Yosh va pedagogik psixologiya fanining tatqiqot sohasi va muommolari - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	137.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Yosh va pedagogik psixologiya fanining tatqiqot sohasi va muommolari

Купить

Yosh va pedagogik
psixologiya fanining
tatqiqot sohasi va
muommolari

Rivojlanish psixologiyasining
predmeti, vazifalari.

Rivojlanish psixologiyasi psixik bilimlarning alohida
sohasi bo'lib, u turli yoshdagi shaxslarning psixologik
xususiyatlariga qaratilgan.

Inson psixikasi rivojlanishining yoshga bog‘liq
dinamikasini, vaqt o‘tishi bilan sifat jihatidan
o‘zgarib turadigan shaxsning psixik jarayonlari va
psixologik sifatlarining ontogenezini o‘rganadi.

Rivojlanish psix ologiyasining
pr edmet i.

Odamlarning psixologik rivojlanishining asosiy
xususiyatlarini va ularning bir yoshdan ikkinchisiga
o'tishini ilmiy faktlar va tegishli ilmiy nazariyalar
shaklida o'rganish va taqdim etish.

Tadqiqot predmeti har doim turli yoshdagi
shaxslarning batafsil, ilmiy asoslangan psixologik
xususiyatlarini o'z ichiga oladi.

Rivojlanish psixologiyasining
vazifalari
1. Turli psixofiziologik funktsiyalar uchun yosh
normalarini ilmiy asoslash.
2. Shaxs, shaxsning etuklik me'yorlarini
aniqlash.
3. Hayotning turli davrlarida insonning hozirgi
va potentsial imkoniyatlarini aniqlash.

Rivojlanish psixologiyasida "yosh"
va "rivojlanish" tushunchalari.

Yosh - bu shaxs rivojlanishining sifat jihatidan o'ziga xos
bosqichi.

Uning o'ziga xos standartlari mavjud bo'lib, ular yordamida
shaxsning rivojlanishining adekvatligini baholash mumkin va
ular psixofizik, intellektual, hissiy va shaxsiy rivojlanish bilan
bog'liq.
Rivojlanish - qaytarilmas, yo'naltirilgan va tabiiy o'zgarishlar
jarayoni bo'lib, natijada inson psixikasi va xatti-harakatlarida
miqdoriy, sifat va tarkibiy o'zgarishlar sodir bo'ladi.

Chaqaloqlik davrida aqliy
rivojlanishning xususiyatlari

Yangi t ug' ilgan chaqaloq ( 0-1 oy)

Ruhiy hayot subkor t ikal mar kazlar bilan bog' liq.
Uyquning t abiat i polifazikdir.

Rivojlanishning ijt imoiy holat i kat t alar ga t o' liq
bog' liqlikdir.

Et akchi faoliyat fi ziologik funkt siyalar dir.

Mar kaziy neoplazma - bu jonlant ir ish majmuasi
bo' lib, u quyidagilarni o' z ichiga oladi: t abassum,
vokalizat siya va k at t alar ga nisbat an mot or
faolligi.

G o' daklik
( 1 oy - 1 yil)

Hissiy-irodaviy
sohaning
x ususiyat lari .

Hissiy holatlar yangi
narsaga reaktsiya
sifatida namoyon
bo'ladi. Muloqot
vaziyatga bog'liq va
shaxsiydir.

O'zining "men" dan
ajralishidan oldin
kattalar, ona bilan
ruhiy hamjamiyatning
dastlabki ongi. 
Kognit iv sohaning
x ususiyat lar i .

Sensor vositaga
qaraganda tezroq
rivojlanadi va chuqur
idrok rivojlanadi.
Funktsional harakatlar
paydo bo'ladi.

Tanish paydo bo'ladi, 8
oydan keyin - ko'payish.

Nutqni rivojlantirish
quyidagi sxema
bo'yicha amalga
oshiriladi: g'o'ng'irlash -
g'o'ng'irlash - passiv
nutq - avtonom nutq.

Asosiy neoplazmalar:
avt onom nut q - mar kaziy neoplazma. Y ur ishning
ko' r inishi. Kat t alar bilan aqliy hamjamiyat
ongining paydo bo' lishi. 1 yil inqir ozi.

Rivojlanishning ijtimoiy holati.

Bola biologik jihatdan unga g'amxo'rlik qilayotgan kattalarga
bog'liq, lekin eng ijtimoiy mavjudotdir.

Bolaning asosiy ijtimoiy ehtiyojlarini qondirish aqliy
zaiflikning og'ir shakliga olib keladi - gospitalizm .

Etakchi faoliyat.

To'g'ridan-to'g'ri hissiy aloqa.

1 yil inqirozi . Asosiy belgilar: mustaqillikning kuchayishi,
affektiv reaktsiyalarning paydo bo'lishi.

Erta yosh (dan 1 3 yilgacha).
Tayanch tushunchalar: “Men” tizimi. Mavzu faoliyati.
Muloqotning situatsion biznes shakli. Vizual samarali
fikrlash.

Emotsional-irodaviy sohaning
xususiyatlari.

Idrok ta'sirchan rangga ega.
Istaklar beqaror va o'tkinchi,
nazoratsiz va cheklanmagan.
Motivlarning bo'ysunishi yo'q.
Xulq-atvor muayyan vaziyat bilan
belgilanadi. O'z-o'zini anglash
paydo bo'ladi: birlamchi o'z-o'zini
hurmat qilish va shaxsiy
harakatlar paydo bo'ladi.

Aloqa Ekstra-situatsion-
kognitivga rivojlanadi.

Etakchi faoliyat: ob'ekt-
manipulyatsiya. 
Kognitiv sohaning xususiyatlari
.

Nutqni o'zlashtirish uchun sezgir
davr. Dominant funktsiya sezgidir
.

Xotira o'zini tanib olishda
namoyon bo'ladi . Fikrlash vizual
va samarali.

Rivojlanishning ijtimoiy holati
Bola-ob'ekt-kattalar. Onadan
psixologik ajralish bosqichi
boshlanadi.

Ert a yosh (dan 1 3 yilgacha).
Asosiy neoplazmalar. Inqir oz 3 yillar.

So'z substantiv ma'noga ega bo'ladi, birinchi umumlashmalar paydo
bo'ladi. Tez o'sib borayotgan passiv lug'at, nutq-hikoya haqida tushuncha
paydo bo'ladi.

Faol so'z boyligi va muloqotning boshqa shakllari o'sib bormoqda :
imo-ishoralar, yuz ifodalari. Bola his-tuyg'ularni o'rganadi.

Markaziy neoplazma - ongning paydo bo'lishi. Faol faoliyat sub'ekti
sifatida o'zini anglash namoyon bo'ladi.
3 yoshli inqiroz - bu bolaning ijtimoiy munosabatlarini qayta
qurish, uning kattalarga nisbatan pozitsiyasini o'zgartirish.

Asosiy belgilar : negativizm, o'jarlik, o'jarlik, o'zboshimchalik,
norozilik xatti-harakati, hasad, kattalar talablarining
qadrsizlanishi.

Maktabgacha yosh.
Maktabgacha yoshdagi bolaning aqliy
rivojlanishining xususiyatlari (3-6/7 yil).

Hissiy sohaning xususiyatlari .

Hissiy jarayonlar yanada muvozanatli bo'ladi. G'oyalar va hissiy
taxminlar paydo bo'ladi xatti-harakatlaringizning oqibatlari.
Harakatlarning irodasi va o'zboshimchaligi rivojlanadi ; tashabbus, faollik,
mustaqillik, shuningdek, aybdorlik hissi va modellarga taqlid qilishga
moyillik shakllanadi.
Kognitiv sohaning xususiyatlari .

Idrok, xotira, diqqat ixtiyoriylikning kuchayishi bilan tavsiflanadi.
Fikrlash vizual va majoziy bo'lib, kontseptual fikrlash elementlari mavjud.
Tasavvur rivojlanadi . Xotira hukmronlik qiladi . Tashqi va ichki dunyo
farqlanadi. Nutqni o'zlashtirish jarayoni tugallandi . U rejalashtirish va
tartibga solish funktsiyalarini bajara boshlaydi .

Maktabgacha yosh (3-6/7 yil).
Asosiy tushunchalar: syujetli-rolli o'yin. Xulq-atvorning
o'zboshimchaligi. Motivlarning bo'ysunishi. Maktabga
psixologik tayyorgarlik.

Rivojlanishning ijtimoiy holati .

Yetti yoshga qadar kattalar bolalar dunyosining markazi bo'lib qoladi.
Boshqa bolalar bilan hamkorlik qilish kerak. Besh yildan so'ng, muloqot
vaziyatga bog'liq bo'lmagan va shaxsiy bo'lib qoladi.

Etakchi faoliyat .

O'yin odamlarning xatti-harakatlari va faoliyati normalarini rivojlantirish
sifatida.

Bolada ijtimoiy "men" ning tug'ilishi.
Asosiy neoplazmalar .

Motivlar ierarxiyasi, tasavvur, o'zboshimchalikning dastlabki elementlari, ijtimoiy
munosabatlar me'yorlari va qoidalarini tushunish.

Markaziy yangi shakllanish - bu motivlarning bo'ysunishi, o'z-o'zini anglash,
o'zboshimchalik.

Inqiroz 7 yil :

Asosiy belgilar : qadriyatlarni qayta baholash, tajribalarni umumlashtirish,
bolalarning spontanligini yo'qotish, bolaning ichki hayotining paydo bo'lishi.

Kichik maktab yoshi
(6/7-10/11 yosh).

Emotsional-irodaviy sohaning xususiyatlari.

Motivatsiya-ehtiyoj sohasi yana qayta tuzilmoqda, bu esa tan olish uchun
da'volarning mazmunini o'zgartiradi.

Ta'lim faoliyati bolaning intilishlarining asosiga aylanadi. Xulq-atvor
motivlari yangi ijtimoiy mazmun bilan to'yingan. Yuqori his-tuyg'ular
rivojlanadi.
Kognitiv sohaning xususiyatlari.

Barcha kognitiv jarayonlar ixtiyoriy va ongli bo'ladi.

Fikrlash mavhum bo'ladi.

Xotirani rivojlantirishda og'zaki-mantiqiy yodlashning roli kuchayadi.

Kichik maktab yoshi.
Tayanch tushunchalar: Ta’lim faoliyati. Reflektsiya.
Mas'uliyat. Tan olish zarurati.

Rivojlanishning ijtimoiy holati.

Bola doimiy mas'uliyatdan
ozod bo'lgan mavjudlikdan
majburiy ijtimoiy
ahamiyatga ega faoliyatga
o'tadi.

Barcha maktab o'quvchilari
uchun qat'iy, majburiy va
umumiy ijtimoiy qoidalar
tizimiga bo'ysunadi. 
Etakchi faoliyati: ta'lim.
U orqali bolaning jamiyat bilan asosiy
munosabatlari amalga oshiriladi va
bolaning shaxsiyatining asosiy fazilatlari
va individual psixik jarayonlarning
shakllanishi sodir bo'ladi.
Didaktogenez - psixogeniya
(individual va jamoaning kayfiyatini
o'zgartiradigan, og'riqli holatga olib
keladigan hissiy reaktsiyadan),
o'qituvchining befarq yoki qo'pol so'zi
natijasida /

Kichik maktab yoshi.
(6/7-10/11 yil).

Etakchi faoliyat .

Ta'lim faoliyati sof individual
tarzda amalga oshiriladi.
Unda bola o'z ishini muayyan
qoidalarga bo'ysundirish
qobiliyatiga ega bo'ladi. 
Asosiy neoplazmalar.

Ichki harakatlar rejasining paydo
bo'lishi; xulq-atvor va faoliyatning
barqaror shakllarining
o'zboshimchaliklarini mustahkamlash.

Haqiqatga yangi kognitiv munosabatni
rivojlantirish.

Talabaning pozitsiyasini shakllantirish,
jamoat axloqini rivojlantirish.
Xarakterning dastlabki shakllanishi.

Yoshlik (balog'at yoshi)
(11-16 yosh).
Emotsional-irodaviy sohaning xususiyatlari.
O'smirning shaxsiyatida markaziy o'rin - yangi ijtimoiy mavqeni egallashga
bo'lgan faol intilish; o'zining "men" ni anglash va kattalar dunyosida
tasdiqlash.
O'smirning his-tuyg'ulari sohasidagi markaziy nuqta "kattalik hissi" dir.
Ijtimoiy rivojlanish holati - o'smir kattalar dunyosiga qo'shilishga intiladi.
Kognitiv sohaning xususiyatlari.

Idrok tanlab, maqsadli va analitik bo'ladi.

Diqqat yaxshi boshqariladi, yaxshi boshqariladi. Xotira materialni
mantiqiy idrok etish orqali to'liq intelektuallashtiriladi va ortadi.

Yoshlik (balog'at yoshi)
(11-16 yosh). Asosiy tushunchalar: voyaga etganlik hissi.
Ontogenezning o'tish davri. O'smirlik inqirozi. O'smirning deviant xatti-
harakati.

Etakchi faoliyat.

O'smirlar talabalik ishlaridan tashqari, ularga o'zlarini ifoda etish va
o'zlarini tasdiqlash imkoniyatini beradigan yangi sohaga o'tishga
intilishadi. Shuning uchun ular maktabda ham, undan tashqarida ham
intim-shaxsiy va spontan-guruh muloqotini faollashtiradi.


Asosiy neoplazmalar:

Yetuklik hissi, mustaqillikka intilish.

Tanqidiy fikrlash, aks ettirishga moyillik, introspektsiyani shakllantirish.

Muloqotga intilish, do'stlik va do'stona munosabatlarni shaxsiy yutuq
sifatida baholash.

Yoshlik (balog'at yoshi)
(11-16 yosh).

O'smirlik inqirozi .

Inqiroz uch bosqichdan o'tadi:

1) salbiy - eski odatlarni, stereotiplarni buzish bosqichi;

2) kulminatsion - 13 yil, garchi sezilarli individual o'zgarishlar bo'lishi
mumkin;

3) postkritik - yangi tuzilmalarni shakllantirish, yangi munosabatlarni
o'rnatish davri.
Inqiroz ikki yo'l bilan davom etishi mumkin:

Birinchi yo'l - mustaqillik inqirozi. Uning belgilari - o'jarlik, negativizm,
o'zboshimchalik, o'jarlik va kattalarning qadrsizlanishi.

Ikkinchisi - haddan tashqari itoatkorlik, oqsoqollar va kuchli odamlarga
qaramlik, eski manfaatlar, didlar va xatti-harakatlar shakllarining
regressiyasi.

Yoshlar. Umumiy psix ologik x ususiyatlar va
yoshlar ni o' rganishga yondashuvlar.

Yoshlik davri ( 17 yoshdan 23 yoshgacha) etuklikka
o'tishni anglatadi.

Yoshlar mas'uliyatli qarorlar qabul qilish davri
sifatida ishlaydi. Bu kasb tanlash va hayotda o'z
o'rnini egallash, hayot mazmunini tanlash,
dunyoqarash va o'z-o'zini anglashni
shakllantirishdir.
Yoshlik o'ziga xoslik, o'ziga xoslik va boshqalardan
farq qilish hissi paydo bo'lishi bilan tavsiflanadi.

Salbiy versiyada buning aksi paydo bo'ladi - tarqoq,
noaniq "men", rol va shaxsiy noaniqlik. Rol
moratoriyining paydo bo'lishi.

Yoshlar. Umumiy psix ologik x ususiyatlar va
yoshlar ni o' rganishga yondashuvlar.

Biogenet ik nazar iyalar rivojlanish (S. Xoll, E. Kechmer va
boshqalar). Asosiy e'tibor rivojlanishning biologik
determinantlariga qaratilmaydi, ulardan ijtimoiy-psixologik
xususiyatlar kelib chiqadi yoki korrelyatsiya qilinadi.
Rivojlanish jarayoni etuklik sifatida talqin qilinadi.

Rivojlanish turlari va yoshga bog'liq jarayonlarning o'zgarishi
genetik jihatdan aniqlangan konstitutsiyaviy tiplardan kelib
chiqadi.
Rivojlanishning sot siogenet ik nazariyalari (Lyuinning K
maydon nazariyasi)

Ushbu nazariya yoshlarning jamiyat tuzilishidan,
ijtimoiylashuv usullaridan va o'smirlarning boshqa odamlar
bilan o'zaro munosabatlaridan kelib chiqqan xususiyatlarini
tushuntiradi.

Yoshlarga nisbatan bio- va sotsiogenetik yondashuvlarning
umumiyligi shundaki, ular rivojlanishning manbai va
harakatlantiruvchi kuchlarini asosan ekstrapsixik omillarda
ko‘radilar.

Yoshlar. Umumiy psix ologik x ususiyatlar va
yoshlar ni o' rganishga yondashuvlar.

Psix ogenet ik yondashuv .

Psixik jarayonlar va funktsiyalarni shaxs
rivojlanishining asosi sifatida joylashtiradi.

Shax sni r ivojlant ir ishda ucht a t ushuncha :

1) xulq-atvorni asosan hissiyotlar, harakatlanishlar
va boshqalar bilan izohlovchi tushunchalar
psixodinamik deyiladi. (E. Erikson).

2) kognitiv qobiliyat va intellektga qaratilgan
tushunchalar - kognitiv-dinamik.

3) shaxsni yaxlit rivojlantirishga qaratilgan
tushunchalar - personologik (L.Kohlberg).

Yoshlar. Umumiy psix ologik x ususiyatlar.
O' smirlik davr ining shax s rivojlanishidagi
ahamiyat i.

Yoshlik dunyoqarashni rivojlantirish uchun ayniqsa
muhimdir, chunki bu vaqtda kognitiv va shaxsiy
sabablar va shartlar etukdir.

Yoshlik davri bilimlar hajmining ortishi va o'rta
maktab o'quvchisining aqliy dunyoqarashining
ulkan o'sishi va kengayishi, nazariy qiziqishlarning
paydo bo'lishi va o'ziga xos faktlarning xilma-
xilligini bir nechta umumiy tamoyillarga
qisqartirish zarurati bilan tavsiflanadi.

Yoshlarning dunyoga munosabati yanada aniqroq
shaxsiy ohanglarga ega.

Erta o'smirlik yoki o'rta maktab yoshi (16/17-
18 yosh).

Shaxsning hissiy-irodaviy sohasining xususiyatlari.

Etakchi rol o'z-o'zini anglashni rivojlantirishga tegishli.

Hayotiy nuqtai nazarni shakllantirish.

Tuyg'u sohasidagi o'zgarishlar yigitning rivojlanishi uchun alohida
ahamiyatga ega.

Yoshlikda bir qator voqelik hodisalariga nisbatan sezgirlik paydo bo'ladi.
Kognitiv sohaning xususiyatlari.

Fikrlash yanada tizimli va tanqidiy bo'ladi.

Xotiralash usullari o'zgarmoqda. Ijodiy faoliyat rivojlanadi.

Erta o'smirlik yoki o'rta maktab yoshi (16/17-
18 yosh).

Rivojlanishning ijtimoiy holati .

O'smirlik - o'smirlikdan mustaqil hayotga o'tish davri.

Yosh erkaklar bola va kattalar o'rtasida oraliq pozitsiyani egallaydi.

Voyaga etgan maqomning elementlari bilan bir qatorda, yigit o'z
pozitsiyasini bolaning pozitsiyasiga yaqinlashtiradigan qaramlik
xususiyatlarini saqlab qoladi.
Etakchi faoliyat .

Professional o'zini o'zi belgilash . Erta o'smirlik davrida o'z taqdirini o'zi
belgilashning psixologik asosi - bu yigitning kattalarning ichki
pozitsiyasini egallashi, ya'ni o'z hayotidagi o'rni va maqsadini tushunish
bilan birga o'zini va uning imkoniyatlarini tushunishdir.

Erta o'smirlik yoki o'rta maktab yoshi.

Asosiy neoplazmalar .

Qadriyatlar, tamoyillar, ideallar, e'tiqodlar, o'z-o'zini anglash
shakllari, o'z taqdirini o'zi belgilash.

O'z-o'zini tarbiyalash, o'z-o'zini bilish, o'z-o'zini
takomillashtirish istagi.

Kattalarga nisbatan tanqidiy munosabat.

Kasbiy yo'nalish, o'z taqdirini o'zi belgilash, hayotning
mazmuni, yutuqlarni rejalashtirish, axloqiy tanlov - hayotiy
pozitsiya sifatida.

Yosh va pedagogik psixologiya fanining tatqiqot sohasi va muommolari

Купить