Vitaminlar. Vitaminlarning biologik qiymati - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	16 Январь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Vitaminlar. Vitaminlarning biologik qiymati

Купить

Vitaminlar. Vitaminlarning biologik qiymati 1. Vitaminlarga ta’rif. 2. Vitaminlar klassifikatsiyasi. Suvda eruvchi vitaminlar. Yog’da eruvchi vitaminlar. 3. Vitaminlarning biologik qiymati. 4. Vitaminga xos bo‘lgan birikmalar.

• Vitaminlar — tirik organizmda boʼladigan jarayonlarni biologik jihatidan tartibga soluvchi va katalizatorlik vazifasini oʼtovchi, turlicha kimyoviy tabiatli quyi molekulyar organik birikmalardir. • 1880 yilda rus olimi N. I. Lunin tomonidan organizm uchun ba’zi zarur mahsulotlar bor ekanligini tajriba asosida tasdiqlangandi. Polyak biokimyogari K. Funk bunday moddalarni vitaminlar deb nomladi, yaʼni lotincha «vita» soʼzi — hayot degan maʼnoni bildiradi.

Vitaminlar Quyi organik birikmalar Essential mikronutriyentlar Oz miqdorda talab qilinadi Metabolik jarayonlarning maromlashtirilishi va fermentativ ta minlanishida ishtirok etishadi.ʼ Plastik va quvvatiy ahamiyatga ega emas. Organizmda sintezlanmaydi.

Vitaminlar ularning suvda yoki yog da erishiga qarab sinflashtiriladi.ʼ Yog 'to'qimalarida saqlanadi. Keyinchalik iste'mol qilish uchun Uzoq vaqt davomida saqlanadi. Biologik membranalarning normal ishlashini ta minlaydi, o ziga xos ʼ ʼ gormonsimonlik xususiyatlarini namoyon etadi.Tanada saqlanmaydi. Siydik bilan chiqariladi. Muntazam ravishda qabul qilish kerak. Fermentativ hujayraviy jarayonlarda bevosita kofermentlar sifatida ishtirok etishadi. Hozirgi vaqtda vitaminlar vazifasini bajaruvchi o ttizdan ortiq birikmalar ma lum. ʼ ʼ Bular ichida vitaminlar va vitaminsimon birikmalar bo lib, faqat vitaminlarning o zi 13 dan (15…. 20….) ortiqdir. ʼ ʼ

Vitaminlardan tashqari shunday moddalar ham borki, ular vitamin bo lmasa-da, lekin organizmda vitaminlarga ʼ aylana oladi. Bunday moddalarni provitaminlar deyiladi. Provitaminlarga ba zi karotinoidlar, to g rirog i ʼ ʼ ʼ ʼ β-karotin misol bo ladi. Ozuqa ʼ ratsionida А vitamin o rniga karotin ishlatish mumkin. Karotin А provitamindir. Organizmda u А vitaminga ʼ aylanadi. Karotin sabzi, turli gullar, mevalar, sut, pomidor, qon zardobi tarkibida uchraydi. А vitamin ko pincha jigarda yig iladi. ʼ ʼ Vitaminlarning asosiy manbasi o simliklardir. Vitaminlarni tabiiy manbasidan ajratib olish, kimyoviy yoki ʼ mikrobiologik sintez asosida tayyorlash mumkin.

Vitaminsimon moddalar - vitaminlarnikiga oʼxshash xususiyatlarga ega va hujayraviy almashinuv jarayonlarida asosiy oʼrin tutadi. Farqi:  Ular haqiqiy vitaminlardan odatdagi ovqatlanishda tanqis miqdorda boʼlmasligi, metabolizm yoʼllarida yetarlicha sintezlanishi, organizmdagi disbalans(muvozanat buzilishi)ning belgilangan biomarkerlari va fiziologik ehtiyojlarning aniq meʼyorlari yoʼqligi bilan farq qiladi.  Turli sabablarga koʼra, xususan, moddalar almashinuvining intensivlashishi tufayli qoʼshimcha sintez qilish almashtirilmas nutrientlarning sarflanishiga yoki metabolik tizimlarning disbalansiga olib kelgani uchun ham organizm uchun optimal boʼlmaydi va ratsionda vitaminsimon moddalarning koʼproq tushishi talab qilinadi.  Vitaminsimon birikmalarga quyidagilar kiradi: xolin, betain, k

Vitaminlarning ovqat bilan birga yetarlicha tushmasligi oqibatida patologik holatlar – avitaminozlar va ozuqaviylik statusi buzilishi – gipovitaminozlar rivojlanadi. Mutlaq yoki nisbiy vitamin yetishmasligi rivojlanishining sabablari quyidagilar boʼlishi mumkin:  alimentar vitamin tanqisligi, yaʼni ratsionda ularning asosiy manbalari kam miqdorda boʼlishi;  vitaminlarga ortiqcha ehtiyoj;  vitaminlar absorbsiyasi va metabolizlanishi (almashinuvi) buzilishi.

 Аlimentar vitamin tanqisligi ko pincha ularning manbai bo lgan oziq-ovqat mahsulotlarini kam iste mol qilish, shuningdek , ʼ ʼ ʼ mahsulotda yoki taom noratsional saqlanganligi va pazandalik ishlovi berilganligi oqibatida ulardagi vitaminlar parchalanib ketganligi, antivitaminlar (vitaminni parchalovchi fermentlar) mavjud bo lganligi oqibatida rivojlanadi. ʼ  Vitaminlarga ortiqcha ehtiyoj yuqori yuklamalar sharoitida yashash va ishlash, o ziga xos iqlim sharoitlarida, kuchli ʼ jismoniy va ruhiy zo riqishlar (stressli sharoitlar), asosiy makronutrientlar oshiqcha tushishi, shuningdek , homiladorlik , ʼ bolani ko krak suti bilan emizib boqish va bir qator kasalliklardan himoyalovchi mexanizmlarida qo shimcha (odatdagi ʼ ʼ fiziologik ehtiyojlardan tashqari) sifatida yuzaga keladi.  Vitamin

C vitamini – Askorbat kislota • Инсон организмида синтезланмайди ва овқат билан бирга етарли миқдорда тушиб туриши керак. • Аскорбат кислота иссиқлик ишловига нисбатан ўта бардошсиз бўлади ва сабзавот (мева)ларни қаттиқ қайнатиш пайтида ёки суюқ овқатларни усти очиқ ҳолда иситганда 2 -3 дақиқадаёқ тўлиқ парчаланиб кетади. • Темир идишлар ёки маиший ошхона анжомларининг темир қисмлари билан алоқада бўлиш ҳам аскорбат кислотанинг парчаланишига олиб келади. • Нордон муҳитда аскорбат кислотанинг бардошлилиги ошади, шу сабабли ҳам pH паст бўлган маҳсулотлар, айтайлик, цитрус шарбатларида С витамини миқдори узоқ вақтгача сақланади. • Аскорбат кислота овқат билан ҳақиқий тушишини ҳисоблаганда, унинг пазандалик ишловидан сўнгги йўқолиши 50 фоиз деб ҳисобланади. • Аскорбат кислота ингичка ичакда қа

Биофлавоноидлар ёки Р-витамин • Фақат ўсимликларда синтезланади. 5000 га яқин тури мавжуд. • Биофлавоноидлар яхши сўрилади ва ичак девори ҳамда шиллиқ қавати бўйлаб тез узатилади. • Оддий шароитларда яшайдиган катта ёшдаги соғлом одам учун биофлавоноидларга бўлган кунлик эҳтиёж 50 - 70 мг.ни ташкил этади. • Овқатланишда сабзавотлар, мевалар, тар мевалар, цитрус мевалари, ошкўкилар, шарбатлар кам истеъмол қилинганида, биофлавоноидларнинг организмга тушиши кескин қисқаради. Ҳайвон озуқа хом-ашёлари ва қайта ишлов берилган дон маҳсулотларида биофлавоноидлар бўлмайди.

Тиамин ёки В1 витамини • Овқат билан тушаётган В1 витамини йўғон ичакда сўрилади. • Тиаминнинг сўрилишини пасайтиришга, биринчидан, антивитаминлар – тиаминаза ферменти сабабчи бўлиб, у ёмон иссиқлик ишлови берилган дарё балиғида ва баъзи моллюскаларда, шунингдек, қирқбўғинлар оиласининг истеъмол қилинувчи ўсимликларида мавжуд бўлади; иккинчидан, кундалик катта миқдорда истеъмол қилинувчи чой ва қаҳва (ҳатто кофеинсиз)нинг таркибий қисмлари антивитамин омилларига киради. • Тиамин дифосфат (ТДФ) В1 витаминининг асосий биологик фаол кофермент шаклидир. • Тиамин трифосфат ҳам асаб ва мушак ҳужайраларида ноферментатив вазифани бажаради. • Тиамин сақлаш ва қайта ишлашга нисбатан етарлича чидамлидир: пазандалик йўқотишлари ўртача 25 % ни ташкил этади. • Тиамин организмга асосан ўсимлик маҳсулотла

Рибофлавин ёки В2 витамини • Рибофлавин ингичка ичакда самарали абсорбцияланади ва организмда флавинлар: флавинадениндинуклеотид (ФАД) ва флавинмононуклеотид (ФМН) таркибида кофермент функцияни бажаради. Улар углеводлар, ёғлар ва оқсилларнинг алмашинувида иштирок этишади. • Асосий озуқа манбалари сут маҳсулотлари, гўшт маҳсулотлари, тухум ва маржумак ёрмасидир. • Бошоқлилар, сабзавотлар ва меваларда ушбу витамин жудаям камдир. • Рибофлавин сақлаш ва қайта ишлашга нисбатан етарлича чидамлидир: пазандалик йўқотишлари ўртача 25 % ни ташкил этади. • Қуёш нури В2 витаминини, хусусан, сут таркибидагисини аҳамиятли даражада (50 ... 70 % гача) парчалаб ташлашга қодир. • Инсоннинг пиридоксинга бўлган эҳтиёжи унинг жинси, ёши ва қувват сарфлашига боғлиқ бўлади. В2 тушишида ҳар куни 1,3- 2,4 мг истеъ

• пиридоксаль-5-фосфат (ПАЛФ) инсон метаболизми учун энг муҳим фаол кофермент шакл ҳисобланади • В6 витамини ингичка ичакда самарали (75% гача) абсорбцияланади. • Организмда амино- ва мой кислоталарни синтезлашда ва уларни бошқа моддаларга айланишида муҳим вазифани бажаради. Нерв тизими, қон айланиши ва жигар фаолинтини яхши ўтишида керакли витаминдир. • В6 витамин гўштли маҳсулотларда, балиқда, ловияда, картошкада кўп бўлади. • Пиридоксин юқори температура, ишқор, кислота таъсирига чидамли, лекин, ёруғлик таъсирида парчаланиб кетади. • Витаминни организмга етишмаслиги дерматит (тери касаллиги)га сабаб бўлади. • В6 гиповитаминози асосан рационда гўшт маҳсулотлари ва бошоқли донлар асосидаги маҳсулотлар билан бирга тушиши чуқур танқис бўлган ҳолатларда кузатилади. • Инсоннинг пиридоксинга б

Кобаламин ёки В12 витамини • В12 витамини таркибига кобальт киради. • Ошқозон-ичак йўлларида сўрилади. • В12 нинг ташилиши фақатгина кальций иштирокида самарали бўлади. • В12 витаминнинг организмга етишмаслиги оқибатида оғир касалликлар келиб чиқади ва хатто ўлимга олиб келади. Бу анемия (камконлик) касаллиги бўлиб, бунда қондаги гемоглобин миқдори камайиб кетади, қувватсизланиш, иштахани бўғилиши каби нохуш холлар организмда сезилади. • В12 витаминга бой маҳсулотларга гўшт, жигар, буйрак, балиқ, пишлоқ, сут мисол бўлади. • В12 витамини анемия, полиневрит ва радикулит касалликларини даволашда ишлатилади. • В12 алиментар танқислиги учрашининг салмоқли улуши ашаддий вегетарианлар ҳиссасига тушади, шунингдек, ошқозони касал ва 60 ёшдан ошган шахсларда учрайди. Гижжа касалликлари (масалан, диф

А витамин (ретинол) • А витамин сарғиш қовушқоқ суюқликдир. • Инсон организмига А витаминнинг етишмаслиги ксерофтальмия, яъни товуқларда бўладиган қоронғида кўрмаслик (шапкўрлик) касаллигига сабаб бўлади. • А витамин ўсиш омилидир. Бу витамин етишмаган ёш организм ўсишдан тўхтайди, айниқса суяк ўсмайди. • А витамин балиқ мойида, жигарда, сариёғда ва сутда 0,5 % дан то 4 % гача учрайди. • Каротин моддаси А провитамин ҳисобланганлиги учун, каротинга бой бўлган сабзи, қизил калампир, помидорларни истеъмол қилиш орқали организмнинг А витаминга бўлган талабини қондириш мумкин. • Ретинол ёруғлик ва ҳаво кислород таъсирида, ҳамда овқат тайёрлаш жараёнида 30 % гача парчаланиб кетиши мумкин. • Организм ретинол билан таъминланганлигининг объектив кўрсаткичи унинг қон плазмасидаги концентрациясидир.

Д витамин (кальциферол) • Кальциферол деганда икки бирикма назарда тутилади: эргокальциферол (Д2) ва холекальциферол (Дз). • Булар қондаги кальций ва фосфор миқдорини тартибга солиб туради, суякни минералланишида иштирок этади. • Д витаминнинг етишмаслигидан болаларда рахит касаллиги, катта ёш одамларда эса остеопороз (суяк фаолиятини бузилиши) каби касалликлар пайдо бўлади. Бунинг оқибатида суякда синган жой ва тишда емирилиш содир бўлади. • Кальциферол балиқ мойида, мол жигарида, тухумда, сутда ва сариёғда кўп учрайди. • 7 — дигидрохолестерин моддаси Д провитаминдир. • Овқат тайёрлашда Д витамин парчаланмайди.

Е витамин (т о к о ф е р о л) • Энг активи α - токоферол ёки Е витаминдир. • У липидлар таркибидаги тўйинмаган мой кислоталарни оксидланишидан сақлайди ва ферментларнинг биосинтезини амалга оширади. • Е витаминнинг организмга етишмаслиги сабабли марказий асаб тизими ва насл қолдириш жараёнининг фаолияти бузилади. • Токоферол витамини ўсимлик мойларида жуда кўп учрайди: ловия, пахта чигити, кунгабоқар мойлари 40 % дан 120 % гача, нонда, ёрмада 2 % дан то 15 % гача бўлади. • Е витамин қиздиришга анча чидамли, фақат ультрабинафша нурлари таъсирида парчаланади.

К витамини • Табиатда икки кўринишда: ўсимлик филлохинони (К1) ва бактериялар менахинон (К2) сифатида намоён бўлиб, инсон организмида К1 шаклидан пайдо бўлади. Менахинонлар К витаминининг фаол шакли ҳисобланади. • Ёғлар ва ўт кислоталари мавжуд бўлганида ингичка ичакда яхши сўрилади. • К витамини К2 шаклида нормал ичак флорасидан 1,5 мг/сут.гача синтезланади, бунинг ҳисобига ичакларда ушбу витаминнинг захираси тўпланади. Организм тўқималарида К витамини қарийб тўпланмайди. • яшил сабзавотлар ва баъзи ўсимлик ёғлари (соя, зайтун, рапс, пахта) ҳам киради. Е витамин қиздиришга анча чидамли, фақат ультрабинафша нурлари таъсирида парчаланади. • К витаминига бўлган эҳтиёж 200 ... 300 мкг/ сут.га тенг бўлади. Соғлом одамда организмнинг К витамини билан таъминланганлиги кўрсаткичи қон ивиш тизимин

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami