ХФХ нинг эргономик принциплари - БЖД - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	827.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	11 Март 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	БЖД

ХФХ нинг эргономик принциплари

Купить

 ХФХ нинг эргономик принциплари Режа 1. Эргономикадаги антропометрик талаблар. 2. Малумот базалари ва иш жойи параметрларини ҳисоблаш. 3. Иш жойи параметрларини эргономик ҳисоблаш.

Эргономика нима?  ЭРГОНОМИКА (юн. — иш, меҳнат ва — қонун) — киши (кишилар гуруҳи) ни ишлаб чиқариш фаолияти шароитлари билан боғлиқ ҳолда комплекс ўрганадиган фан ; меҳнат қуроллари, шароитлари ва жараёнларини такомиллаштириш мақсадларида инсон, техника, ишлаб чиқариш муҳитининг ўзаро таъсири ва алоқаларини тадқиқ этади. Қадимдан мукаммал меҳнат қуролини ихтиро қилиш, меҳнат жараёнида инсон организми ҳолатини ўрганиш бирор ишини бажариш учун энг мақбул шароитлар яратиш мақсадлари билан боғлиқ бўлган.

 Эргономик тадқиқотларининг мақсади — ходимнинг ишлаб чиқаришдаги табиий, ижтимоий, психологик ва техник ташкилий шароитларга мослашувини осонлаштиришдан иборат. Эргономика диққат марказида ишлаб чиқаришдаги аниқ шароитларда инсон фаолияти, ишлаб чиқариш муҳитини инсон организми хусусиятлари ва имкониятларига мослаштириш йўллари ва усулларини топиш туради.  Эргономика ўз тадқиқотлари асосида меҳнат шароитларини яхшилаш ва меҳнат жараёнини қайта ташкил этиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқади.

 Замонавий ишлаб чиқариш тобора автоматлаштирилган бўлиб, инсонга бошқариш ва оператор функциялари тобора кўпроқ ишониб топширилмоқда.  Меҳнат хавфсизлиги ва меҳнат фаолияти учун қулай шароитларни яратиш нуқтаи назаридан "одам - машина - ишлаб чиқариш муҳити" тизимини ҳар томонлама ўрганиш муҳимдир.  Ушбу тизим эргономикани ўрганиш мавзуси.  Меҳнат жараёнида тизимнинг барча таркибий қисмлари бир-бири билан чамбарчас боғлиқдир.  Унинг самарали ишлаши ва инсон саломатлигига зарар етказмаслиги учун атроф-муҳит ва инсон хусусиятларининг мослигини таъминлаш керак.

 Эргономика операторининг иш жойидаги қуйидаги холатларни ҳисобга олган ҳолда ташкил етилади.  - фаолиятнинг моҳияти,  - иш шароитлари,  - психофизиологик имкониятлар,  - инсоннинг антропометрик хусусиятлари.  Инсоннинг хусусиятлари нисбатан ўзгармасдир. Ташқи муҳит элементлариниг ўзгаришлари кенг доирада бўлади.  Бинобарин, "одам-муҳит" тизимининг хавфсизлиги тўғрисида қарор қабул қилишда, авваламбор, инсонларнинг хусусиятларини ҳисобга олиш керак.

 Антропометрия [антропо… ва юн. metreo – ўлчайман] – антропология текшириш усулларидан бири. У одам организми аъзоларининг ҳамма белгилари (узунлиги, эни, қалинлиги, шакли, ранги ва ҳ. к.) ўзгариб туришини миқдорий томондан тавсифлаб беради. Олинган маълумотлар организмнинг айрим бўлаклари (бош, бўйин, кўкрак қафаси, қорин ва чаноқ қисмлари, қўл ва оёқлар)га таккосланиб, ўсиши ёки ўзгариши кузатиб борилади. Узунлик, кенглик ва бурчак белгилари антропометрия асбоблари (учи дўмбоқ циркуль, сирғанувчи циркуль, коорднатали циркуль, одам бўйини ўлчовчи антрпометр, бурчакни ўлчовчи гониометр ва жағни ўлчовчи мандибулометр ва ҳ. к.) ёрдамида ўлчанади. Антропометрия маълумотларидан криминалистикада жиноятчиларни тасифлаш ва аниқлашда ҳам фойдаланилади.

Aнтропометрик мослик  Aнтропометрик мослик инсон танасининг катталиги, ташқи маконни кўриш қобилиятини, ишларни ташкил қилишда операторнинг ҳолатини (ҳолатини) ҳисобга олишни ўз ичига олади.  Ушбу мувофиқликни таъминлашнинг қийинлиги шундаки, одамларнинг антропометрик кўрсаткичлари ҳар хил.  Шарх: Ўртача бўйли одамга мос келадиган ўриндиқ, бўйи паст ёки жуда баланд одам учун ўта ноқулай бўлиши мумкин.  Қуйида рационал иш жойига оид баъзи умумий кўрсатмалар келтирилган.

Эргономикадаги антропометрик талаблар.  Бутун объект муҳитининг шакли ва функционал ўлчамлари, унинг ҳажм-фазовий тузилмалари цивилизация тарихи давомида инсон танасининг ўлчамлари ва нисбати билан узвий боғлиқдир. Қадимги халқлар, бутун Европа халқлари сингари, 19-асргача, инсон танасининг параметрлари (тирсак, оёқ, оёқ ва бошқалар) асосида ўлчовлар тизимидан фойдаланганлар. Қурувчилар, меъморлар биноларни барпо етишди, уларда нафақат қисмларнинг нисбати одамнинг нисбатларига тўғри келади, балки биноларнинг мутлақ ўлчамлари одамлар билан мутаносиб еди.

 Инсоннинг антропометрик хусусиятлари субъект-фазовий муҳитнинг функционал параметрларини нормаллаштириш, унинг ҳажм-фазовий тузилмаларини яратиш учун асос бўлиб хизмат қилади.  Aнтропометрия (юнон. Aнтропос - одам ва ... метрия) - антропологиянинг ажралмас қисми (инсоннинг келиб чиқиши ва еволюцияси ҳақидаги фан); инсон танаси ва унинг қисмлари, организмнинг морфологик ва функционал хусусиятларини ўлчаш тизимидир.  Классик ва эргономик антропометрик хусусиятларни ажратиб кўрсатиш.  Биринчиси, тана нисбатларини, ёш морфологиясини ўрганишда, турли популяцион гуруҳларнинг морфологик хусусиятларини таққослашда, иккинчиси маҳсулотларни лойиҳалашда ва меҳнатни ташкил қилишда ишлатилади.

Ишчининг ҳолатини биомеханик таҳлил қилиш схемаси Холатлар: Барқарор (а, б) ва беқарор (в, г); а, в - тик турган; б, с - ўтириш

 " Турган холдаги" иш ҳолати кўпроқ энергия талаб қилади ва кўтарилган тортишиш маркази туфайли унчалик барқарор емас. Шунинг учун, бу ҳолатда чарчоқ тезроқ ўрнатилади.  «Ўтириш» ҳолати бир қатор афзалликларга ега:  тортишиш марказининг таянч пунктидан баландлиги кескин камаяди, шу туфайли организмнинг барқарорлиги ошади, организмнинг бундай ҳолатни сақлаш учун енергия сарфлари сезиларли даражада камаяди, натижада чарчамайди.  Aгар иш жараёнида мушакларнинг кичик бир гуруҳи ҳаракат қилса, унда "ўтирган" ҳолат афзалроқ, кўпроқ мушаклар гуруҳи иштирок этганда еса - "тик турган" ҳолат афзал.

Агар умумий оғирлик марказининг проекцияси таянч нуктаси майдонига тўғри келадиган бўлса, иш жойи тўғри танланган. Оғирлик марказининг проекцияси қўллаб-қувватлаш соҳаси чегараларидан ташқарига чиқадиган ҳар қандай позалар мушакларнинг сезиларли ҳаракатларини келтириб чиқаради. Узоқ муддатли статик мушак таранглиги тез чарчашни, иш фаолиятини пасайишини келтириб чиқаради, бу еса умуртқа поғонаси егилиши, варикоз кенгайиши ва текис оёқларнинг ривожланиши билан боғлиқ жароҳатлар ва касб касалликларига олиб келиши мумкин.

13Иш жойларининг структуравий схемаси Иш жойларининг тузилиш диаграммаси: а - горизонтал текисликда ўтирганда; б - вертикал текисликда турганда.

 Статик белгилар одамнинг позицияси ўзгармасдан аниқланади. Улар тананинг алоҳида қисмларининг ўлчамларини, шунингдек, умуман олганда, яъни, енг катта одамнинг турли позицияларидаги ўлчамлари.  Ушбу ўлчамлар маҳсулот дизайнида, минимал ўтиш жойларида ва бошқаларда қўлланилади.

 Динамик антропометрик хусусиятлар - бу тананинг космосда ҳаракатланиши пайтида ўлчанадиган ўлчовлар. Улар бурчакли ва чизиқли ҳаракатлар билан тавсифланади (бўғинлардаги бурилиш бурчаклари, бошнинг бурилиш бурчаги, юқорига, ён томонга силжиганида қўл узунлигини чизиқли ўлчовлар ва бошқалар). тутқичларнинг, педалларнинг бурилиш бурчагини аниқланг, кўриш зонасини аниқланг ва ҳоказо. Aнтропометрик маълумотларнинг сонли қийматлари кўпинча жадваллар кўринишида келтирилган бўлиб, унда М атрибутининг ўртача арифметик қиймати, стандарт оғиш ва атрибутнинг 5 ва 95-фоизларга мос келадиган қийматлари берилан.

 Пересентил - бу атрибутнинг маълум бир қийматига мос келадиган, фоизда ифодаланган ўлчов популяцияси ҳажмининг юздан бир қисмидир.  Характеристик қийматларнинг нормал тақсимот эгри чизиғи билан чегараланган майдон 100 та тенг қисмга ёки фоизларга бўлинади, уларнинг ҳар бири ўз серия рақамига ега. Шундай қилиб, нормал тақсимот егри чизиғидаги чапдаги 5-фоизли чегаралар белгининг енг паст кўрсаткичларига ега бўлган одамлар сонининг 5%, 95-фоизли - ўнг томонда 5% - енг юқори қийматга ега бўлган одамлар сони. белги, 50-чи еса М белгининг ўртача арифметик қийматига тўғри келади.

 Aнтропометрик характеристиканинг унинг юқори ёки пастки чегараларига мос келадиган сонли қийматлари чегара деб номланади. Улар процентил усули асосида иш параметрларини ҳисоблашнинг антропометрик мезонлари. Aнтропометрик белгиларнинг керакли чегараларини, минимал ва максимал қийматларини аниқлаш учун фоизли тизимдан фойдаланилади. М ва О ни билиб, белгиланган оралиқ чегараларига мос келадиган хусусиятларнинг қийматларини белгилашингиз мумкин.

 Aнтропометрик белгилар ёш, жинс, ҳудудий ва бошқа омилларни ҳисобга олган ҳолда аниқланади, чунки улар сезиларли даражада уларга боғлиқдир.  Aнтропометрик белгиларнинг рақамли қийматларидан фойдаланишда уларнинг жинси, ёши ва миллати билан боғлиқ хусусиятларини ҳисобга олиш керак.  Енг аниқ фарқлар жинсдир.

 Шундай қилиб, инсон танасини жойлаштириш учун минимал бўш жойни ҳисоблашда енг катта бўйлама, кўндаланг ва антеропостериор тана ўлчамлари бўлган одамларнинг антропометрик маълумотлари қўлланилиши керак. Ва иш жойининг еришиш билан боғлиқ қисмини ҳисоблаш енг кичик бўйлама, кўндаланг ва олд- орқа тана ўлчамлари билан тавсифланган одамларнинг антропометрик маълумотларига асосланган бўлиши керак.

 Эргономик антропометрик хусусиятларни ўлчашда қуйидаги чеклов текисликлари сифатида ишлатиладиган мос ёзувлар асослари қўлланилади:  тик турган ҳолатда:  қават баландлиги (полдан баландлигини ўлчаш);  танасининг кўндаланг ва антеропостериор ўлчамлари;  ўтирган ҳолатда:  пол текислиги;  ўриндиқ холати;  ўриндиқнинг суянчиғининг холати

26Биофизик мувофиқлиги Биофизик мувофиқлик одамнинг мақбул ишлаши ва нормал жисмоний ҳолатини таъминлайдиган муҳит яратиши. Биофизик мувофиқлиги саноат биноларининг микроиқлимига, виброакустик хусусиятларига, ёритилишига, электромагнит нурланишига ва бошқа физик параметрларга бўлган талабларни ҳисобга олади.

27 Энергия мувофиқлиги Энергия мувофиқлиги қўлланиладиган кучлар, сарф қилинган қувват, ҳаракатларнинг тезлиги ва аниқлиги билан боғлиқ ҳолда, инсоннинг мақбул имкониятлари билан машина бошқарувини мувофиқлаштиришни, яъни ускунадаги бошқарув ҳаракатининг биомеханик қобилиятига шахснинг мослигини таъминлаш.

28Бошқариш майдони: а - турган холда; б - ўтирган ҳолатда

Aхборотнинг мувофиқлиги  Мураккаб тизимларда одамлар одатда жисмоний жараёнларни бевосита бошқариб турмайди. Кўпинча бу уларнинг бажарилиш жойидан узоқдир: бошқариш мосламалари кўринмас, сезилмайдиган, ешитилмаслиги мумкин.  Бирор киши асбоблар, экранлар, мнемоник диаграммалар ўқилишини кўради, жараённинг боришини кўрсатадиган сигналларни ешитади. Ушбу қурилмаларнинг барчаси ахборотни намойиш қилиш мосламалари (ИДМ) деб номланади.  Aгар керак бўлса, ишчи қўллари, тутқичлари, тугмачалари, калитлари ва бошқа бошқарув элементларидан фойдаланади, улар биргаликда сенсоримотор майдонни ҳосил қилади.

 Кўпинча, одамларнинг хатоси ускуналар тузилиши билан боғлиқ. Улардан бири бу объектнинг ишлаши тўғрисида маълумотларнинг етишмаслиги.  Бошқа, кам бўлмаган умумий, бу оператор томонидан ишлов бера олмайдиган ортиқча маълумотдир. Шунга кўра, у онгсиз равишда унинг бир қисмини ташлайди, аммо айнан шу нарса енг муҳими бўлиши мумкин.  Бундай ҳолда, оператор нотўғри режа тузади ва нотўғри ҳаракат қилади.  Бу, айниқса, авариянинг дастлабки босқичларида тез-тез содир бўлади.

Техник ва эстетик мувофиқлик  Техник ва естетик мувофиқлик - бу инсоннинг меҳнат жараёни, технология билан алоқаси, рангли иқлимдан қониқишини таъминлаш. Шунинг учун, кўплаб технологик муаммоларни ҳал қилиш учун эргономика конструктор ва дизайнерларни жалб қилади.

Иш жойидаги параметрларни ЭРГОНОМИК ҳисоблаш  Иш жойи одамнинг асосан меҳнат фаолиятини амалга оширадиган ва иш вақтининг кўп қисмини сарфлайдиган макон қисмини англатади.  Ушбу макон зарур техник воситалар билан жиҳозланган (бошқарув элементлари, ахборотни намойиш қилиш мосламалари, ёрдамчи ускуналар). У битта ижрочининг ёки бир гуруҳ ижрочиларнинг фаолиятини амалга оширади.  Иш жойи - ишлаб чиқаришнинг енг кичик ажралмас бирлиги, ҳаёт фаолияти, унда учта асосий елемент мавжуд: объект, восита ва меҳнат субъекти (фаолият).  Иш жойи асосий ва ёрдамчи меҳнат воситаларини ўз ичига олади.  Иш жойини ташкил етишнинг ўзига хос хусусиятлари ҳал қилинаётган вазифаларнинг табиати ва мавзу-фазовий муҳит хусусиятларига боғлиқ.

 Машинадаги иш жойи унинг ишлашини назорат қилиш ва назорат қилишни амалга ошириладиган жой. Кўчма техник воситаларда - бу кабин ёки ҳайдовчи ўриндиғи, технологик линияда - бошқарув панели олдида, енергия тизимларида, аеропорт диспетчерларида ва ҳоказоларда - бошқарув пункти бўлиши мумкин.  Иш жойларини турар-жой биноларида, ҳаттоки офисларда, банкларда, муассасаларда, компютерларда ва бошқа офис жиҳозларида жиҳозлаш ергономик омилларни ҳисобга олишни талаб қилади ва бу жуда қийин вазифадир, бу қуйида муҳокама қилинади.  Уй бекасининг асосий ишларидан бири бу ергономик нуқтаи назардан жуда кўрсатгичли дизайн объекти бўлган ошхона.

 Шундай қилиб, иш жойининг параметрларини ҳисоблашда (бу билан инсоннинг функционал бир ҳил фаолияти амалга ошириладиган турли хил комплекслар - офисдаги иш жойи, ошхонадаги иш жойи ва бошқалар), фоизли усул, соматографияда ишлатиладиган антропометрик маълумотлар ва методиканинг профессиографияси.

 Иш жойининг фазовий ва ўлчовли хусусиятлари қуйидагилар учун етарли бўлиши керак:  ишлайдиган одамни жойлаштириш - функционал жараёнга мувофиқ иш ҳаракатлари ва ҳаракатларини ҳисобга олиш;  восита майдонининг мин-мах чегараларида (кенгликда, чуқурликда, баландликда) бошқарув елементларининг жойлашиши;  визуал ахборот манбаларига оптимал обзор;  иш ҳолатини ва иш ҳолатини ўзгартириш;  созлаш, таъмирлаш, текшириш жойларига еркин кириш;  асосий ва ёрдамчи меҳнат воситаларини оқилона жойлаштириш.

 Иш жойларининг параметрларини ҳисоблашда тана ўлчамларини ўлчашда олинган базалар билан ўзаро боғлиқ бўлган мос ёзувлар базаларини ишлатиш керак. Иш жойларининг тартиб параметрларини ҳисоблаш учун қуйидаги жойга ега бўлган нолларни нол деб ҳисоблаш керак.  Тик турган:  замин текислигида ёки полга параллел горизонтал текисликда;  ускунанинг олд четига параллел равишда фронтал текисликда;  ўрта сагитал текисликда.  Ўтириш ҳолати:  полга параллел равишда пол, ўриндиқ ёки горизонтал текисликда;  орқа текисликнинг енг кўзга кўринган нуқталарига тегиб турган фронтал текисликда.  Ўлчовларнинг якуний нуқталари - бу ишлайдиган одам танасининг ҳолати ва ҳолатини ўзгартирмасдан еркин, зўриқишсиз ериша оладиган ускуна буюмлари.

Иш жойининг параметрларини ҳисоблаш  Иш жойининг параметрларини ҳисоблашда қуйидагиларни ҳисобга олиш керак:  танланган координаталар тизими ва тегишли маълумотлар базалари;  шахснинг иш жойи;  ишчи ҳаракатлар кўлами ҳажми; иш жойининг элементлари сони;  кўриш параметрлари;  иш жойини чеклаш зарурати, иш жойи елементларининг ҳаракатчанлиги (ўриндиқлар, оёқ ости устунлари, педаллар ва бошқалар).

 Иш жойининг параметрларини ҳисоблашда тавсия етилмайди:  иш жойининг параметрларини фақат антропометрик белгиларнинг ўртача арифметикаси (ёки 50-фоизли) асосида ҳисоблаш;  15-20 йил олдин антропометрик маълумотлардан фойдаланиш;  уларни олган йили, сўралган одамлар контингентининг ёши ва миллати, гуруҳнинг катталиги кўрсатилмаган ахборот манбаларидан фойдаланинг;  асосий ва иккиламчи антропометрик белгиларни ажратиб кўрсатиш учун, барча антропометрик белгиларни бир хил зарур деб ҳисоблаган ҳолда, уларнинг аҳамияти фақат аниқ жиҳозлар елементларини таҳлил қилишда аниқланиши керак.

 Жуда оддий нарса (ергономика нуқтаи назаридан) - бу уйдаги ёки офисдаги стол - ақлий иш учун иш жойи. Ўтирган ҳолатда ишлашда оптимал иш ҳолатига иш жойи баландлиги ва иш ўриндиғининг тўғри нисбатини ўрнатиш орқали еришилади. Иш жойининг баландлиги ва ўриндиқ орасидаги оптимал фарқлаш деярли ҳамма одамлар учун бир хил (270-280 мм). Бу иккита антропометрик хусусиятга боғлиқ: тананинг узунлиги ва ўтирадиган жой устидаги тирсак баландлиги, улар жуда оз фарқ қилади ва гуруҳлараро фарқлар аҳамиятсциз..

 Двигател маконининг чегараларини ва ўтириш ва туриш ҳолатидаги зоналарни ҳисоблаш учун ишчининг ишчи юзанинг олдинги четига нисбатан ҳолати, шунингдек, унинг олдинга йўналишдаги ҳаракатчанлиги муҳим аҳамиятга ега. Ушбу параметрларни ҳисоблашда, ўриндиқнинг олдинги четини ишчи юзанинг олдинги қирраси билан бир хил вертикал текисликда жойлашганлиги ёки ўриндиқнинг олд қирраси ишчи юзаси остида 100-150 мм орқага тортилганлиги тахмин қилиниши керак.

Aсбоб-Ускуналар ва иш жойининг ПAРAМЕТРAЛAРИ  Иш жойида фақат керакли жиҳозларни қўйиш керак.  Улар тез-тез бош эгилишларидан ва бурилишларидан сақланишлари керак бўлган жойда бўлишлари керак.  Тез-тез ишлатиладиган ёрдамчилар иш жойига яқинроқ жойлашган бўлиши керак.  Меҳнат объектлари иш жойларида иш операциялари кетма- кетлигида жойлашган бўлиши керак.  Меҳнат буюмлари ва воситалари уларни қўлдан қўлга ўтказмаслик учун жойлаштирилиши керак.  Иш жойининг параметрлари  Иш жойининг параметрлари тўплами умумий, тартиб (ёки биринчиси билан охирги) ва эркин (конжуге бўлмаган) дан иборат.

 Иш жойи параметрларини эргономик ҳисоблаш  Умумий ўлчамларга - иш жойининг ташқи контурларининг чекланган ўлчамлари киради. Умумий ҳажм асбоб-ускуналар егаллаган ҳажмлар йиғиндиси, одам учун иш операциялари, юриш йўллари ва иш жойига ёндашувларни бажариши учун зарур бўлган бўшлиқ, шунингдек, нотекис шакллар яратган "ўлик" макон йиғиндиси сифатида тавсифланади.  Жойлаштириш параметрлари иш жойининг алоҳида елементларининг бир-бирига ва ишлайдиган одамга нисбатан позициясини тавсифлайди. Улар турли хил позициялардан, ҳаракатлардан, ишчи ҳаракатларнинг йўналишидан ва ҳаракатларнинг ҳажмидан фойдаланишни таъминлайди. Жойлаштириш параметрлари статик ва динамик антропометрия маълумотлари асосида ҳисобланади .  Жойлаштириш параметрлари умумий бирликларгаи ега бўлган ўлчовли занжирлар

Купить

Похожие документы
Вентиляция в производственном помещении
Bakteriologik qurol va undan himoyalanish
Hayot xavfsizligini boshqarish
Sanitariya-epidemiologik razvedka
Ishlab chiqarish muhitida inson omili