витаминлар - Биология - Образовательные программы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	18.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Образовательные программы
Предмет	Биология

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

2 Продаж

витаминлар

Купить

VITAMINLAR
Jizzax politexnika instituti
Norqulova Zoxida Toshboyevna
Asatullayeva Sitora Bosimjonovna
Abdukadirova Mahliyo Keldibek qizi
ANNOTATSIYA
Maqolada vitaminlarning inson hayotida tutgan o’rni, vitaminlarning turlari
va ularning ahamiyati, qanday kasalliklarni keltirib chiqarishi haqida fikrlar bayon
etilgan.
Kalit so’zlar: vitamin, beriberi, multivitaminoz, gipovitaminoz, gipervitaminoz,
dorivor giyohlar, biotin, asparagin, serin, karotin, katexin, flavonol.
ABSTRACT
The article describes the role of vitamins in human life, the types of vitamins
and their importance, and what diseases they cause.
Key words: vitamin, beriberi, multivitamin, hypovitaminosis, hypervitaminosis,
medicinal herbs, biotin, asparagine, serine, carotene, catechin, flavonol.
Аннотация
В статье изложены мнения о роли витаминов в жизни человека, о
видах витаминов и их значении, о том, какие заболевания они вызывают.
Ключевые слова: витамин, бери-бери, поливитаминоз, гиповитаминоз,
гипервитаминоз, лекарственные травы, биотин, аспарагин, Серин, каротин,
катехин, флавонол.
KIRISH

Vitaminlar inson va hayvonlar uchun muhim ahamiyatga ega bo’lgan, turli
kimyoviy tuzilishdagi organik birikmalardir. Organizm uchun juda kam miqdorda
talab etiladigan (oqsil, yog’ va uglevodlardan farqi) bu birikmalar fermentlar
molekulasi tarkibiga kirib, to’qimalardagi moddalar almashinuvida ishtirok etadi.
Odam va hayvonlar organizmi ko’pchilik vitaminlarni faqat o’simliklardan
oziqovqat bilan birga oladi. Shuning uchun ovqat mahsulotlari tarkibida biror
vitaminning bo’lmasligi yoki yetishmasligi inson ya hayvonlar organizmida
moddalar almashinuvining buzilishiga, keyinchalik esa avitaminoz hamda
gipovitaminoz deb ataladigan og’ir kasalliklarning yuzaga kelishiga sabab bo’ladi.
Vitaminlar o’simliklar hayotida katta rol o’ynaydi. Ular moddalar almashinuvining
asosiy regulyatori - fermentlar biosintezida ishtirok etadi. Vitaminlarning
ko’pchiligi oqsillar bilan birlashib, fermentlar hosil qiladi.
Ba’zi vitaminlar aminokislotalar (masalan, vitamin H-biotin, asparagin,
serin va boshqa aminokislotalar) almashinuvida ishtirok etadi. Vitamin С , karotin,
katexinlar va flavonollar o’simlik to’qimalarida doimiy ravishda ro’y berib
turadigan oksidlanish va qaytarilish jarayonida faol qatnashadi. Bu jarayon davrida
vitaminlar ma’lum vaqt ichida oksidlanib va qaytarilib turadi. Vitaminlar ta’sirida
о ’simliklarning hosildorligi oshadi, yetilishi tezlashadi va ildizi tez rivojlanadi.
Ba’zi vitaminlar (karotinoidlar) esa fotosintez jarayonida va o’simlik gullarining
changlanishida ishtirok etadi.
Vitaminlarning biosintezi - deyarli barcha vitaminlar o’simlik organizmida
sintezlanadi. Faqat vitamin A va D ni hosil qiladigan birikmalar - provitaminlar
o’simlik to’qimalarida sintezlanib, hayvon organizmiga o’tgandan so’ng ular o’z
vitaminiga aylanadi. O’simlik to’qimalarida vitaminlar biosintezining borishi
hanuzgacha tajribalarda to’la aniqlangan emas.
Asosiy qism:
Inson kundalik hayotida turli xil narsalarni iste’mol qilishi mumkin. Uning
tarkibida esa turli xil moddalar va vitaminlar mavjud. Inson organizmi uchun A, B,

B1, B2, B6, B12, C, D, PP, K vitaminlari nihoyatda zarurdir. Ularning ta’siri inson
organizmi faoliyatida juda muhim rol o’ynaydi. Agar mazkur vitaminlardan
birortasi yetishmasa, inson organizmida turli xastaliklarning kelib chiqishiga
sharoit tug’iladi.
A vitamini. Agar inson organizmida bu vitamin kamayib ketsa, uning ko’rish
qobiliyati pasayadi, jumladan, qorong’i bo’lganda ko’ra olmay qoladi. Shabko’rlik
ham organizmda ana shu vitamin yetishmasligi natijasida paydo bo’lishi
aniqlangan. Bundan tashqari, A vitamini yetishmasligi oqibatida kishi tanasi
sho’rlaydi, sochlar tagi qurib ketadi, tirnoq esa yumshab qoladi. Bu vitamin
ko’proq sabzi, pomidor, ko’k no’xat, qovun, apelsin hamda sut mahsulotlarida
bo’ladi.
B1 vitamini va uning guruhi kamayib ketsa, kishida parishonxotirlik ro’y
beradi, xotira pasayadi, asablari tez shamollaydigan bo’lib qoladi va ishtahasi
bo’g’iladi. Bu darmondori suli, arpa non, qo’y go’shti va yana boshqa bir qator
mahsulotlarda bo’ladi.
B2 vitamini inson organizmida kamayib ketsa, ko’z yoshlanaveradi,
kamqonlik kelib chiqadi, kishi darmonsizlanadi, lablari bichilib ketadigan bo’lib
qoladi, lablar ustida ajinlar ham paydo bo’ladi. U tuxum, qo’y go’shti, xamirturush
va pishloqda bo’ladi.
B6 vitamini organizmda kamayib ketishi natijasida kishi yuragi o’ynaydigan
bo’lib qoladi. U arpa non, karam, sabzi, qovoq, suzma, pishloq va baliqda bo’ladi.
C vitamini inson organizmida kamayib ketsa, milklarda og’riq paydo bo’ladi,
bo’g’imlar og’riy boshlaydi, yaralar tez bitmaydi va kishi tez charchaydigan bo’lib
qoladi. U kartoshka, karam, bulg’or qalampiri, turli xil oshko’klar, qulupnay,
limon va apelsinda ko’p miqdorda uchraydi.
D vitamini inson organizmida yetishmasligi oqibatida uni oftob tez uradigan
bo’lib qoladi, sochlari to’kila boshlaydi. Bu vitamin sut mahsulotlarida ko’proq
bo’ladi.

K vitamini yetishmasligi oqibatida inson ichak, jigar va buyrak xastaliklariga
ko’proq chalinadi, qon yaxshi ivimaydi. Bu vitamin piyoz, karam, qovoq, ko’k
no’xat, loviya, ko’katlar, jigar va tuxumda mavjuddir.
E vitamin yetishmasa, organizmda yog’ bezlarining faoliyati buziladi.
Bunday holda sochlar tez oqaradi va to’kiladi. Bu darmondori buxanka non,
guruchli ovqatlar, jo’xori go’ja va jigarda ko’p miqdorda bo’ladi. Yuqorida
nomlari qayd etilgan vitaminlar inson organizmida yetishmasa, turli salbiy
o’zgarishlar sodir bo’lishi mumkin. Tirnoqlar tushib ketishi, bo’yin qismiga tez-tez
chipqon chiqishi, yuzga yara toshishi shular jumlasidandir. Bu xastaliklarda
ko’proq yong’oq, kungaboqar, kanop yog’idan foydalanish tavsiya etiladi.
Hozirgi vaqtda 13 ga yaqin vitamin ma’lum bo’lib, ular oqsillar, yog’lar va
uglevodlar bilan birgalikda vitaminlarning normal ishlashini ta’minlash uchun
odamlar va hayvonlarning ratsionida bo’lishi kerak. Bundan tashqari, vitaminga
o’xshash moddalar guruhi mavjud, vitaminlarning barcha xususiyatlariga ega,
ammo oziq-ovqatning qat’iy talab qilinadigan komponentlari emas. Vitaminlar
bo’lmagan, ammo organizmda ularning shakllanishi uchun kashshof bo’lib xizmat
qila oladigan birikmalar provitaminlar deyiladi. Bularga, masalan, organizmda
parchalanib, A vitamini hosil qiluvchi karotinlar, D vitaminiga aylanadigan ba’zi
sterollar (ergosterol, 7-degidroxolesterin va boshqalar) kiradi. Shunday qilib,
yog’lar, oqsillar, uglevodlar va mineral tuzlar bilan bir qatorda, inson hayotini
saqlab qolish uchun zarur bo’lgan kompleks teng ahamiyatga ega beshinchi
komponentni - vitaminlarni o’z ichiga oladi.
Vitaminlar organizmdagi barcha metabolik jarayonlarda eng to’g’ridan-
to’g’ri va faol ishtirok etadi, shuningdek, katalizator sifatida ishlaydigan ko’plab
fermentlarning bir qismidir. Inson tanasi uchun vitaminlarning qiymati juda
yuqori. Ushbu oziq moddalar mutlaqo barcha organlarning va umuman butun
organizmning ishini qo’llabquvvatlaydi. Vitaminlarning yetishmasligi uning
alohida organlarining emas, balki insonning sog’lig’ining umumiy
yomonlashishiga olib keladi.

Xulosa:
Oziq-ovqatlarda ma’lum vitaminlar yetishmasligi tufayli yuzaga
keladigan beriberi kasalligini chaqira boshlashdi. Agar kasallik bir nechta vitamin
yetishmasligi tufayli yuzaga kelsa, u multivitaminoz deyiladi . Ko’pincha siz biron
bir vitaminning nisbiy yetishmasligi bilan kurashishingiz kerak; bu gipovitaminoz
kasallik deyiladi . Agar tashxis o’z vaqtida amalga oshirilsa, u holda beriberi va
ayniqsa gipovitaminozni tanaga tegishli vitaminlarni kiritish orqali osongina
davolash mumkin. Ba’zi vitaminlarning tanaga haddan tashqari kiritilishi
gipervitaminozga sabab bo’lishi mumkin.
Foydalanilgan adaboyotlar
1. AMINJONOVA, C. TECHNOLOGIES OF EDUCATIONAL INNOVATION
AND USE OF METHODS IN THE DEVELOPMENT OF BIOLOGICAL
SCIENCE. ИНТЕРНАУКА Учредители: Общество с ограниченной
ответственностью" Интернаука", 27-30.
2. Akmalovna, A. C. (2022). Innovative Methods used in Biological Science
Teaching. Scholastic: Journal of Natural and Medical Education, 1(2), 5-11.
3. Akmalovna, A. C., & Ismatovna, B. B. (2022). YURAK XASTALIKLARIDA
QO LLANILADIGAN DORIVOR O SIMLIKLAR. Uzbek Scholar Journal, 10,ʻ ʻ
309-314.
4. Ergashovich, K. A., & Akmalovna, A. C. (2022). Soybean Cultivation
Technology and Basics of Land Preparation for Planting. Eurasian Journal of
Research, Development and Innovation, 7, 8-13.
5. Akmalovna, A. C. (2022). TALABALARDA TABIIY-ILMIY
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISHNING METODIK TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH. IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA ONLAYN
ILMIY JURNALI, 2(11), 109-117.

витаминлар

Купить