Xotira (yangi) - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	25.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Май 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Xotira (yangi)

Купить

Reja: 1. Xotira haqida tushuncha 2. Xotira nerv- fiziologik asosi 3. Xotira turlari 4. Xotira jarayonlari 5. Xotiradagi individual farqlar 6. Xotira tasavvurlariMAVZU: Xotira

Xotira bu? biz ilgariXotira boshdan kechirgan idrok qilgan, va bajargan saqlash,ishlarimizni keyinchalik yodda ularni eslash yoki xotirlash jarayonidir.

Professor E.G’.G’oziyev tomonidan xotira tushunchasiga quyidagicha ta’rif berilgan. « Xotira atrof- muhitdagi voqelik (narsa)ni bevosita va bilvosita, ixtiyoriy va ixtiyorsiz ravishda, passiv va faol holda, reproduktiv va produktiv tarzda, verbal va noverbal shaklda, mantiqiy va mexanik yo lʼ bilan aks ettiruvchi esda olib qolish, esda saqlash, qayta esga tushirish, unutish hamda tanish hissidan iborat psixik jarayon».

Xotiraning nerv fiziologik asosini assotsiatsiyalar tashkil qiladi. Аssotsiatsiya bizning xotiramizda mustahkamlangan va ongimizda qayd qilingan ayrim voqea hodisalarning o zaro ʼ bog lanishidir. ʼ Biror buyumni esda olib qolish, boshqa buyumlar bilan bog lash ʼ orqali amalga oshiriladi..

) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) )Inson xotirasidagi assosiasiyalar 3 turga ajratiladi: assosiasiyasi- bir necha narsa Yondoshl ik hodisalarni yoki ayni bir vaqtda yoki ketma- ket idrok qilishdan hosil bo‘ladi hozirgi O‘xshashlik assosiasiyasi- qilinayotgan narsa bilan ilgari idrok paytda qilingan idrok narsa o‘rtasida ma'lum o‘xshashlikka aytiladi Qarama-qarshilik assosiasiyasi - hozirgi idrok qilinayotgan narsalar bilan ilgari idrok qilinayotgan narsalar o‘rtasida qarama- qarshi belgilar va xususiyatlar bo‘lganga aytiladi

A. V .Pet r ovskiy tahriri ostida chiqqan «Umumiy psixologiya» darsligida quyidagi klassifikasiya uchraydi: Faoliyatda ko‘proq sezilib turadigan psixik faollikning xususiyatiga qarab: harakat, emotsional, obrazli va so‘z mantiq xotira. Faoliyatning maqsadlariga ko‘ra: ixtiyorsiz va ixtiyoriy xotira. Materialni qancha vaqt esda olib qolish va esda saqlash muddatiga ko‘ra: qisqa muddatli, uzoq muddatli va operativ xotira

So‘z- mantiq mulohazalar, xotirasi mazmunini aniq hukm hamda fikr va xulosa chiqarishlar tashkil etadi. Ixtiyoriy xotira deganda ma'lum maqsadni ro‘yobga chiqarish uchun muayyan davrlarda aqliy harakatlarga suyangan holda amalga oshirilishidan iborat xotira jarayoni tushuniladi. Ixtiyorsiz xotiraning turmushda va faoliyatda katta o‘rin egallashini har kim o‘z shaxsiy tajribasidan biladi. Qisqa muddatli xotira- qisqa muddatga esda qoldirilishini ta'minlaydigan xotira turi. Operativ xotira inson tomonidan bevosita amalga oshirilayotgan faol tezkor harakatlar, usullar uchun xizmat qiluvchi jarayonni anglatuvchi mnemik holatga aytiladi.

Harakat xotirasi – inson faoliyatining har bir turida ruhiy faollikning u yoki bu ko‘rinishlarini ustunlik qilishida kuzatiladi. His- tuyg‘u yoki hissiyot xotirasi – bu xotira his-tuyg‘ular, ruhiy kechinmalar, hissiyotlar, ehtiyojlarimiz va qiziqishlarimiz qanday qondirilayotganligidan, atrofimizdagi narsa va hodisalarning xususiyatiga nisbatan munosabatimiz qay tarzda amalga oshirilayotganligidan doimo xabar berib turish imkoniyatiga ega. Obrazli xotira – yaqqol mazmunni, binobarin, narsa, hodisa- larning aniq obrazlarini, ularning xususiyatlari va bog‘lanishlarini esda qoldirish, ongda mustahkamlash hamda zaruriyat tug‘ilganida esga tushirishdan iborat xotira turiga aytiladi.

Obrazli xotirada quyidagilar ajralib turadi: • vizual (yaqin kishining yuzi, oilaviy uy hovlisidagi daraxt tasviri, o'rganilayotgan mavzu bo'yicha darslik muqovasi); • eshitish (sizning sevimli qo'shig'ingizning ovozi, onaning ovozi, reaktiv samolyot yoki so’rf turbinalarining shovqini); • tatib ko'rish (sevimli ichimlikning ta'mi, limon kislotasi, qora qalampir achchiqligi, sharqona mevali shirinlik); • xushbo'y hid (o'tloq o'tlarining hidi, sevimli atirlar, o't tutuni); • taktil (mushukchaning yumshoq orqa tomoni, onaning mehribon qo'llari, tasodifan kesilgan barmoqning og'rig'i, xonani isitish batareyasining isishi).

Xotira jarayonlari quyidagilardan iborat: Esda olib qolish Esda saqlash Esga tushirish Unutish

Esda qoldirish idrok qilingan narsa va hodisalarni miya po‘stida iz hosil qilishdir. Uning fiziologik asosi miya po‘stida muvaqqat nerv bog‘lanishining vujudga kelishidir.

Esda qoldirish o‘zining faolligi jihatidan ikkiga bo‘linadi: a) ixtiyorsiz esda qoldirish- oldindan maqsad quyilmaydi, mavzu tanlanmaydi va iroda kuchi sarflanmaydi. b) ixtiyoriy esda qoldirish- oldindan maqsad qo‘yib mavzu belgilanadi.

Ixtiyoriy esda qoldirishda quyidagi turli usullardan foydalaniladi:  maqsad qo‘yish, masalan, institutga kirish oldidagi maqsad;  o‘quv materiallarini tushunib esda qoldirish;  esda qoldirishning rasional usullaridan foydalanish, masalan, esga tushirish yo‘li bilan esda qoldirish

Psixologiya fanida esda olib qolishning quyidagi turlari mavjud: Ma lumot,ʼ xabar, taassurot, axborot va materiallarni eshitish orqali idrok qilish hamda esda olib qolish Egallash yoki o zlashtirish ʼ zarur bo lgan ʼ materiallarni ko rib ʼ idrok qilish yordamida esda olib qolish Materiallarni harakat yordamida va eshitish orqali idrok qilish hamda esda olib qolish Аralash holatda esda olib qolish, eshitish, ko rish, ʼ harakat kabilar orqali idrok qilish va esda olib qolish yoki bir nechta ta sir ʼ etuvchilar yordamida aks ettirish

olib qolish jarayoni deganda sezgi, idrok,Esda tafakkur, ichki kechinmalarni xotirada saqlanish xususiyati tushuniladi. Esga tushirish - o tmishdaʼ idrok qilingan narsalar, his- tuyg u, ʼ fikr va ish- harakatlarning ongimizda qaytadan tiklanishiga aytiladi. Esga tushirishning nerv- fiziologik asoslari bosh miya po stida ʼ ilgari hosil bo lgan ʼ nerv bog lanishlarning ʼ qo zg alishidir. ʼ ʼ

Esda tushurish bir necha xil bo`ladi:Tanish Eslash. Bevosita eslash. oradan vaqt o`tkazib eslashIxtiyorsiz eslash.Ixtiyoriy eslash.

Esga tushirishning quyidagi turlari mavjud: Tanish- ilgari idrok qilingan narsa va hodisalarni takror idrok qilish natijasida u yoki bu hodisani esga tushirishdir Eslash- narsa va hodisalarni, uni ayni paytda idrok qilmay esga tushirishdir. Bevosita eslash- tushirish materialni idrok qilish ketidanoq esga tushirishdan iborat. Vaqt o tkazibʼ eslash- esda olib qolingan narsani oradan bir qancha vaqt o tkazib ʼ esga tushirishdirki, bunda shu orada ongimizda boshqa jarayonlar o tgandek ʼ bo ladi. ʼ Ixtiyorsiz esga tushirish - o z ʼ oldiga biror bir maqsadni qo yamasdan ʼ iroda kuchini sarf qilmasdan esga tushirishdir. Ixtiyoriy esga tushirish- shaxs o z ʼ oliga biror bir maqsadni qo yib, ʼ iroda kuchini sarflagan holda esga tushirishdir.

Esda saqlash deganda ilgari tug ilgan ʼ taassurot, fikr, his- tuyg u ʼ va ish-harakatlarning takrorlanishiga moyillik paydo qilishi va mustahkamlanishi tushuniladi Reministsentsiya hodisasi (xira esga keltirish)- unutilgan narsalarni yana xotirada qaytadan tiklanishi deyiladi

Esda olib qolish va unutish tezligiga ko raʼ xotiraning quyidagi tiplari mavjud: 1) tez esda qoldirib, sekin unutish; 2) tez esda qoldirib, tez unutish; 3) sekin esda qoldirib, sekin unutish; 4) sekin esda qoldirib, tez unutish.

Xotira tasavvurlari - ilgari idrok qilingan narsa va hodisalar obrazlarining ongimizda qaytadan gavdalanishiga aytiladi. Xotira jarayonining asoslari III –yo nalishdaʼ o rganilgan: ʼ • psixologik; • neyro- fiziologik; • bioximik.

Yosh ortib borishi bilan xotira susayishi turlicha shaklda kechishi mumkin. • dismneziya (esda saqlab qolishning buzilishi); • amneziya (oldin bilgan narsalardan ayrim fragmentlarning yoʻqolishi); • demensiya (miyada qon aylanishining buzilishi bilan zehnning pasayishi); • Alsgeymer (xotiraning yoʻqolib, odam oʻz uyi, yaqin kishilarini taniy olmasligi, ismi- sharifini ham esdan chiqarib qoʻyishi); • Parkinson (mushaklar tarangligi, harakatning kamayishi, qoʻl- oyoq titrashi, nutqning buzilishi).

Xotiraning buzulishi sabablari • Jismoniy va aqliy zo‘riqish • Haddan ortiq ko‘p aqliy mexnat faoliyat, zo‘riqish • Surunkali uyqusizlik • Surunkali stress • Kuchli stressni boshidan kechirish • Tamaki maxsulotlarini chekish • Alkagolli mahsulotlarini ko‘p istimol qilish • Narkotiklarni qabul qilish • Bosh miyadagi yoshga bog‘liq o‘zgarishlar • Insult • Kalla suyagi jaroxatlari (ochiq va yopiq) • Qalqonsimon bez kasalliklari • Qon tomirlari kasalliklari • Yurak kasalliklari sababli miyada qon aylanishi buzulishi.

Xotirani yaxshilash uchun tabiiy mahsulotlar • Baliq - miya hujayralarining uzoq vaqt davomida g’ayrat bilan ishlashi uchun kerak bo’lgan maoddalarga boy. Tarkibida fosfor, politiyingan omega- 3 yog’ guruhi mavjud bo’lib, u miyaning qon ta’minotini yaxshilaydi. • Karam - Miya faoliyatini meyorlashtiradi, asab tizimidagi yosh bilan bog’liq muammolarni bartaraf etishga yordam beradi • Olma sharbati- tarkibida miya katakchalarini oksedantli stresslardan himoyalaydi. Olma va olma sharbati keksalikda aql tiniqligini saqlab qolishga yordam beradi. • Yong’oq- domafinga boy mahsulot bo’lib u fikrlash qobiliyatini yuksaltiradi. Uning tarkibida litsin moddasi miya faoliyatinin yaxshilaydi va xotirani kuchaydiradi. Yong’oq miya qarishini oldini oladi

) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) )• Temir- eslab qolish layoqati va diqqatning jamlanish uchun juda muxim modda • Sarimsoq - miya xujayralarini yoshartiradi • Rux - xotirani yaxshilaydi • Yod - aqliy qaobiliyat va kayfiyatga tasir qiladi • Bor - miya faoliyatini tezlashtiradi • Magniy - asab impulslarini o’tkazishda yordam beradi

E’tiboringiz uchun raxmat!

Купить