Web-kontentni boshqarish tizimlari , ro‘yxatlar - Informatika va AT - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	281.0KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Informatika va AT

Web-kontentni boshqarish tizimlari , ro‘yxatlar

Sotib olish

Web-kontentni boshqarish tizimlari , ro’yxatlar

Reja:
1. Ro’yxatlar haqida umumiy tushuncha.
2. Markerlangan ro’yxatlar.
3. Nomerlangan ro’yxat.
4. Aniqlovchi ro’yxatlar.

Ro’yxatlar haqida umumiy tushuncha
HTML hujjatda ma’lumotlarni qulay shaklda tasvirlash maqsadida
ro’yxatlar va jadvallar tashkil qilingan. Ro’yxatlar elementlarini nuqtalari
bo’yicha tartiblasa, jadvalllar esa ma’lumotlarni satrlar va ustunlar bo’yicha
joylashtiradi. Ro’yxatlardan to’g’ri foydalanish katta hajmli ma’lumotlarning
o’qilish qulayligini oshiradi. Ro’yxatlarni quyidagi uchta holatda qo’llash
maqsadga muvofiq:
1. Bir jinsli ma’lumotlarni biror belgilar bo’yicha sinflarga ajratish;
2. Katta hajmli ma’lumotlarni abzas bilan tasvirlashda ularni o’ q ish
qiyinlashsa;
3. Biror bir jarayonnni tasvirlashda ;
Quyida biz misol ko’ramiz:
Misol 7_1
< html >
< body >
mening qizi q ishlarim.
< ul >
< li > Viruslar
<li> WWW ni tamosha qilish.
<li> CGI
<li> PHP
</ ul>
</ body >
</ html >

Bu yerdan ko’rinadiki ro’yxatlar ma’lumotlarni oson va tushunarli
o’qilishini ta’minlaydi. Ro’yxatlar asosan 3 ta asosiy tiplarga bo’linadi.
Bular: markirlangan, nomerlangan va aniqlovchi ro’yxatlar. Bulardan
tashqari boshqacha tipli ro’yxatlar ham mavjud, ammo ko’p
qo’llaniladiganlari biz sanagan uchtasidir. Yuqorida biz sanab o’tgan tiplar
bir biridan nomerlash usullari va tuzilishi bilan farq qiladi.
Markirlangan ro’yxatlar.
Ko’pchilik h ollarda nomerlangan yoki markirlangan ro’yxatlardan
foydalaniladi. Bunday ro’yxatlarda h ar bir punkt kichik piktopragramma
bilan boshlanadi. Markirlangan ro’yxatlar <ul> va </ul> teglari yordamida
beriladi.
Misol: 7_2
<html>
<head><title>Markirlangan ro’yxatlar</title></head>
<body>
<ul>
<lh><b> Kompyuter avlodlari </b></lh>

<li> I - avlod
<li> II - avlod
<li> III - avlod
<li> IV - avlod
</ul>
</body>
</html>
Bu yerda <lh> va </lh> teglari orasida ro’yxat sarlavhasi yozilgan. Barcha
<li> va </li> teglari <ul> va </ul> markirlangan teglar orasiga joylashgan
bo’lishi shart. <li> tegi type parametriga ega va biz bu parametr qiymatlari
bilan tanishib chiqamiz. Bu parametr yordamida ro’yxatda hosil qilinadigan
ro’yxat elementlari oldidagi markerlar tipi aniqlanadi parametr qiymati
sifatida quyidagi uchta qiymatlardan foydalanish mumkin:
1. disc - bu qiymat brauzerga markerlarni kichik qoraga bo’yalgan doira
shaklidaligini ko’rsatadi.
2. c ircle - bu qiymat esa brauzerga makerning bo’yalmagan aylana
shaklida bo’lishini bildiradi.

3. s quare - bu qiymat markerning kichik to’g’ri to’rtburchak shaklida
bo’lishini bildiradi.
Bu qiymatlarni ko’rsatilgandek kichik harflar bilan yozish kerak.
Misol: 7_3
<html>
<head>
<title> Markirlangan ro’yxat</title>
<body>
<ul>
<li type=”circle”> Birinchi punkt
<li type=”disc”> Ikkinchi punkt
<li type=”square”> Uchinchi punkt
</ul>
</body>
<html>

Ta ’ kidlab o’tish kerakki u yoki bu hosil qilinadigan markerlarni bir xilligi
hamma vaqt ham bir xil bo’lavermaydi. Brauzer turiga qarab har xil bo’lishi
mumkin.
Nomerlangan ro’yxat
Nomerlangan ro ’ yxat markerlangan ro ’ yxatga o ’ xshaydi . Yagona farqi
shundaki nomerlangan ro ’ yxatda har bir punkt oldiga grafik marker emas
balki avtomatik ravishda ketma - ket nomerlar yoki h arflar joylashtiradi .
Nomerlangan ro’yxat <ol> va </ol> teglari yordamida beriladi, ro’yxatdagi
punktlar esa <li> bilan aniqlanadi. Jimlik bo’yicha nomer 1 dan boshlanadi.
Misol: 7_4
<html>
<body>
<ol tupe=1,2,3…>
<lh><b> Sayo h atlarim garfigi</b></lh>
<li> Samalyotda Parijga kelish
<li> Kechqurun Berlinga borish.
<li> Poyezda Venaga borish
<li> Samolyotda Rimga
<li> Uyga qaytish
</ol>
</body>
</html>

Agar nomerlash tiplarini o’zgartirish talab qilinsa, quyida ko’rsatilgan 5 ta
tiplardan foydalanish mumkin:
type=1 standart nomerlash.1,2,3,4,5,….
type=a Katta harflar A, B,C,D,E,…..
type=d Kichik harflar a,b,c,d,e,….
type=i Rim raqamlari I,II,III,IV,V,…
type=i kichik Rim rakamlari.i,ii,iii,iv,v,….
Ro’yxatda boshlang’ich nomerini oldindan aniqlash imkoniyati mavjud
Buning uchun <ol> tegida start parametri mavjud.
Buni quyidagi misolda ko’rib chikamiz:
Misol 7_5
<html>
<head>
<title>Namunali ro’yxat</title>
<body>
<ol start=5>
<li>Beshinchi punkt
<li>Oltinchi punkt

<li value=10>Uninchi punkt
<li>O’n birinchi punkt
</ol>
</ body >
</ html >
Biz ko’p boskichli ro’yxatlarni ham tuzishimiz mumkin. Buning uchun
markerlangan va nomerlangan elementlarni aralashtiramiz. Quyidagi misolni
ko’ramiz
Misol 7_6
<html>
<head>
<title>Aralash ro’yxat</title>
</head>
<body>
<ol>
<li>Birinchi punkt<ol>

<li>Birinchi punktning birinchi punkti
<li>Birinchi punktning ikkinchi punkti
</ol>
<li>Ikkinchi punkt
<ul>
<li>Ikkinchi punktning birinchi punkti
<li>Ikkinchi punktning ikkinchi punkti
</ ul >
</ ol >
</ body >
</ html >
Aniqlovchi ro’yxatlar
Aniqlovchi ro’y h atlar markirlangan va nomerlangan ro’y h atlar kabi
ko’p ishlatilmasa ham ba’zi h olatlarda foydali. Aniqlovchi ro’yxatlarda h ar
bir punkt ikkita qismdan iborat. Ikkinchi qismida birinchi qism h aqida
q o’shimcha ma’lumot beriladi. Shuning uchun ham aniqlovchi ro’yxatlar
boshqa ro’yxatlarga q araganda boshqacha ko’rinishga ega. Uning h ar bir
punktni tasvirlash uchun ikkita teg ishlatiladi. <di> tegi yordamida

punktning birinchi qismi <dd> tegi yordamida esa ikkinchi ma’lumot
keyingi satrdan h osil qilinadi. Bu yerda ikkinchi ma’lumotni biz aniqlovchi
deb ataymiz. Biz bu tegni quyidagi misolda tushunib olamiz:
Misol: 7_7
<html>
<head>
<title> H ar xil ma’lumotlar</title>
</head>
<body>
<dl>
<lh><b>Mash h ur kishilar:</b></lh><br>
<di><b>Al-Beruniy </b>
<dd><i>Qomusiy olim</i>
<dt><b>Ibn-Sino</b>
<dd><i>Tibbiyot so h asida shug’ullangan</i>
</ dl >
</ body >
</ html >

Oldidan formatlash.
<pre> va </pre > teglari yordamida h yech qanday interpritasiyasiz
yozilgan ma’lumotni xuddi shunday qilib ekranga chiqarib beradi. Natija
jadval singari samarali bo’lmasa ham, Ko’pchilik kishilar ularning farqini
sezishmaydi. Bunda jadvalning turini chiqarib bo’lmaydi. Oldidan
formatlangan matnni probellar va tartiblash orqali yozish mumkin va
quyidagicha:
Misol: 7_8
<html>
<head><title> Oldidan formatlash </title></head>
<body>
<pre>
<b> Nomi Komanda Yutuqlar/Ma g’ lubiyat Ochko
</b>
Xeppi Sinsinnati 16 – 2 2,73
Nemo Los-Anjelos 19 – 8 2,94
Engrius Atlanta 24 – 6 2,21
</pre>

</body>
</html>
7_8 rasm.

Asosiy adabiyotlar
1. Matrosov S . Ch . i dr . HTML 4.0 v podlinnike. BHV-SPb, 2000. 672 s.
2. Uilton P. JAVASCRIPT. Osnovы. Simvol-plyus. 2002. 1056 s.
3. Kingli-Xyu E., Kingli-Xyu K. JAVASCRIPT 1.5: Uchebnыy kurs. Piter.
1-ye izdaniye. 2002.
4. Tomson L., Velling L. Razrabotka Web-prilojeniy na PHP i MySQL. - K.:
"DiaSoft", 2001. - 672 s.
Qo’ shimcha adabiyotlar
1. Speynauer S., Kuersia V. Spravochnik Web-mastera. - K: "BHV", 1997. -
368 s.
2. Brandenbau. JAVASCRIPT. Sbornik reseptov dlya professionalov. SPb.
2001.
3. Ratshiller T., Gerken T. PHP4: razrabotka Web-prilojeniy. Piter, 2001. -
384 s.
4. Yarger R., Riz Dj., King T. MySQL i mSQL. Bazы dannыx dlya
nebolshix predpriyatiy i Interneta. - SPb: Simvol-Plyus, 2000 - 560 s.
5. Xilayer S., Mizik D. Programmirovaniye Active Server Pages. - M:
"Russkaya redaksiya", 1999. - 296 s.
6. Xolzner S. Perl: spesialnыy spravochnik. - SPb: "Piter". 2000. - 496 s.
7. Shvars R., Kristiansen T. Izuchayem Perl. - K: "BHV", 2000. - 320 s.

Web-kontentni boshqarish tizimlari , ro‘yxatlar

Sotib olish