Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 51.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Идея национальной независимости

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash shart-sharoitlari

Купить
YOSHLARNING MAFKURAVIY IMMUNITETINI MUSTAHKAMLASH SHART SHAROITLARI MAVZUSIDA KURS ISHI ~ 1 ~ MUNDARIJA MUNDARIJA KIRISH ......................................................................................………..3–4 I BOB. YOSHLARNING MAFKURAVIY IMMUNITETINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-ASOSIY JIHATLARI ………..5–16 1.1. Mafkuraviy immunitet tushunchasi va uning yoshlar ongidagi o‘rni......5–10 1.2. Yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda milliy g‘oyaning o‘rni va ahamiyati ......................................................................................................11–16 II BOB. YOSHLARNING MAFKURAVIY IMMUNITETINI MUSTAHKAMLASHDA IJTIMOIY, MA’NAVIY VA TA’LIMIY OMILLAR ............…………………………………………………..…….17–28 2.1. Oila, ta’lim muassasalari va ommaviy axborot vositalarining mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashdagi roli ..................................................................17–23 2.2. Yoshlar siyosati va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirish shart-sharoitlari .............................................................................................24–28 XULOSA ...........................................................................................……..29–30 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI ...............................31–32 ~ 2 ~ KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash masalasi bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan davrda nihoyatda dolzarb masalaga aylanib bormoqda. Chunki hozirgi kunda inson ongiga, ayniqsa yosh avlod tafakkuriga turli yot g‘oyalar, mafkuraviy tahdidlar va axborot xurujlari tobora kuchayib bormoqda. Shu boisdan ham mustaqil O‘zbekiston sharoitida yoshlarning ongi va dunyoqarashini sog‘lom, milliy qadriyatlarga sodiq, mustahkam mafkuraviy asosda shakllantirish jamiyat barqarorligi va milliy xavfsizlikning eng muhim omillaridan biri sifatida qaralmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Yoshlarimizni zamonaviy bilim va kasb-hunar egasi qilish bilan birga, ularni turli yot g‘oya va tahdidlardan himoya qilish, ularning qalbi va ongida mustahkam mafkuraviy immunitetni shakllantirish – eng muhim vazifamizdir” 1 . Ushbu fikr bejiz emas, chunki mafkuraviy immunitet tushunchasi faqatgina mafkuraviy qarashlar majmuasi emas, balki yoshlarning ongida vujudga keladigan g‘oyaviy barqarorlik, tanqidiy fikrlash, o‘z qadriyatlari va milliy manfaatlarini himoya qila olish qobiliyatini anglatadi. XXI asr — axborotlar asri deb bejiz atalmaydi. Bugungi kunda turli internet platformalar, ijtimoiy tarmoqlar orqali har xil g‘oyalar, ideologiyalar, ma’naviy tahdidlar yoshlarning ongiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu jarayon yoshlarning ruhiy-psixologik holatiga, dunyoqarashiga, milliy o‘zligini anglashiga jiddiy ta’sir etmoqda. Shu nuqtai nazardan, mafkuraviy immunitetni mustahkamlash masalasi nafaqat ma’naviy-ma’rifiy yo‘nalishdagi ish, balki butun jamiyat, davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lishi zarur. Mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlarning markazida inson manfaatlari turishi, xususan yoshlarning ma’naviy kamoloti va g‘oyaviy tarbiyasiga alohida e’tibor qaratilayotgani bejiz emas. Chunki yoshlar har qanday jamiyatning eng faol va ijodkor qatlami sifatida uning kelajagini belgilovchi kuchdir. Professor O. Yusupovning fikricha, “Yoshlarni yot g‘oya va mafkuralardan himoya qilishning eng asosiy negizi ularning ona tili, milliy qadriyatlari, urf-odatlari va tarixiy 1 Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. B-24. ~ 3 ~ xotirasiga sadoqatida namoyon bo‘ladi” 2 . Demak, yoshlar mafkuraviy immunitetining mustahkamligi ularning milliy o‘zlikni his etishi, ma’naviy ildizlariga tayanish qobiliyatiga bevosita bog‘liq. Zamonaviy sharoitda yoshlar orasida ma’naviy bo‘shliq paydo bo‘lishi, milliy g‘urur va qadriyatlarga e’tiborsizlik holatlari ko‘p jihatdan mafkuraviy immunitetning sustligidan dalolat beradi. Bunday holatlarda yot g‘oyalarning ta’siriga beriluvchi yoshlar sonining ortishi jamiyatda beqarorlik, axloqiy tanazzul, ekstremistik va radikal qarashlarning tarqalishiga zamin yaratadi. Shu sababli mafkuraviy immunitetni kuchaytirishning asosiy maqsadi – yoshlarning ongi va dunyoqarashida mustahkam g‘oyaviy asoslarni shakllantirish, ularni milliy g‘urur, vatanparvarlik, mehnatsevarlik, bag‘rikenglik ruhida tarbiyalashdan iborat. Shuningdek, mafkuraviy immunitetning kuchliligi nafaqat mafkuraviy himoya, balki iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy barqarorlikning kafolati sifatida ham namoyon bo‘ladi. Prezidentimizning “Yangi O‘zbekiston yoshlari — bizning eng katta boyligimiz, eng ishonchli tayanchimiz” degan so‘zlari ham aynan yosh avlodning mafkuraviy barkamolligi jamiyat kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etishini ifodalaydi. Ilmiy manbalarda mafkuraviy immunitet tushunchasiga turlicha yondashuvlar mavjud. Ba’zi olimlar uni shaxsning g‘oyaviy immuniteti sifatida, ya’ni yot g‘oyalarni tanqidiy baholay olish qobiliyati deb biladilar (B. Abdurahmonov, S. Bekmurodova). Boshqalar esa bu tushunchani ijtimoiy jarayon sifatida talqin etib, uni yoshlarning ma’naviy himoya tizimini mustahkamlovchi mexanizm deb ko‘rsatadilar. Har ikki yondashuvni tahlil qilganda, mafkuraviy immunitet – bu shaxsning dunyoqarashi, ijtimoiy faolligi, milliy o‘zlikni anglash darajasi bilan chambarchas bog‘liq murakkab psixologik va ijtimoiy tizimdir, degan xulosaga kelish mumkin. Tahliliy yondashuv shuni ko‘rsatadiki, yoshlar mafkuraviy immunitetini mustahkamlash faqat nazariy-ma’rifiy targ‘ibot ishlari bilan cheklanmasligi lozim. Bu jarayon tizimli, kompleks yondashuvni, ya’ni ta’lim- tarbiya tizimini takomillashtirish, madaniyat va san’atni rivojlantirish, ommaviy axborot vositalarida milliy mafkura g‘oyalarini keng targ‘ib qilish, internet 2 Yusupov O. Milliy g‘oya va yoshlar mafkuraviy tarbiyasi. – Toshkent: Ma’naviyat, 2018. B-84. ~ 4 ~ makonida sog‘lom axborot muhitini yaratishni talab etadi. Tanqidiy nuqtai nazardan qaraganda, ayrim hollarda mafkuraviy tarbiya masalalariga yuzaki yondashish, formal targ‘ibot ishlari bilan cheklanib qolish, yoshlarning real ehtiyoj va qiziqishlarini inobatga olmaslik, ularning fikrini tinglamaslik mafkuraviy immunitetni kuchsizlantiruvchi omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Shu bois bu sohada ishlaydigan mutasaddilarning faoliyati zamonaviy kommunikatsiya texnologiyalarini, yoshlar psixologiyasini, global axborot muhitining xususiyatlarini chuqur bilishga asoslanmog‘i lozim. Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash masalasi O‘zbekiston jamiyatining ijtimoiy-ma’naviy barqarorligi, milliy xavfsizligi, g‘oyaviy birligi uchun strategik ahamiyatga ega. Mazkur jarayonning dolzarbligi – yoshlarni yot g‘oyalar, ekstremistik va destruktiv oqimlar ta’siridan himoya qilish, ularning ongida mustahkam milliy g‘urur va vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirish orqali “Yangi O‘zbekiston” taraqqiyot konsepsiyasini amalda ro‘yobga chiqarish bilan bevosita bog‘liqdir. Kurs ishining maqsadi: Mazkur kurs ishining maqsadi yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish va mustahkamlash jarayonini nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilishdan iborat. Ishda yoshlarning ongiga ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy va ma’naviy omillar o‘rganiladi. Shuningdek, yot g‘oyalarga qarshi mafkuraviy barqarorlikni ta’minlash yo‘llari ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot orqali yoshlar ongida milliy g‘oya va vatanparvarlik tuyg‘ularini mustahkamlashning samarali mexanizmlari aniqlanadi. Natijada, mafkuraviy immunitetni kuchaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ko‘zda tutiladi. Kurs ishining vazifalari:  Yoshlarning mafkuraviy immuniteti tushunchasining mazmuni va falsafiy mohiyatini tahlil qilish.  Mafkuraviy immunitetni shakllantirishda ma’naviy va ijtimoiy omillarning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash.  Yot g‘oyalarga qarshi kurashda milliy g‘oya va vatanparvarlikning o‘rnini asoslab berish. ~ 5 ~  Yoshlar ongida mafkuraviy barqarorlikni mustahkamlashda ta’lim, oila va OAVning ahamiyatini tahlil qilish.  Mafkuraviy immunitetni kuchaytirishning samarali yo‘nalishlari bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqish. Kurs ishining ob’ekti: Mazkur kurs ishining ob’ekti yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish jarayonidir. Tadqiqot jarayonida yoshlarning ijtimoiy- ma’naviy rivojlanishiga ta’sir etuvchi g‘oyaviy omillar o‘rganiladi. Ob’ekt sifatida ta’lim muassasalari, oila va ommaviy axborot vositalarining tarbiyaviy roli tahlil qilinadi. Shuningdek, yoshlar ongida mafkuraviy barqarorlikni shakllantirishga xizmat qiluvchi amaliy mexanizmlar o‘rganiladi. Bu jarayon yoshlarni yot g‘oyalar, axborot xurujlari va ma’naviy tahdidlardan himoya qilish bilan bevosita bog‘liqdir. Kurs ishining predmeti – yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish va mustahkamlash jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy, ma’naviy va tarbiyaviy munosabatlar hisoblanadi. Shuningdek, ta’lim tizimi, oila va jamoatchilikning bu jarayondagi o‘rni va ahamiyati mazkur tadqiqot predmeti doirasiga kiradi. Yoshlar ongiga yot g‘oyalarning ta’siri hamda ularga qarshi mafkuraviy himoya mexanizmlari ham tadqiq etiladi. Bundan tashqari, zamonaviy axborot muhitining yoshlar mafkuraviy dunyoqarashiga ta’siri ham ishning predmeti sifatida o‘rganiladi. Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, ikki ta bob, to‘rtta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. ~ 6 ~ I BOB. YOSHLARNING MAFKURAVIY IMMUNITETINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-ASOSIY JIHATLARI . 1.1. Mafkuraviy immunitet tushunchasi va uning yoshlar ongidagi o‘rni. Mafkuraviy immunitet tushunchasi ijtimoiy falsafa, siyosatshunoslik va ma’naviyatshunoslik sohalarida eng muhim nazariy kategoriyalardan biridir. U shaxsning ma’naviy-axloqiy barqarorligi, dunyoqarashi va e’tiqod tizimini ifoda etuvchi murakkab ijtimoiy-psixologik holat sifatida qaraladi. Mafkuraviy immunitet — bu insonning yot g‘oyalar, zararli axborotlar va destruktiv mafkuralar ta’siriga qarshi ongli ravishda tura olish qobiliyatidir. Bu tushuncha insonning ijtimoiy hayotga, milliy qadriyatlar va umuminsoniy tamoyillarga nisbatan ongli munosabatini, ma’naviy mustahkamligini va tanqidiy tafakkur darajasini o‘zida mujassam etadi. Bugungi globallashuv davrida mafkuraviy immunitetni kuchaytirish masalasi milliy taraqqiyot, ma’naviy barqarorlik va davlat xavfsizligi bilan bevosita bog‘liqdir. Chunki har qanday mustaqil jamiyatning kuchi, eng avvalo, uning g‘oyaviy birligida, xalqning o‘z qadriyatlariga sodiqligida va yosh avlodning mafkuraviy barkamolligida namoyon bo‘ladi. Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Bugungi kunda yoshlarni yot g‘oyalardan himoya qilish, ularning qalbi va ongida mustahkam mafkuraviy immunitetni shakllantirish har birimizning eng muhim burchimizdir” 3 . Ushbu fikr mafkuraviy immunitetning jamiyat hayotidagi o‘rni va zaruratini chuqur 3 Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021, B-73. ~ 7 ~ ifodalaydi. Mafkuraviy immunitetni falsafiy nuqtai nazardan talqin qilganda, u shaxsning ongida shakllanadigan “g‘oyaviy immun tizim” sifatida namoyon bo‘ladi. Bu tizim shaxsni yot mafkuraviy ta’sirlardan himoya qiluvchi, o‘z milliy qadriyatlari va e’tiqodini asrab qoluvchi mexanizm sifatida ishlaydi. Fikr va g‘oyalar kurashi tobora kuchayib borayotgan bugungi davrda, mafkuraviy immunitetning mavjudligi shaxs va jamiyatni ichki barqarorlikda saqlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Professor E. Yusupov fikricha, “Umummafkuraviy jarayonlarda milliy g‘oya xalq tafakkurining yo‘nalishini belgilaydi, uni o‘z ildizlaridan uzilmasdan yangilanish sari yetaklaydi” 4 . Ushbu fikr shuni anglatadiki, mafkuraviy immunitet milliy g‘oya bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, u inson ongida mustahkam qadriyat tizimini yaratadi. Milliy g‘oya — bu mafkuraviy immunitetning asosiy tayanchi, uni shakllantiruvchi ma’naviy negizdir. Ilmiy manbalarda mafkuraviy immunitet tushunchasiga turli yondashuvlar mavjud. Ba’zi tadqiqotchilar uni shaxsning ijtimoiy himoya tizimining bir bo‘lagi sifatida baholaydilar. Masalan, B. Abdurahmonov ta’kidlashicha, mafkuraviy immunitet bu — “inson tafakkurida vujudga keladigan g‘oyaviy barqarorlik holati bo‘lib, u yot mafkuralarni tanqidiy baholash va ularga qarshi mustahkam pozitsiyada turish qobiliyatini ifodalaydi” 5 . Boshqa olimlar esa mafkuraviy immunitetni ijtimoiy tizim sifatida talqin etib, uni ma’naviy xavfsizlikning asosiy kafolati deb biladilar. Shuningdek, mafkuraviy immunitetning mazmuni yoshlarning ongida mustaqil fikrlash, tanqidiy yondashuv va ma’naviy himoya refleksini shakllantirish bilan bog‘liq. U faqat g‘oyaviy tarbiya yoki mafkuraviy ta’lim orqali emas, balki ijtimoiy muhit, madaniy an’analar, ta’lim tizimi, oilaviy tarbiya, axborot makoni va diniy-ma’rifiy qadriyatlar orqali ham shakllanadi. Shu bois mafkuraviy immunitetni kuchaytirish jarayonida barcha ijtimoiy institutlarning o‘zaro hamkorligi muhim o‘rin tutadi. Bugungi axborotlashgan jamiyatda mafkuraviy immunitetni kuchaytirishning dolzarbligi shundan iboratki, yoshlar ongiga kirib borayotgan yot axborotlar, virtual muhitdagi destruktiv g‘oyalar, ekstremistik targ‘ibotlar ularning dunyoqarashiga jiddiy tahdid solmoqda. Ayniqsa, internet va 4 Yusupov E. Milliy g‘oya va yoshlar mafkuraviy tarbiyasi. – Toshkent: Ma’naviyat, 2018, B-66. 5 Abdurahmonov B. Mafkuraviy immunitet va yoshlar tafakkuri. – Toshkent: Fan, 2020, B-31 ~ 8 ~ ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan soxta axborotlar, manipulyativ g‘oyalar, noto‘g‘ri diniy talqinlar yoshlarning ruhiy-psixologik barqarorligini zaiflashtiradi. Shu nuqtai nazardan, mafkuraviy immunitetni shakllantirish yoshlarni axborot xurujlaridan himoya qilishning eng samarali yo‘li hisoblanadi. Tahliliy jihatdan qaraganda, mafkuraviy immunitet shaxsning ma’naviy immun tizimining asosiy qatlami sifatida faoliyat yuritadi. Boshqacha qilib aytganda, bu tizim inson ongida “g‘oyaviy filtrlash” funksiyasini bajaradi: foydali, konstruktiv g‘oyalarni qabul qiladi, zararli, yot va radikal fikrlarni esa rad etadi. Shu tarzda, mafkuraviy immunitet shaxsning ijtimoiy barqarorligini, ma’naviy yetukligini va g‘oyaviy mustaqilligini ta’minlaydi. Mafkuraviy immunitetning shakllanishida tarixiy xotira, milliy qadriyatlar, o‘zlikni anglash hissi va fuqarolik mas’uliyati asosiy o‘rinni egallaydi. Har bir xalqning o‘z mafkuraviy immuniteti mavjud bo‘lib, u asrlar davomida shakllangan madaniy meros, urf-odatlar, diniy e’tiqodlar, milliy g‘urur va tarixiy an’analar bilan bog‘liq. Shu jihatdan, O‘zbekiston sharoitida mafkuraviy immunitet milliy o‘zlikni anglash, istiqlol g‘oyalarini chuqur singdirish va yosh avlodda vatanparvarlik tuyg‘usini kuchaytirish orqali mustahkamlanadi. Xulosa qilib aytganda, mafkuraviy immunitet inson va jamiyatning g‘oyaviy barqarorligini ta’minlovchi ijtimoiy-madaniy mexanizmdir. U yoshlarning ongida sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish, yot g‘oyalarga qarshi mafkuraviy himoya barpo etish, milliy manfaat va qadriyatlarga sodiqlikni kuchaytirishga xizmat qiladi. Shu boisdan, mafkuraviy immunitetni mustahkamlash — nafaqat ma’naviy-ma’rifiy tarbiya, balki mamlakatning strategik xavfsizligi va kelajak taraqqiyoti uchun muhim omildir. Yoshlar ongida mafkuraviy immunitet shakllanishi murakkab ijtimoiy- psixologik jarayon bo‘lib, u nafaqat ma’naviy tarbiya tizimiga, balki jamiyatdagi ijtimoiy muhit, axborot oqimlari, ta’lim sifati va oilaviy qadriyatlar tizimiga ham bevosita bog‘liqdir. Inson o‘zini jamiyatda anglagan sayin, u o‘z dunyoqarashini himoya qilishga, yot g‘oyalarga nisbatan tanqidiy pozitsiyani shakllantirishga intiladi. Shu bois mafkuraviy immunitet — bu shunchaki g‘oyaviy barqarorlik emas, balki ongli, irodaviy va axloqiy qarashlar tizimining mukammal ifodasidir. ~ 9 ~ Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Yoshlar – bizning kelajagimiz, ularning ongi va tafakkurini yot g‘oyalardan himoya qilish, ularni milliy g‘oya va qadriyatlarga sadoqat ruhida tarbiyalash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishidir” 6 . Bu fikr yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash masalasi nafaqat pedagogik yoki psixologik, balki strategik siyosiy masala ekanini ko‘rsatadi. Chunki yoshlar ijtimoiy hayotda faol qatnashar ekan, ularning dunyoqarashi jamiyatning mafkuraviy barqarorligi va milliy xavfsizligi bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi. Psixologik nuqtai nazardan, inson ongining mafkuraviy immuniteti, avvalo, uning qadriyat tizimi, ichki motivatsiyasi va mustaqil fikrlash darajasiga tayanadi. Mashhur amerikalik faylasuf A. Maslou o‘zining “Motivatsiya va shaxsiyat” asarida insonning eng oliy ehtiyoji — bu “o‘zini oqlash” va “o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish”ga intilish ekanini ta’kidlaydi. Agar bu ehtiyoj ijobiy g‘oyalar orqali yo‘naltirilmasa, inson yot g‘oyalarga bexosdan moyil bo‘lishi mumkin. Shu bois yoshlar ongida ma’naviy-g‘oyaviy barqarorlikni ta’minlash ularning o‘zini anglash, maqsadli fikrlash va tanqidiy tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish bilan chambarchas bog‘liqdir. Bu jarayonda oila, ta’lim tizimi va jamoat institutlari hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ota-ona mehriga, o‘zaro ishonch va ochiq muloqotga asoslangan oilaviy muhitda voyaga yetgan yoshlar yot mafkuralar ta’siriga kamroq beriladi. Ta’lim muassasalarida esa faqat bilim emas, balki dunyoqarash, milliy g‘urur, fuqarolik mas’uliyati ham shakllanishi zarur. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 27 iyundagi “Yoshlarni ma’naviy-axloqiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash, ularning ijtimoiy faolligini oshirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmonida aynan shu masalaga urg‘u berilgan bo‘lib, unda yoshlarni mafkuraviy immunitetli shaxslar sifatida tarbiyalash davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan 7 . Faylasuf Erik Fromm esa “Erkinlikdan qochish” asarida insonning ongiy nazoratsiz erkinligi uni o‘zligidan begonalashtiradi, deya ta’kidlaydi. Shu bois haqiqiy mafkuraviy immunitet — bu tashqi ta’sirlardan himoyalanish emas, balki o‘z fikrini erkin, lekin mas’uliyat bilan ifoda etish, ongli tanlov qila olish 6 Shavkat Mirziyoyev. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2022, B-114. 7 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni, 2019 yil 27 iyun, PF-5742-son. www.lex.uz ~ 10 ~ qobiliyatidir. Bu nuqtai nazardan qaraganda, yoshlarning ongida mafkuraviy immunitet shakllantirish ularni mustaqil tafakkur egasi etib yetishtirish demakdir. Birinchi Prezident Islom Karimov “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarida shunday degan: “O‘z oldiga buyuk maqsadlar qo‘ygan xalqni hech qanday yot g‘oya yo‘ldan ozdira olmaydi” 8 . Ushbu fikr mafkuraviy immunitetning asosiy mohiyatini ifodalaydi, ya’ni milliy g‘oya, ma’naviyat va vatanparvarlik hissi uyg‘unlashgan jamiyat hech qachon begona mafkuralar ta’siriga to‘liq berilmaydi. Bugungi globallashuv va raqamli axborot oqimlari davrida yoshlar ongini himoya qilish oson emas. Internet, ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy madaniyat oqimlari yoshlarning qadriyatlar tizimiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bois davlat siyosatida mafkuraviy immunitetni mustahkamlash masalasi yangi bosqichda – “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” doirasida ham dolzarb yo‘nalish sifatida qayd etilgan. Bu esa yoshlarning tanqidiy fikrlash madaniyatini rivojlantirish, g‘oyaviy barqarorlikni mustahkamlash va ularni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashga qaratilgan chora-tadbirlar tizimini takomillashtirishni talab etadi. Xulosa qilib aytganda, yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish – bu ularning ruhiy-psixologik barqarorligini, tanqidiy tafakkurini, milliy g‘ururini va ijtimoiy faolligini uyg‘unlashtirish jarayonidir. Bu jarayon davlat siyosati, ta’lim tizimi, oila va fuqarolik jamiyati institutlari hamkorligida amalga oshirilgandagina, mafkuraviy barqarorlikka erishish mumkin bo‘ladi. Mafkuraviy immunitet yoshlarning ongida mustahkam g‘oyaviy pozitsiya shakllanishi orqali jamiyat barqarorligini ta’minlaydi. U shaxsning milliy g‘oya, qadriyat va tarixiy xotiraga sadoqatini mustahkamlashga xizmat qiladi. Mafkuraviy immunitet kuchli bo‘lgan jamiyatda ekstremistik va yot g‘oyalar ta’siri kamayadi, ijtimoiy barqarorlik oshadi. Shu bilan birga, bu jarayon milliy xavfsizlikni mustahkamlashning muhim vositasi sifatida ham namoyon bo‘ladi. Yoshlarning ongida mafkuraviy immunitet shakllantirishda ta’lim, madaniyat va OAVning roli beqiyosdir. Shuningdek, davlat siyosati va normativ-huquqiy bazaning mavjudligi bu jarayonni tizimli va samarali qiladi. Birinchi Prezident Islom Karimovning 8 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, B-42. ~ 11 ~ so‘zlariga ko‘ra: “Yuksak ma’naviyatga ega avlod — mustaqil va barqaror davlatning eng ishonchli tayanchidir” 9 . Mafkuraviy immunitet shaxsning ongida mustahkam g‘oyaviy pozitsiya yaratish orqali jamiyat barqarorligini ta’minlovchi muhim omildir. Yoshlarning ongida milliy g‘oya, tarixiy xotira va qadriyatlarga sadoqatni mustahkamlash orqali ularning ijtimoiy faolligi va ma’naviy barqarorligi oshadi. Shu jihatdan, mafkuraviy immunitet jamiyatni ekstremistik va yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilish, ijtimoiy va siyosiy barqarorlikni saqlash vositasi sifatida xizmat qiladi. Milliy xavfsizlikni mustahkamlashda mafkuraviy immunitetning roli beqiyos bo‘lib, u yoshlar orasida milliy g‘urur, vatanparvarlik va ma’naviy mas’uliyatni rivojlantirish orqali amalga oshadi. Yoshlarning ongida mafkuraviy immunitetni shakllantirishda ta’lim tizimi, madaniy muhit va ommaviy axborot vositalari (OAV) muhim ahamiyat kasb etadi. Ta’lim maskanlarida nafaqat ilmiy bilim, balki ma’naviy tarbiya, milliy qadriyatlar va fuqarolik mas’uliyati g‘oyaviy ta’sir vositasi sifatida ishlatiladi. Madaniy muhit, teatr, adabiyot va san’at orqali yoshlar o‘z tarixini, milliy qadriyatlarini chuqur anglaydi va ularni qadrlashga o‘rganadi. Shu bilan birga, OAV va internet makoni orqali tarqatiladigan sog‘lom axborotlar, targ‘ibot va ma’naviy-ma’rifiy dasturlar yoshlar ongida mafkuraviy immunitetni mustahkamlashga xizmat qiladi. Davlat siyosati va normativ-huquqiy bazaning mavjudligi bu jarayonni tizimli va samarali qiladi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoshlarni ma’naviy-axloqiy jihatdan qo‘llab- quvvatlash va ularning ijtimoiy faolligini oshirishga doir farmonlari, shuningdek, “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” yoshlar ongida mafkuraviy barqarorlikni shakllantirishni davlat darajasida kafolatlaydi. Shu asosda, mafkuraviy immunitetni shakllantirish jarayoni faqat ta’lim yoki tarbiya bilan cheklanmay, keng qamrovli ijtimoiy va davlat siyosati vositalarini ham o‘z ichiga oladi. Shuningdek, mafkuraviy immunitet yoshlarni milliy qadriyatlarga sodiq, mustaqil fikrlashga ega va axborot ta’siriga qarshi tanqidiy qarashga ega shaxslar sifatida tarbiyalaydi. Bu esa jamiyatda g‘oyaviy muvozanatni ta’minlaydi, yoshlarni radikal g‘oyalar va ekstremistik oqimlardan himoya qiladi. Shu nuqtai 9 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, B-58. ~ 12 ~ nazardan qaraganda, mafkuraviy immunitet nafaqat individual, balki kollektiv ijtimoiy barqarorlikning ham asosiy omili sifatida namoyon bo‘ladi. Mamlakatning strategik xavfsizligi ham aynan mafkuraviy immunitetning kuchliligi bilan bog‘liqdir. Agar yoshlar ongida milliy g‘oya va ma’naviy qadriyatlar mustahkam bo‘lsa, ularni tashqi va ichki yot g‘oyalarning ta’siridan himoya qilish osonlashadi. Shu bois davlat va jamiyat institutlari o‘zaro hamkorlikda yoshlar ongini sog‘lom axborot, ma’naviy tarbiya va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash orqali shakllantirishga intilishi muhimdir. Birinchi Prezident Islom Karimovning fikricha: “Yuksak ma’naviyatga ega avlod — mustaqil va barqaror davlatning eng ishonchli tayanchidir” 10 . Ushbu fikr yoshlarning ongida mafkuraviy immunitetni shakllantirishning jamiyat va davlat uchun strategik ahamiyatini aks ettiradi. Shuningdek, u mafkuraviy immunitet kuchli bo‘lgan jamiyatning siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy barqarorlikka erishishida muhim omil ekanini ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda, mafkuraviy immunitetni shakllantirish jarayoni yoshlar ongida milliy g‘urur, vatanparvarlik, ma’naviy mas’uliyat va tanqidiy tafakkur ko‘nikmalarini rivojlantirish orqali jamiyat barqarorligi va milliy xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, bu jarayon davlat siyosati, ta’lim va madaniyat tizimi, OAV va jamiyat institutlari hamkorligida tizimli ravishda amalga oshirilishi lozim. 10 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, B-59. ~ 13 ~ 1.2. Yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda milliy g‘oyaning o‘rni va ahamiyati. Milliy g‘oya har bir xalqning tarixiy tajribasi, madaniyati, urf-odatlari va milliy qadriyatlar tizimidan iborat bo‘lib, yoshlarning ongini shakllantirish va ularni yot mafkuralardan himoya qilishda markaziy ahamiyatga ega. Bugungi globallashuv davrida yoshlar turli ijtimoiy tarmoqlar, internet platformalari va ommaviy axborot vositalari orqali turli yot g‘oyalar bilan duch kelmoqda. Shu sababli, yoshlarni yot mafkuralardan himoya qilish, ularni milliy qadriyatlar, tarixiy xotira va vatanparvarlik ruhida tarbiyalash dolzarb masala sifatida ko‘riladi. Milliy g‘oya bu jarayonda nafaqat g‘oyaviy vosita, balki yoshlarning ijtimoiy, axloqiy va madaniy barkamolligini shakllantiruvchi asosiy vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Milliy g‘oya yoshlarning ichki dunyosini barqarorlashtiradi, ularni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi va yot mafkuralarning salbiy ta’siridan himoya qiladi. Shuningdek, milliy g‘oya yoshlarning ma’naviy barkamolligi, ijtimoiy faolligi va milliy o‘zlikni anglashida asosiy omil sifatida xizmat qiladi. Professor E. Yusupov ta’kidlaganidek, “Milliy g‘oya shaxsning ichki dunyosini, ongini va ijtimoiy faolligini mustahkamlashda, shuningdek yot mafkuralarning oldini olishda asosiy vosita hisoblanadi” 11 . Shu nuqtai nazardan qaraganda, milliy g‘oya va mafkuraviy immunitet bir-birini to‘ldiruvchi tushunchalar sifatida yoshlarning ongida mustahkam g‘oyaviy pozitsiya yaratadi. Davlat siyosati doirasida milliy g‘oyaning roli yanada kuchayadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoshlarni ma’naviy-axloqiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash va ularning ijtimoiy faolligini 11 Yusupov E. Milliy g‘oya va yoshlar mafkuraviy tarbiyasi. Toshkent: Ma’naviyat, 2018, b. 35. ~ 14 ~ oshirishga oid farmonlari, shuningdek, “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” yoshlarning ongida milliy qadriyatlar va g‘oyaviy barqarorlikni shakllantirishga qaratilgan chora-tadbirlarni tizimli ravishda belgilaydi. Shu bilan birga, milliy g‘oya yoshlarni ekstremistik va zararli mafkuralardan himoya qilishda strategik vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Yoshlarning milliy g‘oyaga sadoqati ularning shaxsiy va ijtimoiy hayotida o‘zini namoyon qiladi. Ular tarixiy tajribani qadrlash, milliy qadriyatlarni anglash va ularni amaliy hayotda qo‘llash orqali jamiyatga foyda keltiradi. Shuning uchun milliy g‘oya yoshlarning tanqidiy tafakkurini rivojlantirish, ularni axborot xurujlariga qarshi mustahkamlash va yot mafkuralardan himoya qilishda asosiy vosita hisoblanadi. Shu jihatdan qaraganda, milliy g‘oya nafaqat g‘oyaviy himoya vositasi, balki shaxsni ijtimoiy jihatdan mustahkamlovchi ijtimoiy resursdir. Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z nutqlarida yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashni davlat siyosatining ustuvor vazifasi deb hisoblaydi: “Yoshlarni tarbiyalashda milliy g‘oya eng muhim vosita, u orqali biz ularning ongini mustahkamlaymiz va yot mafkuralardan himoya qilamiz” 12 . Bu fikr milliy g‘oyaning yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirishdagi strategik ahamiyatini ochib beradi. Shu bilan birga, milliy g‘oya nafaqat yot mafkuralardan himoya qilish, balki yoshlarni ijtimoiy faollikka, vatanparvarlik va milliy g‘urur ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Birinchi Prezident Islom Karimov o‘z asarlarida milliy g‘oya orqali yoshlarni tarbiyalashni strategik vazifa sifatida belgilagan: “Yuksak ma’naviyat va milliy g‘oya – yoshlarni yot g‘oyalardan himoya qiluvchi eng ishonchli himoya qalqoni” 13 . Ushbu fikr yoshlarning ongini himoya qilishda milliy g‘oyaning amaliy va strategik ahamiyatini ochib beradi, uni faqat ma’naviy tarbiya vositasi sifatida emas, balki davlatning g‘oyaviy xavfsizlik resursi sifatida ham baholash zarurligini ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda, milliy g‘oya yoshlarning ongini yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda markaziy omil bo‘lib, u nafaqat g‘oyaviy barqarorlikni ta’minlaydi, balki yoshlarni tanqidiy tafakkur, axborot xavfsizligi va ijtimoiy faollikka yo‘naltiradi. Shu bilan birga, davlat siyosati, ta’lim va madaniyat tizimi 12 Shavkat Mirziyoyev. Yoshlarni tarbiyalash va ma’naviyat strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2021, b. 48. 13 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, b. 45. ~ 15 ~ hamkorligida milliy g‘oyaning tizimli tatbiqi yoshlarni mafkuraviy jihatdan mustahkamlashning asosiy sharti hisoblanadi. Mamlakatimizda ma’naviy va jismoniy barkamol yosh avlodni tarbiyalash masalasi har doim davlat siyosatining muhim bir bo‘g‘ini bo‘lib kelgan. Shu paytgacha bu borada ulkan ishlar amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, bu islohotlar bugungi davr talablari darajasida keng qamrovli emasligi hamda ba’zi sohalarda kamchiligi ko‘rinib qolayotganligi hech kimga sir emas. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoevning Oliy Majlisga va O‘zbekiston xalqiga murojaatnomasida shunday deb ta’kidlagan edi: “...yoshlarni zamonaviy bilim va tajribalar, milliy va umumbashariy qadriyatlar asosida mustaqil va mantiqiy fikrlaydigan, ezgu fazilatlar egasi bo‘lgan insonlar etib voyaga yetkazamiz” 14 . Shundan kelib chiqib aytishimiz mumkinki, Yurt kelajagi ham ma’nan, ham jismonan barkamol bo‘lgan yoshlar qo‘lidadair. Shuning uchun ham bu boradagi sa’yiharakatlarni yanada kuchaytirish zarur. Yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilish dolzarb ijtimoiy masala bo‘lib, u milliy xavfsizlik va jamiyat barqarorligining muhim omili hisoblanadi. Bu jarayonda milliy g‘oya yoshlarning ongida mafkuraviy immunitetni shakllantirish va ularni yot mafkuralardan himoya qilishda strategik vosita sifatida xizmat qiladi. Milliy g‘oyani shakllantirish mexanizmlari davlat siyosati, normativ-huquqiy hujjatlar, ta’lim, madaniyat va ijtimoiy institutlar orqali amalga oshiriladi. Davlatning bu boradagi siyosati va huquqiy bazasi yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda tizimli mexanizm yaratadi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 27 iyundagi farmoni PF-5742, yoshlarning ma’naviy- axloqiy rivojlanishini ta’minlash va ularni ijtimoiy faollikka rag‘batlantirish chora- tadbirlari tizimini belgilaydi 15 . Ushbu hujjat yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash va ularni yot mafkuralardan himoya qilish jarayonini davlat darajasida tartibga soladi. Shu bilan birga, normativ-huquqiy hujjatlar ta’lim va madaniyat muassasalari orqali milliy g‘oyaning tizimli tatbiqini ta’minlashga xizmat qiladi. 14 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoevning Oliy Majlisga va O‘zbekiston xalqiga murojaatnomasi. Toshkent. 2020 yil 29 yanvar. 15 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 27 iyundagi farmoni PF-5742 “Yoshlarni ma’naviy-axloqiy rivojlantirish va ularning ijtimoiy faolligini oshirish chora-tadbirlari haqida”. ~ 16 ~ Ta’lim tizimi yoshlarning ongida milliy g‘oya va mafkuraviy immunitetni shakllantirishda asosiy vosita hisoblanadi. Ta’lim muassasalarida milliy tarix, adabiyot va madaniyatga oid darslar yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalaydi. Shu bilan birga, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va treninglar yoshlarning ongini ijobiy g‘oyalar bilan boyitadi va yot ideologiyalarga qarshi tura olish qobiliyatini oshiradi. Professor E. Yusupov ta’kidlaganidek, “Milliy g‘oya va madaniy meros orqali yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish, ularni radikal g‘oyalar ta’siridan himoya qilishning eng samarali vositasidir” 16 . Bu fikr milliy g‘oyaning yoshlar ongida shakllanishi va g‘oyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyatini ochib beradi. Oila ham yoshlarni yot g‘oyalardan himoya qilishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ota-onalar orqali yoshlar nafaqat ijtimoiy tajriba oladi, balki milliy qadriyatlar ruhida shakllangan axloqiy normalarni o‘zlashtiradi. Shu nuqtai nazardan, milliy g‘oya faqat g‘oyaviy himoya vositasi sifatida emas, balki shaxsning axloqiy va ijtimoiy barqarorligini mustahkamlovchi ijtimoiy resurs sifatida ham qaraladi. Yoshlarni axborot maydonida yuz berayotgan manipulyatsiyalardan himoya qilishda milliy g‘oyaning roli alohida ahamiyatga ega. Internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatilayotgan yot g‘oyalar, radikal va ekstremistik kontent yoshlarning ongiga kirib borishi mumkin. Shu sababli, davlat va jamiyat institutlari tomonidan taqdim etiladigan milliy g‘oyaga asoslangan sog‘lom axborot oqimlari yoshlarning ongini himoya qiluvchi muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Shu bilan birga, yoshlar tanqidiy tafakkur bilan tarbiyalanadi va axborot manipulyatsiyalarini aniqlash qobiliyatiga ega bo‘ladi. Shu maqsadda, Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z nutqlarida milliy g‘oya va ma’naviyatni mustahkamlash orqali yoshlarni yot mafkuralardan himoya qilish zarurligini ta’kidlaydi: “Yoshlarni tarbiyalashda milliy g‘oya va ma’naviyatni mustahkamlash orqali ularni yot mafkuralardan himoya qilish mumkin” 17 . Bu fikr milliy g‘oyaning yoshlarning g‘oyaviy barqarorligini shakllantirishdagi strategik ahamiyatini ochib beradi. Birinchi Prezident Islom Karimov o‘z asarlarida yoshlarni milliy g‘oya va qadriyatlar ruhida tarbiyalashni 16 Yusupov E. Milliy g‘oya va yoshlar mafkuraviy tarbiyasi. Toshkent: Ma’naviyat, 2018, b. 35. 17 Shavkat Mirziyoyev. Yoshlarni tarbiyalash va ma’naviyat strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2021, b. 48. ~ 17 ~ strategik vazifa sifatida belgilagan: “Yuksak ma’naviyat va milliy g‘oya – yoshlarni yot g‘oyalardan himoya qiluvchi eng ishonchli himoya qalqoni” 18 . Shu fikr yoshlarning ongini himoya qilishda milliy g‘oyaning amaliy va strategik ahamiyatini ko‘rsatadi va uni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida baholashni ta’kidlaydi. Milliy g‘oyaning tizimli tatbiqi yoshlarni ijtimoiy faollikka rag‘batlantiradi. Yoshlar o‘z tarixini, madaniy merosini va milliy qadriyatlarini anglagan sari, ular jamiyatning ijtimoiy va g‘oyaviy barqarorligiga hissa qo‘shishga intiladi. Shu jihatdan, milliy g‘oya va mafkuraviy immunitet bir-birini to‘ldiruvchi tushunchalar sifatida yoshlarning ongida mustahkam g‘oyaviy pozitsiya yaratadi. Milliy g‘oya yoshlarni yot g‘oyalardan himoya qilishning samarali mexanizmi bo‘lib, u nafaqat g‘oyaviy himoya vositasi sifatida, balki shaxsning axborot xavfsizligi, ijtimoiy faolligi va tanqidiy tafakkurini rivojlantirish orqali jamiyat barqarorligini ta’minlovchi vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, milliy g‘oyaning tizimli tatbiqi yoshlarni mafkuraviy jihatdan mustahkamlashning asosiy sharti hisoblanadi. Mustaqil O‘zbekiston Respublikasi XXI asrga qadam qo‘yganidan keyin bu masala yanada dolzarb, yanada muhim, hayot-mamot masalalaridan biriga aylanib qoldi. Men,- deb yozgan edi Mustaqil O‘zbekistonning birinchi Prezidenti Islom Karimov, - Abdulla Avloniyning “Tarbiya biz uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir” 19 degan fikrini ko‘p mushohada qilaman. Buyuk ma’rifatparvarning bu so‘zlari asrimiz boshida millatimiz uchun qanchalar muhim va dolzarb bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda biz uchun ham shunchalik, balki undan ham muhim va dolzarbdir. Tarbiya qancha mukammal bo‘lsa, xalq shuncha baxtli yashaydi deydi donishmandlar. Tarbiya mukammal bo‘lishi uchun esa, bu masalada bo‘shliq (ma’naviy bo‘shliq) paydo bo‘lishiga mutlaqo yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Bugungi kunda dunyo miqyosida beshafqat raqobat, qarama – qarshiliklar va ziddiyatlar keskin tus olmoqda. Diniy ekstremizm, terrorizm, giyohvandlik, odam savdosi, fohishabozlik, noqonuniy migratsiya, “ommaviy madaniyat” va shu kabi boshqa xavf – xatarlar tobora kuchayib, insoniyat ming 18 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, b. 45. 19 Avloniy, Abdulla. Tarbiya masalalari. Toshkent: Yoshlar Nashriyot Uyi, 2022, b. 12. ~ 18 ~ yillar davomida amal qilib kelgan milliy, diniy va oilaviy qadriyatlar, e’tiqodlarga putur yetmoqda. Mana shunday va boshqa ko‘plab tahdidlar insoniyat hayotida, ayniqsa yoshlar tarbiyasida jiddiy muammolarni keltirib chiqarayotgani – ayni haqiqat va buni hech kim inkor eta olmaydi. Yoshlarimiz tarbiyasi – bu bir kishining ishi emas. Agar hammamiz birgalashib harakat qilsak, yoshlarimiz Vatan va el – yurt koriga yaraydigan insonlar bo‘lib ulg‘ayadilar. Yaxshi tarbiya insonga ma’naviyat kabi ona suti, ota na’munasi va ajdodlar o‘giti bilan birga singadi. “O‘z xalqiga, uning an’analariga, tili va madaniyatiga muhabbat va hurmatni tarbiyalamasdan turib, o‘z xalqini millatlarning butunjahon hamjamiyatida tenglardan biri sifatida idrok qiluvchi haqiqiy insonni, o‘z Vatanining haqiqiy jonkuyarini tarbiyalash mumkin emas”. Hozirgi kunda davlatimiz tomonidan yoshlarning porloq kelajagini yaratishga qaratilgan keng ko‘lamli siyosatidan, yaratilayotgan keng imkoniyatlardan, samarali islohotlardan foydalangan holda yurtimiz yoshlari barkamol avlod sifatida, har bir o‘g‘il-qiz avvalo, chet tilini mukammal bilishi, kompyuter sohalarini chuqur o‘rganishlari, internetdan foydalana olishi, milliy va diniy qadriyatlarga amal qilishlari, ilmiy izlanishlar olib borishlari, fidoyi Yurt farzandi bo‘lishlari lozim. Bunday yoshlar yurtimiz tinchligini, osoyishtaligini ta’minlay oladigan insonlar bo‘lib, istiqbolni belgilashadi. Vatanimizning buyuk kelajagini qurish, oldimizda turgan katta-katta muammolarni yechish, mustaqilligimizni himoya qilish, hayotda milliy va umumbashariy qadriyatlar uyg‘unligi tamoyiliga amal qilib yashashdek muhim vazifalarni yoshlarimiz o‘zining muqaddas burchi deb bilayotgani, ayniqsa, e’tiborga sazovordir. Barkamol yoshlarni tarbiyalashdek porloq niyatimiz uchun bizda ma’naviy asos bor. Mana shu ma’naviy meroslardan unumli foydalangan holda, o‘zbek yoshlari har qanday sohada yurtimizni dunyo tan oladigan Yurt sifatida himoya qilishlariga hamda har doim “O‘zbek xalqi hech qachon, hech kimga qaram bo‘lmasligi”ga ishonamiz. ~ 19 ~ II BOB. YOSHLARNING MAFKURAVIY IMMUNITETINI MUSTAHKAMLASHDA IJTIMOIY, MA’NAVIY VA TA’LIMIY OMILLAR. 2.1. Oila, ta’lim muassasalari va ommaviy axborot vositalarining mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashdagi roli. Oila — har bir jamiyatning eng kichik, lekin ayni paytda eng muhim tarbiyaviy maydonidir. Yoshlar ongining shakllanish jarayonida ota - ona, aka - uka, opa - singil, qarindoshlar va uy - mahsulotlari mazmunida yaratilgan ma’naviy muhit to‘g‘ridan - to‘g‘ri rol o‘ynaydi. Mazkur muhitda yoshlarning dunyoqarashi, qadriyat tizimi va g‘oyaviy pozitsiyasi shakllanadi. Ayniqsa, zamonaviy axborot makoni va global g‘oyalar ta’siri ostida bo‘lgan yoshlarning mafkuraviy barqarorligini saqlashda oila instituti eng birinchi va doimiy himoya chizig‘i bo‘ladi. O‘zga mafkuralarning oldini olish uchun yoshlar o‘z oila tarbiyasida milliy qadriyatlar — vatanparvarlik, halollik, mehnatsevarlik, hurmat - munosabat kabi tamoyillar bilan chuqur tanishib ulg‘ayishlari zarur. Oila tarbiyasida yuzaga keladigan asosiy muammo — bu ma’naviy - axloqiy bo‘shliqdan yoshlarning foydalanishidir. Agar oila ichida ochiq suhbatlar, fikr almashish, turli axborot manbalarini tanqidiy baholash imkoniyati bo‘lmasa, yoshlar uyni tashqarida, internet joylarida yoki ijtimoiy tarmoqlarda yot ideologiyalar bilan tanishib qolishi ehtimoli oshadi. Shu nuqtai nazardan oila instituti oilaviy qadriyatlar, g‘oyaviy mustahkamlik va tanqidiy tafakkur rivojlanishiga xizmat qiladigan muhitni yaratishi lozim. Shu bilan birga, davlat siyosati oilani qo‘llab - quvvatlash va yoshlarning tarbiyasida ota - onalar mas’uliyatini kuchaytirishni ta’minlashi zarur. Masalan, O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi Qonuni oilaning tarbiyaviy funksiyasini davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi deb e’lon ~ 20 ~ qilgan 20 . Bu hujjat oilada shakllaydigan ijtimoiy - ma’naviy muhit yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda qanday rol o‘ynashini yaqqol ko‘rsatadi. Faylasuf Axmad Donishning ta’kidlashicha, “Oilada shakllangan ma’naviy ildiz yoshning jamiyatga bo‘lgan munosabatini, dunyoqarashini belgilaydi” 21 . Bu fikr oila instituti yoshni g‘oyaviy jihatdan mustahkamlashdagi ahamiyatini chuqur ochib beradi. Shuningdek, birinchi Prezident Islom Karimov “Ma’naviyatimiz — jamiyatimizning kodidir, oiladan boshlanadi” 22 degan so‘zlari orqali oilaning tarbiyaviy va g‘oyaviy ahamiyatini belgilagan. Oila instituti — yoshlarning mafkuraviy barqarorligini shakllantirishdagi birinchi va eng muhim makondir. Oilada yaratilgan sog‘lom ma’naviy muhit, milliy qadriyatlar bilan to‘yintirilgan tarbiya va ochiq fikr almashish yoshlarni yot mafkuralardan himoya qilishda strategik rol o‘ynaydi. Huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati qurish yo’lini tanlagan mamlakatimizda oila, mahalla va ta’lim muassasasi hamkorligi va unda shaxs tarbiyasiga katta ta’sir ko’rsatuvchi milliy qadriyatlar yil sayin qadr topib, nufuzi oshib bormoqda. Buning asosiy sababi davlatimiz tomonidan ijtimoiy institutlarga har tomonlama e’tibor qaratilayotgan bo’lsa, ikkinchi tomondan mustaqillik bergan imkoniyat tufayli qo’lga kiritilgan milliy qadriyatlarning qayta tiklanayotganligidir. Shu ma’noda olib qaralganda, ijtimoiy inostitutlar va uning muammolari bo’yicha ilmiy asoslangan tadqiqotlarning yuzaga kelishi dolzarb ahamiyatga molik bo’lib qolaveradi. Yosh avlodni tarbiyalashdek buyuk ishga Prezidentimizning ta’lim sohasiga alohida e’tiborlarini qaratganliklari har bir fan o’qituvchisidan o’z faoliyatiga jiddiy yondashishini talab etmoqda. Davlatimiz rahbarining qator qarorlari asosida yoshlar bilan ishlash negizida mahalla maktab va oilaning o’rni haqida fikr yuritilgan. Tarbiya jarayoni ishtirokchilari sa’yi harakatlarini birlashtirish maqsadida 1993 yilda ishlab chiqilgan “Oila, mahalla va ta’lim muassasasi hamkorligi” Kontseptsiyasi yoshlarni istiqlol g’oyalariga sadoqatli, ma’naviy barkamol, vatanparvar qilib tarbiyalashda keng jamoatchilik faoliyatini muvofiqlashtirish borasida dasturulamal bo’ldi. “Oila, mahalla, ta’lim 20 O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi Qonuni, Toshkent, 2017, 8 - modda. 21 Axmad Donish. Ma’naviyat va milliy o‘zlik. Toshkent: Fan, 2012, b. 45. 22 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, b. 12. ~ 21 ~ muassasasi hamkorligi” Kontseptsiyasining asosiy maqsadi yosh avlodni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda o’zbek xalqining boy milliy, madaniy, tarixiy an’analari, urf-odatlari va umumbashariy qadriyatlarga asoslangan samarali, zamonaviy pedagogik texnologiyaning ishlab chiqilib, amaliyotga joriy etish, shaxsni tarbiyalash va uni har tomonlama kamol toptirishning ustuvorligini ta’minlash, ota-onalar, pedagoglar va mahalla faollarining umumiy hamda milliy pedagogik madaniyatni oshirish, respublika fuqarolari orasida milliy mafkuraviy tarbiya ishlarini takomillashtirishdan iboratdir. Kontseptsiyada jamiyat taraqqiyotining ma’naviy-axloqiy negizi bo’lgan milliy va umuman insoniy qadriyatlar, milliy va umuminsoniy tarbiyaning o’zaro aloqasi hamda muhim yo’nalishlari belgilab olingan. Chunonchi, mahalla, oila va ta’lim muassasasi hamkorligida milliy tarbiya yo’nalishda yoshlarning o’zlikni anglash, vatanparvarlik, milliy g’urur, millatlararo muloqot madaniyati, milliy mafkuraviy onglilik, milliy odob, fidoyilik kabi fazilatlarni o’zlashtira olishlari zarurligi ko’rsatilgan bo’lsa, umuminsoniy yo’nalishda hamkorlikdagi pedagogik faoliyatning huquq, iqtisodiy, jismoniy, aqliy, estetik, ekologik, gigienik va boshqa tarbiya sohalarini qamrab olishi muhim ekanligiga e’tibor qaratilgan. Oila, mahalla, ta’lim muassasalari hamkorligini ta’minlashning huquqiy bazasini takomillashtirish, hamkorlikning kuchayishiga qaratilgan uslubiy ta’minotni mustahkamlash; Oilada yoshlar va ota-onalarning ijtimoiy faolligini oshirish; O’quvchi yoshlarga ta’lim berish, ularni tarbiyalash, iqtidorli yoshlarni qo’llab- quvvatlash, ularni qiziqishlari bo’yicha kasbga yo’naltirish; Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarni moddiy va ma’naviy jihatdan qo’llabquvvatlash; Voyaga yetmagan o’smirlar va yoshlar o’rtasida xuquqbuzarlik va nazoratsizlikning oldini olish bo’yicha profilaktik tadbirlar samaradorligini oshirish; Yoshlar o’rtasida sog’lom turmush tarzini targ’ib qilish, ularni jismoniy tarbiya va sport bilan shug’ullanishga keng jalb etish orqali sog’lom oilaga tayyorlash; Barkamol avlodni tarbiyalashga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni mazmunan takomillashtirish, uning samaradorligini oshirish mexanizmini yaratish; Sog’lom avlodni tarbiyalashda ommaviy axborot vositalari va zamonaviy axborot ~ 22 ~ kommunikatsiya texnalogiyalaridan samarali foydalanish. Tarbiya jarayoni ishtirokchilari sa’y harakatlarini birlashtirish maqsadida 1993 yilda ishlab chiqilgan Oila, mahalla, maktab hamkorligi Konsepsiyasi yoshlarni istiqlol g’oyalariga sadoqatli, ma’naviy barkamol, vatanparvar etib tarbiyalashda keng jamoatchilik faoliyatini muvofiqlashtirish borasida muhim dasturilamal bo’ldi. Mamlakatimizda keying yillarda qabul qilingan ta’lim va tarbiya to’g’risidagi qator me’yoriy hujjatlar, jumladan O’zbekiston Respublikasining Ta’lim to’g’risidagi Qonuni, Kadrlar tayyorlash Milliy Dasturi bozor iqtisodiyoti sharoitlarida muvaffaqiyatli ishlay oladigan, mustaqil fikrlovchi kadrlarni tayyorlashda oila, mahalla va makatab nufuzini yanada yuqori pog’onaga ko’tarishni taqazo etadi. Ta’lim muassasalari — yoshlarni nafaqat ilmiy bilimlar bilan, balki g‘oyaviy va ma’naviy jihatdan tarbiyalashning asosiy instituti hisoblanadi. Maktab, litsey, kollej va oliy ta’lim muassasalari yoshlarning dunyoqarashi, tanqidiy tafakkuri va ma’naviy barqarorligini shakllantirishda strategik vosita vazifasini bajaradi. Ta’lim muassasasida yaratiladigan o‘quv - tarbiyaviy muhit, milliy qadriyatlar va tarixiy xotirani o‘rgatish orqali yoshlar yot ideologiyalardan himoyalanadi va ularning mafkuraviy immuniteti mustahkamlanadi. Maktab darsliklarida milliy tarix, adabiyot, axloq va ma’naviyat fanlari yoshlarning ongini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu fanlar yoshlarni tanqidiy fikrlashga, axborotni to‘g‘ri baholashga va g‘oyaviy jihatdan mustahkam turishga o‘rgatadi. Shu nuqtai nazardan, ta’lim muassasalari yoshlarning mafkuraviy barqarorligini ta’minlashda birinchi darajali ahamiyatga ega. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 1 martdagi farmoni PF - 5312 ta’lim muassasalarida milliy g‘oya va mafkuraviy immunitetni shakllantirish bo‘yicha chora - tadbirlarni belgilaydi. 23 Ushbu farmon yoshlarni yot mafkuralardan himoya qilish, tanqidiy tafakkur va g‘oyaviy barqarorlikni oshirishga qaratilgan tizimli chora - tadbirlarni tartibga soladi. Mashhur faylasuf Bertrand Russellning fikricha, “Ta’limning asosiy vazifasi nafaqat bilim berish, balki fikrlash qobiliyatini shakllantirish va 23 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 1 martdagi farmoni PF - 5312 “Ta’lim muassasalarida milliy g‘oya va mafkuraviy immunitetni shakllantirish chora - tadbirlari to‘g‘risida”. ~ 23 ~ g‘oyaviy mustaqillikni rivojlantirishdir”. Bu fikr ta’lim muassasalarining yoshlarni mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashdagi rolini yanada ochib beradi, chunki yoshlar mustaqil fikrlashga o‘rgangan sari yot mafkuralarga qarshi tabiiy immunitetga ega bo‘ladi. Birinchi Prezident Islom Karimov ta’lim muassasalarining yoshlarni tarbiyalashdagi strategik ahamiyatini alohida ta’kidlagan: “Maktab — bu nafaqat bilim maskani, balki g‘oyaviy barkamollikning poydevori” 24 . Shu nuqtai nazardan, ta’lim muassasalari yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash va ularni yot mafkuralardan himoya qilishning asosiy vositasi hisoblanadi. Oliy ta’lim muassasalari esa nafaqat ma’lumot yetkazuvchi, balki ijtimoiy va g‘oyaviy maydon sifatida yoshlarni mafkuraviy barqarorlikni mustahkamlashga yo‘naltiradi. Universitetlar va kollejlar yoshlarning tanqidiy tafakkuri, ijtimoiy faolligi va axborot manbalarini tahlil qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Shu yo‘l bilan ta’lim muassasalari yoshlarni g‘oyaviy jihatdan mustahkamlash va ularni yot mafkuralardan himoya qilishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2020 yil 5 fevraldagi murojaatnomasida ta’kidlanishicha, “Ta’lim muassasalari yoshlarni milliy g‘oya va ma’naviyat ruhida tarbiyalashning eng samarali vositasi” 25 . Bu fikr ta’limning mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashdagi strategik ahamiyatini yana bir bor tasdiqlaydi. Ta’lim muassasalari yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish va jamiyat barqarorligini mustahkamlashda beqiyos rol o‘ynaydi. Ta’lim orqali yoshlar milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalanadi, tanqidiy tafakkurga ega bo‘ladi va yot mafkuralardan samarali himoya qilinadi. Shu nuqtai nazardan, davlat siyosati, farmonlar va normativ-huquqiy hujjatlar bilan birgalikda ta’lim muassasalari yoshlarni g‘oyaviy jihatdan mustahkamlashning strategik mexanizmini ta’minlaydi. Ommaviy axborot vositalari (OAV) zamonaviy jamiyatda yoshlar ongini shakllantirish va ularni yot g‘oyalardan himoya qilishda muhim vosita hisoblanadi. Televideniye, radio, internet portallari va ijtimoiy tarmoqlar yoshlarning axborot makonida to‘g‘ri tanlov qilishi va turli ideologik oqimlardan samarali himoyalanishini ta’minlaydi. Shu bilan birga, OAV milliy 24 Islom Karimov. Ta’lim va milliy ma’naviyat. Toshkent: Ma’naviyat, 2007, b. 15. 25 Shavkat Mirziyoyev. Yoshlarni tarbiyalash va ma’naviyat strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2020, b. 33. ~ 24 ~ qadriyatlarni targ‘ib qilish, tarixiy xotira va madaniy merosni yoshlar ongiga singdirish orqali ularning mafkuraviy barqarorligini mustahkamlaydi. OAVning yoshlar ongidagi ta’siri ikki tomonlama: bir tomondan, ular ma’lumot va bilim manbai bo‘lib xizmat qiladi; boshqa tomondan, axborot manipulyatsiyasi yoki yot mafkuralar tarqatilishining vositasi bo‘lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, davlat va ta’lim tizimi bilan birgalikda OAV yoshlarni tanqidiy tafakkur, axborotni tekshirish va yot g‘oyalardan himoya qilishga yo‘naltirilgan tarzda ishlashi zarur. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 20 iyuldagi farmoni PF - 5789 ommaviy axborot vositalarida yoshlarni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash va mafkuraviy barqarorlikni mustahkamlash bo‘yicha chora - tadbirlarni belgilaydi 26 . Ushbu farmon OAVning yoshlar tarbiyasidagi strategik rolini rasmiy hujjat orqali tartibga soladi. Birinchi Prezident Islom Karimov o‘z asarlarida OAVning g‘oyaviy tarbiyadagi ahamiyatini alohida ta’kidlagan: “Milliy ma’naviyatni targ‘ib qilish va yoshlarni yot mafkuralardan himoya qilishda ommaviy axborot vositalari hal qiluvchi vositadir” 27 . Shu nuqtai nazardan, OAV yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash va mafkuraviy immunitetini mustahkamlashning eng samarali mexanizmi hisoblanadi. Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2021 yil 15 martdagi murojaatnomasida, OAV orqali yoshlarni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash va ularni yot mafkuralardan himoya qilish zarurati qayd etilgan 28 . Bu esa davlat siyosati bilan OAV faoliyatini uyg‘unlashtirish, yoshlarni g‘oyaviy jihatdan mustahkamlashning strategik ahamiyatini ochib beradi. OAV yoshlarning mafkuraviy barqarorligini shakllantirishda nafaqat axborot manbai, balki g‘oyaviy tarbiya va milliy qadriyatlarni targ‘ib qilish vositasi sifatida xizmat qiladi. Shu bilan birga, OAV, davlat siyosati va ta’lim tizimi bilan uyg‘un faoliyat olib borib, yoshlarni yot ideologiyalardan samarali himoya qiladi va jamiyat barqarorligini mustahkamlaydi. 26 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 20 iyuldagi farmoni PF - 5789 “Ommaviy axborot vositalarida yoshlarni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash chora - tadbirlari to‘g‘risida”. www.prezident.uz 27 slom Karimov. Yoshlar va milliy ma’naviyat. Toshkent: Ma’naviyat, 2009, b. 57. 28 Shavkat Mirziyoyev. Yoshlarni tarbiyalash va ma’naviyat strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2021, b. 163. ~ 25 ~ 2.2. Yoshlar siyosati va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirish shart-sharoitlari. Yoshlar siyosati har bir davlatning ijtimoiy, g‘oyaviy va iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Yoshlarni ma’naviy - ma’rifiy jihatdan tarbiyalash va ularni ijtimoiy faollikka yo‘naltirish mamlakatning kelajakdagi rivojlanish strategiyasini belgilaydi. Shu nuqtai nazardan, samarali yoshlar siyosatini amalga oshirish uchun bir qator shart - sharoitlar yaratilishi zarur: ijtimoiy qo‘llab - quvvatlash, ta’lim va madaniyat tizimi, axborot maydoni, shuningdek, huquqiy mexanizmlarning uyg‘unligi. Yoshlar siyosatining samaradorligi birinchi navbatda davlat siyosati va normativ-huquqiy bazaga bog‘liq. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 5 yanvardagi farmoni PF - 4987 yoshlarni ijtimoiy faollikka jalb qilish va ularni ma’naviy tarbiyalashning tizimli mexanizmlarini belgilaydi 29 . Ushbu farmon yoshlar siyosatini yagona strategik konsepsiya asosida amalga oshirish, ma’naviy-ma’rifiy ishlarni integratsiyalash va ularni samarali tashkil etish imkonini beradi. Shuningdek, ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligi yoshlar bilan uzluksiz muloqotga bog‘liq. Professor E. Yusupovning fikricha, “Yoshlarning ongini shakllantirishda eng muhim omil — ular bilan doimiy muloqot, suhbat va ijtimoiy faoliyat orqali qadriyatlarni singdirishdir” 30 . Shu nuqtai nazardan, ma’naviy- ma’rifiy ishlar samarali bo‘lishi uchun yoshlarni faollikka jalb qiluvchi interaktiv metodlar, treninglar, seminar va loyihalarni qo‘llash zarur. Bundan tashqari, ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirishda axborot maydoni muhim rol o‘ynaydi. Ommaviy axborot vositalari va raqamli platformalar orqali yoshlarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash va ularni yot mafkuralardan himoya qilish mumkin. Shu jihatdan, Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2020 yil 15 fevraldagi 29 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 5 yanvardagi farmoni PF - 4987 “Yoshlarni ijtimoiy faollikka jalb qilish va ularni ma’naviy tarbiyalash chora - tadbirlari to‘g‘risida”. 30 Yusupov E. Milliy g‘oya va yoshlar mafkuraviy tarbiyasi. Toshkent: Ma’naviyat, 2018, b. 50. ~ 26 ~ murojaatnomasida yoshlarni axborot maydonida milliy g‘oya va ma’naviyat ruhida qo‘llab-quvvatlash choralari belgilangan. Ushbu yondashuv ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirishda axborot maydonining imkoniyatlarini maksimal darajada ishlatishga xizmat qiladi. Ijtimoiy qo‘llab - quvvatlash va yoshlarni rag‘batlantirish mexanizmlari ham samaradorlikni oshirishda muhimdir. Jamiyat va oilaning qo‘llab-quvvatlashi, yoshlarni turli loyihalarda ishtirok etishga jalb qilish, ijtimoiy mukofotlar va rag‘batlantirish tizimi yoshlarning faolligini oshiradi va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning ta’sirini kuchaytiradi. Shu nuqtai nazardan, ijtimoiy va g‘oyaviy qo‘llab - quvvatlash birgalikda yoshlar siyosati samaradorligini belgilaydi. Birinchi Prezident Islom Karimov yoshlar siyosatining samaradorligi va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning ahamiyatini shunday ifoda qilgan: “Yoshlarni tarbiyalash, ularni g‘oyaviy jihatdan mustahkamlash — mamlakat kelajagi va milliy xavfsizlikning asosidir”. Bu fikr yoshlarni ma’naviy-ma’rifiy jihatdan barqaror tarbiyalashning davlat siyosatidagi strategik ahamiyatini aks ettiradi. Shuningdek, samaradorlikni oshirishda ta’lim tizimi va madaniyat muassasalarining integratsiyalashgan ishlashi muhimdir. Maktablar, kollejlar, universitetlar, madaniyat va sport markazlari o‘quv - tarbiyaviy ishlarni birlashtirib, yoshlarni milliy qadriyatlar, tarixiy xotira va tanqidiy tafakkur ruhida tarbiyalash orqali g‘oyaviy barqarorlikni mustahkamlashga hissa qo‘shadi. Yoshlar siyosati va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirish bir necha shart-sharoitga bog‘liq: davlat siyosatining izchil amalga oshirilishi, ta’lim va madaniyat institutlarining integratsiyasi, yoshlar bilan doimiy muloqot, axborot maydoni va ijtimoiy qo‘llab - quvvatlash. Shu yo‘l bilan yoshlar g‘oyaviy jihatdan mustahkamlanadi, milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalanadi va ularni yot mafkuralardan himoya qilish samaradorligi oshadi. Bugungi globallashuv davrida yoshlar siyosati nafaqat ijtimoiy muammolarni hal etish vositasi, balki davlatning mafkuraviy barqarorligi va milliy xavfsizligini ta’minlashning muhim strategik yo‘nalishidir. Ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligi esa yoshlarning g‘oyaviy immunitetini mustahkamlash, ularni milliy qadriyatlar va umuminsoniy tamoyillar ruhida tarbiyalash orqali ~ 27 ~ jamiyat barqarorligini ta’minlaydi. Shu sababli, O‘zbekiston Respublikasida yoshlar siyosatini yanada takomillashtirish va ma’naviy-ma’rifiy faoliyatni kuchaytirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Yoshlar siyosatini amalga oshirishning eng muhim shartlaridan biri — huquqiy asoslarning mustahkamligidir. O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlar siyosati to‘g‘risida” 31 gi Qonuni yoshlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash, ularning ma’naviy yetukligini ta’minlash, ijtimoiy faolligini oshirish va ularni yot g‘oyalardan himoya qilishni davlatning eng muhim vazifalaridan biri sifatida belgilab berdi. Ushbu hujjat yoshlar bilan ishlash sohasida aniq mexanizmlar, institutsional tizimlar va ma’naviy-ma’rifiy jarayonlarni tashkil etish tamoyillarini belgilab berdi. Bu esa yoshlar siyosatining izchil, tizimli va natijador bo‘lishini kafolatlaydi. Yoshlar bilan ishlashda samaradorlikni ta’minlaydigan ikkinchi muhim shart — bu ta’lim tizimi va ma’naviy-ma’rifiy faoliyatning o‘zaro integratsiyasidir. Ta’lim nafaqat bilim berish, balki shaxsni g‘oyaviy, axloqiy va ma’naviy jihatdan yetuk inson sifatida shakllantirish vositasidir. Shu nuqtai nazardan, ta’lim muassasalarida milliy qadriyatlar, vatanparvarlik, insonparvarlik va ma’rifatparvarlik tamoyillarini chuqur singdirish yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu haqda Prezident Shavkat Mirziyoyev shunday degan edi: “Bugungi yoshlarimizni tarbiyalashda eng muhim maqsad — ularda mustaqil fikrlash, tanqidiy yondashuv va g‘oyaviy sobitlikni shakllantirishdir. Chunki bu sifatlar ularni yot mafkuralar ta’siridan himoya qiladi.” 32 Ushbu fikr yoshlar siyosatining markazida aynan shaxsiy dunyoqarash va mustahkam ma’naviyatni shakllantirish turganini ko‘rsatadi. Ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirishda ijtimoiy muhit va madaniy infratuzilmaning roli beqiyos. Madaniyat saroylari, yoshlar markazlari, kitobxonlik harakatlari, teatr va kino san’ati orqali yoshlarga ijobiy g‘oyalar singdiriladi. Ayniqsa, zamonaviy axborot texnologiyalari davrida yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni ijtimoiy loyihalarga jalb qilish, ma’naviy targ‘ibot ishlarini raqamli maydon orqali olib borish eng muhim 31 O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”, 2016 yil 14 sentyabr. 32 Shavkat Mirziyoyev. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2021, b. 74. ~ 28 ~ shartlardan biridir. Mashhur faylasuf Imom al-G‘azzoliy o‘zining “Ihyo ul-ulumi d-din” asarida shunday yozadi: “Insonning eng katta boyligi — bu uning qalbini tozalaydigan, aqlini yoritadigan ilm va ma’naviyatdir.” 33 Ushbu fikr zamonaviy yoshlar siyosatining falsafiy asoslarini belgilab beradi, chunki ma’naviy poklik va ilmiy yetuklik bir-birini to‘ldirgan holda insonning g‘oyaviy immunitetini kuchaytiradi. Davlat darajasida amalga oshirilayotgan islohotlarning samaradorligini ta’minlash uchun yana bir muhim shart — bu yoshlar bilan ishlaydigan tizimning uzluksizligi va monitoring mexanizmlaridir. Har bir hududda yoshlar muammolarini o‘rganish, ularning ehtiyojlari asosida ma’naviy- ma’rifiy dasturlar ishlab chiqish samaradorlikni oshiradi. Shu ma’noda, 2021 yil 13 iyuldagi PQ-5197-sonli qaror bilan tasdiqlangan “Yoshlar ishlari agentligi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari” bu boradagi tizimli yondashuvni kuchaytirdi. Birinchi Prezident Islom Karimov o‘zining “Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch” asarida shunday yozadi: “Agar yoshlarimiz ma’naviy jihatdan sog‘lom, e’tiqodida sobit bo‘lsa, hech qanday begona g‘oya ularni chalg‘itolmaydi.” 34 Ushbu fikr yoshlar siyosatining falsafiy negizini ifodalaydi: ma’naviy-ma’rifiy tarbiya — bu mafkuraviy barqarorlikning poydevori. Bundan tashqari, yoshlar siyosati samaradorligini oshirishda OAV, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli kommunikatsiyalar bilan ishlash ham muhim. Yoshlar eng ko‘p vaqtini internetda o‘tkazayotgan bir davrda, axborot maydoni ularning dunyoqarashini shakllantiruvchi asosiy manbaga aylanmoqda. Shu bois, OAV orqali ijobiy, milliy g‘oyalarni keng targ‘ib etish, yoshlar orasida axborot savodxonligini oshirish va yot mafkuralarga qarshi immunitetni mustahkamlash zarur. Ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirishning eng muhim sharti — bu yoshlarning o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan ichki motivatsiyasini kuchaytirishdir. Agar yosh o‘zining jamiyatdagi o‘rnini, maqsadini va mas’uliyatini his etsa, u holda har qanday g‘oyaviy ta’sirga nisbatan barqaror bo‘ladi. Shu jihatdan, yoshlar siyosati faqat tashqi chora-tadbirlar emas, balki ichki o‘zgarishlarni rag‘batlantiruvchi, ma’naviy o‘sishga undovchi tizim sifatida qaralishi lozim. Xulosa qilib aytganda, yoshlar 33 Imom al-G‘azzoliy. Ihyo ul-ulumi d-din. Qohira: Al-Azhar nashriyoti, 2015, b. 122. 34 Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008, b. 19. ~ 29 ~ siyosati va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirish uchun uch asosiy yo‘nalish muhim: birinchisi — mustahkam huquqiy baza va davlat qo‘llab- quvvatlovi; ikkinchisi — ta’lim, madaniyat va axborot tizimlari o‘rtasidagi uyg‘unlik; uchinchisi — yoshlarning o‘zini o‘zi rivojlantirishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish. Bu omillar uyg‘un holda amalga oshirilganda, yoshlar g‘oyaviy jihatdan sobit, ma’naviy barkamol va milliy qadriyatlarga sodiq shaxslar sifatida voyaga yetadi. ~ 30 ~ XULOSA Yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirish va mustahkamlash masalasi bugungi globallashuv davrida dolzarb ijtimoiy-ma’naviy jarayonlardan biridir. Mafkuraviy immunitet – bu shunchaki g‘oyaviy qarashlarning yig‘indisi emas, balki shaxsning ma’naviy barqarorligi, hayotga bo‘lgan qat’iy pozitsiyasi va tanqidiy tafakkur qobiliyatini ifodalovchi tizimli holatdir. Shu bois, yosh avlodni turli yot g‘oyalar, zararli axborotlar, diniy ekstremizm va ma’naviy inqirozlardan himoya qilishda bu immunitetni mustahkamlash eng muhim maqsadlardandir. Mafkuraviy immunitetning asosiy omili – bu sog‘lom dunyoqarash va mustahkam e’tiqoddir. Bu jihatdan ta’lim-tarbiya tizimi, oila muhitining sog‘lomligi va ommaviy axborot vositalarining mas’uliyati muhim o‘rin tutadi. Yoshlarning ongida mustaqil fikrlash, tahlil qilish va hayotiy qarorlarni ongli ravishda qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirish orqali ularning g‘oyaviy barqarorligi ta’minlanadi. Zero, mafkuraviy immunitet kuchli bo‘lgan jamiyatda hech qanday tashqi bosim yoki yot mafkura ildiz otda olmaydi. Bugungi kunda yoshlar siyosatini amalga oshirishda davlat tomonidan yaratilayotgan shart-sharoitlar – ularning huquqiy himoyasi, ta’lim imkoniyatlari, ish bilan ta’minlanish, ma’naviy- ma’rifiy dasturlarda faol ishtiroki kabi omillar mazkur jarayonning samaradorligini oshirmoqda. Shu bilan birga, jamiyatda sog‘lom raqobat, ijodkorlik va yangilikka intilish muhitining yaratilishi ham mafkuraviy immunitetning ijtimoiy negizini kuchaytiradi. Oila va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi uzviy hamkorlik, yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ommaviy axborot vositalarining tarbiyaviy rolini oshirish, ijtimoiy tarmoqlarda sog‘lom axborot maydonini shakllantirish — bularning barchasi yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishning samarali yo‘llaridir. Ayniqsa, internet makonidagi axborotlar oqimida tanqidiy fikrlash madaniyatini rivojlantirish, milliy qadriyatlarga sodiqlikni mustahkamlash, vatanparvarlik ruhini chuqur singdirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, mafkuraviy immunitetni kuchaytirish nafaqat yoshlar siyosati doirasidagi vazifa, ~ 31 ~ balki butun jamiyatning umumiy ma’naviy siyosati sifatida qaralishi lozim. Chunki kuchli mafkuraviy immunitetga ega yoshlar — bu mustahkam davlatning tayanchi, millatning kelajagi va taraqqiyot kafolatidir. Shunday ekan, yoshlarning ma’naviy barkamolligini ta’minlash, ularni milliy g‘oya asosida tarbiyalash, hayotga ijobiy munosabatda bo‘lishga o‘rgatish har bir oila, ta’lim muassasasi va jamiyat a’zosi oldidagi dolzarb vazifadir. Umuman olganda, yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash – bu bir martalik jarayon emas, balki doimiy e’tibor, izchillik va tizimlilikni talab etadigan strategik yo‘nalishdir. Bu yo‘lda davlat, jamiyat, oila va ta’lim tizimi bir butun mexanizm sifatida harakat qilgandagina maqsadga erishiladi. Ana shundagina mafkuraviy jihatdan yetuk, ma’naviy barkamol, mustaqil fikrlaydigan va Vatanga sadoqatli yoshlar avlodi shakllanadi. ~ 32 ~ FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI: I. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023. 2. “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. – Toshkent: Adolat, 2016. 3. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun (yangi tahriri). – Toshkent: Adolat, 2020. 4. “Ma’naviyat va ma’rifat to‘g‘risida”gi Qonun loyihasi (tahliliy nashr). – Toshkent: 2022. II. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoshlarni ma’naviy-axloqiy va jismoniy barkamol etib tarbiyalash hamda ularning ijtimoiy faolligini oshirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. – 2017-yil 5-iyul, PF–5106- son. 6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoshlar ishlari agentligini tashkil etish to‘g‘risida”gi Qarori. – 2020-yil 30-iyun, PQ–4768-son. 7. Vazirlar Mahkamasining “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirishga doir kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Qarori. – Toshkent, 2019-yil 15-mart. III. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari 8. Mirziyoyev, Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 9. Mirziyoyev, Sh. M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. 10. Mirziyoyev, Sh. M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 2016. 11. Karimov, I. A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. ~ 33 ~ 12. Karimov, I. A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. – Toshkent: O‘zbekiston, 1998. IV. Darslik va o‘quv qo‘llanmalar 13. Yusupov, E. Ma’naviyat asoslari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2019. 14. Jo‘rayev, T., va boshqalar. Milliy g‘oya va ma’naviyat asoslari. – Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2020. 15. Bekmurodov, A. Siyosatshunoslik: nazariya va amaliyot asoslari. – Toshkent: Oliy ta’lim nashriyoti, 2018. 16. Avloniy, A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2022. V. Davriy nashrlar, statistik to‘plamlar va hisobotlar 17. “Yoshlar – kelajagimiz” dasturi ijrosi yuzasidan hisobot. – Toshkent: Yoshlar ishlari agentligi, 2023. 18. “Ma’naviyat va hayot” jurnali. – Toshkent, 2022-yil, №4. 19. “O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti byulleteni”. – Toshkent, 2023-yil, №2. VI. Internet saytlari: 20. www.lex.uz 21. www.prezident.uz 22. www.gov.uz ~ 34 ~

MUNDARIJA

Kirish

I bob. Yoshlarning mafkuraviy immunitetini shakllantirishning nazariy-asosiy jihatlari

1.1. Mafkuraviy immunitet tushunchasi va uning yoshlar ongidagi o‘rni

1.2. Yoshlarni yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilishda milliy g‘oyaning o‘rni va ahamiyati

II bob. Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlashda ijtimoiy, ma’naviy va ta’limiy omillar

2.1. Oila, ta’lim muassasalari va ommaviy axborot vositalarining mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashdagi roli

2.2. Yoshlar siyosati va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning samaradorligini oshirish shart-sharoitlari

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

Купить