Xavo-tomchi infeksiyalari qo’zg’atuvchilari - Биология - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	65.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Инфографика
Предмет	Биология

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

2 Продаж

Xavo-tomchi infeksiyalari qo’zg’atuvchilari

Купить

XAVO-TOMCHI INFEKSIYALARI QO’ZG’ATUVCHILARI
Alfraganus university 4-bosqich talabasi
S.K.Ortiqova
Alfraganus university Tibbiyot fanlari doktori professor G.R.Bazarova
Annotatsiya: Ushbu maqolada havo-tomchi infeksiyalarini moxov va
aktinomikoz qo‘zg‘atuvchilari misolida o‘rganilib, ularning tavsifi hamda ular
keltirib chiqaradigan kasalliklar, ushbu kasalliklar tashxisi, davolash chora-
tadbirlari haqida batafsil ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Moxov (lepra), Stil-Nilsen, difekoloksidaza, lepromatoz,
aktinomikoz, Saburo muhiti,
Moxov kasalligining qo‘zg‘atuvchisi
Moxov, moxov deb nomlanuvchi surunkali yuqumli kasallik bo'lib, u
granulomatozning bir turi bo'lib, kislotaga chidamli tayoqcha shaklidagi
tayoqcha Mycobacterium leprae yoki Mycobacterium lepromatosis sabab bo'ladi
.
Kasallik asosan teriga, periferik nervlarga, yuqori nafas yo'llarining shilliq
pardalariga va ko'rish organlariga ta'sir qiladi. Moxov uzoq vaqtdan beri ma'lum
bo'lib, Misr, Hindiston va Xitoyning qadimgi sivilizatsiyalarining yozma
manbalarida qayd etilgan. Qadimgi qo'lyozmalarda aytilishicha, moxov bilan
kasallangan odamlar ko'pincha ta'qib qilingan.
Odamlarning burni cho‘kib, qosh tushar, barmoqlar deformatsiyaga uchragan
moxov bugungi kunda o‘rta asrlardan qolgan arxaizmga o‘xshaydi. Ammo
"shayton kasalligi", tez-tez aytilgandek, dunyoda unga qarshi kurashda sezilarli

yutuqlarga erishilgan bo'lsa-da, hali ham yo'qolmadi. 2000 yildan beri kasallik
butun dunyo bo'ylab yo'q qilindi (tarqalish darajasi har 10 000 kishiga bitta
holatdan kam). 2020 yil boshida Rossiya Federatsiyasida moxov bilan
kasallangan 202 nafar bemor ro'yxatga olingan, ularning 60 foizdan ortig'i
Astraxan viloyati aholisi edi.
Morfologiyasi
Aktinomistetlar shoxlanuvchi, tayoqchasimon, kokksimon qismlarga oson
bo‘linuvchi, ingichka, ipsimon misteliylardan iborat. Grammusbat, septasiz, spora
hosil qiladi.
O‘sishi
Aktinomistetlar – fakultativ anaerob, ularning o‘sishi uchun 35–37°S qulay
harorat hisoblanadi. 24 soatdan so‘ng qattiq muhit yuzasida mayda koloniyalar,
7–14 kundan so‘ng esa, yirik polimorf, silliq yoki g‘adir-budir, kulrang sarg‘ish,
yumshoq, bir xil oq, duxobaga o‘xshash koloniyalar hosil qiladi. Koloniyalar
oziq muhitning ichiga kirgan va tashqarisida ham bo‘lishi mumkin. Koloniyalar
havorang, jigarrang, qizil, yashil va boshqa rangda bo‘ladi.Aktinomistetlar qattiq
oziq muhitlarda (Saburo muhiti) havoga ko‘tarilib turgan misteliylar hosil qiladi.
Ular stilindrsimon, yumaloqsimon bo‘lakchalarga ajraladi. Misteliylar uchida
koloniyalarga rang berib turuvchi sporalar hosil bo‘ladi.
Hayvonlarga nisbatan patogenligi
Aktinomistetlar qo‘y-echki va qoramollarda, cho‘chqa, ot, it, quyon va boshqa
hayvonlarda surunkali kasallik keltirib chiqaradi. Bu kasallikda hayvonning
terisi, bo‘yni, lunji, tili, labi, ayrim hollarda suyagi va elini jarohatlanadi.
Kasallikning odamlardagi patogenezi
Aktinomistetlar turli joylarda, jumladan tog‘li erlarda, vodiylarda, iliq
dengizlarda, suvda yoki suv ostidagi balchiqlarda uchraydi. Organik moddalarga
boy tuproqlarda ham ko‘p bo‘ladi.Aktinomikoz bilan 20 yoshdan 30 yoshgacha
bo‘lgan erkaklar ayollarga nisbatan 3 marta ko‘p kasallanadi.Aktinomistetlar
propion bakteriyalar, sil mikobakteriyalari va korinebakteriyalarga o‘xshaydi,
ammo o‘zining rivojlanishiga ko‘ra ulardan farq qiladi.

Moxovning sabablari
INFEKTSION manbai faqat kasal odamlardir; kasallikning boshqa yo'llar bilan
yuqish holatlari hozirgi kunga qadar isbotlanmagan. Infektsion uchun kirish
joylari yuqori nafas yo'llarining shilliq qavati va teridir. Infektsion tarqalishining
asosiy yo'li havo orqali, kamroq - teri orqali.
Moxov kam yuqumli kasallik hisoblanadi, chunki hal qiluvchi omil uzoq
muddatli, takroriy va kasal odam bilan bevosita aloqada bo'lib, uning davomida
tananing sezgirligi paydo bo'ladi. Shunday qilib, kasallik ehtimoli to'g'ridan-to'g'ri
kasal odam bilan aloqa qilishning davomiyligi va tabiatiga bog'liq. Kasallik
qo zg atuvchisini sun iy oziq muhitida yetishtirishning iloji yo qligi vaʻ ʻ ʼ ʻ
hayvonlarda tajriba modellashtirishdagi qiyinchiliklar tufayli kasallikning
patogenezi to liq o rganilmagan. Kasallikni to'liq davolash mumkinmi yoki zaif
ʻ ʻ
immunitet fonida uning qaytalanishining yashirin ehtimoli saqlanib qoladimi,
aniq tushuncha yo'q.
Kasallikning tasnifi
Kasallikning kechishiga qarab 4 ta shakl ajratiladi:
 ajratilmagan moxov,
 tuberkuloid moxov,
 moxovli moxov,
 chegara (dimorf) moxov.
Yaxshi immunitet holati bilan bemor nisbatan qulay tuberkulyoz shaklini
rivojlantiradi; moxovning lepromatoz shakli noqulay hisoblanadi.
Moxovning belgilari Kuluçka
Muddati uzoq, 3 yildan 5 yilgacha; INFEKTSION paytidan boshlab birinchi
belgilar paydo bo'lgunga qadar bir necha o'n yillar o'tgan holatlar mavjud.
Dastlabki ikki bosqichda terapiya intensivligiga qaramay, kasallik kuchayishi
mumkin. Lepromatoz shakli asosan teri lezyonlari bilan, tuberkulyoz shakli esa

periferik nerv magistrallarining shikastlanishi bilan tavsiflanadi.
Differentsiatsiyalanmagan va chegaralangan shakllar lepromatoz yoki
tuberkulyozga aylanishi mumkin.
Moxov umumiy kasallik bo lib, ya ni teriga, burun va og iz-halqum shilliqʻ ʼ ʻ
pardalariga, ko zning old kamerasiga, teri va boshqa periferik nervlarga, to qima
ʻ ʻ
makrofaglariga, buyrak usti bezlari va moyaklar orqali tarqaladi. Teri o'zgarishlari
yuz, qo'l, oyoq va orqada qizil-jigarrang dog'lar sifatida namoyon bo'ladi. Avvaliga
teri silliq va porloq bo'ladi, lekin bir necha yildan so'ng u qalinroq va bo'rtma bo'lib
qoladi. Keyinchalik, g'alati yuza po'stlana boshlaydi, oshqozon yarasi bilan
qoplanadi va sezgirlikni yo'qotadi. Yuzda xarakterli "sher niqobi" hosil bo'ladi.
Patologiyaning rivojlanishi bilan bemorning qoshlari va kipriklari tushadi, burun
ko'prigi cho'kadi, burun cho'kadi va egar shaklini oladi, burun yo'llari qiyshiq
bo'ladi, buning natijasida nafas olish funktsiyasi buziladi, tez-tez burundan qon
ketishi kuzatiladi, quloq bo'shlig'i osiladi, ovoz xirillab qoladi. Ko'pincha ulnar,
median, yuz, aurikulyar va boshqa nervlarning nevritlari kuzatiladi. Nerv
tugunlarining shikastlanishi tufayli terining sezgirligi yo'qoladi; keyinchalik
bemorda oyoq-qo'llarning parezlari yoki falajlari rivojlanishi mumkin, oyoqlarda
trofik yaralar va kontrakturalar paydo bo'ladi, mushaklar atrofiyasi. Ichki organlar
odatda ta'sirlanmaydi.
Immuniteti. Moxov kasalligining immuniteti yaxshi o‘rganilmagan, uning
mexanizmi sil immunitetiga o‘xshaydi va hujayraviy. Bemorlarning moxov
bilan kasallanishida genetik omillarning ham o‘z o‘rni bor; masalan,
gaplotipi HLA- DR2-DQW1 bo‘lganlar ko‘proq moxovning lepromatoz xiliga,
HLA-DR2 yoki HLA-DR3 bo‘lganlar esa tuberkuloid xiliga chalinadilar.
Laboratoriya tashhisi. Laboratoriya tekshiruvida moxov mikobakteriyalari
topilmasa, shifokor kasallikning klinik belgilariga ko‘ra tashhis qo‘yadi. Ammo,
laboratoriya tekshiruvi orqali qo‘yilgan tashhis aniq va ishonarliroq bo‘ladi.
Moxovning lepromatoz xilida kasallikning boshqa xillariga nisbatan
mikobakteriyalar ko‘proq topiladi. Yuqori nafas yo‘llari, masalan, burun shilliq
qavatidan olingan surtmalardan preparat tayyorlanadi. Buning uchun burun
bo‘shlig‘i yaxshilab tozalanadi, buni bemorning o‘zi qilsa ham bo‘ladi. So‘ngra
avvaldan tayyorlab qo‘yilgan doka tampon o‘ralgan tayoqchalar bilan
burunning ichki devoridan surtmalar olinadi va bir nechta buyum oynasiga bir

xil qalinlikda surtiladi.
Moxov diagnostikasi
Tashxis anamnezdagi moxov bilan kasallangan bemorlar bilan aloqa qilish faktiga
asoslanib belgilanadi. Ishonchli tashxis faqat mikobakteriya M. leprani izolyatsiya
qilgandan so'ng amalga oshirilishi mumkin . Tadqiqot uchun material terining
ta'sirlangan joyidan 2-3 mm chuqurlikdagi kichik kesma qilinganidan keyin qirib
tashlash orqali olinadi. Kattalashgan limfa tugunlaridan ponksiyon qilish ham
mumkin. Olingan material Ziehl-Neelsen (kislotaga chidamli bakteriyalarni
bo'yadi) yordamida bo'yaladi.Agar natijalar shubhali bo'lsa, gvineya cho'chqalarida
bioassay o'tkaziladi ( M. leprae ga chidamli va M. tuberculosisga chidamli
bo'lmagan ).
Bundan tashqari, kasallikning shaklini farqlash uchun allergen M. leprae bilan teri
testi o'tkaziladi . Tuberkuloid moxovda test ijobiy, lepromatoz shaklida esa salbiy.
Lepromin testi moxov turini aniqlashga yordam beradi, bu kasallikning
tuberkulyoz shakli uchun keskin ijobiy natija va lepromatoz shakl uchun salbiy
natija beradi. Chegara shakllari zaif ijobiy yoki salbiy javob beradi.
Kasallikning paydo bo‘lishida tish kariesi, “toshlar”, milk kasalligi, ko‘richak va
boshqalarning ta’siri bor. Bulardan tashqari, teri shilliq qavatlaridagi
jarohatlar, operastiya, suyaklarning sinishi kabi holatlar ham aktinomikozning
rivojlanishida katta rol o‘ynaydi.
Organizmga kirgan aktinomistetlar, shu joyidan teri ostidagi biriktiruvchi
to‘qimalar, muskullar orasidagi bo‘shliqlar hamda qon va limfa orqali
tarqaladi. Natijada yallig‘lanish rivojlanadi, flegmonaga o‘xshash katta – qattiq
shish paydo bo‘ladi, infiltrat yuzaga keladi, bu shish nekrozlanib yumshaydi va
teshilib yiring tashqariga yoki organizmning ichiga chiqa boshlaydi. Yiringda
aktinomistetlar to‘plamidan iborat “druza”lar hosil bo‘ladi.
Immuniteti. Kasallikni boshidan kechirgan bemor organizmida kuchli, turg‘un,

uzoq davom etadigan immunitet hosil bo‘lmaydi, shu sababli kishi qayta
kasallanishi mumkin. Sog‘aygan odam va hayvon qonida agglyutinin,
prestipitin, komplementni bog‘lovchi antitelolar hosil bo‘ladi, ammo ular
makroorganizmni qayta kasallanishdan himoya qila olmaydi. Kasallik
jarayonida makroorganizmda allergik holat paydo bo‘ladi, shu sababli
aktinolizat bilan qo‘yilgan teri-allergik sinama 87,5% hollarda musbat bo‘ladi.
Laboratoriya tashhisi.
1. Aktinomikozda yaradan chiqqan yiringdan surtma tayyorlanadi, uni bo‘yab
yoki bo‘yamay nativ holda mikroskop ostida tekshirib, druzalar borligi
aniqlanadi.
2. Yiring qandli bulonga (pH 6,8), qonli, zardobli, go‘sht-peptonli agarlarga,
Saburo muhitiga aerob va anaerob sharoitlarda ekiladi va sof kultura ajratib
olinib, kultural, biokimyoviy xususiyatlari va streptomistin, xloramfenikollarga
sezgirligiga ko‘ra identifikastiya qilinadi.
3. Bemor zardobi bilan, undagi antitelolarni aniqlash uchun KBR qo‘yiladi. 4.
Aktinomistetlarning ekstraktlari bilan teri-allergik sinama qo‘yiladi.
Davosi va profilaktikasi. Bu kasallikni maxsus davosida aktinolizatlar, 6–8 ta
shtammlardan tayyorlangan polivalent aktinomistet vakstina qo‘llaniladi.
Aktinomistet va qo‘shimcha mikroorganizmlarga ta’sir etuvchi antibiotiklar,
sulfanilamid va yod preparatlari beriladi. Ayrim hollarda bemorni jarrohlik
usuli va rentgen bilan davolanadi. Penistillin, tetrastiklin, eritromistin va
klindomistin yaxshi naf beradi.
Kasallikning oldini olish uchun shaxsiy gigienaga qat’iy rioya qilish, teri va
shilliq qavatlarni turli jarohatlardan asrash, tomoq, og‘iz bo‘shlig‘i, tishlarni
kasallanishdan saqlash kerak. Bu kasallikka qarshi maxsus profilaktika yo‘q.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Asfandyorov J. et al. Cardiovascular diseases. Hypertension and
hypertenic crisis //Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences. – 2022. –
.Т 2. – №. 11. – . 209-210. С
2. Asfandyorov J. et al. SYPHILIS (DISEASE), ITS SYMPTOMS AND
PRIMARY
CONSEQUENCES //International Bulletin of Medical Sciences and Clinical
Research. – 2022. – . 2. – №. 10. – . 10-11.
Т С
3. Mirzaali o’g’li A. J. et al. Liver Structure and Functions, Hepatocytes
Information About //American Journal of Economics and Business
Management. – 2022. – . 5. – №. 11. – . 215-216.
Т С
4. Choriyeva Z. et al. KIDNEY ANATOMY, PATHOLOGY AND KIDNEY
DISEASES:
INFORMATION ABOUT NEPHRITIS
//
Академические
исследования в современной .
науке – 2022. – . Т 1. – №. 15. – . С 67- 69.
5. Asfandiyorov J. et al. OSTEOPOROSIS AND ITS PREVENTION //Eurasian
Journal of Medical and Natural Sciences. – 2023. – . 3. – №. 1. – . 139-142.
Т С
6. Tashboltayevna A. S. et al. LEISHMANIOSIS DISEASE, ITS
SYMPTOMS,
PRIMARY CONSEQUENCES AND DISTRIBUTION //Galaxy International
Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – . 10. – №. 12. – . 836-838.
Т С
7. Choriyeva Zulfiya Yusupovna, Asfandyorov Javodbek Mirzaali o’g’li,
Ximmatov Adashmurod Sobir o‘g‘li, Mardonov Mirzabek Begzod o’g’li, &
Rashidov Abdulaziz Ashurali o'g'li. (2023). ANAPHYLACTIC SHOCK. Journal of
Universal Science Research, 1(1), 47–50. Retrieved from
http://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/view/13
8. . ., . ., . .
Ташниязов Х Б Асфандиёров Ж М Ашуров А Т

ИССЛЕДОВАНИЕ ОСОБЕННОСТИ ЦИТОМОРФОЛОГИИ В
КЛЕТКАХ БУККАЛЬНОГО
ЭПИТЕЛИЯ КУРЯЩИХ СТУДЕНТОВ
ТЕРМЕЗСКОГО ФИЛИАЛА ТАШКЕНТСКОЙ
//International Bulletin of Medical
МЕДИЦИНСКОЙ АКАДЕМИИ
Sciences and Clinical Research. – 2023. – . 3. – №. 2. – . 62-67.
Т С
9. Ahmedova Saodat Tashboltayevna, Asfandiyorov Javodbek Mirzaali
o'g'li, & Avlayeva Sojida G'ayrat qizi. (2023). MAVSUSLI BIOLOGIK BAKTERİAL
ICHAK INFEKTSIONLARINI ESHERICHIYA MISABIDA O'rganish. Universal
Science Research jurnali , 1 (3), 110–115.

XAVO-TOMCHI INFEKSIYALARI QO’ZG’ATUVCHILARI

Купить