Юзани теодолит полигони учларининг координиталари бўйича аниқлаш - Геодезия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Геодезия

Юзани теодолит полигони учларининг координиталари бўйича аниқлаш

Купить

Жойда горизонтал ва вертикал бурчак ўлчанади. Горизонтал бурчак ўлчаш жараёнини мисолда кўриб чиқамиз. Жойда А, В, С нуқталар берилган дейлик. А нуқтадан Р текислик ўтказамиз. В, С нуқталарни Р текисликка проекциялаймиз. Шунда Ав ва Ас чизиқлар ҳосил бўлади. Ав ва Ас чизиқлар ва АА’ тик чизиғидан ўтувчи M ва N вертикал текисликлар ўтказамиз. Демак А нуқтадан чиққан иккита йўналиш АВ ва АС нинг горизонтал Р текисликдаги проекциялари ( Ав ва Ас) орасида ҳосил бўлган бурчак b - горизонтал бурчак бўлиб ҳисобланади. b бурчакнинг қийматини топиш учун AA’ тик чизиққа градус ва минутларга бўлинган доира лимб ўрнатилган деб фараз қиламиз. Доирада ав’ ва ас’ томонлар орасидаги ёй b’c’ ўлчаниши керак, яъни b‘ бурчак. Жойда горизонтал бурчакни ўлчашда ишлатиладиган асбоб қуйидаги қисмлардан иборат: л

Теодолит Теодолит нуқтага штатив ва шовун ёрдамида ўрнатилади. Теодолит тўғри ўрнатилганлиги - адилак ёрдамида текширилади. Теодолит билан вертикал бурчак ўлчаш мумкин. Вертикал бурчак - қиялик бурчак деб ҳам аталади. Масалан: АВ билан Ав орасидаги бурчак қиялик бурчаги. www.arxiv.uz

Теодолитни ўрнатиш қисмлари: Штатив - металл ёки ёғочдан ясалган ердан бирмунча кўтарилиб, ишлаш учун қулайлик туғдиради. Шовун - оддий ва оптик бўлади. Оддий шовун - оғирлиги 100 - 150 гр. келадиган учли металл қадоқтошдан иборат. Таглик - теодолитнинг иш қисмини штативга бирлаштиради. Адилак - геодезик асбобларнинг ўқларини горизонтал ёки вертикал ҳолатга келтириш ҳамда иш пайтида асбобнинг ҳолатини кузатиш учун хизмат қилади. Адилак цилиндрик ва доиравий бўлади. Теодолитнинг иш қисмлари: Лимб - металл ёки шишадан ишланади. Лимб - тенг қилиб штрихларга бўлинади. Лимб бўлакларининг ҳар 10 о , 5 о , ёки 1 о қиймати соат стрелкаси йўналиши бўйича 0 о дан 360 о гача рақамлар билан белгиланган. Алидада - доира, ўқи лимб втулкаси ичига кириб туради. Горизонтал ва вертикал бурчакларни ўлчашда

Теодолитлар тузилиши, аниқлиги ва бошқа хусусиятлари жиҳатидан бир неча хил бўлади. Лимбнинг тагликка бириктирилишига қараб - оддий ва такрорий теодолитларга бўлинади. Оддий теодолитлар - лимб тагликка айланмайдиган қилиб бириктирилган. Такрорий теодолитлар - лимб тагликка айланадиган қилиб бириктирилади, бу теодолитлар билан аниқроқ ўлчаш мумкин. Шунинг учун кўпроқ такрорий теодолитлар ишлаб чиқарилмоқда. Теодолитлар лимби шишадан ёки металлдан ишлаб чиқилади. Шиша лимбли теодолитлар - оптик теодолитлар дейилади. Металл лимбли теодолитга нисбатан ихчам, енгил ва ишлатилиши осондир. Кейинги йилларда кўпроқ оптик теодолитлар ишлаб чиқарилмоқда . Аниқлиги жиҳатидан теодолитлар – жуда аниқ, аниқ ва техникавийларга ажратилади. Масалан, горизонтал бурчак ўлчашда жуда аниқ теодолит билан – 0,2”

Оптик теодолитлар ихчам, енгил. Булар билан бурчак ўлчаш нисбатан осонроқ. Фақат тузилиши мураккаброқ. Лимбли шишадан ишланган. Вертикал ва горизонтал доиралардан саноқ олиш учун қараш трубаси окуляри ёнига махсус микроскоп ўрнатилган. Т15 - бу кичик теодолит такрорий теодолит бўлиб, бурчакни 15” аниқликда ўлчайди. План олиш шахобчаларини барпо этишда, инженер-қидирув ишларида ва қурилиш ишларида қўлланилади. Теодолитнинг асосий қисмлари енгил ва чидамли қотишмалардан ишланган. Теодолитга буссоль ўрнатиб йўналишлар магнит азимутини ўлчаш мумкин. Оғирлиги 2 кг. Т30 - бу теодолитнинг саноқ олиш қурилмаси горизонтал ва вертикал доирадан бирданига соноқ олиш учун мўлжалланган бир каналли оптик системадан иборат. Саноқ олиш микраскопи кўриш майдонида штрихланган градуслар, ун минутлик штрих ор

Теодолитлар маълум механик, оптик ва геометрик талабларга жавоб берадиган қилиб ясалади. Теодолитни ишлатишдан олдин уни синаб ва текшириб, камчилиги бор- йўқлигини аниқлаш, топилган камчиликларни йўқотишга ҳаракат қилиш керак. Синаш билан текширишни фарқи бор. Синаш пайтида теодолит айрим қисмлари маълум талабларга мос келиш- келмаслиги ва деталларни бенуқсон ишлаши, лимб бўлакларни қиймати тўғрилиги, адилак пуфакчаси эркин ва равон қўзғалиши, буюмлар кўриш трубасидан равшан кўриниши. Текшириш деганда, унинг тузилиши шарти бўйича айрим қисмлари ўртасидаги ўзаро геометрик нисбатларни аниқлаш тушунилади. Аниқланган камчиликларни бартараф қилиб, айрим қисмлари ўзаро муносабатини керагига мослашга теодолитни созлаш (юстировка) дейилади. Теодолитни синаш ва текширишдан аввал унинг штативга му

Бурчакни ўлчаш учун теодолит аввало ўлчанадиган бурчак учига (нуқтага) ўрнатилиши, сўнгра нуқтага марказлаштирилиши, асбобнинг айланиш ўқи вертикал ҳолатга келтирилиши ва қараш трубаси кузатиш учун мосланиши лозим. - Теодолитларни нуқталарга марказлаштириш учун, унинг ўрнатиш винти учидаги илгакка шовун осилади, сўнгра штатив нуқта устига аниқ горизонтал ҳолатда, шовун тахминан нуқталарга тўғри келадиган қилиб ўрнатилади, штатив оёқлари ерга ботирилади. Ўрнатиш винти бўшатилади, асбоб штатив устига суриб, шовун жойдаги нуқталарнинг марказига тўғри келтирилади, кейин ўрнатиш винти бураб маҳкамланади; - Теодолит айланиш ўқини вертикал ҳолатга келтириш учун теодолитнинг горизонтал доирасидаги адилак ўқи тагликдаги иккита кўтариш винтига нисбатан параллель вазиятга келтирилади, адилак пуфакчас

Горизонтал бурчакни приёмлар усули билан ўлчаш В пунктнинг устига асбобни, А ва С пунктларга визир нишонини ўрнатгандан кейин қараш трубаси А нишонга қаратилади(1-шакл). Горизонтал доирадан саноқ олинади (0  01  ). У журналга (10.1-жадвал) ёзилади. Кейин олидада қотириш винтини бўшатиб, трубани С нуқтага қаратилади ва трубани нишонга аниқ тўғрилангандан кейин лимб бўйига (169  13  ) саноқ олинади. ВА С Нуқталар номи. Микроскоп штрихлари бўйича саноқ. Туриш Кўзати ш ўнг Чап ўртача А 0  01  180  02  0  01  ,5 В С 169  13  349  13  169  13  ,0 Бурчак қиймати 169  12  169  11 169  11  ,5 АВС бурчак қиймати биринчи ва иккинчи саноқлар фарқи бўйича ҳисобланади: 169  13  -0  01  қ169  12  ; бу билан битта ярим усул тугалланган ҳисобланади. Иккинчи ярим усулда труба зе

Бурчак ўлчаш амалиётида битта нуқтада битта бурчак эмас, бир неча бурчакни ўлчашга тўғри келади. Масалан, бундай ҳолат теодолит ва тахеометрик йўлларини геодезик таянч тўрларга боғлаш жараёнида бўлиши мумкин (2-шакл). Бундай ҳолатда горизонт бурчаклар АКВ, ВКС, АКС ларни ўлчашда айлана усул (способ кругових приемов) қўлланилади. Бу усулнинг моҳияти қуйидагича: К нуқта устига Т30 теодолитни, А,В,С нуқталарга визир нишонини ўрнатгандан кейин, теодолит саноқ кўрилмаси нол штрихи лимб бўлаги нол штрихи билан кесиштириб, труба бошланғич пункт А га қаратилади ва саноқ (0  03  ) олинади. Алидада қотириш винти бўшатилиб, соат стрелкаси йўналиши бўйича айлантириб В пунктга қаратилади ва (59  37  ) саноқ олинади. Кейинчалик алидадани соат стрелкаси йўналишида давом эттириб, яна бошланғич нуқта А

Бурчак ўлчаш амалиётида битта нуқтада битта бурчак эмас, бир неча бурчакни ўлчашга тўғри келади. Масалан, бундай ҳолат теодолит ва тахеометрик йўлларини геодезик таянч тўрларга боғлаш жараёнида бўлиши мумкин (10.5-шакл). Бундай ҳолатда горизонт бурчаклар АКВ, ВКС, АКС ларни ўлчашда айлана усул (способ кругових приемов) қўлланилади. Бу усулнинг моҳияти қуйидагича: К нуқта устига Т30 теодолитни, А,В,С нуқталарга визир нишонини ўрнатгандан кейин, теодолит саноқ кўрилмаси нол штрихи лимб бўлаги нол штрихи билан кесиштириб, труба бошланғич пункт А га қаратилади ва саноқ (0  03  ) олинади. Алидада қотириш винти бўшатилиб, соат стрелкаси йўалиши бўйича айлантириб В пунктга қаратилади ва (59  37  ) саноқ олинади. Кейинчалик алидадани соат стрелкаси йўналишида давом эттириб, яна бошланғич нуқта

Теодолит Т30 да вертикал доирада адилак йўқ. Вертикал доирадан саноқ олишдан олдин горизонтал доира алидадасидаги адилак пуфакчаси нолга келтирилади. Бу адилак ўқи труба каллимацион текислигига параллел жойлашганлиги учун бирорта кўтариш винти труба визир ўқи бўйича жойлашиши керак. Теодолит Т30 билан қиялик бурчакни ўлчаш кетма-кетлиги қуйидагича: а) Труба ва горизонтал доира алидадаси маҳкамлаш винти бўшатилади ва труба қиялик бурчаги ўлчанадиган нуқтага қаратилади, винтлар маҳкамланади; б) Кўтариш винтларини айлантириб горизонтал доира алидадаси адилаги нол пунктга келтирилади; в) Алидада ва труба йўналтириш винтлари ёдамида труба нуқтага аниқ қаратилади; г) Адилакнинг жойида қимирламаган вазиятида вертикал доиранинг ўнг вазиятида(ЎВ) саноқ олинади. Кузатиш нуқтаси Доира вазияти Олин

1. Неумывакин Ю.К., Смирнов А.С. Практикум по геодезии. Учебное пособие, Москва, Картгеоцентр- геодиздат, 1995, 315 с. 2. Неумывакин Ю.К., Перский М.И. Геодезическое обеспечение землеустроительных и кадастровых работ. Справочное пособие, Москва, Картгеоцентр- геодиздат, 1996, 344 с. 3. Практикум по геодезии. (В.В.Баканова, Я.Я.Карклин, Г.К.Павлова, М.С.Черемисин: Учебное пособие для вузов) М., Недра, 1983, 456 с. 4. 1-Кисм: Улчашлар хатоликлари назарияси, Укув кулланма.Т., 2000, 110 бет 5. Жураев Д.О. Геодезик улчашларни математик кайта ишлаш назарияси. 2-Кисм: Энг кичик квадратлар усули, Укув кулланма.Т., ТА+И, 2000, 142 бет www.arxiv.uz

Купить