Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 44.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Идея национальной независимости

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Yangi O‘zbekiston yuksalishining ma’naviy-axloqiy negizlari

Купить
Kurs ishi Mavzu: Yangi O zbekiston yuksalishining ma naviy-axloqiy negizlariʼ ʼ Mundarija Kirish ......................................................................................................................... 3 I BOB. Yangi O‘zbekistonni barpo etishning ma naviy asoslariʼ .............................. 5 1.1. O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichi ....................................................... 5 1.2. Taraqqiyot yangi bosqichining ma’naviy-axloqiy asoslari .............................. 10 II BOB. Yangi O zbekiston taraqqiyotida ma naviy-axloqiy masalalar ʼ ʼ ................. 15 2.1. Tarraqqiyot strategiyasida ma’naviy masalalar mohiyati ................................. 15 2.2. Yangi O‘zbekiston – yuksak ma’naviy-axloqiy qadriyatlar zamini ................. 17 2.3. Strategiya ma’naviy masalalarining amaliy hayotga ko‘chishi istiqbollari . . . . . 20 Xulosa ...................................................................................................................... 24 Foydalanilgan adabiyotlar ....................................................................................... 26 Kirish Mustaqil O‘zbekistonimizning kelajagi ko‘p jihatdan barkamol, salohiyatli yoshlar tarbiyasi bilan bog‘liqdir. Bugungi kunda yoshlarimizning tarbiyasi bilan shug‘ullanish juda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Tarbiyaning maqsadi har jihatdan barkamol shaxslarni shakllantirishdan iborat. Prezindentimiz aytganlaridek yoshlarning tarbiyasiga alohida e’tibor berish lozim, chunki kelajakyoshlarning qo‘lida, shuning uchun ham yoshlarning tarbiyasi bilan alohida shug‘ullanishdarkor. “Komil inson deganda biz, avvalo ongi yuksak,mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan o‘zgalarga ibrat bo‘ladigan bilimli,ma’rifatli kishilarni tushunamiz”, - deb ta’riflaydi”. Yoshlarni erkin shaxs sifatida tarbiyalash uchun eng avvalo ularning xulq-atvoriga alohida e’tibor berishkerak. Tarbiya, xulq-atvor, axloq eng birinchi o‘rinda oilada shakllanadi. Ota-onaning farzandga berayotgan tarbiyasi, oilaning muhiti, axloqi, ijtimoiy kelib chiqishi barchasi borib axloqga taqaladi. Oilada muhit yaxshi bo‘lmasafarzandning axloqi, tarbiyasi buziladi. Shu o‘rinda mutafakkir Abdulla Avloniy aytganidek “Tarbiya biz uchun yo hayot-yo mamot, yo najot-yo saodat-yo falokat masalasidir” - degan fikri yodimga keldi. Rostan ham tarbiya biz yoshlar uchun hayot mamot masalasidir. Har bir shaxs jamiyatda o‘z o‘rnini topish uchun tarbiyali, axloqli bo‘lishi kerak. Agar yoshlar axloqsiz bo‘lsa bu hayotda o‘rnini topa olmaydi 1 . Axloq bu insonlarni yaxshilikga chaqiruvchi, yomonlikdan qaytaruvchi bir ilmdir. Axloqi bor yoshlar har jabhada hammadan ustun bo‘ladi. Axloq insonning go‘zal xulqlaridan biridir. Shu o‘rinda xulq atamasiga ham qisqacha ta’rif berib o‘tmoqchiman. Xulq-axloqshunoslikning asosiytushunchalaridan biridir. Xulq insonning fe’l atvori bilan bog‘liq hodisa bo‘lib, kishining axloqiylik doirasida namoyon bo‘ladi. Bugungi kunda yoshlarning axloqi bilan shug‘ullanish eng dolzarb 1 Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson ma nfaatlarini ta minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonliginingʼ ʼ garovi. O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yiligiga bag ishlangan tantanali ʼ ʼ marosimidagi ma ruzasi. - Toshkent: O zbekiston. 2017. ʼ ʼ masalalardan biri bo‘lib kelmoqda. Shu munosabat bilan mamlakatimizda “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”giqonun ham qabulqilingan. Ushbu qonun qonunchilik palatasi tomonidan 2016-yil 12-avgustda qabul qilingan, senat tomonidan 2016-yil 24-avgustda ma’qullangan, 2016-yil 9-sentabrda kuchga kirgan bo‘lib, 4ta bob, 33ta moddadan iborat. Mazkur qonun yoshlar masalasiga bag‘ishlanganbo‘lib, asosan yoshlar bandligini ta’minlash, yoshlar uchun yaratib berilayotgan imtiyozlar, huquqlar, erkinliklar haqida gap boradi 2 . Yoshlarning axloqiga qaratilyotgan ishlarni yanada kuchaytirishimiz lozim. Yoshlarni turli xil buzg‘unchi va zararli g‘oyalar, jinoyatchilik, giyohvandlik, loqaydlik, ma’naviy qashshoqlik kayfiyatidan asrashlozim. Bunday salbiy kayfiyatlarni bartaraf etishda ota-ona, mahalla, maktab, eng avvalo yoshlarning o‘zi faol bo‘lishi darkor.Vatanimizning kelajagi biz yoshlarning qo‘lida, biz yoshlarni buyuk ishlar kutmoqda. Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. “Yangi O zbekiston yuksalishiningʼ ma naviy-axloqiy negizlari” mavzusining dolzarbligini mamlakatimizning butun ʼ aholisi Taraqqiyot strategiyasiga tayangan holda Yangi O‘zbekistonni barpo etish uchun harakat qilayotganidan ham ko‘rishimiz mumkin. Kurs ishidan ko‘zlangan maqsad. Men o‘z oldimga mavzuni atroflicha, ilmiy-nazariy tahlillarga tayangan holda yoritib berishni, jamiyatimizdagi mavzuga doir hodisalarni chuqur o‘rgangan holda ularga munosabat bildirishni maqsad qillib qo‘ydim. 2 Mirziyoev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat ʼ ʼ bilan davom ettirib , yangi bosqichga ko taramiz. T. 1. - ʼ Toshkent: O zbekiston.. 2017. ʼ I BOB. Yangi O‘zbekistonni barpo etishning ma naviy asoslariʼ 1.1. O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichi Avvalo shuni aytish kerakki, o‘z yurtida ozod va erkin hayot, adolatli jamiyat barpo etishdek ulkan maqsadni o‘z oldiga qo‘ygan har qanday xalq, har qanday millat og‘ir, mashaqqatli va murakkab taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tadi. Kelajakka katta umid va ishonch bilan qarab, hamisha sabr-matonat bilan yashagan o‘zbek xalqi ham 1991-yil 31-avgustda muqaddas orzusiga erishdi – jonajon Vatanimiz o‘z davlat mustaqilligini qo‘lga kiritdi. Nasib etsa, yana sanoqli kunlardan keyin ana shu qutlug‘ sananing 30 yilligini ulkan shodiyona sifatida keng nishonlaymiz. Bu shonli bayram oldidan mamlakatimizda katta tayyorgarlik ishlari amalga oshirilmoqda. Joylarda keng ko‘lamli bunyodkorlik va obodonlashtirish ishlari shiddat bilan olib borilmoqda. Jumladan, poytaxtimizga tutash 100 gektardan ortiq ulkan hududda “Yangi O‘zbekiston” bog‘i hamda betakror Mustaqillik majmuasi jadal sur’atlar bilan bunyod etilmoqda. Nasib etsa, bu yil eng ulug‘, eng aziz bayramimizni mana shu yangi maydonda o‘tkazamiz 3 . Hech shubhasiz, istiqlol yillarida yurtimizda yangi davlat va jamiyat qurish yo‘lida tarixiy ishlar amalga oshirildi, mard va olijanob xalqimizning bukilmas irodasi va ulkan salohiyati bilan katta marralar zabt etildi. Tarixan qisqa muddatda mamlakatimiz Konstitutsiyasi – Asosiy qonunimiz ishlab chiqildi va qabul qilindi. Vatanimiz suveren davlat sifatida jahon hamjamiyatidan munosib o‘rin egalladi. O‘zbekistonda zamonaviy davlatchilik asoslari yaratilib, konstitutsiyaviy tuzumga asos solindi. Davlat hokimiyatining uchta mustaqil tarmog‘i – qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlari qaror topdi. Tom ma’nodagi konstitutsiyaviy davlat barpo etildi. O‘zbekiston Respublikasining suvereniteti va davlat mustaqilligini, sarhadlarimiz daxlsizligi, xalqimizning tinch-osoyishta hayoti hamda milliy 3 Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson ma nfaatlarini ta minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining ʼ ʼ garovi. O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yiligiga bag ishlangan tantanali ʼ ʼ marosimidagi ma ruzasi. - Toshkent: O zbekiston. 2017. ʼ ʼ manfaatlarimizni ishonchli himoya qilishga qodir bo‘lgan Qurolli Kuchlar tashkil etildi. Milliy valyutamiz – so‘m joriy etildi va oltin-valyuta zaxiralarimiz shakllantirildi. Qadimiy tariximiz, boy madaniy merosimiz, milliy-diniy qadriyatlarimiz, o‘zligimiz tiklandi. Mana shunday unutilmas tarixiy jarayonlarda faol ishtirok etish nasib etganidan baxtiyorman. Mustaqil taraqqiyot borasida erishgan ulkan yutuqlar bilan birga, yo‘limiz ayrim xato va kamchiliklardan ham xoli bo‘lmaganini ochiq aytish lozim. Mustabid tuzumdan voz kechib, demokratik jamiyat barpo etishga qaratilgan jarayonlar, murakkab va tahlikali davrning o‘zi turli muammo va vazifalarni oldimizga ko‘ndalang qo‘ydi. Ularni muvaffaqiyatli hal etish uchun bilim va tajribamiz, iroda va qat’iyatimiz ba’zan etsa, ba’zida etmagan holatlar ham bo‘ldi. Shu bois mamlakatimiz taraqqiyotini yangi, yuksak bosqichga ko‘tarish, buning uchun yangi islohotlarni amalga oshirish ob’ektiv zarurat, eng muhim strategik vazifaga aylandi. Darvoqe, “yangi” degan so‘zning biz uchun alohida ahamiyati bor. Masalan, eng ko‘hna bayramlarimizdan biri Navro‘z – Yangi kun deb atalishini esga olaylik. Ushbu qadimiy bayram bilan bog‘liq qadriyat va an’analar hayotimizga shu qadar singib ketganki, xalqimiz asrlar davomida, buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy aytganlaridek, “Har tuning qadr o‘lubon, har kuning bo‘lsin Navro‘z!” degan ezgu tilaklar, pok niyatlar bilan yashab keladi 4 . Yoki o‘tgan asrning boshlarida yurtparvar, millatparvar bobolarimiz “jadidchilik”, ya’ni, yangilanish va erkinlik, adolat va tenglik, ilm-ma’rifat va milliy o‘zlikni anglash g‘oyalarini bayroq qilib, kurash maydoniga mardona chiqqanlarini barchamiz yaxshi bilamiz. Bu ulug‘ zotlarning maqsadi – jaholat va qoloqlik girdobida qolib kelayotgan Turkiston xalqini dunyoviy ilm-fan, ilg‘or kasb-hunarlar bilan qurollantirib, umumbashariy rivojlanish yo‘liga olib chiqishdan iborat edi. 4 Karimov I.А. Yuksak ma naviyat-engilmas kuch. -Toshkent: Ma naviyat, 2008.ʼ ʼ Jadidlar tomonidan tashkil etilgan yangi usuldagi maktablar, teatr, kutubxona va muzeylar, gazeta va jurnallar, Turkiston farzandlarini chet ellarga o‘qishga yuborish maqsadida tuzilgan xayriya jamiyatlari xalqimizni necha asrlik g‘aflat uyqusidan uyg‘otdi, milliy ozodlik harakati uchun beqiyos kuch berdi. Afsuski, yurtimizda bol`sheviklar diktaturasi o‘rnatilgani, chor mustamlakachilik siyosati yangicha shaklda davom ettirilgani ma’rifatparvar bobolarimizga o‘z maqsad-muddaolarini to‘liq amalga oshirish imkonini bermadi. Lekin ularning ezgu orzu-niyatlari xalqimizning qon-qonida, tarixiy xotirasida saqlanib qoldi va hanuz yashamoqda, desak, ayni haqiqatni aytgan bo‘lamiz. Shu ma’noda, bugungi kunda butun xalqimizning qalbidan chuqur joy olgan, umummilliy harakatga aylanib borayotgan “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi zamirida ana shunday ulug‘ ajdodlarimiz, umuman olganda, milliy tariximizda Birinchi va Ikkinchi uyg‘onish davrlariga asos solgan alloma bobolarimizning orzu-intilishlari va armonlari ham mujassam, desak, adashmagan bo‘lamiz 5 . Insoniyat tarixi shundan dalolat beradiki, har qaysi xalq hayotidagi ma’naviy uyg‘onish jarayonlari milliy o‘zlikni anglashga olib keladi hamda mamlakatning iqtisodiy, madaniy taraqqiyotini yangi bosqichga ko‘taradi. Bunday ijtimoiy noyob hodisa “Renessans” – uyg‘onish, qayta tiklanish, yuksalish deb atalishi barchamizga ayon. Ma’lumki, bugungi O‘zbekiston zamini qadimda ikki buyuk uyg‘onish davriga – Birinchi (ma’rifiy – IX-XII asrlar) va Ikkinchi (Temuriylar – XIV-XV asrlar) Renessansga beshik bo‘lgan. Bu – jahon ilm-fanida o‘z isbotini topgan va tan olingan tarixiy haqiqatdir. Hozirgi vaqtda mamlakatimizda yana bir muhim Uyg‘onish jarayoni kechmoqda. Shuning uchun “Yangi O‘zbekiston” va “Uchinchi Renessans” so‘zlari hayotimizda o‘zaro uyg‘un va hamohang bo‘lib yangramoqda, xalqimizni ulug‘ maqsadlar sari ruhlantirmoqda. Bugungi kunda O‘zbekiston demokratik o‘zgarishlar, keng imkoniyatlar va amaliy ishlar mamlakatiga aylanib bormoqda. Aynan mana shu jarayon men uchun 5 Ergashev I. va boshqalar. “Milliy istiqlol g‘oyasi”. – T.: “Akademiya” nashriyoti. 2005. islohotlarimizning eng katta natijasidir. Chunki, maqsadning aniqligi – harakatlar samarasini ta’minlaydigan eng muhim mezondir. Agar biz bundan besh yil oldin qabul qilgan Harakatlar strategiyasining tub mazmun-mohiyatini muxtasar ifoda etadigan bo‘lsak, ushbu noyob hujjatda o‘z oldimizga Yangi O‘zbekistonni barpo etish va Uchinchi Renessans poydevorini yaratishdek buyuk vazifalarni strategik maqsad qilib qo‘ygan edik. Ta’kidlash kerakki, Yangi O‘zbekistonni barpo etish – bu shunchaki xohish- istak, sub’ektiv hodisa emas, balki tub tarixiy asoslarga ega bo‘lgan, mamlakatimizdagi mavjud siyosiy-huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy vaziyatning o‘zi taqozo etayotgan, xalqimizning asriy intilishlariga mos, uning milliy manfaatlariga to‘la javob beradigan ob’ektiv zaruratdir. Vatanimizning yuksak ishonchi va umidini to‘la oqlash, unga munosib bo‘lish dunyodagi eng ulug‘ baxtdir. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov o‘zining “Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch” asarida “ommaviy madaniyatga” quyidagicha ta’rif beradi. “Tabiiyki, “ommaviy madaniyat” degan niqob ostida axloqiy buzuqlik va zo‘ravonlik, individualizm, egosenterizm g‘oyalarini tarqatish, kerak bo‘lsa, shuning hisobidan boylik orttirish, boshqa xalqlarning necha ming yillik an’ana va qadriyatlari, turmush tarzining ma’naviy negizlariga bepisandlik, ularni qo‘porishga qaratilgan xatarli tahdidlar odamni tashvishga solmay qo‘ymaydi” 6 . Bugungi kunda “ommaviy madaniyat” tez sur’atlarda rivojlanib bormoqda. “Ommaviy madaniyat”ning yoshlarning ongiga o‘tkazayotgan ta’siri, yoshlarning mana shu ta’sirga tezda tushib qolayotganligi juda ham achinarli holatdir. “Ommaviy madaniyat” orqali yurtimizga kirib kelayotgan turli xil zo‘ravonlik g‘oyalari, norkabiznes, odam savdosi kabi milliy mentalitetimizga putur yetkazuvchi g‘oyalar hozirgi vaqtda barchani o‘yga cho‘mdirmoqda. Mana shunday yot g‘oyalarni yurtimizga kirib kelishini oldini olishda har bir yosh avlod shijoaat bilan harakat qilishi lozim. Yoshlarimizning bo‘sh vaqtini mazmunli o‘tkazish uchun turli ko‘rik tanlovlar o‘tkazish kerak. Kitob mutaolaasi bilan 6 А .Chendler “Strategiya va struktura”. O’quv qo’llanma. М .: Prospekt, 2010 yil, 400-bet. shug‘ullanishi darkor. Prezidentimiz iborasi bilan aytganda: “Dunyo shiddat bilan o‘zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam rivojlanishiga rahna soladigan turli yangi tahdid va xavflar paydo bo‘layotgan bugungi kunda ma’naviyat va ma’rifatga, axloqiy tarbiya, yoshlarning bilim olish, kamolga yetishga intilishiga e’tibor qaratish har qachongidan ham muhimdir”. Prezidentimiz aytganlaridek,yoshlarimizning tarbiyasi, bilim olish salohiyati bilan alohida shug‘ullanish kerak. Bilimli yoshlar har jabhada mustaqil fikrga ega bo‘ladilar 7 . Mustaqil fikrga ega bo‘lgan yoshlar esa hech qachon “ommaviy madaniyat”ning ta’sirdoirasiga tushib qolmaydi. Islomiy odob eng go‘zal fazilatlarimizdan biri hisoblanadi. Abu Hurayra roziyallohu anhudan qilingan bir hadisda: “Sunnatga muvofiq qilingan oz amal bid’at aralashgan ko‘p amaldan yaxshidir”-deyiladi. Har qanday farzand ma’lum bir muhitda, ma’lum bir oilada dunyoga keladi. Farzandning kelajakda kim bo‘lishi, bevosita farzandga berilayotgan islomiy tarbiya bilan bog‘liqdir. Farzandlarga berilayotgan tarbiya eng avvalo oiladan boshlanadi. Ma’naviy jihatdan yuksak ota-onalarning farzandi ham odobli, tarbiyali bo‘ladi. Yaxshi tarbiya, go‘zal xulq, insonning ko‘rki hisoblanadi. 7 A.Azizxo‘jaev, N.Umarova, R.Qo‘chqorov. Globallashuv va axborotlashgan jamiyat muammolari. – T.: “Akademiya”, 2011. 1.2. Taraqqiyot yangi bosqichining ma’naviy-axloqiy asoslari Endi qadamimizni milliy yuksalish sari qo‘ydik. Bunda milliy g‘oya har birimiz uchun dasturilamal vazifasini o‘taydi. Mustaqillik davrida milliy g‘oyaga oid nazariy asoslarning ishlab chiqilgani mamlakatimiz suverenitetini asrash, xalqimizni pirovard maqsadlar yo‘lida safarbar qilish, uni uyushtirish va jipslashtirish uchun muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Ushbu yo‘nalishda muhim normativ-huquqiy hujjatlar kabul kilindi, mutaxassis kadrlar tayyorlash tizimi yo‘lga qo‘yildi, “milliy g‘oya” turkumidagi o‘quv fanlari shakllandi, o‘quv dasturlari, darsliklar va qo‘llanmalar yaratildi. Umuman, milliy g‘oya targ‘iboti bo‘yicha muayyan ishlar amalga oshirildi. Bular milliy istiqlol, ya’ni milliy tiklanish g‘oyasi asosiga qurilgan edi. Biz bugun milliy tiklanish bosqichidan milliy yuksalish fazasiga o‘tdik. Bizga mayoq bo‘ladigan milliy yuksalish g‘oyasi zarur. O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida milliy g‘oyani rivojlantirish – “Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari” g‘oyasining konsepsiyasi ana shu ulug‘ yo‘l xaritasini belgilab bermoqda. Unga ko‘ra, mamlakatimizda milliy g‘oyaga yangi davr, millatimiz tarixining yangi bosqichi talablaridan kelib chiqqan real vazifalar qo‘yilmoqda 8 . Haqiqatan ham shunday. Shu millat vakili bo‘lgan hammamizning yuksalishimiz. Shu bois 7 yoshdan 70 yoshgacha har bir fuqaro o‘zini har jihatdan yuksaltirishi lozim. Chunki "men"lardan "BIZ" paydo bo‘ladi. Biz – bu millatimiz, degani. Demak, har bir shaxs o‘zini, o‘z dunyoqarashini, fazilatlarini, ayniqsa, vatanparvarligini yuksaltirib borsa, millatni yuksaltirishga hissa qo‘shgan bo‘ladi. Milliy yuksalish va vatanparvarlik bir-biriga ikki ko‘zday yaqin tushunchalardir. Bunga misol sifatida ma’naviyat va ma’rifat ahlining buyuk ustozi – Abdurauf Fitratning “Najot yo‘li” (“Rahbari najot”) asaridan bir lavha keltirsak: “Bundan olti oy muqaddam Istanbulga No Kamo nomli yosh yapon sayyohi kelgan edi. U shayton aravasi (velosiped)da uch yil davomida olam kezib, Chin, Hind, Eron, Arabistonlarni aylanib chiqib, bu yerga kelganini va bundan keyin shu ikki charxli 8 Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo‘lida. T.6. – T.: «O‘zbekiston», 1998. 31-262-betlar. aravasida Farangistonga safar qilish fikri borligini eshitdim. Shu yigit bilan uchrashishni xohladim. Bir do‘stim orqali xonasiga borib, u bilan muloqotda bo‘ldim. 26 yoshlardagi bir yigit kursida o‘tirib xat yozardi. Yo‘ldoshi, ya’ni yapon davlatini kafolati bo‘lgan bayroqcha ilingan shaytonaravasi ham ro‘parasida turardi. Bizni ehtirom bilan kutib oldi, o‘tirdik, uch yil muddatda islomiy mamlakatlarda ko‘rgan ajoyibotlarini bizga so‘zlab berdi. Suhbat asnosida dilim tang bo‘lib so‘radim: – Birodar, bepul, yolg‘iz, beaslaha bu ikki charxli aravang bilan Arabistonning jonni kuydiruvchi cho‘llaridan qanday o‘tding? Faraz qildikki, o‘zingga taom topib yeb, yotar joy ham topding, lekin chumchuqni ham sog‘ qo‘ymaydigan sahroyi arab changalidan qanday xalos topding? Yapon yigiti menga qarab kuldi-da, qo‘lini ko‘tarib Yapon davlatining bayrog‘ini ko‘rsatib dedi: – Shu bayroq meni siz aytayotgan xavf-xatardan, mushkulotlardan muhofaza qildi! Bu kuchli javobdan titrab ketdim, bir lahza sukut saqladim, lekin bu qat’iy mag‘lubiyat og‘ir botdi, qalbimda bir intiqom tuyib, yigitni gapning zo‘ri bilan mag‘lub qilish maqsadida dedim: – Birodar, ahdi islom tab’an mehmondo‘st va musofirparvar, shuning uchun seni hurmat qilganlar, lekin sen Farangistonga sayohat qilmoqchisan, u yerda sening holing mushkul bo‘ladi, zero, ovro‘palilar hech bir musofirning holiga qarashmaydi. Lekin No Kamo xotirjamligini buzmay dedi: – Bizning millatimiz o‘zining buyukligi va sharafini butun zaminga taratgandir, uning biror-bir vakili dunyoning hech bir nuqtasida mushkulotga duchor bo‘lmaydi. Men shunday qavm orasida ham bo‘ldimki, yapon millatidan boshqa narsaning nomini bilmaydilar. Keyin men borgan ba’zi mamlakatlarda odamlar bizni iftixor bilan tilga olib, maktabda o‘z bolalariga dars beradilar. Albatta, ular meni arablardan ham ko‘proq ehtirom qiladilar". Mana shuni dunyoning sharafu saodati desa bo‘ladi! Xulosa o‘zingizdan! Erkinlik – hamma narsa mumkin degani emas E’tibor qilayapsizmi, bugun ayrimlar demokratiya va erkinlik degan tushunchalarni o‘ziga qurol qilib olmoqda. Lekin erkinlikning ham chegarasi, uning ham madaniyati bor. Bunday odamlar aslida erkinlik haqida to‘g‘ri va to‘liq tushunchaga ega emas. Shu bois undan qachon, qanday qilib, nima maqsadda foydalanish mumkinligini bilmaydi yoki bilsa ham tan olmaydi. Natijada-chi? Natijada ular erkinlikni qurol qilib, undan shaxsiy manfaatlari, xoyu-havaslari va havoyi nafslari yo‘lida, hatto, o‘z millatining oyog‘iga bolta urish maqsadida foydalanishgacha bormoqda. Ma’naviyatsiz, ma’rifatsiz erkinlik ana shunday halokatli yo‘llarga yetaklab ketishi mumkin. Bu haqda buyuk olmon faylasufi V.Vindelbandning fikrlari tahsinga loyiq: “Aslida esa tarixda erkinlik nomi ostida ko‘p ulug‘ ishlar amalga oshirilgan, lekin aynan shu nom bilan qanchadan-qancha gunohlar qilingan. Har bir kishining xayoliga kelganida yuragi dukillab urib ketadigan shu nom bilan qanchadan-qancha jinoyatu nodonliklar, ehtiros aldoviyu so‘qirliklar o‘zini bezadi va bezamoqda”. Erkinlik atamasining mazmuni, haqiqatda ham, haligacha turli xil bo‘lib kelmoqda. “Erkinlik” tushunchasini yakdil, milliy g‘oyamizga mos tushunsak, u milliy yuksalishimizning kreativ resursiga aylanadi 9 . Aslida milliy g‘oyani targ‘ib qilish uchun joy, vaqt, vosita tanlash unchalik katta ahamiyat kasb etmaydi. Ammo targ‘ibot samaradorligini oshirish uchun uni tashkil qilish usullarini aniqlash muhim ahamiyatga ega. Milliy g‘oyani targ‘ib qilish masalasi faqatgina u yoki bu tashkilotgagina yuklatib qo‘yilmagan, uni targ‘ib qilish mumkin bo‘lgan yoki mumkin bo‘lmagan joylari ham qat’iy qilib belgilab qo‘yilmagan. Aslida milliy g‘oyaning milliyligi – umumxalq g‘oyasi ekanligi ham shunda. Agar barcha bugun o‘z sohasi xususiyatidan kelib chiqib, milliy qadriyatlarimizni, milliy tarbiyani targ‘ib qilish ishlari bilan ham shug‘ullansa, fuqarolarimizni, albatta, bir g‘oya atrofida birlashtirishga erisha olamiz. 9 Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashning ma’naviy-ma’rifiy asoslari. –T.: “Toshkent islom universiteti , 2005. Bu masalada biz bir-birimiz bilan tortishib, faqat o‘zimiznikini ma’qullashga urinmasligimiz kerak. Aynan shu borada o‘zimizni ko‘rsatib qolish fikridan yiroq bo‘lishimiz lozim. Birgalikda, arqonni bir xil tortmasak, bo‘lmaydi. Zamon shiddatli, nima qilmoq kerak? Bu savolga javobni muhtaram Prezidentimiz biz tushunishimiz va chuqurroq anglagan holda harakat qilishimiz uchun qayta-qayta takrorlayaptilar: Tarbiya, tarbiya va faqat tarbiya! Darhaqiqat, Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, milliy g‘oya ta’lim-tarbiya tizimining umurtqa pog‘onasi bo‘lishi kerak. Ta’lim dasturlari va standartlari bilan birgalikda tarbiya dasturlari va standartlari ham qabul qilinishi lozim. Ana shundagina tarbiya ishlari pedagoglarimizning bo‘sh vaqtida shug‘ullanadigan ishi emas, balki ish vaqtida shug‘ullanadigan asosiy vazifasiga aylanadi. Biz yoshlarimizni qancha bilimli, ilmli qilmaylik, agar ularda ma’naviyat, axloq-odob, madaniyat yetarli bo‘lmasa, qilgan ishlarimizning barchasi befoyda. Har bir o‘g‘il-qiz ongiga milliy g‘ururni, yoshiga mos ma’naviyatni jo qilib borsak, ular nima yaxshiyu nima yomonligini, kimga ergashib, kimdan qochish kerakligini anglab yetadi. Mustaqil fikr va qat’iy e’tiqodga ega bo‘ladi. Qisqasi, oq va qorani bir-biridan o‘zi ajratib, bexato yashaydi. Bir narsani unutmaylik. Endi biz bo‘g‘iq, bukik, egik, siniq millat emasmiz. Qaddi tik, yuksalish yo‘lida dadil odimlayotgan xalqmiz. Yuksalayotgan millatning orzusi ham, mo‘ljallari ham pastda emas, oldinda va yuqorida bo‘ladi. Yaqindagina Senat Raisi Tanzila Norboeva ham senatorlarga murojaatida ma’naviyat va ma’rifat, mafkuraviy tarbiya masalalari haqida to‘xtalib o‘tdi. Ochig‘i, hayratlandim. Avvallari bu kabi masalalar yalpi majlisda bunchalik jiddiy ko‘tarilmagan. Shulardan kelib chiqib, mamlakatimizda tarbiya bo‘yicha yagona tizim, tartibga solingan mexanizm yaratilishi zarur, degan xulosaga keldim. Bu borada mamlakatimizdagi tarbiyaviy ishlarda davlat idoralariga, hukumatga yordam beradigan Milliy tarbiya jamiyatini tuzish maqsadga muvofiq. Barcha partiyalarning vazifalari qatoriga yoshlar tarbiyasi masalasini kiritish kerak. Har bir tizimdagi malaka oshirish muassasalarida tarbiya berish metodikasini o‘rgatadigan kurslarni yo‘lga qo‘yish foydadan xoli bo‘lmaydi. Milliy g‘oyani targ‘ib qilishga mo‘ljallangan jamoatchilik (nodavlat notijorat) tashkilotini tashkil etish ham ayni muddao. II BOB. Yangi O zbekiston taraqqiyotida ma naviy-axloqiyʼ ʼ masalalar 2.1. Tarraqqiyot strategiyasida ma’naviy masalalar mohiyati Har bir davrning o‘z taraqqiyot omillari, ehtiyojlari, talablari va hayotiy tamoyillari bo‘ladi. Tabiiyki, bularning barchasini shakllantirish va rivojlantirishga, ularga alohida ma’no-mazmun bag‘ishlashga, bu davrda davlat, jamiyat hayoti, ijtimoiysiyosiy institutlar faoliyatining aniq yo‘nalishlarini belgilab beradigan ulkan tarixiy voqealar bo‘ladi. Toshkent shahrida 2021-yil 14-dekabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishi tantanali marosimiga bag‘ishlangan Oliy Majlis qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisi bo‘lib o‘tdi. Tantanali marosimda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev nutq so‘zladi. Davlatimiz rahbari yaqin va o‘rta istiqbolda mamlakatimiz oldida turgan eng muhim va dolzarb vazifalarga atroflicha to‘xtalib o‘tdi. Ma’lumki, bu vazifalarga Prezidentimizning saylovoldi dasturida alohida e’tibor qaratilgan edi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilar vakillari bilan o‘tkazilgan uchrashuvlar jarayonida ular yanada boyitildi. «Bizning vazifamiz to‘plangan tajriba va ilgor xalqaro amaliyotga suyangan holda, dedi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishi marosimiga bag‘ishlangan nutqida, o‘zimizning taraqqiyot va yangilanish modelimizni qat’iy amalga oshirishdan iborat. Shu borada yaqin va o‘rta muddatga belgilangan marralarga erishish uchun qat’iyat bilan harakat qilishimiz zarur. Shu maqsadda 2022-2027-yillarda O‘zbekistonni yanada rivojlantirish bo‘yicha Taraqqiyot strategiyasini ishlab chiqish yaqin kunlarda yakunlandi» 10 . 10 Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson ma nfaatlarini ta minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining ʼ ʼ garovi. O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yiligiga bag ishlangan tantanali ʼ ʼ marosimidagi ma ruzasi. - Toshkent: O zbekiston. 2022. ʼ ʼ Haqiqatan ham, Prezidentimizning bevosita rahbarligi ostida «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili» Davlat dasturini ham o‘z ichiga oladigan mazkur keng ko‘lamli dasturiy hujjat har tomonlama puxta ishlab chiqildi 11 . Mustaqillik yillarida mamlakatda huquqiy demokratik davlat, kuchli - fuqarolik jamiyati qurishga, erkin bozor munosabatlariga va xususiy mulk ustuvorligiga asoslangan iqtisodiyotni rivojlantirishga, xalq osoyishta va farovon hayot kechirishi uchun shart-sharoitlar yaratishga, xalqaro maydonda O‘zbekistonning munosib o‘rin egallashiga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi. Bosib o‘tilgan yo‘l va orttirilgan tajribani xolisona baholashdan, mustaqillik yillarida erishilgan yutuqlarni tahlil qilishdan hamda zamon talablaridan kelib chiqqan holda, oldimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va - mamlakat taraqqiyotini jadallashtirishning muhim ustuvorliklarini hamda aniq - marralarini belgilash vazifasi turgan edi. Mazkur vazifani amalga oshirish yo‘lida aholining keng qatlamlari, jamoatchilik va ishbilarmon doiralar vakillari, davlat organlarining rahbarlari va mutaxassislari bilan amaliy suhbat hamda muhokamalar olib borildi, shuningdek amaldagi qonun hujjatlari, milliy va xalqaro tashkilotlarning axborot-tahliliy materiallari, ma’ruzalari, tavsiyalari va sharhlari o‘rganildi, rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasi tahlil qilindi. 11 A.Azizxo‘jaev, N.Umarova, R.Qo‘chqorov. Globallashuv va axborotlashgan jamiyat muammolari. – T.: “Akademiya”, 2011. 2.2. Yangi O‘zbekiston – yuksak ma’naviy-axloqiy qadriyatlar zamini “Yangi” degan so zning biz uchun alohida ahamiyati bor. Masalan, engʻ ko hna bayramlarimizdan biri Navro z – Yangi kun deb atalishini esga olaylik. ʻ ʻ Ushbu qadimiy bayram bilan bog liq qadriyat va an analar hayotimizga shu qadar ʻ ʼ singib ketganki, xalqimiz asrlar davomida, buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy aytganlaridek, “Har tuning qadr o lubon, har kuning bo lsin Navro z!” ʻ ʻ ʻ degan ezgu tilaklar, pok niyatlar bilan yashab keladi. Yoki o tgan asrning boshlarida yurtparvar, millatparvar bobolarimiz ʻ “jadidchilik”, ya ni, yangilanish va erkinlik, adolat va tenglik, ilm-ma rifat va ʼ ʼ milliy o zlikni anglash g oyalarini bayroq qilib, kurash maydoniga mardona ʻ ʻ chiqqanlarini barchamiz yaxshi bilamiz. Bu ulug zotlarning maqsadi – jaholat va ʻ qoloqlik girdobida qolib kelayotgan Turkiston xalqini dunyoviy ilm-fan, ilg or ʻ kasb-hunarlar bilan qurollantirib, umumbashariy rivojlanish yo liga olib ʻ chiqishdan iborat edi. Jadidlar tomonidan tashkil etilgan yangi usuldagi maktablar, teatr, kutubxona va muzeylar, gazeta va jurnallar, Turkiston farzandlarini chet ellarga o qishga yuborish maqsadida tuzilgan xayriya jamiyatlari xalqimizni necha asrlik ʻ g aflat uyqusidan uyg otdi, milliy ozodlik harakati uchun beqiyos kuch berdi. ʻ ʻ Afsuski, yurtimizda bolsheviklar diktaturasi o rnatilgani, chor mustamlakachilik ʻ siyosati yangicha shaklda davom ettirilgani ma rifatparvar bobolarimizga o z ʼ ʻ maqsad-muddaolarini to liq amalga oshirish imkonini bermadi. ʻ Shu ma noda, bugungi kunda butun xalqimizning qalbidan chuqur joy olgan, ʼ umummilliy harakatga aylanib borayotgan “Yangi O zbekiston” g oyasi zamirida ʻ ʻ ana shunday ulug ajdodlarimiz, umuman olganda, milliy tariximizda Birinchi va ʻ Ikkinchi uyg onish davrlariga asos solgan alloma bobolarimizning orzu-intilishlariʻ va armonlari ham mujassam, desak, adashmagan bo lamiz ʻ 12 . Insoniyat tarixi shundan dalolat beradiki, har qaysi xalq hayotidagi ma naviy ʼ uyg onish jarayonlari milliy o zlikni anglashga olib keladi hamda mamlakatning ʻ ʻ iqtisodiy, madaniy taraqqiyotini yangi bosqichga ko taradi. Bunday ijtimoiy noyob ʻ hodisa “Renessans” – uyg onish, qayta tiklanish, yuksalish deb atalishi ʻ barchamizga ayon. Hozirgi vaqtda mamlakatimizda yana bir muhim Uyg onish jarayoni ʻ kechmoqda. Shuning uchun “Yangi O zbekiston” va “Uchinchi Renessans” ʻ so zlari hayotimizda o zaro uyg un va hamohang bo lib yangramoqda, xalqimizni ʻ ʻ ʻ ʻ ulug maqsadlar sari ruhlantirmoqda. ʻ Bugungi kunda O zbekiston demokratik o zgarishlar, keng imkoniyatlar va ʻ ʻ amaliy ishlar mamlakatiga aylanib bormoqda. Aynan mana shu jarayon men uchun islohotlarimizning eng katta natijasidir. Agar biz bundan besh yil oldin qabul qilgan Harakatlar strategiyasining tub mazmun-mohiyatini muxtasar ifoda etadigan bo lsak, ushbu noyob hujjatda o z ʻ ʻ oldimizga Yangi O zbekistonni barpo etish va Uchinchi Renessans poydevorini ʻ yaratishdek buyuk vazifalarni strategik maqsad qilib qo ygan edik. ʻ Ta kidlash kerakki, Yangi O zbekistonni barpo etish – bu shunchaki xohish- ʼ ʻ istak, subyektiv hodisa emas, balki tub tarixiy asoslarga ega bo lgan, ʻ mamlakatimizdagi mavjud siyosiy-huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ma naviy-ma rifiy ʼ ʼ vaziyatning o zi taqozo etayotgan, xalqimizning asriy intilishlariga mos, uning ʻ milliy manfaatlariga to la javob beradigan obyektiv zaruratdir. ʻ Yangi O zbekiston – demokratiya, inson huquq va erkinliklari borasida ʻ umume tirof etilgan norma va prinsiplarga qat iy amal qilgan holda, jahon ʼ ʼ hamjamiyati bilan do stona hamkorlik tamoyillari asosida rivojlanadigan, pirovard ʻ maqsadi xalqimiz uchun erkin, obod va farovon hayot yaratib berishdan iborat bo lgan davlatdir. ʻ 12 Ochildiev A., Najmiddinov J. Missionerlik: mohiyat, maqsadlar , oqibatlar va oldini olish yo‘llari (yuz savolga – yuz javob). –T.: “Toshkent islom universiteti”, 2009. 2.3. Strategiya ma’naviy masalalarining amaliy hayotga ko‘chishi istiqbollari Mamlakatimizda davlat organlari faoliyatida ochiqlik va oshkoralik tobora kengayib bormoqda. Senator va deputatlar, vazir va hokimlar, barcha bo g indagiʻ ʻ mansabdor shaxslar fuqarolar bilan yuzma-yuz uchrashib, ularning dardu tashvishlari bilan qog ozda emas, amalda jiddiy shug ullanmoqda. Ya ni, ʻ ʻ ʼ avvalambor, davlat organlari xalq uchun, har bir fuqaro uchun ochilib, ular bilan faol muloqot olib bormoqda. Biz hayotimizda majburiy mehnat, xususan, bolalar mehnati, ishsizlik, kambag allik, korrupsiya, aholini uy-joy bilan ta minlash, ta lim va tibbiyot bilan ʻ ʼ ʼ bog liq muammolar mavjudligini ochiq tan olib, ularni keng jamoatchiligimiz bilan ʻ birgalikda bartaraf etmoqdamiz. Bugun odamlarda adolatga, haqiqatga ishonch paydo bo lmoqda. Ular turli ʻ darajadagi rahbar va mansabdorlarning ish faoliyatiga xolisona baho bermoqda, kamchiliklarni oshkora tanqid qilmoqda. Milliy taraqqiyotimiz uchun bu juda muhim ahamiyatga ega. Chunki, atoqli shoirimiz Erkin Vohidov aytganidek, “Yaxshidir achchiq haqiqat, lek shirin yolg on yomon” ʻ 13 . Bugun odamlar uyg onmoqda, jamiyat uyg onmoqda. Ma naviy uyg oq ʻ ʻ ʼ ʻ jamiyat – bu, hech shubhasiz, qudratli kuchdir. O zingiz ayting, atigi bir necha yil oldin bunday natijalarni tasavvur qilish ʻ mumkinmidi? Yo q, albatta. Shuning uchun bugungi O zbekiston – kechagi ʻ ʻ O zbekiston emas, bugungi xalqimiz ham kechagi xalq emas, deb aytishga barcha ʻ asoslarimiz bor. Ayni paytda yana bir haqiqatni unutmasligimiz lozim: bugungi O zbekiston ʻ – bu hali tom ma nodagi, biz orzu qilayotgan, intilayotgan Yangi O zbekiston ʼ ʻ emas. Hali bu marraga yetish uchun oldimizda juda olis va mashaqqatli yo l ʻ turibdi. Yo limiz shu paytgacha oson bo lgani yo q, bundan keyin ham oson ʻ ʻ ʻ 13 Mirziyoev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat ʼ ʼ bilan davom ettirib , yangi bosqichga ko taramiz. T. 1. - ʼ Toshkent: O zbekiston.. 2017. ʼ bo lmaydi. Lekin biz dadil oldinga borishdan, kerak bo lsa, kutilmagan, ammoʻ ʻ pirovard natijasi samarali va xalqimiz manfaatlariga javob beradigan noan anaviy ʼ qarorlar qabul qilishdan cho chimasligimiz zarur. ʻ Mana, so nggi paytda ko pgina masalalarda, jumladan, “propiska”, xorijga ʻ ʻ chiqish uchun “stiker”, majburiy mehnat, paxta va g allaga davlat buyurtmasini ʻ belgilash kabi eski tartiblardan mutlaqo voz kechish bo yicha g oyat muhim ʻ ʻ qarorlar qabul qildik. Sodda qilib, jaydari tilda aytadigan bo lsak, bu bilan osmon uzilib, yerga ʻ tushgani yo q. Aksincha, byurokratiya, vazifani suiiste mol qilish, tamagirlik ʻ ʼ ko rinishlari kamayib, jamiyatimiz hayoti erkinlashdi, odamlar yengil nafas ola ʻ boshladi. Xalqimiz ham, dunyo jamoatchiligi ham bu qadamlarimizni ijobiy baholamoqda. Yangi O zbekiston – bu, avvalo, yangicha iqtisodiy munosabatlar, yangicha ʻ iqtisodiy dunyoqarash demakdir. Shu bois mamlakatimiz iqtisodiy tizimi to liq ʻ qayta qurilmoqda, qanchalik og ir bo lmasin, bozor mexanizmlarini amalda joriy ʻ ʻ etishni boshladik. Hozirgi vaqtda elektron kartochkadagi pullarni bankomatlar orqali naqd pulga aylantirish, milliy valyuta kursining “qora bozor”da – bir xil, banklarda esa boshqacha bo lishi, xorijiy valyutalarni sotib olish, fuqarolikka ega bo lish, ʻ ʻ O zbekistonning istalgan hududidan uy-joy va mol-mulk sotib olish hamda ularni ʻ ro yxatga qo yish bilan bog liq muammolar tarixda qoldi ʻ ʻ ʻ 14 . Islohotlar aholining barcha qatlamlari manfaatlariga ijobiy ta sir ʼ ko rsatmoqda: tadbirkorlar o z biznesini rivojlantirish uchun erkinlik va yangi- ʻ ʻ yangi imkoniyatlarga ega bo lmoqda, dehqon va fermerlar, klaster xo jaliklari ʻ ʻ o zlari yetishtirgan hosilning haqiqiy egasiga aylanmoqda. Holbuki, sobiq ʻ mustabid tuzum davrida “tepa”dan buyruq bo lmasa, bir qadam bosishga ham ʻ haqqimiz yo q edi. Ahvol shu darajaga yetib borgan ediki, uyimizning tomigacha ʻ paxta ekdik, lekin kosamiz oqarmadi. Maktab bolalarini ham paxtaga haydadik. 14 Ergashev I. va boshqalar. “Milliy istiqlol g‘oyasi”. – T.: “Akademiya” nashriyoti. 2005. Sevimli shoirimiz Abdulla Oripov o z davrida chuqur dard va iztirob bilanʻ “Million egatlarga sochilgan o zbek”, deb yozganidek, yuz yil egilib paxta terdik. ʻ Yaqin-yaqingacha har yili taxminan 6-7 million odam paxta terimiga majburan safarbar etilardi. Mana, uch yildan buyon ular bu mashaqqatdan qutuldi. Qanchalik qiyin bo lmasin, bu sohada biz bozor iqtisodiyotining sinalgan va ʻ samarali usullarini, jumladan, klaster tizimini joriy etdik. Klasterlar yordamida gektaridan paxta bo yicha – 50 sentner, g alla bo yicha 100 sentnerdan hosil ʻ ʻ ʻ olishni ko zlayapmiz va bu marralarga albatta erishamiz. ʻ Afsuski, mamlakatimizda tezlik bilan hal etish kerak bo lgan o tkir ʻ ʻ muammolar boshqa sohalarda ham yig ilib qolgan edi. Hammasi joyida, degan ʻ kayfiyat bilan ularni bilib – bilmaganga, ko rib – ko rmaganga olib, g aflat ʻ ʻ ʻ uyqusiga botib yuraverish ham mumkin edi. Lekin bu o zimizga, xalqimizga, ʻ kelajakka nisbatan xiyonat bo lardi. ʻ Bugungi kunda xalq farovonligini, odamlarning hayot darajasini har tomonlama oshirish, buning uchun yangi ish o rinlari, daromad manbalarini ʻ yaratish, kambag allikni qisqartirish, qishloq va shaharlarimizni obod qilish ʻ iqtisodiy strategiyamizning eng muhim yo nalishlari hisoblanadi. ʻ Yurtimizda ijtimoiy muammolarni hal etishning mutlaqo yangi va o ziga xos ʻ tizimi yaratildi. Siz, jurnalistlar, bundan albatta yaxshi xabardorsiz. Keyingi paytda “temir daftar”, “ayollar daftari”, “yoshlar daftari”, “mahallabay” va “xonadonbay” ishlash usullari aynan shu maqsadda joriy etilmoqda. Shu asosda muammoga oid mavhum ko rsatkichlar emas, balki yordam va ko makka muhtoj har bir oila va ʻ ʻ fuqaroning, xotin-qizlar, yoshlarning muammolari o z joyida aniq o rganilmoqda, ʻ ʻ ular vaqtida va samarali hal etilmoqda 15 . Keksalar, nogironlar, og ir ahvolga tushib qolgan insonlarni qo llab- ʻ ʻ quvvatlash, ularga mehr va muruvvat ko rsatish kabi ezgu an analar bugungi kunda ʻ ʼ yangicha ma no-mazmun, amaliy harakatlar bilan boyib, takomillashib bormoqda. ʼ Bu borada, ayniqsa, “Obod qishloq”, “Obod mahalla”, “Besh muhim tashabbus”, 15 Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson ma nfaatlarini ta minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining ʼ ʼ garovi. O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 30 yiligiga bag ishlangan tantanali ʼ ʼ marosimidagi ma ruzasi. - Toshkent: O zbekiston. 2022. ʼ ʼ “Har bir oila – tadbirkor”, “Yoshlar – kelajagimiz” kabi dasturlar o z ijobiyʻ natijasini bermoqda. Birgina “Obod qishloq” va “Obod mahalla” dasturlari doirasida 2021-yilda barcha shahar va tumanlardagi jami 7 ming 794 ta qishloq va mahallada umumiy qiymati 20,8 trillion so mlik qurilish, ta mirlash va obodonlashtirish ishlari amalga ʻ ʼ oshirilmoqda. Ta kidlash kerakki, milliy tariximizda qishloq va mahallalarimizni ʼ obodonlashtirishga hech qachon bunchalik katta mablag ajratilmagan, eng ʻ muhimi, ularning rivojiga bu qadar jiddiy e tibor berilmagan. ʼ Ana shunday keng ko lamli ishlarni amalga oshirish uchun rahbarlar qulay ʻ va shinam kabinetlardan chiqib, bevosita pastga, mahalla darajasiga tushib ishlamoqda. Ijtimoiy qo llab-quvvatlashning aniq manzilli xususiyatga ega ekani har bir ʻ muhtoj insonga uning real ehtiyojini hisobga olgan holda yordam ko rsatish ʻ imkonini bermoqda. Bunda ushbu toifaga mansub hech bir inson e tibordan chetda ʼ qolmasligiga alohida ahamiyat qaratmoqdamiz. Taklif va tashabbuslar ilgarigidek faqat “tepa”dan emas, balki ko proq ʻ quyidan bo lmoqda. Ularni amalga oshirishda esa quyi, o rta va yuqori bo g indagi ʻ ʻ ʻ ʻ davlat boshqaruv idoralarining samarali hamkorligi ish bermoqda. Shu asosda jamiyatimizning ijtimoiy manzarasi butunlay o zgarmoqda, samarali ʻ boshqaruvning natijadorligi oshmoqda, eng muhimi, odamlarning hayotga, mehnatga, o zining taqdiri va ertangi kunga ishonchi ortmoqda. ʻ Men bunday o zgarishlarni jamiyat taraqqiyotining eng asosiy sifat ʻ ko rsatkichlari, deb hisoblayman. ʻ Albatta, ijtimoiy himoya tizimidagi ayrim kamchilik va nuqsonlar saqlanib qolmoqda. Biz ularni bosqichma-bosqich bartaraf etamiz, ushbu tizimni takomillashtirib, yaxshi natija beradigan, jamiyatdagi barcha sog lom kuchlarni ʻ shu maqsad atrofida birlashtiradigan darajaga yetkazamiz. Xulosa Xulosa shuki, musulmon kishilarning insonlararo munosabati, muomala munosabati, hayot tarzi, yurish-turishi, yeb ichishi, kiyinishi hammasi borib islomiy axloqga taqaladi. Hamma narsaning ham o‘z odobi bor. Shu o‘rinda kiyinish odobiga to‘xtab o‘tmoqchiman. Kiyim insonning ko‘rki hisoblanadi. “Kiyim kiyilayotganda o‘ng tomondan kiyiladi. Kimki kiyimini maqtanish, ko‘z-ko‘z qilish uchun kiysa, bu odob doirasiga to‘g‘ri kelmaydi, agar maqtanish, kibrlanish uchun kiygan bo‘lsa qiyomat kuni Alloh u kimsaga nazar solmaydi”. Birorta yangi libos kiyganimizda Allohga shukrona aytishimiz kerak. Endi salomlashish odobi haqida to‘xtalib o‘tmoqchiman. Salom berish har bir mo‘min musulmon uchun farzdir. Salom Allohning ismlaridan biri hisoblanadi. Har biri kishi kim bilandir suhbatlashmoqchi bo‘lsa avvalo gapni salomdan boshlashi kerak. Agar gapni salom bilan boshlamasa u kishiga javob bermaslik kerak. Musulmon kishilardan yigirmaodamga salom berilsa, salom bergan mo‘min kishi jannatga kirishga haqli bo‘ladi. Yoshlarning odob-axloq masalasi eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. Yoshlik inson umridagi eng nozik davr hisoblanadi.”Yoshlik odoblaridan eng muhimi ota-onaga yaxshilikqilishdir”. Ota-onaga yaxshilik qilish Qur’oni Karim oyatlarida ham keltirilgan. Farzand doimo ota-onasining xurmatini joyiga qo‘yishi, ota-onasiga gap qaytarmasligi, ota-onasi nima deb aytsa shuni bajarishi lozim. Ota-ona har bir inson uchun juda e’zozli, mo‘tabar, alohida xurmatga loyiq kishilar sanaladi. Ota yoki ona farzandiga ish buyurganda farzand ota-onasiga “uff” deb yuzini teskari qilmasligi kerak. Ota-onasining amrini bajarish ham farzandning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Shunday ekan farzand doimo ota- onasining aytganlarini qilishi zarur. “Milliy tarbiya -bu millatni, tashkil qiluvchi kishilarning milliy madaniyati, merosni, qadriyatlarni, urf-odatlarni, an’analarni o‘zlashtirishdagi faoliyatini rivojlantirish bo‘lib, u milliy ong va milliy o‘zlikni anglash subyektidir”. Milliy tarbiyaning asosiy yo‘nalishi bu milliylikga asoslanganligi bilan qiyoslanadi. Milliy tarbiya qadriyatlarda, an’analarda, urf-odatlarda, vatanparvarlikda, insoniylikda namoyon bo‘ladi. Milliy tarbiyamizning yana bir muhim yo‘nalishi ota-ona, qarindosh-urug‘, o‘zga millatlar va elatlar vakillarining hurmatini joyiga qo‘yish kabilarni o‘z ichiga oladi. “Umuminsoniy ma’naviyat-butun insoniyatga, jahon xalqlariga tegishli bo‘lgan ma’naviy boyliklardir”. Umuminsoniy ma’naviyat deganda uzoq o‘tmishda insonlar tomonidan yaratilgan bugungi kunda esa, ma’naviy jihatdan juda ham qadrli bo‘lgan, insoniyat ehtiyoji uchun xizmat qiladigan ma’naviy boylik tushuniladi. Xulosa qilib aytganda, Yoshlarga axloq qoidalarini singdirish bugungi kundahammuhim ahamiyatga ega. Axloqi go‘zal yoshlarni tarbiyalash har bir ota-onaning muqaddas burchi hisoblanadi. Tarbiya oilada boshlanar ekan, unda sog‘lom ma’naviy muhit shakllanishiga har birimiz mas’ulligimizni unutmasligimiz kerak. Foydalanilgan adabiyotlar Prezident asarlari: 1. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. - Toshkent: O zbekiston. 2017.ʼ 2. Mirziyoev Sh . M . Milliy taraqqiyot yo ʼ limizni qat ʼ iyat bilan davom ettirib , yangi bosqichga ko ʼ taramiz . T. 1. - Toshkent: O zbekiston.. 2017. ʼ 3. Mirziyoev Sh . M . Qonun ustuvorligi va inson ma ʼ nfaatlarini ta ʼ minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi . O ʼ zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yiligiga bag ʼ ishlangan tantanali marosimidagi ma ʼ ruzasi . - Toshkent : O ʼ zbekiston . 2017. Ilmiy, badiiy adabiyotlar: 4. Karimov I.А. Yuksak ma naviyat-engilmas kuch. -Toshkent: Ma naviyat, ʼ ʼ 2008. 5. А .Chendler “Strategiya va struktura”. O‘quv qo‘llanma. М .: Prospekt, 2010 yil, 400-bet. 6. Ergashev I. va boshqalar. “Milliy istiqlol g‘oyasi”. – T.: “Akademiya” nashriyoti. 2005. 7. A . Azizxo ‘ jaev , N . Umarova , R . Qo ‘ chqorov . Globallashuv va axborotlashgan jamiyat muammolari. – T.: “Akademiya”, 2011. 8. Xantington S. Stolknovenie sivilizatsiy. –M.:“AST”, 2003 g. 9. Ochildiev A., Najmiddinov J. Missionerlik: mohiyat, maqsadlar , oqibatlar va oldini olish yo‘llari (yuz savolga – yuz javob). –T.: “Toshkent islom universiteti”, 2009. 10. Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashning ma’naviy-ma’rifiy asoslari. –T.: “Toshkent islom universiteti , 2005. 11. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo‘lida. T.6. – T.: «O‘zbekiston», 1998. 31-262-betlar. 12. https://yuz.uz/uz/news/yangi-ozbekiston-demokratik-ozgarishlar-keng- imkoniyatlar-va-amaliy-ishlar-mamlakatiga-aylanmoqda?view=turkiya- prezidentiga-hamdardlik

MUNDARIJA

Kirish

I bob. Yangi O‘zbekistonni barpo etishning ma’naviy asoslari

1.1. O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichi

1.2. Taraqqiyot yangi bosqichining ma’naviy-axloqiy asoslari

II bob. Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida ma’naviy-axloqiy masalalar

2.1. Taraqqiyot strategiyasida ma’naviy masalalar mohiyati

2.2. Yangi O‘zbekiston – yuksak ma’naviy-axloqiy qadriyatlar zamini

2.3. Strategiya ma’naviy masalalarining amaliy hayotga ko‘chishi istiqbollari

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить