Yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish mexanizmlarini ishlab chiqish

KURS ISHI
MAVZU: Yoshlar orasida sog ‘ lom turmush tarzini targ ‘ ib qilish
mexanizmlarini ishlab chiqish
Fan: YOSHLAR BILAN ISHLASH PSIXOTEXNOLOGIYASI
Ta’lim yo‘nalishi: 
60310900 – Psixologiya  (Yoshlar psixologiyasi)
                      
Toshkent-202 5
MUNDARIJA KIRIS H . ........................................................................................................... ...... ... 3
I   BOB.   SOG'LOM   TURMUSH
TARZI ……………………………………... ......7
1.1 .   Sog‘lom   turmush   tarzida   jismoniy   faollikning
o‘rni .......................................... .. 7
1.2.   Ruhiy   salomatlik   va   stressni   boshqarish
usullari.......................................... .....10
II   BOB.   YOSHLAR   ORASIDA   SOG'LOM   TURMUSH   TARZINING
HOLATI... .............................................................................................................. 13
2.1.   O ' zbekiston   yoshlarining   sog'lom   turmush   tarzi   bo'yicha   hozirgi
hol …… … .. ..13
2.2.   Sog'lom   turmush   tarzini   targ'ib   qilishda   hayotiy   axborotning
roli...... ...... . ... .....16
XULOSA ................................................................................................................20
ADABIYOTLAR RO‘YXATI ..............................................................................22
2 Kirish
Mavzuning   dolzarbligi:   Bugungi   globallashuv   davrida   yoshlar   orasida
sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish   masalasi   jahon   hamjamiyatining   e’tibor
markazida   turibdi.   Sog‘lom   turmush   tarzi   nafaqat   har   bir   insonning   jismoniy   va
ruhiy   salomatligini   saqlashga,   balki   jamiyatning   umumiy   rivojlanishiga   ham
bevosita   ta’sir   ko‘rsatadi.   Ayniqsa,   yoshlar   orasida   bu   masala   dolzarb   bo‘lib,
sog‘lom   avlodni   tarbiyalash   va   ular   orasida   salbiy   odatlardan   saqlanishni
ta’minlash jamiyatning barqaror rivojlanishida muhim omil hisoblanadi.
Hozirgi   vaqtda   texnologiyalar   rivojlanib,   yoshlarning   kundalik   faoliyati
jismoniy   harakatlardan   ko‘ra   ko‘proq   o‘tirish   bilan   bog‘liq   bo‘lgan   faoliyatlarga
ko‘chgan.   Bu   esa   ortiqcha   vazn,   yurak-qon   tomir   kasalliklari   va   boshqa   ko‘plab
muammolarning   yuzaga   kelishiga   sabab   bo‘lishi   mumkin.   Shu   bilan   birga,
noto‘g‘ri   ovqatlanish,   stress   va   zararli   odatlarning   (chekish,   alkogol   iste’moli   va
boshqalar) keng tarqalishi yosh avlodning salomatligiga jiddiy xavf tug‘diradi.
Mazkur  muammo dolzarbligi  shundaki, sog‘lom  turmush tarzini  targ‘ib qilish
orqali   yoshlarning   jismoniy   va   ruhiy   holatini   yaxshilash,   ularga   sog‘lom   hayot
qadriyatlarini singdirish mumkin. Bundan tashqari, bunday tashabbuslar  yoshlarni
ijtimoiy   faollikka   undaydi,   ularga   mas’uliyat   hissi   va   o‘z   kelajagiga   nisbatan
ehtiyotkor   munosabatni   shakllantiradi.   Natijada,   sog‘lom   turmush   tarzi   nafaqat
individual darajada, balki jamiyatda ham sog‘lom muhit yaratishga xizmat qiladi.
Shu   sababli,   sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilish   mexanizmlarini   ishlab
chiqish,   bu   boradagi   innovatsion   yondashuvlarni   qo‘llash   va   ularni   amaliyotga
joriy   etish   bugungi   kunning   eng   dolzarb   vazifalaridan   biridir.   Bu   mavzu   nafaqat
yoshlar,   balki   butun   jamiyat   salomatligi   va   rivojlanishi   uchun   katta   ahamiyatga
ega.   Mavzuning   o‘rganilganlik   darajasi:   Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush
3 tarzini   targ‘ib   qilish   mavzusi   so‘nggi   yillarda   ko‘plab   ilmiy   izlanishlar   va
tadqiqotlarning diqqat markazida bo‘lib kelmoqda. Ushbu masala xalqaro va milliy
miqyosda   sog‘liqni   saqlash,   ta’lim,   sotsiologiya,   psixologiya   va   sport   kabi   turli
yo‘nalishlar doirasida keng o‘rganilmoqda.
Jahon miqyosida Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) bu borada yetakchi
o‘rin   egallaydi.   JSST   sog‘lom   turmush   tarzining   muhim   tarkibiy   qismlari,
jumladan,   to‘g‘ri   ovqatlanish,   jismoniy   faollik,   zararli   odatlardan   voz   kechish   va
ruhiy   salomatlikni   mustahkamlash   bo‘yicha   bir   qator   tavsiyalar   ishlab   chiqqan.
Shuningdek, Yevropa va Amerika davlatlarida  yoshlar  salomatligini  yaxshilashga
qaratilgan   ko‘plab   ijtimoiy   dasturlar   amalga   oshirilmoqda.   Masalan,   AQShda
"Healthy   People   2030"   dasturi,   Yevropada   esa   "Health   2020"   strategiyasi   orqali
sog‘lom turmush tarzini ommalashtirish ustida ishlanmoqda.
Milliy miqyosda, O‘zbekistonda ham  yoshlar  orasida sog‘lom  turmush tarzini
targ‘ib   qilish   bo‘yicha   muhim   ishlar   olib   borilmoqda.   Davlat   siyosatining   asosiy
yo‘nalishlaridan   biri   sifatida   "Yoshlar   —   kelajagimiz"   davlat   dasturi   va
Prezidentning   yoshlar   salomatligini   mustahkamlashga   qaratilgan   farmonlari
diqqatga   sazovordir.   Shu   bilan   birga,   O‘zbekistonda   sport   va   sog‘lomlashtirish
markazlari   tarmog‘ini   kengaytirish,   ommaviy   sport   tadbirlarini   tashkil   etish   va
sog‘lom   ovqatlanishni   targ‘ib   qilish   bo‘yicha   ko‘plab   loyihalar   amalga
oshirilmoqda.
Kurs   ishi   maqsadi:   Mazkur   kurs   ishining   asosiy   maqsadi   –   yoshlar   orasida
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishning samarali mexanizmlarini ishlab chiqish
va ularning amaliy qo‘llanilishini tahlil qilishdan iborat. Shu bilan birga, sog‘lom
turmush tarzining yoshlar salomatligiga, ijtimoiy faolligiga va jamiyatdagi o‘rniga
bo‘lgan ijobiy ta’sirini aniqlash hamda bu yo‘nalishda innovatsion yondashuvlarni
ishlab chiqish ushbu ishning asosiy vazifalaridan biridir.  
Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagilar amalga oshiriladi:  
1.   Sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishga   doir   mavjud   ilmiy   va   amaliy
4 tajribalarni o‘rganish va tahlil qilish.  
2. Yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzi bilan bog‘liq hozirgi holatni baholash
va muammolarni aniqlash.  
3.   Sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilishning   samarali   vositalarini   (sport
tadbirlari,   o‘quv   dasturlari,   media   kampaniyalar   va   boshqalar)   aniqlash   va   ularni
takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish.  
4.   Mahalliy   sharoitlarga   mos   ravishda   sog‘lom   turmush   tarzini
ommalashtirishga qaratilgan mexanizmlarni taklif qilish.  
Kurs ishi vazifalari: 
1. Sog‘lom turmush tarzi tushunchasining mazmun-mohiyatini va uning asosiy
tarkibiy qismlarini aniqlash.
2. Sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilishning   xalqaro   va   milliy   tajribalarini
tahlil qilish.
3. Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishga   to‘sqinlik
qilayotgan omillarni aniqlash.
4. Media   platformalari  va   raqamli  texnologiyalar   yordamida  sog‘lom   turmush
tarzini targ‘ib qilish strategiyalarini ishlab chiqish.
5. Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   ommalashtirish   uchun   samarali
targ‘ibot usullari va loyihalarni taklif etish.
6. Sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishga   qaratilgan   samarali   dasturlar   va
tadbirlarni tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish.
Kurs   ishining   predmeti:   Kurs   ishining   predmeti   ijtimoiy   muhit   va   shaxslar,
sog`lom turmush tarzi  asosiy predmeti hisoblanadi.
Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati:  Kurs ishining nazariy ahamiyati
ushbu   kurs   ishi   sog‘lom   turmush   tarzi   tushunchasining   nazariy   asoslarini
chuqurroq   o‘rganish   va   uning   yoshlar   salomatligiga   ta’sirini   tahlil   qilishga   hissa
qo‘shadi.  
5 -   Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishga   doir   xalqaro   va
milliy   tajribalar   hamda   zamonaviy   yondashuvlarning   tahlili   orqali   mavzuga   oid
ilmiy bilimlar bazasini boyitadi.  
-   Kurs   ishida   ishlab   chiqilgan   g‘oyalar   va   xulosalar   kelgusida   ushbu   sohada
olib   boriladigan   ilmiy   tadqiqotlar   uchun   nazariy   asos   sifatida   xizmat   qilishi
mumkin.  
Amaliy ahamiyati:
-   Tadqiqot   natijalari   yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilish
bo‘yicha samarali mexanizmlar va usullarni ishlab chiqishga yordam beradi.  
-   Ishda   taklif   qilingan   tavsiyalar   ta’lim   muassasalari,   sport   tashkilotlari,
sog‘liqni saqlash tizimi va jamoat birlashmalari faoliyatida qo‘llanilishi mumkin.  
- Kurs ishida ishlab chiqilgan targ‘ibot vositalari va strategiyalari yoshlarning
salomatligini   yaxshilash,   zararli   odatlarning   oldini   olish   va   jismoniy   faollikni
oshirishga yo‘naltirilgan dasturlarni ishlab chiqishda foydalanilishi mumkin.  
- Tadqiqot natijalari mahalliy sharoitlarga mos keluvchi, yoshlar salomatligini
mustahkamlashga   qaratilgan   turli   loyiha   va   dasturlarni   yaratishda   amaliy
ahamiyatga ega.  
Kurs   ishining   tuzilishi   va   hajmi :   Kurs   ishi   kirish   qismi,   2ta   bob   va   xulosa,
foydalanilgan adabiyotlardan tashkil topgan. 
6 I BOB. SOG'LOM TURMUSH TARZI
1.1.  Sog‘lom turmush tarzida jismoniy faollikning o‘rni
Salomatlik   –   inson   kamolotining   muhim   tarkibiy   qismlaridan   biri   bo‘lib,
shaxsning hech kim dahl qila olmaydigan huquqi, o‘z-o‘zini rivojlantirish, shaxsiy
va jamiyat   hayotida  faol   ishtirok etishi  garovidir.  Ma’lumki, jamiyatimizda  inson
salomatligi,   jismoniy   barkamolligi,   sog‘lom   turmush   tarzi   madaniyatiga   egaligi
o‘ta   muhim   ijtimoiy   qadriyat   hisoblanadi.   Millat   salomatligini   ta’minlash,   xalq
genofondini   bekamu-ko‘st   saqlash   sog‘lom   turmush   tarzi   tufayligina   yetarlicha
ijobiy   tarzda   hal   etiladi.   Bu   esa,   jamiyatning   barcha   ijtimoiy   institutlari;   oila,
o‘quv-tarbiya   maskanlari,   mahalla   hamda   mustaqil   ta’lim   oldiga   jamiyatimiz
fuqarolariga   sog‘lom   turmush   tarzi   mazmuni   va   mohiyatini   anglatish,   yoshlarni
sergak  va  bilimdon,  barkamol   shaxs   qilib  tarbiyalash  masalasini  ko‘ndalang  qilib
qo‘yadi.   Sog‘lom   turmush   tarzi   -   bu   faol   mehnat,   ijod   og‘ushida   yashash,   kuchli
jismoniy va ruhiy yuklamalarni, o‘ta xavfli va zararli ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni
yengil   ko‘tara   oladigan   har   tomonlama   taraqqiy   etgan   shaxsning   shakllanish
jarayonidir.   Talabalar   o‘rtasidagi   o‘tkazilgan   so‘rovnomada   natijalaridan   kelib
chiqib, oliy o‘quv yurti talabalari bo‘sh vaqtini to‘g‘ri taqsimlash, kun tartibi, dam
olishga   va   mehnat   tartibiga   rioya   etishi   sog‘lom   turmush   tarzi   ko‘nikmalarining
shakllanishida muhim ahamiyatga egadir. Shuning uchun sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish   bo‘yicha   ilmiy-uslubiy   tavsiyalarni   ishlab   chiqish   maqsadga
muvofiqdir.
Salomatlik   –   inson   kamolotining   muhim   tarkibiy   qismlaridan   biri   bo‘lib,
7 shaxsning hech kim   dahl qila olmaydigan huquqi, o‘z-o‘zini rivojlantirish, shaxsiy
va   jamiyat   hayotida   faol   ishtirok   etish   garovidir.   Mamlakatimizda   yuqumli
bo‘lmagan   kasalliklar   hamda  ularning  xavf  omillarining  oldini  olish,   davolash  va
nazorat qilish, aholining barvaqt o‘lim hamda kasallanishini  kamaytirish bo‘yicha
izchil chora- tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Turmush   tarzi   tarixiy   taraqqiyot   jarayonida   shakllangan   insonlar   hatti
harakatining,   faoliyatining   majmuiy   ko‘rinishidir. 1
  Aniq   tarixiy   taraqqiyot
jarayoniga   asoslangan   urf   odatlar   vaqt   mobaynida   takrorlanib   turadi.   Ular   o‘z
navbatida, ehtiyoj bo‘lib qolgan harakatlarni odatlarni turmush xarakterini yuzaga
keltiradi.   Sog‘lom   turmush   tarzi   -   o‘z   ichiga   insonning   hayotga   intilishlarini,
sog‘ligini   mustahkamlash   va   uning   buzilishini   oldini   olishga   qaratilgan   hatti   -
harakatlarining   yig‘indisini   qamrab   oladi.   Demak,   sog‘lom   turmush   tarzi   -   bu
odamlarni o‘z salomatliklarini saqlash   va   yaxshilashga   qaratilgan   faoliyatidir.
Sog‘liqni   saqlash   tizimidagi   islohatlarga   qaramasdan,   tibbiyot   xodimlari   va
pedagoglarning   asosiy   vazifalaridan   biri   bo‘lib   sog‘lom   turmush   tarziga   rioya
etmaslik oqibatida yuzaga keladigan kasallanishni oldini olish bo‘lib hisoblandi.
Sog‘lom   turmush   tarzining   o‘quv   ko‘nikmalarini   shakllantirish   va   oliy   o‘quv
yurti sharoitida kasbiy tayyorgarlik bosqichlarida talaba yoshlarni   sog‘liqni   saqlash
hulqi   ko‘nikmalari   hamda   tassavvurlar   tizimini   o‘rganish.
Sog‘lom   turmush   tarzi   inson   salomatligini   mustahkamlash,   hayot   sifatini
oshirish   va   uzoq   umr   ko‘rishni   ta’minlaydigan   turmush   tarzi   tamoyillarini   o‘z
ichiga   oladi.   Ushbu   tamoyillarning   ajralmas   qismi   sifatida   jismoniy   faollik   katta
ahamiyatga   ega.   Jismoniy   faollik   organizmning   tabiiy   ehtiyoji   bo‘lib,   sog‘liqni
saqlash va mustahkamlashning asosiy omillaridan biri sanaladi.  
Sog‘lom   turmush   tarzida   jismoniy   faollikning   o‘rni,   avvalo,   organizmni
jismoniy   va   ruhiy   barqarorlikka   tayyorlashdan   iborat.   Doimiy   mashqlar   qon
aylanish tizimini yaxshilaydi, yurak mushaklarini mustahkamlaydi va organizmga
1
 Guloyim Sattarovna Avezova, Zarnigor Beshimova, Gulshod Sattarovna Avezova. Means and problems of 
forming a healthy lifestyle among the population. //The americcan journal of medical sciences and pharmaceutical 
research, (2021) 3(05), 73- 77
8 zarur   kislorodning   yetkazib   berilishini   ta’minlaydi.   Natijada,   yurak-qon   tomir
tizimining   funksional   holati   yaxshilanadi,   bu   esa   uzoq   umr   ko‘rish   va   yurak
kasalliklarining oldini olishga yordam beradi.  
Jismoniy   faollik   ortiqcha   vazn   va   semizlikning   oldini   olishda   asosiy
vositalardan   biri   hisoblanadi.   Mashqlar   davomida   energiya   sarfi   oshadi   va   yog‘
qatlamlari   kamayadi.   Shuningdek,   metabolizm   jarayonlarining   faollashuvi   orqali
organizmda   toksinlar   va   zararli   moddalar   chiqariladi.   Bu   esa   immunitetni
oshirishga yordam beradi va kasalliklarga chidamlilikni ta’minlaydi.  
Sog‘lom   turmush   tarzida   jismoniy   faollik   faqat   jismoniy   holatni   yaxshilash
bilan   cheklanib   qolmay,   balki   ruhiy   salomatlikni   ham   qo‘llab-quvvatlaydi.
Jismoniy   mashqlar   davomida   organizmda   endorfinlar   ishlab   chiqariladi,   bu   esa
kayfiyatni   ko‘taradi,   stress   va   depressiyadan   qutulishga   yordam   beradi.
Shuningdek,   muntazam   jismoniy   mashg‘ulotlar   insonda   o‘ziga   bo‘lgan   ishonchni
oshirib, ijtimoiy munosabatlarda faollikni ta’minlaydi.  
Bundan tashqari, jismoniy faollik ijtimoiy turmush tarzining ajralmas qismiga
aylanishi   mumkin.   Sport   mashg‘ulotlari,   jamoaviy   o‘yinlar   va   ommaviy
sog‘lomlashtirish   tadbirlari   odamlarni   birlashtirib,   sog‘lom   ijtimoiy   muhitni
shakllantiradi. Bu  esa   sog‘lom  turmush  tarzini   nafaqat  individual,  balki  jamoaviy
darajada rivojlantirishga imkon beradi.  
Xulosa   qilib   aytganda,   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishda   jismoniy
faollikning   ahamiyati   beqiyosdir.   U   nafaqat   jismoniy   va   ruhiy   salomatlikni
mustahkamlashga,   balki   hayot   sifatini   oshirishga   ham   xizmat   qiladi.   Shu   sababli,
jismoniy faollikni kunlik odatlarimizga kiritish orqali sog‘lom va mazmunli hayot
sari muhim qadam qo‘yishimiz zarur.
9 1.2.   Ruhiy salomatlik va stressni boshqarish usullari
Sog‘lom turmush tarzi nafaqat jismoniy salomatlikni, balki ruhiy barqarorlik va
hissiy   farovonlikni   ham   o‘z   ichiga   oladi.   Insonning   ruhiy   salomatligi   uning   hayot
sifati,   ish   faoliyati   va   jamiyatdagi   o‘rniga   bevosita   ta’sir   ko‘rsatadi.   Stress   esa
zamonaviy hayotning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, u nazorat qilinmasa, ruhiy
va   jismoniy   salomatlikka   salbiy   ta’sir   ko‘rsatishi   mumkin.   Shu   sababli,   sog‘lom
turmush tarzining muhim elementi sifatida stressni boshqarish va ruhiy salomatlikni
mustahkamlash katta ahamiyatga ega.  
Ruhiy   salomatlik   insonning   ichki   barqarorligi,   stresslarga   chidamliligi   va
hayotdan zavqlanish qobiliyatiga asoslanadi. Agar inson ruhiy barqaror bo‘lsa, u o‘z
hissiyotlarini   nazorat   qila   oladi,   muammolarga   ijobiy   yondashadi   va   o‘z
maqsadlariga   erishishda   qat’iy   bo‘ladi.   Sog‘lom   turmush   tarzida   ruhiy
salomatlikning ahamiyati quyidagilarda namoyon bo‘ladi:  
- Emotsional barqarorlik jismoniy sog‘liqni saqlashda muhim rol o‘ynaydi.  
- Ruhiy salomatlik jamiyatdagi faoliyat va ijtimoiy munosabatlarni yaxshilaydi.  
-   Stressdan   holi   bo‘lgan   insonning   mehnat   unumdorligi   oshadi,   ijodkorligi
rivojlanadi va maqsadlariga erishish osonlashadi.  
Stressni   boshqarish   sog‘lom   turmush   tarzining   asosiy   jihatlaridan   biri
hisoblanadi.   Stressga   qarshi   kurashish   va   uni   boshqarish   qobiliyati   insonning
sog‘lom va mazmunli hayot kechirishida muhim omil hisoblanadi. Buning uchun bir
nechta usullar mavjud:  
Jismoniy   mashqlar   stress   gormonlari   darajasini   pasaytiradi   va   endorfin   ishlab
chiqarishni   rag‘batlantiradi.   Kundalik   yurishlar,   yoga   yoki   sport   mashg‘ulotlari
10 stressni yengishda samarali vositalardir.  
Meditatsiya   va   chuqur   nafas   olish   texnikalari   insonni   tinchlantirib,   hozirgi
lahzaga  e’tibor   qaratishga  yordam   beradi.  Bu  usullar  stressni  kamaytirish  va ruhiy
barqarorlikni tiklashga xizmat qiladi.  
Vitamin   va   minerallarga   boy   sog‘lom   ovqatlanish   kayfiyatni   yaxshilaydi   va
organizmning   stressga   chidamliligini   oshiradi.   Masalan,   magniy   va   omega-3   yog‘
kislotalari ruhiy holatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.  
Salbiy   fikrlarni   nazorat   qilish   va   ijobiy   nuqtai   nazarni   rivojlantirish   stressni
yengishda   yordam   beradi.   Yaqinlar   va   do‘stlar   bilan   muloqot   qilish   esa   hissiy
qo‘llab-quvvatlashni ta’minlaydi.  
Ish   va   dam   olish   vaqtlarini   to‘g‘ri   rejalashtirish   stress   darajasini   kamaytiradi.
Haddan tashqari ish bilan bandlikning oldini olish muhimdir.  
Ruhiy   salomatlik   va   stressni   boshqarish   sog‘lom   turmush   tarzining   ajralmas
qismi   bo‘lib,   insonning   ichki   va   tashqi   salomatligini   birdek   mustahkamlashda
muhim rol o‘ynaydi. Bu usullarni hayotimizga tatbiq etish orqali nafaqat stressning
oldini olish, balki salomatlikni yaxshilash va hayotdan zavqlanish imkoniyatini ham
oshirishimiz   mumkin.   Sog‘lom   turmush   tarzi   ruhiy   va   jismoniy   salomatlikning
uyg‘unligi bilan chin ma’noda samarali bo‘ladi. 2
Sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish   o quvchi-yoshlarda   turli   xilʻ
kasalliklarning   kelib   chiqishi   va   avj   olishiga   sabab   bo‘ladigan   xavfli   omillarni
chetlab o‘tish va yengishga qaratilgan ijtimoiy va shaxsiy faolligi, amaliy harakat
shakli,   usuli   va   turlari   majmuasidan   iborat   bir   qator   chora-tadbirlar   tizimidan
iborat   bo‘lib,   uning   tub   maqsadi   aholining   o‘rtacha   umr   ko‘rish   muddatini
uzaytirishga,   o‘quvchilarning   mamlakat   ishlab   chiqarish   jarayonida   faol   va
samarali   ishtirokini,   yagona   ezgu   maqsad   -   yurtimizning   gullab-yashnashi,   xalq
farovonligi,   uning   milliy   daromadini   o‘stirishga   hissa   qo‘shishini   ta’minlashga
2
    Маматқулов   Б . “ Жамоат   саломатлиги   ва   соғлиқни   сақлашни   бошқариш ” “Ilm Ziyo”  нашриёт   уйи , 2013 й .  7-
боб 82- 100. 8 боб 101- 116.
11 qaratilgandir.
Sog‘lom  turmush   tarzini   shakllantirish  deganda   avvalo  kasallikning  birlamchi
profilaktikasini   tushunishimiz   kerak.   Salomatlik   bu   inson   hayotida,   ayniqsa,
yoshlik chog‘larida eng muhim ahamiyatga ega.Insonning salomatligi uning kasbiy
qobiliyatiga,   ijodiy   o sishiga   katta   ta’sir   ko rsatadi.   Salomatlik   inson   omiliningʻ ʻ
tabiiy   asoslariga   ta’sir   etishini   qayd   etish   muhim   ahamiyat   kasb   etadi.Sog‘lom
inson, salomatligi yomon insonga nisbatan og‘irroq ishni bajarish va moddiy foyda
keltirish imkoniyatiga ega hisoblanadi.
Jamiyatning   zamonaviy   tarbiya   konsepsiyasi   inson   shaxsini,   ya’ni   yetuk
qo‘yilgan   maqsadga   erkin   va   o‘z   kuchi   bilan   erisha   oladigan   yoshlarni
shakllantirishga   asoslangandir.   Bu   bir   tomondan,   shaxsning   har   tomonlama
rivojlanishini,   ikkinchi   tomondan,   uning  butun   rivojlanishi   jarayonida   ham   ruhiy,
ham jismoniy, ham ma’naviy sog‘lom o‘sishini ta’minlashni o‘z ichiga oladi.
Inson   hayoti   va   sog‘ligi   eng   katta   ijtimoiy   boylikdir.   Bu   esa   oila,   va   inson
tarbiyasi     bilan     shug‘ullanuvchi     tashkilotlar     oldiga     sog‘lom     turmush
tarzini
shakllantirish   masalasini   qo‘yadi.   Millat   sog‘ligi   tabiiy   ravishda,   sog‘lom
turmush   tarzi   orqali   ham   hal   etiladi.Inson   hayoti   tarzi   tabiati   bilan   uyg‘unlikda
kechadi.   Insonlar   tomonidan   sodir   etilgan   salbiy   xatti-harakatlar   natijasida   tabiat
muvozanati ham buzilishi mumkin.
Buning   oqibatida   ushbu   xatti   -   harakatlar   inson   salomatligiga   salbiy   ta’sir
ko‘rsatadi.   Darhaqiqat,   tabiat,   shuningdek,   atrof-muhit   musaffoligiga   erishish
kishilar   o‘rtasida   keng   yoyiladigan   va   inson   salomatligiga   jiddiy   xavf   soladigan
kasalliklarning   oldini   olishga   xizmat   qiladi.Yuqumli   kasalliklarning   kelib
chiqishida   asosiy   manba   bo‘luvchi   omillar   bu   issiq   va   sovuq   havo,   ochlik,   ruhiy
istirob,   buzilgan   taomni   iste’mol   qilish,   tozalik   va   atrof-muhit   ozodaligiga   rioya
qilmaslik, turli zararli kemiruvchi  va hashoratlarning ko‘payishi  kabilar havoning
ifloslanishiga misol  bo‘ladi.
Sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilish   turli   xil   yo‘nalishlarda   olib   borilishi
12 kerak.   Bu,   bir   tomondan,   yoshlarga   sog‘lom   turmushga   oid   ma’lum   bir   tibbiy
bilimlarni   berishga,   ularga   sog‘lom   turmush   tarzini   rivojlantirishga   qanday   ta’sir
etish   tasavvurlarning   uyg‘onishiga   qaratilgan   bo‘lsa,   ikkinchi   tomondan,   ta’lim   -
tarbiyada qoidalariga amal qilish, o‘zini va yon atrofidagilarni sog‘lig‘ini saqlashni
kundalik odatga aylantirish ko‘nikmalarini shakllantirishga bog‘liqdir.
II BOB.  YOSHLAR ORASIDA SOG'LOM TURMUSH TARZINING
HOLATI
2.1. O'zbekiston yoshlarining sog'lom turmush tarzi bo'yicha hozirgi hol
Bugungi   kunda   o quvchi-yoshlarda   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishʻ
deganda  har  bir  o‘quvchining kundalik  hayotda salomatlik  uchun  foydali  bo‘lgan
odatlarga   o‘rgatish,   zararli   odatlardan   tiyilishiga   erishish,   foydali   va   xavfsiz
turmush   kechirish   uchun   zarur   bilimlar   bilan   ta’minlash,   oxir-oqibatda
o‘quvchilarning   o‘zlashtirgan   bunday   bilimlarini   uning   kundalik   odatiga
aylantirishga   erishishni   tushunmoq   kerak.   Har   bir   o‘quvchi   tomonidan   sog‘lom
turmush   tarzining   turli   xil   elementlarini   shoshilmasdan,   bosqichma-bosqich   o‘zi
kundalik   hayotiga   kirita   borishi,   ularning   sonini   kun   sayin   oshirib   borishi,   turli-
tuman   va   ko‘p   sonli   sog‘lom   yashash   odatlaridan   o‘zi   uchun   eng   qulay,
salomatligiga   mos   shakllarini   tanlay   bilishi   sog‘lom   turmush   tarzini
shakllantirishning   asosini   tashkil   qiladi.   Sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish
keng   qamrovli   tushuncha   bo‘lganligi   sababli   so‘z   faqat   jismoniy   salomatlikni
mustahkamlash va kasalliklarning oldini olish bilan chegaralanib qolmasdan, ayni
paytda   o‘quvchining   shaxsiy   sifatlarini   oshirishga,   o‘z   salomatligi   uchun
qayg‘urishiga,   irodali   bo‘lishga   salomatligini   oliy   qadriyat   sifatida   qadrlay   bilish
hissini uyg‘otishga ham qaratilishi lozim.
Olimlar sog‘lom turmush tarzi sohasida o‘tkazgan tadqiqotlarni umumlashtirib,
o‘quvchi-yoshlarning   salomatligi   va   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishning
13 tibbiy   jihatlarini   shaxsiy   gigiyena,   jamoa   salomatligini   muhofaza   qilish,   tashqi
muhitni muhofaza qilish kabi uchta tizimga ajratadilar.
Salomatlik o‘quvchi-yoshlar tomonidan egallangan bosh ijtimoiy boylikdir. Bu
esa davlat tashkilotlari tomonidan, o‘quvchi yoshlar salomatligini yaratib, dolzarb
muammolardan   biri   sifatida   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishga   olib   keladi.
O quvchilar hayotda o z o rinlarini endi topayotgan va rivojlanayotgan bir paytdaʻ ʻ ʻ
sog‘lom turmush tarzini shakllantirish muhim ahamiyatga ega hisoblanadi. Chunki,
yoshlik   davrida   orttirgan   malaka   va   ko‘nikmalar   butun   umrga   asos   bo lib   xizmat	
ʻ
qiladi.
Sog lom   turmush   tarzini   shakllantirishning   milliy   kontseptsiyasi   namunaviy	
ʼ
modeli   respublika   aholisi   o rtasida   sog lom   turmush   tarzini   shakllantirish	
ʼ ʼ
jarayonini ma lum bir tartibda va ilmiy asosda olib borishni imkon yaratadi, uning	
ʼ
samaradorligini   oshiradi. 3
  Shu   bilan   birga   sog lom   turmush   tarzini   namunaviy	
ʼ
modeli   -   odamlar   o rtasida   sog lom   munosabatlarni   hamda   namunaviy   hulqni	
ʼ ʼ
shakllantirish   jarayonini   tartibga   solib   boradi   va   tezlashtiradi.   Insonlar   jamiyatda
o zlarining   yashash   tarzlarini,   gigienik   xulqlarini,   shuningdek   tibbiy   faolliklarini	
ʼ
namunaviy   etap   bilan   qiyoslab   ko rish   hamda   unga   o zgartirishlar   kiritib   borish	
ʼ ʼ
imkoniyatiga ega bo ladi.	
ʼ
O’quvchi   yoshlar   o’rtasida   sog lom   turmush   tarzini   shakllantirishda	
ʼ
motivatsiya   omilining   o rni   xaqida   gap   yuritmoqchi   bo lsak,   avvalo   motivatsiya	
ʼ ʼ
atamasi  o z mazmuniga ko ra shaxsni  ma lum bir faoliyatini bajarishga kirishishi	
ʼ ʼ ʼ
uchun   harakatga   keltirish,   uning   muhimligini   asoslash   va   anglatishdan   iboratdir.
Jumladan   sog lom   turmush   tarzini   shakllantirish   muammosida   motivatsiya   omili	
ʼ
odamlarga   ularning   nima   uchun   sog lom   turmush   tarzida   yashash   lozimligi,   ne	
ʼ
sababdan   nosog lom   turmush   tarzini   tanlash   yuzasidan   kerakligini   anglatishga	
ʼ
qaratilgan.
3
  Будук-оол Л. К. Социально-гигиенические факторы образа жизни студентов: научное издание / Гигиена и
Санитария. - М., 2015. - Том 94 N5УБЖ015. - C. 95-97.
14 O zbekiston  Respublikasining  ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti  keskinlik bilanʼ
o sib,   rivojlanib   borayotgan   hozirgi   davrda   o’quvchi   yoshlar   o’rtasida   sog lom	
ʼ ʼ
turmush   tarzining   ijtimoiy   -   gigienik   mezonlarini   aniq   belgilab   olish   juda   katta
ahamiyatga ega.
Mamlakatimizda   sog lom   turmush   tarzi   -   inson   salomatligining   qonunyatlari	
ʼ
majmui   emas,   balki   inson   salomatligini   mustaxkamlashga   bo lgan   qarashlar	
ʼ
tizimidan   tashkil   topgan.   O’quvchi   yoshlar   o’rtasida   sog lom   turmush   tarzini	
ʼ
mafkurasi,   R.U.Аrziqulovning   fikricha,   turmush   tarzining   falsafasini,   davlatning
sog lom   turmush   tarzini   shakllanishi   bo yicha   yuritayotgan   siyosatin,   sog lom	
ʼ ʼ ʼ
turmush   tarzining   huquqiy,   ahloqiy   asoslarini,   sog lom   turmush   tarzining	
ʼ
pedagogikasi, psixologiyasi, sotsiologik madaniyati, etikasi va hechinasligi o zida	
ʼ
mujjasamlashtirgan bo lishi lozim	
ʼ
Har   bir   yosh   avlod   o z   tana   a zolarining   zahiraviy   imkoniyatlarini   oshirish	
ʼ ʼ
uchun, ularni muntazam ravishda chiniqtirib borishi lozim. Salomatlik zahiralarini
shakillantirish uchun sog lom turmush tarzining quyidagi mezonlariga amal qilish
ʼ
tavsiya qilinadi:
 muntazam ravishda jismoniy tarbiya va jismoniy mehnat bilan shug ullanish.	
ʼ
 me yoriy   aqliy   va   jismoniy   yuklama   bilan   ishlash,   kuchli   aqliy   mehnatdan	
ʼ
so ng faol dam olish.
ʼ
 zararli odatlardan yuz o girishi	
ʼ
 organizmni chiniqtirish;
 toza havoda kamida 2-3 soat yurish;
 kun tartibiga qat iyyan amal qilish, bir kunda kamida 8 soat uxlash;	
ʼ
 ehtiyoj tug ilganda turmush tarzini va ishini o zgartirish	
ʼ ʼ
 turmush, o qish va ishdan qanoatlanib yashash.
ʼ
O’quvchi yoshlar o’rtasida sog lom turmush tarzi muammosi - odamzod oldida	
ʼ
turgan   eng   muhim   muammo   -   shaxsni   har   tomonlama   rivojlantirish,   mehnat
turmush   va   dam   olish   sohasida,   ilmiy   jihatdan   asoslangan,   ijtimoiy   -   gigienik
15 jihatdan   faolligini   kuchayishiga   yordam   beradigan,   ijtimoiy-gigienik   tarafdan
samarali bo lgan turmush tarzini shakllantirish muammosidir.ʼ
“O’quvchi   yoshlar   o’rtasida   sog lom   turmush   tarzini  -   bu  kundalik  turmushni	
ʼ
biologik   va   ijtimoiy   qonunlar   asosida   bunyod   etib,   salomatlikni   asrash   va
mustahkamlashga qaratilgan turmush tarzidir” deb ta riflanadi.	
ʼ
O’quvchi yoshlar o’rtasida sog lom turmush tarzi o z hayotida ro y beradigan	
ʼ ʼ ʼ
aniq   voqea-hodisa   hamda   turli   o zgarishlar   ta sirida   shakllanadi.   Jamiyatning
ʼ ʼ
rivojlanishi,   axborot   oqimining   yuqorilab   borish,   tezkor   hayot   tarziga   talabning
ortishi natijasida o zaro aloqa va munosabatning birmuncha qiyin tus olayotganligi	
ʼ
o quvchi yoshlar ruhiyatiga salbiy ta sir ko rsatmoqda.	
ʼ ʼ ʼ
Oqibatda   ularda   o z   taqdiri,   oilasi   yaqinlari   uchun   zarur   bo lgan   turmush	
ʼ ʼ
tarziga ega bo lish, aqliy va ruhiy erkinlikka intilishga asoslangan xatti-harakatlar	
ʼ
majmuini tanlashga nisbatan ma suliyatlar ortmoqda.	
ʼ
2.2.   Sog'lom turmush tarzini targ'ib qilishda hayotiy axborotning roli
Sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish   va   uni   jamiyatda   keng   targ‘ib   qilish
zamonaviy   davrning   eng   dolzarb   masalalaridan   biri   hisoblanadi.   Bunda   hayotiy
axborotning,   ya’ni   odamlar   o‘z   sog‘lig‘ini   saqlash   va   yaxshilash   uchun
foydalanishi mumkin bo‘lgan ishonchli va amaliy ma’lumotlarning roli beqiyosdir.
Ma’lumotga   ega   bo‘lish,   ayniqsa,   yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini
shakllantirishning muhim vositasidir.  
Sog‘lom   turmush   tarzi   haqida   ma’lumot   beruvchi   axborot   sog‘liqni   saqlash,
zararli   odatlardan   voz   kechish,   jismoniy   faollikni   oshirish   va   to‘g‘ri   ovqatlanish
bo‘yicha ko‘rsatmalarni o‘z ichiga oladi. Bunday axborot nafaqat sog‘liqni saqlash
tizimi vakillari tomonidan, balki ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va
o‘qituvchilar tomonidan ham keng ommaga yetkazilishi lozim.  
-   Xabardorlikni   oshirish:   Odamlar   qanchalik   ko‘p   bilimga   ega   bo‘lsa,   ular
shunchalik   ongli   ravishda   sog‘lom   hayot   tarzi   tamoyillariga   amal   qilishadi.
16 Masalan,   zararli   odatlarning   salbiy   oqibatlari   haqida   ma’lumot   yoshlarni   chekish
va alkogol iste’molidan uzoqlashtiradi.  
- To‘g‘ri qarorlar qabul qilish: Hayotiy axborot orqali inson o‘z sog‘lig‘i uchun
javobgarlikni chuqur his qilib, to‘g‘ri qarorlar qabul qiladi. Bu esa kasalliklarning
oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi.  
1. Ommaviy axborot vositalari:  
      Televizion   dasturlar,   radio   eshittirishlar,   gazeta   va   jurnallardagi   maqolalar
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishning samarali vositalaridir.  
2. Ijtimoiy tarmoqlar va internet platformalari:  
      Bugungi   kunda   ko‘plab   yoshlar   internetdan   foydalanadi.   Sog‘liqni   saqlash
bilan   bog‘liq   ma’lumotlarni   infografikalar,   videolar   yoki   bloglar   orqali   tarqatish
yanada qiziqarli va samarali bo‘ladi.  
3. Ta’lim tizimi:  
   Maktab va oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha maxsus
darslar   yoki   seminarlar   tashkil   etish   o‘quvchilar   va   talabalar   uchun   amaliy
ahamiyatga ega.  
4. Tadbir va treninglar:  
      Mahallalarda,   korxonalarda   va   jamoat   joylarida   sog‘lom   turmush   tarziga
bag‘ishlangan treninglar va sport musobaqalarini o‘tkazish odamlarni faol hayotga
undaydi.  
Hayotiy axborotning jamiyatga ta’siri qanchalik keng bo‘lsa, sog‘lom turmush
tarzi   odatlariga   amal   qiluvchi   odamlar   soni   ham   shunchalik   ortadi.   Masalan,
yoshlar orasida zararli odatlar haqida ochiq muloqot va targ‘ibot ishlari ularni ongli
tanlov   qilishga   undaydi.   To‘g‘ri   ovqatlanish   va   jismoniy   faollik   bo‘yicha
maslahatlar esa sog‘liqni mustahkamlash uchun yo‘l-yo‘riq bo‘lib xizmat qiladi.  
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishda hayotiy axborotning o‘rni beqiyosdir.
Ishonchli   va   amaliy   ma’lumotlarni   keng   ommaga   yetkazish   orqali   jamiyatda
sog‘lom   avlodni   shakllantirish   mumkin.   Axborotning   ommalashuvi,   ayniqsa,
yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzining mustahkamlanishiga, zararli odatlardan
17 voz   kechishga   va   jismoniy   salomatlikni   yaxshilashga   olib   keladi.   Shuning   uchun
hayotiy   axborotni   har   bir   insonga   yetkazish   bugungi   kunda   dolzarb   vazifalardan
biridir.   O‘zbekiston   yoshlarining   sog‘lom   turmush   tarzi   bo‘yicha   amalga
oshirilayotgan ishlar
O‘zbekiston   yoshlarining   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish   va   uni   keng
tarqatish   bo‘yicha   amalga   oshirilayotgan   ishlar   davlat   siyosatining   ustuvor
yo‘nalishlaridan   biriga   aylanmoqda.   Yoshlarning   sog‘lom   va   baquvvat   bo‘lib
ulg‘ayishi jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun juda muhim ahamiyatga ega. Bu
borada   turli   dasturlar,   tashabbuslar   va   chora-tadbirlar   amalga   oshirilmoqda.
Aytaylik,   sportni   rivojlantirish,   sog‘lom   ovqatlanishni   targ‘ib   qilish   va   zararli
odatlarning oldini olish kabi yo‘nalishlarda keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda.
O‘zbekiston   hukumati   yoshlarning   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirish
uchun bir  qator  davlat  dasturlarini  ishlab chiqdi  va  amalga oshirmoqda. “Yoshlar
daftari” kabi loyihalar orqali yoshlar o‘rtasida sog‘liqni saqlash, jismoniy faollik va
ijtimoiy faollikni oshirishga qaratilgan dasturlarni amalga oshirishda o‘z hissasini
qo‘shmoqda.  
Shu   bilan   birga,   2017-yilda   qabul   qilingan   “Yoshlar   siyosati   to‘g‘risida”gi
qonun   ham   yoshlar   salomatligini   saqlashga,   ular   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini
targ‘ib qilishga yo‘naltirilgan muhim hujjatdir. Ushbu qonunda yoshlarni jismoniy
faollikka,   sportga   jalb   qilish,   zararli   odatlardan   saqlanish   va   ruhiy   salomatlikni
ta’minlash borasidagi vazifalar aniq belgilangan. 4
O‘zbekiston   yoshlarining   sog‘lom   turmush   tarzini   shakllantirishdagi   muhim
omil   sportni   rivojlantirishdir.   Ayni   paytda   shahar   va   qishloq   joylarida   sport
inshootlarini   qurish   va   modernizatsiya   qilishga   katta   e’tibor   qaratilmoqda.   Sport
maydonlari,   gimnastika   zallari   va   boshqa   sport   infratuzilmasi   yangilanmoqda,
yoshlar   uchun   sport   faoliyatlarini   rivojlantirish   bo‘yicha   maxsus   dasturlar   ishlab
chiqilmoqda.
4
  Sog lom turmush tarzini shakllantirishning pedagogik asoslari, https://tdpu.uz/articles/2ʼ
18 2019-yilda   O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidenti   tomonidan   tasdiqlangan
“Sportni   rivojlantirish   va   yoshlar   o‘rtasida   sportni   ommalashtirish”   dasturi
doirasida,   yoshlarni   sportga   jalb   qilish,   jismoniy   faollikni   oshirish   va   sport
musobaqalarini   o‘tkazish   uchun   ko‘plab   tadbirlar   o‘tkazildi.   Mamlakatda   sport
turlari bo‘yicha “Yoshlar o‘yinlari”, “Mahalla sport festivallari” kabi tadbirlar ham
o‘tkaziladi.
Yoshlar   orasida   chekish,   alkogol   ichimliklar   va   boshqa   zararli   odatlarning
oldini olish bo‘yicha turli  xil targ‘ibot ishlari ham  davom  ettirilmoqda. Davlat va
xususiy   sektorda   o‘tkaziladigan   seminarlar,   treninglar,   maslahatlarga   yoshlar   jalb
qilinadi. O‘quv yurtlarida, jamoat joylarida bu borada targ‘ibot ishlari olib boriladi.
Shuningdek,   zararli   odatlar   haqida   ogohlikni   oshirish   va   ijtimoiy   muhitni
sog‘lomlashtirishga   qaratilgan   ko‘plab   ijtimoiy   reklama   kampaniyalari   amalga
oshirilmoqda. Shahar va qishloqlarda zararsiz va foydali o‘yinlar, sport faoliyatlari
va   madaniy   tadbirlar   o‘tkazilmoqda.   Bu   yoshlar   orasida   chekish   va   alkogolni
iste’mol qilishga qarshi katta qarshilikni keltirib chiqaradi.
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishda, albatta, sog‘lom ovqatlanish masalasi
ham ajralmas o‘rin tutadi. Hozirgi kunda O‘zbekistonning ta’lim muassasalarida va
ijtimoiy   joylarida   yoshlarni   sog‘lom   ovqatlanish   tamoyillari   haqida   targ‘ibot
ishlarini kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.  
Maktablar   va   oliy   ta’lim   muassasalarida   sog‘lom   ovqatlanish   bo‘yicha
seminarlar   va   o‘quv   kurslari   o‘tkazilmoqda.   Mahallalarda   va   sport   markazlarida
yoshlarga   sog‘lom   oziq-ovqat   va   to‘g‘ri   ovqatlanish   haqida   ma’lumotlar
berilmoqda.   Sog‘lom   ovqatlanish   bo‘yicha   maxsus   dasturlar,   reklama
kampaniyalari va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan boshqa chora-
tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Yoshlar   orasida   stress   va   ruhiy   muammolarni   hal   qilishga   qaratilgan   chora-
tadbirlar   ham   tizimli   ravishda   olib   borilmoqda.   O‘zbekiston   Respublikasida
psixologik   yordam   xizmatlari,   ruhiy   salomatlikni   saqlash   va   yoshlarning
psixologik farovonligini ta’minlash bo‘yicha bir qator yondashuvlar mavjud. Yirik
19 shaharlar va qishloqlarda psixologik maslahat markazlari faoliyat ko‘rsatmoqda, bu
yoshlar   uchun   stressni   boshqarish,   o‘zini   rivojlantirish   va   ruhiy   barqarorlikni
ta’minlashda muhim yordam beradi.
O‘zbekiston  yoshlarining sog‘lom  turmush  tarzini  shakllantirish bo‘yicha olib
borilayotgan   ishlar   ijobiy   natijalarga   olib   kelmoqda.   Sportni   rivojlantirish,   zararli
odatlarning   oldini   olish,   sog‘lom   ovqatlanish   va   ruhiy   salomatlikni   qo‘llab-
quvvatlash   kabi   chora-tadbirlar   orqali   yoshlarning   sog‘lig‘ini   saqlashga
erishilmoqda. 
Xulosa
Bugungi  kunda  yoshlar  orasida   sog‘lom   turmush   tarzini  targ‘ib  qilish   nafaqat
individual   sog‘liqni   mustahkamlash,   balki   jamiyatning   umumiy   rivojlanishini
ta’minlash uchun ham muhim ahamiyatga ega. Yoshlar hayotida sog‘lom turmush
tarzi   tamoyillarining   shakllanishi   ularning   ruhiy   va   jismoniy   salomatligini
yaxshilash,   zararli   odatlardan   uzoqlashish,   jamiyatda   faollikni   oshirish   va
kelajakda baquvvat, barkamol avlodni tarbiyalashga xizmat qiladi.  
Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilish   mexanizmlarini   ishlab
chiqishning   dolzarbligi   bugungi   globallashuv   sharoitida,   zararli   odatlar   va   passiv
hayot tarzi ko‘payib borayotgan bir paytda yanada ortib bormoqda.   Yosh avlodga
sog‘lom   turmush   tarzi   g‘oyalarini   yetkazish   uchun   innovatsion   va   ta’sirchan
usullar zarur.  
1.  Ta’lim   va  xabardorlikni  oshirish:   Maktab  va  oliy  o‘quv  yurtlarida  sog‘lom
turmush tarzi bo‘yicha maxsus darslar, treninglar va tadbirlarni tashkil etish orqali
yoshlarning   bilim   va   ko‘nikmalarini   oshirish   lozim.   Yoshlarni   zararli   odatlardan
uzoqroq   turishga   undovchi   targ‘ibot   kampaniyalari   va   ko‘rgazmali   vositalar   bu
borada muhim rol o‘ynaydi.  
2.   Sportni   rivojlantirish   va   ommalashtirish:   Har   bir   yoshni   jismoniy   faollikka
jalb   qilish   uchun   sport   infratuzilmasini   rivojlantirish,   mahallalarda   bepul   sport
tadbirlarini   tashkil   etish   va   ommaviy   musobaqalarni   o‘tkazish   samarali   yo‘l
hisoblanadi.  
20 3.   Ijtimoiy   tarmoqlar   va   raqamli   texnologiyalardan   foydalanish:   Yoshlarning
ijtimoiy   tarmoqlarga   bo‘lgan   qiziqishini   inobatga   olib,   sog‘lom   turmush   tarzi
haqida   kontentlar,   videolar   va   ilovalar   orqali   ma’lumot   yetkazish   dolzarb
mexanizmlardan biridir.  
4. Psixologik yordam va ruhiy salomatlikni qo‘llab-quvvatlash: Stress va ruhiy
muammolarni   bartaraf   etish   bo‘yicha   xizmatlarni   kengaytirish,   yoshlar   uchun
psixologik   maslahat   markazlarini   tashkil   etish   va   bu   borada   mutaxassislarni   jalb
qilish ham katta ahamiyatga ega.  
5.   Sog‘lom   ovqatlanishni   targ‘ib   qilish:   Yoshlar   orasida   to‘g‘ri   ovqatlanish
madaniyatini   shakllantirish   uchun   maxsus   dasturlar   ishlab   chiqish,   sog‘lom   oziq-
ovqatni   targ‘ib   qiluvchi   reklama   kampaniyalarini   yo‘lga   qo‘yish   va   ta’lim
muassasalarida   sog‘lom   ovqatlanish   bo‘yicha   seminarlarni   yo‘lga   qo‘yish
muhimdir.  
Yoshlar  sog‘lom turmush tarzi haqida qanchalik ko‘p ma’lumotga ega bo‘lsa,
ular o‘z hayotida sog‘lom odatlarni shakllantirishga shunchalik tayyor bo‘ladi. Bu
esa   nafaqat   ularning   shaxsiy   salomatligini   yaxshilaydi,   balki   butun   jamiyatga
ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Sog‘lom yoshlar iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan rivojlangan,
barqaror jamiyatni qurishning poydevoridir.  
Yoshlar   orasida   sog‘lom   turmush   tarzini   targ‘ib   qilish   uchun   mexanizmlarni
ishlab   chiqish   bugungi   kunning   dolzarb   masalalaridan   biridir.   Bu   yo‘nalishda
davlat   va   jamiyatning   sa’y-harakatlari   birlashtirilishi   kerak.   Innovatsion
yondashuvlar,   ijtimoiy   hamkorlik   va   zamonaviy   texnologiyalardan   foydalanish
orqali sog‘lom turmush tarzi targ‘ibotini yanada samarali qilish mumkin.  
Shunday   mexanizmlarning   amaliyotga   joriy   etilishi   yoshlarning   jismoniy   va
ruhiy   salomatligini   yaxshilash,   ularni   faollikka   va   ijtimoiy   mas’uliyatga   chorlash
bilan   birga,   sog‘lom   va   kuchli   jamiyatni   shakllantirishda   muhim   omil   bo‘lib
xizmat qiladi. Sog‘lom yoshlar — bu millatning kuchi va kelajak garovidir.
21 Foydalanilgan adabiyotlar
1. Guloyim   Sattarovna   Avezova,   Zarnigor   Beshimova,   Gulshod   Sattarovna
Avezova.   Means   and   problems   of   forming   a   healthy   lifestyle   among   the
population.   //The   americcan   journal   of   medical   sciences   and   pharmaceutical
research, (2021) 3(05), 73- 77
2. Авезова Г.С. Алкоголга қарамлик ва унинг профилактикасига тизимли
ёндашув   //   Тиббиётда   янги   кун   -   Илмий   рефератив,   маънавий   –маърифий
журнал. – 2020, 4 (32)- 69-72 б.
3. Маматқулов   Б.М.,   Нодиров   Т.   Соғлом   турмуш   тарзи   ва   оила
саломатлиги.  Ўқув қўлланма. Қарши, 2018.
4. Маматқулов   Б.   “Жамоат   саломатлиги   ва   соғлиқни   сақлашни
бошқариш” “Ilm Ziyo” нашриёт уйи, 2013й. 7-боб 82- 100. 8 боб 101- 116.
5. Белова   Ю.   Ю.   К   вопросу   о   профилактике   употребления   алкоголя
студенческой   молодежью   :   научное   издание   //   Проблемы   социальной
гигиены, здравоохранения и истории медицины. - М., 2014. -  N 5. -  C . 46-48.
6. Будук-оол   Л.   К.   Социально-гигиенические   факторы   образа   жизни
студентов   :   научное   издание   /   Гигиена   и   Санитария.   -   М.,   2015.   -   Том   94
N 5УБЖ015. -  C . 95-97.
7. Ермакова   Н.   А.,   Мельниченко   П.   И.   и   др.   Образ   жизни   и   здоровье
студентов   :   научное   издание   //   Гигиена   и   санитария.   -   М.,   2016.   -   Том   95
N 6Г5016. -  C . 558- 563.
22 8. Vorobyeva ,   M .   Maktabgacha   yoshdagi   bolalarda   sog ' lom   turmush   tarzini
tarbiyalash  /  M . Vorobyeva  //  Maktabgacha   ta ' lim . - 1998 -  No  7 -  S . 5 - 9
9. Vygotskiy ,  L . S .  Yig ' ilgan   asarlar . -   V .4 /   L . S .  Vygotskiy . -   M .:   Pedagogika ,
1984 - 213
10. Galperin,   P.Ya.   Rivojlanish   psixologiyasining   dolzarb   muammolari   /
P.Ya.Galperin, A.V.Zaporozhets. - M. : Ta'lim, 1978 - 240 b.
11. Sog lom   turmush   tarzini   shakllantirishning   pedagogik   asoslari,ʼ
https://tdpu.uz/articles/2
23

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. SOG'LOM TURMUSH TARZI

1.1. Sog‘lom turmush tarzida jismoniy faollikning o‘rni

1.2. Ruhiy salomatlik va stressni boshqarish usullari

II BOB. YOSHLAR ORASIDA SOG'LOM TURMUSH TARZINING HOLATI

2.1. O'zbekiston yoshlarining sog'lom turmush tarzi bo'yicha hozirgi hol

2.2. Sog'lom turmush tarzini targ'ib qilishda hayotiy axborotning roli

XULOSA

ADABIYOTLAR RO‘YXATI