bulardan tashqari, virus kristallarida 50% ga yaqin suv ham bo'ladi. Tamaki o‘simligi mozaikasi virusi tayoqcha shaklidagi nukleproteid bo'lib, hujayradan tashqaridagi virus virion (hujayra ichiilagisi vegetativ qurollangan virus) deb ataladi. Virionlar boshqa organizmlaiga kirgandan so‘ng o'zining tirikligini namoyon qiladi. Tamaki o‘simligining zararlangan

Shakliga ko‘ra viruslar 4 ta guruhga ajratiladi. — sferik (gripp virusi, parotip, tovuqlardagi leykoz); — tayoqchasimon (tamaki mozaikasi kasalligi); — kubsimon (chin chechak); — spermatozoidsimon (fag). Virion markazida nuklein kislota (DNK yoki RNK) joylashgan bo‘lib, bir yoki ikki qavatli qobiq bilan o‘ralgan bo‘ladi. Birinchi qobiq kapsid deb nomlanib (yunon. kapsa — quti), uning tarkibi oqsildan tashkil topgan bo'Iib, u bir nechta monomerlardan tashkil topgan. Kapsomeriaming soni har bir virusda o‘zgarmaydi (poliomelitda - 60 ta, adenovirusda — 252 ta, tamaki mozaika kasalligi virusida — 2000 ta). Nuklein kislota va kapsiddan iborat virion nukleokapsid deb nomlanadi. Oddiy viruslarda bitta nukleokapsid bo‘lsa, ba’zi virionlarda nukleokapsid lipiddan iborat qobiq bilan o'ralgan

Hujayraviy tuzilishdagi organizmlarda DNK va RNK kabi nuklein kislotalar bo‘lib, viruslarda ularning faqat biri uchrashi mumkin. Shunga ko‘ra viruslar DNK yoki RNK saqlovchi guruhlarga ajratiladi. Bakteriofag, adenovirus kabi viruslar DNK ga ega, ensefalit, qizamiq, qizilcha, quturish, gripp kabi kasalliklarni keltirib chiqaradigan viruslarda RNK bo‘ladi. Viruslar nukleoproteinlarga o‘xshash bo‘lib, ular nuklein kislota (DNK yoki RNK) va uning atrofini o‘rab turgan virus qobig‘ini hosil qiladigan oqsillardan iborat. Virus qobig‘i kapsid deb ataladi. Ayrim viruslarda esa ferment borligi aniqlangan, uning yordamida viruslar hayvon hujayralarining ichida qayta ko'payadi. M asalan, gripp A virusida neyrom inidaza va transkriptaza; epidemik parotit, paragripp viruslarida gem olizin; faglard

Ko‘pchilik viruslarda DNK halqa ko‘rinishida (poliomavirus), parvovirusda DNK bitta spiral, reoviruslarda RNK ikkita spiral holatda bo‘ladi, Virusiarning nuklein kislotalarining tarkibiga kiruvchi azotli asos va shakar komponentlari bir-biridan farq qiladi. Viruslardagi nuklein kislotaning molekulyar massasi ham virusiarning turiga qarab, DNK saqlovchi viruslar uchun 1×10 dan ⁶ 2×10 daltongacha, RNK uchun 2×10 dan 15×10 daltongacha bo‘lishi ⁶ ⁶ ⁶ mumkin.Virus oqsili 16—20 aminokislotalardan tashkil topgan. Har bir virus uchun aminokislotalar o‘zlarining С va N aminogruppalari bilan birgalikda ma’Ium bir tartibda joylashgan bo'ladi. Bitta virusda oqsil bir tur polipeptid zanjiridan tashkil topgan bo‘lsa, ikkinchi tur virus oqsili esa bir necha xil polipeptidlar zanjiridan hosil bo‘ladi.

Ko'pchilik viruslar past temperaturalarga ham chidamli bo'ladi. Masalan, gripp virusi —70°C temperaturada 6 oy yashay oladi. I’siltakoz virusi esa ushbu temperaturaga bir yilgacha chidasa, xona haroratida esa bir necha kun ichida nobud bo‘ladi. Ko'pchilik viruslar juda tez (vakuumda) quritilsa, uzoq muddat chidamli bo‘ladi. Masalan, ensefalit virusini vakuumda quritib, besh yil saqlash mumkin. Lekin ultrabinafsha nurlar viruslaiga salbiy ta’sir etadi, chunki nuklein kislotalar bu nurlami ko‘p yutadi. Viruslar shunchalik kichikki, ular oddiy bakteriyalami tutib qoluvchi chinnidan yasalgan ffltrdan ham oson o‘ta oladi. Ulaming kattaligi nanometr bilan o'lchanadi.Viruslarning tuzilishi va kimyoviy tarkibi, shakli, hajmi, xususiyatlari. Ko'payishi. Viruslar va faglarning ah

Viruslarning ko‘payishi ularning hujayradan tashqarida mustaqil ravishda bo‘linish qobiliyatiga ega emasligi bilan bakteriyalardan farq qiladi. Ular faqat tirik hujayralarga kirgandan keyin ko‘payadi. Virus replikatsiyasi odatda quyidagi bosqichlardan iborat: Adsorbsiya (birikish) – Virus o‘zining yuzasidagi maxsus retseptorlar yordamida mezbon hujayraning membranasiga birikadi. Bu bosqichda virus va hujayra orasidagi retseptor-molekulyar o‘zaro ta’sir muhim rol o‘ynaydi. Penetratsiya (hujayraga kirish) – Virus hujayra ichiga kiradi. Bu jarayon endositoz yoki membranalar qo‘shilishi orqali sodir bo‘ladi. Bakteriofaglar esa DNK yoki RNK sini bakteriya ichiga yuboradi, kapsidi esa tashqarida qoladi. Dekapsidatsiya (ochilish) – Virusning oqsil qobig‘i (kapsidi) parchalanib, uning genetik mat

Genetik tadqiqotlarda vosita sifatida: Viruslar genetik materialni bir hujayradan boshqasiga o‘tkazish qobiliyatiga ega bo‘lib, bu xususiyat genetik tadqiqotlar va biotexnologiyada qo‘llaniladi. Evolyutsiyada roli: Viruslar turlararo genlarni tashish orqali evolyutsiyani boshqaradi va ekotizimlarda muhim rol o‘ynaydi. Tibbiyotda qo‘llanilishi: Ba'zi viruslar asosida vaksinalar ishlab chiqiladi, bu esa turli kasalliklarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Viruslar va faglarning ahamiyati

Viruslar va faglarning ahamiyati Bakteriofaglarning o'ta maxsusligidan ular bakteriya kulturalarini fagotiplash va differensiatsiya qilishda foydalaniladi. Bakteriyalarni fagotiplash mikrobiologiya amaliyotida keng qo'llaniladi. Bunda nafaqat tekshirilayotgan kulturaning turi, balki fagotipi (fagovar) ham aniqlanadi. Bu bir turga xos bakteriyalarning retseptorlariga faqat muvofiq faglar adsorbsiya qilinishini bildiradi, natijada bakteriya hujayrasi lizisga uchraydi. Bir qator tip maxsus fag to‘plamlarining ishlatilishi tekshirilayotgan kulturaning infeksiya manbai ekanligini va uning yuqish yo‘llarini aniqlashda epidemiologlarga katta yordam beradi. Shu bilan bir qatorda, tashqi muhit (suv havzalaridagi faglar) bo‘yicha ularga muvofiq bakteriyalarni aniqlash mumkin. Hozir ichburug‘

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami