Z.Freydening klassik psixoanalizida psixik rivojlanish

Информация о документе

Цена	20000UZS
Размер	270.0KB
Покупки	7
Дата загрузки	06 Июнь 2024
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Психология

Продавец

ISROILJONOVLAR

Дата регистрации 31 Май 2024

24 Продаж

Z.Freydening klassik psixoanalizida psixik rivojlanish

Купить

SHarq donishmandlari aytganidek
“ Eng katta boylik- bu aql-zakovat va ilm,
Eng katta meros- bu yaxshi tarbiya.
Eng katta qashshoqlik-bu bilimsizlikdir”.
O zbekiston Respublikasi Prezidentiʻ
Shavkat Mirziyoyev
KIRISH
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi .U shunday deb yozgan edi: "Men 1856
yil 6 mayda Moraviyaning Frayberg shahrida, hozirgi Chexoslovakiyaning kichik
shaharchasida tug'ilganman. Ota-onam yahudiy bo'lgan, men esa yahudiy bo'lib
qolaman". 20-asr psixologlari orasida doktor Zigmund Freyd alohida o'rin tutadi.
Uning asosiy asari "Tushlarning O'shandan beri psixologiyada bir-birining o'rnini
bosuvchi turli ilmiy vakolatlar paydo bo'ldi. Ammo ularning hech biri hali ham
Freyd va uning ta'limotlari kabi doimiy qiziqish uyg'otmaydi. Bu uning XX asrda
psixologiya qiyofasini o'zgartirgan asarlarida shaxsning ichki dunyosi, uning
motivlari va his-tuyg'ulari, istaklari va burch hissi o'rtasidagi ziddiyatlarning asosiy
masalalarini yoritib berganligi bilan izohlanadi. , aqliy buzilishlarning sabablari,
insonning o'zi va Ma'lumki, ong inson xatti-harakatlarining asosiy tartibga
soluvchisi hisoblanadi. Freyd ong pardasi ortida inson tomonidan amalga
oshirilmaydigan kuchli intilishlar, intilishlar, istaklarning chuqur, "qaynoq" qatlami
yashiringanligini aniqladi. 1
Davolovchi shifokor sifatida u bu ongsiz tajriba va
motivlar hayotni jiddiy yuklashi va hatto nevropsikiyatrik kasalliklarning sababiga
aylanishi mumkinligi bilan duch keldi. Bu unga bemorlarni ongi aytganlari va
yashirin, ko'r, ongsiz motivlar o'rtasidagi ziddiyatlardan xalos qilish Shunday qilib,
psixoanaliz deb ataladigan Freydning ruhni davolash usuli tug'ildi. Freyd
nazariyasi ko'plab mamlakatlarda psixologiya, psixoterapiya, psixiatriya bo'yicha
darsliklarda mustahkam o'rin olgan. U boshqa insoniy fanlarga -
1 G‘oziyev E. Ontogenez psixologiyasi.Тошкент, Noshir., T 2010

sotsiologiya, pedagogika, antropologiya, etnografiya, falsafa, shuningdek, san'at va
adabiyotga ta'sir ko'rsatdi va Freydning ijtimoiy hodisalarni bilish metodologiyasi
ongsiz mexanizmlarni, bostirilgan istaklarni ochishni talab qiladi. Freydning
Empirik asosi psixoanaliz bo'lgan psixoanalitik falsafa "Hayot falsafasi"ning
irratsionalistik tendentsiyalarini davom ettiradi va chuqurlashtiradi, o'z
pozitsiyalaridan shaxsiy, madaniy va ijtimoiy hodisalarni tushuntirishga intiladi.
Turli mualliflarning, ko'pincha G'arb mualliflarining psixoanaliz haqidagi ko'plab
mulohazalari Freyd ta'limotining mohiyati bo'yicha turli, ba'zan qarama-qarshi
nuqtai nazarlarning mavjudligini ko'rsatadi. Va yaqinda psixoanalizning nufuzi va
nufuzi biroz pasayib ketgan bo'lsa-da, Freyd va uning izdoshlari merosiga murojaat
qilish va psixoanaliz va zamonaviy falsafaning ayrim sohalari o'rtasidagi
Psixoanaliz (yunoncha psixikadan - ruh va tahlil - yechim) - psixoterapiyaning bir
qismi, isteriya tashxisi va davolash uchun Z. Freyd tomonidan ishlab chiqilgan
tibbiy tadqiqot usuli. Keyin u Freyd tomonidan inson ruhiy hayotining yashirin
aloqalari va asoslarini o'rganishga qaratilgan psixologik ta'limotga aylantirildi.
Ushbu ta'limot taniqli patologik g'oyalar majmuasi, ayniqsa jinsiy g'oyalar, ong
doirasidan "siqib chiqarilgan" va allaqachon ongsiz (uning hukmronlik doirasi deb
hisoblanadigan) doirasidan harakat qiladi, degan taxminga asoslanadi. jinsiy
intilishlar) va har xil niqoblar va liboslar ostida ongga kirib boradi va ruhiy birlikka
tahdid soladi, men uning atrofidagi dunyoga kiritilganman. Bunday repressiyaga
uchragan "komplekslar" harakatida ular unutish, rezervatsiyalar, orzular, yolg'on
harakatlar, nevrozlar (isteriya) sabablarini ko'rdilar va ular bilan suhbat davomida
("tahlil") shunday davolashga harakat qilishdi. behushlik tubidan bu komplekslarni
erkin chaqirish va ularni yo'q qilish (suhbat yoki tegishli harakatlar orqali), ya'ni
ularga javob berish imkoniyatini berish. Psixoanaliz tarafdorlari jinsiy ("libido")
markaziy o'rinni egallab, insonning ruhiy hayotini bir butun sifatida zavq yoki
norozilik uchun ongsiz jinsiy istaklarning
Psixoanaliz - shaxs psixologiyasini o'rganish usuli sifatida; Psixoanaliz -
dunyoqarash, psixologiya, falsafa haqidagi ilmiy bilimlar tizimi.
Kurs ishining maqsadi Psixoanaliz yordamida insonning ong osti sohasini
o’rganish va undagi nevrozlarni bartaraf etish.
Kurs ishining vazifalari:

 Psixoanaliz yo’nalishi batafsil yoritish.
 Z. Freydning hayot yo’lini o’rganish.
 Z. Freydning klassik psixoanalizini ko’rib chiqish.
 Ego, Supper ego va ID tushunchalarini batafsil ko’rib chiqish
Kurs ishining predmeti: insonning ong osti mayllari va nevrozlarini
psixoanaliz doirasi ko’rib chiqish.
Kurs ishining ob'ekti – Z. Freydning klassik psixoanalizi va unda ongsizlik
va nevrozlar.
Kurs ishining o’rganlganlik darajasi. Rank Otto (1884 – 1939), avstri ya va
amerika psixolog i , psixoterapevt. Ven a universitet ida ta’lim olgan . “Xalqaro
psixoanaliz jurnali”ning muharriri bo’lgan . 1924 yilda O. Rank Sh. Ferentsi bilan
hamkorlikda nashr qilgan “Psixoanalizning taraqqiyoti” nomli kitobida
psixoanalizning klassik texnikasini taftish qilish g’oyalarini bayon qildi .
Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati: Ushbu ta'limot ma'lum bir
patologik g'oyalar majmuasi, ayniqsa jinsiy g'oyalar, ong doirasidan "majburlangan"
va allaqachon ongsizlik (hukmronlik sohasi sifatida tushuniladi) doirasidan harakat
qiladi, degan taxminga asoslanadi. jinsiy intilishlar) va har xil niqob va liboslar ostida
ongga kirib boradi va ma'naviy birlikka tahdid soladi.Men, uning atrofidagi dunyoga
kiritilgan bunday repressiyaga uchragan "majmualar" harakatida ular unutish,
rezervatsiyalar, orzular, yolg'on ishlar, nevrozlar (isteriya) sabablarini ko'rish va
ularni suhbat davomida ("tahlil") mumkin bo'lgan tarzda davolashga harakat
qilishdan iborat.
Kurs ish tadqiqotning tuzilishi: tadqiqot ikki bob, besh paragraf, xulosa,
tavsiyalar va foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatidan iborat.

ASOSIY QISIM.
Psixoanaliz(yunoncha psixikadan - ruh va tahlil - qaror) - psixoterapiyaning
bir qismi, isteriya tashxisi va davolash uchun Z. Freyd tomonidan ishlab chiqilgan
tibbiy tadqiqot usuli. Keyin u Freyd tomonidan inson ruhiy hayotining yashirin
aloqalari va asoslarini o'rganishga qaratilgan psixologik ta'limotga aylantirildi.
Ushbu ta'limot ma'lum bir patologik g'oyalar majmuasi, ayniqsa jinsiy
g'oyalar, ong doirasidan "majburlangan" va allaqachon ongsizlik (hukmronlik
sohasi sifatida tushuniladi) doirasidan harakat qiladi, degan taxminga asoslanadi.
jinsiy intilishlar) va har xil niqob va liboslar ostida ongga kirib boradi va ma'naviy
birlikka tahdid soladi.Men, uning atrofidagi dunyoga kiritilgan b unday
repressiyaga uchragan "majmualar" harakatida ular unutish, rezervatsiyalar,
orzular, yolg'on ishlar, nevrozlar (isteriya) sabablarini ko'rdilar va ularni suhbat
davomida ("tahlil") mumkin bo'lgan tarzda davolashga harakat qildilar. bu
komplekslarni behushlik tubidan erkin chaqirish va ularni yo'q qilish (suhbat yoki
tegishli harakat orqali), ya'ni ularga javob berish imkoniyatini berish. Psixoanaliz
tarafdorlari jinsiy ("libido") markaziy o'rinni egallab, insonning ruhiy hayotini
zavq yoki norozilik uchun ongsiz jinsiy istaklarning hukmronlik sohasi sifatida
ko'rib chiqadilar. Freydning ta'limoti birinchi navbatda ongsizlikning
chuqurliklariga yoki muallifning o'zi ba'zan aytganidek, psixikaning "er osti
dunyosi" ga kirib borishi bilan mashhur bo'ldi. Ammo, agar biz ushbu baholash
bilan cheklanib qolsak, unda biz yana bir muhim jihatni e'tibordan chetda
qoldirishimiz mumkin. 2
Freydning ong va ongsiz ruhiy jarayonlar o'rtasidagi
murakkab, qarama-qarshi munosabatlarni kashf etishi, ong sirtidan tashqarida
qaynayotgan, bunda sub'ektning nigohi o'z-o'zini boshqarish paytida sirpanadi.
kuzatuv. Freydning fikricha, insonning o'zi uning oldida o'zining ichki dunyosining
barcha oqimlari, bo'ronlari, portlashlari bilan murakkab tuzilishining shaffof, aniq
tasviriga ega emas.
2 Реан А.A., Бордовская.Н, Розум.С «Психология и педагогика» СПб.: Питер 2007

I.BOB. FREDNING PSIXOLGIK HIMOYA HAQIDA QISQACHA
NAZARYASI.
1.1. Freyd nazariyasi Freyd nazariyasi
Yuqorida aytilganlarga asoslanib, biz psixoanalizning mohiyatini uchta
darajada ko'rib chiqishimiz mumkin:
Psixoanaliz - psixoterapiya usuli sifatida; Psixoanaliz -
shaxs psixologiyasini o'rganish usuli sifatida;
Psixoanaliz - dunyoqarash, psixologiya, falsafa haqidagi ilmiy bilimlar tizimi
sifatida.
Psixoanalizning asosiy psixologik ma'nosini ko'rib chiqsak, kelajakda biz
unga dunyoqarash tizimi sifatida murojaat qilamiz.
Ijodiy evolyutsiya natijasida Z.Freyd psixik hayotning turli xil psixik
instansiyalarga ega model shaklida tashkil etilishini uning tarkibiy qismlari sifatida
qaraydi: It (id), I (ego) va super-I (). super ego).
Uning ostida (id) eng ibtidoiy instansiya tushunilgan edi, u tug'ma, genetik
jihatdan birlamchi, zavqlanish printsipiga bo'ysunadigan va haqiqat yoki jamiyat
haqida hech narsa bilmaydigan hamma narsani o'z ichiga oladi. Bu tabiatan
mantiqsiz va axloqsizdir. Uning talablari I (ego) misoli bilan qondirilishi kerak.
Ego - voqelik tamoyiliga amal qiladi, atrof-muhitga moslashish, uning
talablarini engish imkonini beruvchi bir qator m

mahsulidir, u holda superego boshqa odamlardan kelib chiqadigan ta'sirlarning
mahsulidir. U erta bolalikda paydo bo'ladi (Fremga ko'ra, Edip kompleksi bilan
bog'liq) va keyingi yillarda deyarli o'zgarishsiz qoladi. Superego bolaning otasi
bilan identifikatsiya qilish mexanizmi tufayli shakllanadi, bu unga namuna bo'lib
xizmat qiladi.
Agar men (ego) uni (id) mamnun qilish uchun qaror qabul qilsam yoki
harakat qilsam, lekin super-menga (super-ego) qarama-qarshi bo'lsa, u vijdon
eforlari, aybdorlik hissi shaklida jazoni boshdan kechiradi. Superego energiyani
iddan tortib olganligi sababli, super ego ko'pincha shafqatsiz, hatto sadist tarzda
harakat qiladi. Turli kuchlar bosimi ostida boshdan kechirilgan stresslardan men
(ego) maxsus yordamida qutqariladi "himoya mexanizmlari" repressiya,
ratsionalizatsiya, regressiya, sublimatsiya va boshqalar.Repressiya ongdan his-
tuyg'ular, fikrlar va harakatga bo'lgan istaklarning ixtiyoriy ravishda yo'q
qilinishini anglatadi.
Hushsiz hududga o'tib, ular xatti-harakatlarni rag'batlantirishda davom
etadilar, unga bosim o'tkazadilar va tashvish hissi sifatida boshdan kechiradilar.
Regressiya - xatti-harakatlar yoki fikrlashning ibtidoiy darajasidan uzoqlashish.
Sublimatsiya - bu taqiqlangan jinsiy energiya, jinsiy bo'lmagan narsalarga o'tish,
shaxs va jamiyat uchun maqbul bo'lgan faoliyatga o'tkazish mexanizmlaridan
biridir. Sublimatsiyaning bir turi - bu ijodkorlik.
Freydning ta'limoti birinchi navbatda ongsizlikning chuqurliklariga yoki
muallifning o'zi ba'zan aytganidek, psixikaning "er osti dunyosi" ga kirib borishi
bilan mashhur bo'ldi. Ammo, agar biz ushbu baholash bilan cheklanib qolsak, unda
biz yana bir muhim jihatni e'tibordan chetda qoldirishimiz mumkin: Freydning ong
va ongsiz ruhiy jarayonlar o'rtasidagi murakkab, qarama-qarshi munosabatlarni
kashf etishi, ong sirtidan tashqarida qaynayotgan, bunda sub'ektning nigohi o'z-
o'zini boshqarish paytida sirpanadi. kuzatuv.
Freydning fikricha, insonning o'zi uning oldida o'zining ichki dunyosining
barcha oqimlari, bo'ronlari, portlashlari bilan murakkab tuzilishining shaffof, aniq
tasviriga ega emas. Va bu erda psixoanaliz o'zining "erkin uyushmalar" usuli bilan

yordam berishga chaqiriladi. Biologik fikrlash uslubiga rioya qilgan holda, Freyd
ikkita instinktni, harakatlantiruvchi xatti-harakatni ajratib ko'rsatdi - o'zini saqlash
instinkti va jinsiy instinkt, bu individual emas, balki butun turning saqlanishini
ta'minlaydi. Bu ikkinchi instinkt Freyd tomonidan psixologik dogma (Yungga
ishora) toifasiga kiritilgan va - libido deb nomlangan.
Hushsiz libido energiyasi bilan to'yingan shar, bu energiya chiqarilganda
odam boshdan kechiradigan zavqlanish tamoyilidan boshqa hech narsani
bilmaydigan ko'r instinkt sifatida talqin qilindi. Bosilgan, bostirilgan jinsiy istak
Freyd tomonidan ong nazoratidan ozod bo'lgan bemorlarning uyushmalari
tomonidan hal qilingan. Freyd bu talqinni psixoanaliz deb atadi. Freyd o'z
tushlarini o'rganar ekan, tushlarning "stsenariysi" o'zining bema'ni ko'rinishi bilan
tungi hayotning ushbu shaklining timsollari - tasvirlarda qondiriladigan yashirin
istaklar kodidan boshqa narsa emas degan xulosaga keldi.
Bizning kundalik xulq-atvorimizga ongsiz motivlar ta'sir qiladi, degan fikr
Freyd tomonidan "Kundalik hayotning psixopatologiyasi" (1901) asarida
muhokama qilingan. Turli xil noto'g'ri harakatlar, ismlarni unutish, tilning siljishi,
tilning sirg'alishi odatda tasodifiy deb hisoblanadi va xotiraning zaifligi bilan
bog'liq. Freydning fikriga ko'ra, ularda yashirin motivlar yoriladi, chunki odamning
ruhiy reaktsiyalarida tasodifiy narsa yo'q. Hamma narsa sababdir. “Aql va uning
ongsizlikka munosabati” (1905) nomli boshqa asarida hazil yoki so‘z o‘yinlari
Freyd tomonidan turli ijtimoiy me’yorlar shaxs ongiga tatbiq etuvchi cheklashlar
natijasida vujudga kelgan keskinlikdan xalos bo‘lish sifatida talqin qilinadi.
Shaxsning chaqaloqlikdan qarama-qarshi jinsdagi shaxsga tabiiy jalb qilish
paydo bo'ladigan bosqichgacha bo'lgan psixososyal rivojlanish sxemasi Freyd
tomonidan "Jinsiylik nazariyasi bo'yicha uchta esse" (1905) da ko'rib chiqiladi.
Freydning etakchi versiyalaridan biri - Edip kompleksi, bolaning ota-onasiga
bo'lgan munosabatlarining azaliy formulasi: bola onasiga jalb qilinadi, otasini ham
nafrat va qo'rquvni keltirib chiqaradigan raqib sifatida qabul qiladi.
Birinchi jahon urushi paytida Freyd o'zining instinktlar sxemasiga tuzatishlar
kiritdi. Inson psixikasida jinsiy aloqa bilan bir qatorda o'limga intilish instinkti

(Tonatos Erosning antipodi sifatida) mavjud, Freyd fikricha, bu instinkt o'z-o'zini
saqlash instinktini ham o'z ichiga oladi. Tonatos nomi nafaqat o'limga bo'lgan
1.2. Z.Freydning klassik psixoanalizi.
Zigmund Freyd(1856-1939) - avstriyalik psixolog, psixoanaliz yaratuvchisi.
1915 yilda uning "Mobillik va ularning taqdirlari" asari nashr etildi, unda
motivatsiya nazariyasi ishlab chiqilgan.
Freyd psixikaga ichki ogohlantirishlarni idrok etish bilan bog'liq asosiy
funktsiyani beradi. Ehtiyojlar tirnash xususiyati energiyasini hosil qiladi, bu esa
sub'ektiv ravishda travmatik, yoqimsiz bo'ladi.
Mavzu bu energiyadan iloji boricha xalos bo'lishga yoki kamaytirishga
harakat qiladi, ya'ni. Freydning motivatsion nazariyasi ikkita printsipga asoslanadi:
Gedonistik - to'plangan tirnash xususiyati darajasining har qanday pasayishi
qoniqish tajribasi bilan, o'sish esa - norozilik bilan birga keladi.
2. Gomeostatik - tananing muvozanati qanchalik past bo'lsa, to'plangan
tirnash xususiyati (stress) darajasi shunchalik yuqori bo'ladi.
Motivatsion jarayon jalb qilish energiyasini kamaytirishga
qaratilgan. Samo ATTRACTION quyidagi elementlardan iborat:
- VOLTAJ - vosita tortishish momenti - tortishish mos keladigan kuchlar
yig'indisi
- MAQSAD - qoniqish bilan bog'liq bo'lib, bunga faqat jalb qilish
manbasining tirnash xususiyati yo'q qilish orqali erishish mumkin.
- JALBATISH OB'YEKTI - attraktsion qaysi yoki nima yordamida o'z
maqsadiga erisha oladi.
- HAYDASH MANBAI - tananing biror a'zosi yoki qismidagi somatik
jarayon bo'lib, uning tirnash xususiyati sub'ektning aqliy hayotida diqqatga sazovor
joy sifatida namoyon bo'ladi.
Butun qalb hayoti - bu "men" ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, uning
mavjudligini saqlab qolishga qaratilgan konfliktlarning dinamikasi.
Motivlarning xilma-xilligi:

(1) ularning mavjudligini saqlab qolishga qaratilgan ehtiyojlar (jinsiy
ehtiroslar).
(2) tajovuzkorlik zarurati (Tanatos)
(3) hayot va o'limga jalb qilish (Eros)
Z.ning motivatsion nazariyasining asosiy qoidalari.
1. Diqqatga sazovor joylar turli yo'llar bilan o'zini namoyon qilishi mumkin.
Agar kattaroq tortishish intensivligi bilan ob'ekt bo'lmasa, unda amalga
oshirilmagan jalb qilish ongga jozibaning boshqa ob'ektlarga (proyeksiyalar va
sublimatsiyalar) siljishi ko'rinishidagi oldingi qoniqish haqidagi g'oyalar shaklida
kiradi; jozibadorlikni yana orzular va noto'g'ri harakatlar shaklida ifodalash
mumkin.
2. Subyektning ruhiy hayoti 3 mexanizm ierarxiyasida taqdim etiladi:
qoniqishni izlash - "IT" axloqiy nazoratga qarshi turadi - "OVER - I", "Men"
faoliyati murosaga erishishga qaratilgan.
Ya'ni, zavqlanish, taqiqlash va nazorat qilish printsipi ishlaydi.
3. Voyaga etgan shaxs - bu drayvlar tarixining natijasidir. Bolalik alohida
ahamiyatga ega - undagi moyilliklarni qondirishdagi to'siqlar sub'ektning keyingi
hayotiga faol ta'sir qiladi.
4. Drayvlarning rivojlanishi aerogen zonalarning o'zgarishi bilan bir necha
bosqichlardan o'tadi (tananing tabiiy teshiklari atrofidagi terining sezgir joylari).
Fazani o'zgartirish
tartibi: - og'zaki bosqich
- anal faza
- fallik faza
- yashirin faza
- genital faza.
Drayvlarni ishlab chiqish jarayonida ikkita mexanizm paydo bo'lishi mumkin:
fiksatsiyalar (tegishli bosqichda qoniqish yo'qligi sababli drayvlarning
rivojlanishi fazalardan birida kechiktiriladi);

II. regressiya (travmatik tajribani boshdan kechirgan va uni engishga qodir
bo'lmagan sub'ekt, rivojlanishning oldingi darajasiga, oldingi bosqichga o'tadi).
Drayvlarning rivojlanish kursi ziddiyatli, konflikt 5-6 yoshda normal
rivojlanishi bilan hal qilinadigan, jinsni aniqlash jarayonida amalga oshiriladigan
kompleksga asoslanadi, buning natijasida birinchi kompleks, Edip kompleksi
yengib o'tiladi.
NAZARIYA a.
Maslou Avraam Xarald(1908-1970) amerikalik psixolog. Insonning o'zi
qadriyat muammosini o'rganuvchi gumanistik psixologiya asoschisi.
Motivatsiyaning ierarxik modelini yaratdi ("Motivatsiya va shaxsiyat", 1954).
- alohida emas, balki motivlar guruhlarini ifodalaydi
- motivlar guruhlari yaxlit ierarxiyada tartiblangan.
Tartiblilik shaxsning rivojlanish darajasiga, shaxsning rivojlanishidagi
ijtimoiy motivatsion guruhning yoshi va roliga bog'liq.
Ehtiyojlar yoki ehtiyojlar guruhlari faoliyatning tashabbuskori vazifasini
bajaradi.
Faoliyat ichkaridan shartlanmaydi, u ehtiyojni qondirish imkoniyati bilan
tashqaridan jalb qilinadi.
Ierarxiyani tashkil etuvchi ehtiyojlar bir-biri bilan quyidagicha o'zaro ta'sir
qiladi:
- quyi darajadagi ehtiyojlar qondirilmaguncha, yuqori darajadagi ehtiyojlar
yangilanmaydi;
- agar sub'ekt turli darajadagi ehtiyojlarni aktuallashtirsa, bu to'qnashuvda
turmush darajasining ehtiyojlari g'alaba qozonadi.
III daraja: ijtimoiy aloqalarga bo'lgan ehtiyoj (tashqi ko'rinish, sevgi,
identifikatsiya, mansublik va boshqalar);

IV daraja: o'z-o'zini hurmat qilish zarurati (belgilar, yutuqlar, ma'qullashlar va
boshqalar);
V daraja: o'z-o'zini namoyon qilish zarurati (o'z qobiliyatlarini amalga
oshirish, o'zini va boshqalarni tushunish va tushunish).
O'z-o'zini namoyon qiladigan shaxslar umumiy odamlarning atigi 1% ni
tashkil qiladi.
Bu ehtiyoj har doim ham qondirilmaydi; bu shaxs intiladigan (yoki intilishi
kerak bo'lgan) idealdir.
KONFLIK NAZARIYASI
Asosiy qoidalar K. tomonidan ishlab chiqilgan.
Levin Kurt(1890-1947) nemis-amerikalik psixolog.
Freydning psixoseksual rivojlanish nazariyasi
U Gestalt psixologiyasiga yaqin edi.
U motivatsion nazariyani "Mukofot va jazoning psixologik holati" asarida
bayon qilgan - 1931 yil.
Maydon valentligi tushunchasidan foydalanilgan.
Valentlik - ob'ektning sub'ektga ta'sir qilish kuchi, bu sub'ektning haqiqiy
ehtiyojiga yoki ob'ektning shubhali xususiyatiga bog'liq; ijobiy valentlik. Agar
qarama-qarshi kuch munosabatlari paydo bo'lsa (mavzu yoqimsiz narsaga duch
keladi va undan xalos bo'lishga harakat qiladi) - salbiy valentlik.
Psixologik kuchlarning haqiqiy maydoni atrofdagi dunyo ob'ektlaridan kelib
chiqadigan valentlik va vektorlar bilan belgilanadi.
Kurt Lyuin bu valentlik va vektorlarni shaxsning xulq-atvorini belgilovchi
harakatlantiruvchi kuchlar shaklida ifodalagan.
K. Levin nafaqat ob'ektlarning haqiqiy valentliklari, balki shaxsiyat
rivojlanishining retrospektivi va shaxsiyatni rivojlantirish istiqbollari bilan ham
belgilanadigan "HOZIRGI ZAMONDA" kontseptsiyasini kiritdi:
Levin mavzu doirasidagi ziddiyatga e'tibor qaratdi.

Mojaro sub'ektga bir vaqtning o'zida qarama-qarshi yo'naltirilgan, lekin
taxminan bir xil kattalikka ega bo'lgan kuchlar ta'sirida bo'lgan vaziyat sifatida
tavsiflanishi mumkin.
Konfliktli vaziyatlarning turlari:
(1) Intilish va intilish mojarosi.
Ikki ob'ekt (maqsad) berilgan bo'lsa, ular ikkalasi ham ijobiy, ya'ni.
ijobiy valentliklarga ega. Qarama-qarshilik shundaki, sub'ekt bir vaqtning
o'zida ikkitaga intila olmaydi.
(2) Qochish-qochish mojarosi.
Bu qarama-qarshilik birinchisiga qarama-qarshidir.
Bu psixologik majburlash holati. Tupoqqa tushish hissi bor. Mavzu, go'yo, 2
yovuzlik zonasidan chiqish imkoniyatini ko'rmaydi.
(3) Istak va qochish mojarosi.
Bir vaqtning o'zida bir xil harakat - mavzuni o'ziga tortadi va qaytaradi (bir xil
qiymatning ijobiy va salbiy valentligi).
(4) Konflikt "ikki istak - qochish".
Bir nechta maqsadlar berilgan, ularning har biri ikkilanish bilan tavsiflanadi.
Kurt Lyuin tortishish va itarish kuchlari ta'sirining o'ziga xos xususiyatlarini
ajratib ko'rsatdi.
Xulq-atvor tendentsiyasining kattaligi quyidagilarga bog'liq:
- maqsadli valentlik qiymatlari;
- hali engib o'tmagan nishongacha bo'lgan masofa. Istak
va qochish o'rtasida muvozanat momenti mavjud.
Masofa har doim ham fazoviy masofa bilan bog'liq emas.
U vaqt bo'yicha masofalar, kerakli kuchlar soni, zarur oraliq harakatlar soni
va boshqalar sifatida harakat qilishi mumkin.
Ushbu kuchlarning nisbati grafik shaklida keltirilgan:
Miller D.

- Lyuinning g'oyalarini Hullning maqsad gradient haqidagi gipotezasi bilan
bog'ladi: maqsadga qanchalik yaqin bo'lsa, xatolar qanchalik kam bo'lsa, harakat
tezligi shunchalik yuqori bo'ladi.
Miller konflikt fenomeni haqida 6 ta farazni ilgari surdi "intilish - qochish":
Intilish tendentsiyalari qanchalik kuchli bo'lsa, maqsadga masofa qanchalik
yaqin bo'lsa - intilish gradienti.
1. Qochish tendentsiyasi kuchliroq, qo'rqinchli qo'zg'atuvchiga masofa
qanchalik yaqin bo'lsa - gradient.
2. Qochish gradienti aspiratsiya gradientidan tezroq o'sadi.
3. Ikki mos kelmaydigan reaktsiyalar o'rtasida ziddiyat yuzaga kelgan
taqdirda, kuchlisi g'alaba qozonadi.
Gradientning kattaligi tortishish kuchiga bog'liq.
5. Mavzuning mustahkamlangan javob tendentsiyasining kuchi
mustahkamlash soni - o'rganish bilan ortadi.
Gradient nisbati grafigi:
Maqsadgacha bo'lgan masofa X dan kam bo'lsa, qochish gradienti ortadi. X
nuqtada mavzu intilish va qochish o'rtasida tebranadi.
Muqarrar hodisalar yaqinlashganda, qochish gradienti kamayadi (grafik
o'zgaradi - qarang: grafikning nuqta chizig'i).
Freyd Zigmund (1856 - 1939) - avstriyalik nevropatolog, psixiatr va
psixolog, Vena universiteti professori, ongsiz hodisalarni birinchi tadqiqotchisi
(1938 yilda.
Buyuk Britaniyaga hijrat qilgan).
19-asr oxirida ishlab chiqilgan. nevrozlarni davolashning maxsus usuli -
psixoanaliz - erkin uyushmalar, noto'g'ri harakatlar, so'zlar va orzularni tahlil
qilish. Keyinchalik Freyd buni ong ostiga kirib borish usuli sifatida talqin qildi va
keyin shu asosda psixikaning tuzilishi haqidagi o'zining umumiy psixologik
nazariyasini ongning ongsiz drayvlar bilan uzluksiz ziddiyatli o'zaro ta'siri sifatida
taklif qildi ("Tushlar talqini", 1900).

Ong, Freydning fikriga ko'ra, ongsiz istaklarni (ayniqsa, jinsiy istaklarni)
doimiy ravishda bostiradi, ular ong tsenzurasidan o'tib, turli xil so'zlar, hazillar,
tilning sirg'alishi, tilning sirpanishlarida namoyon bo'ladi ("Kundalik hayot
psixopatologiyasi",). 1901).
Keyinchalik Freyd ijtimoiy-madaniy muammolarga ("Omma psixologiyasi va
inson "Men" tahlili, 1921; "Sivilizatsiya va undan norozilar", 1929) asosiy e'tiborni
qaratdi (qarang: Xorijiy psixologiya tarixi).
Freydning ta'limoti
Inson psixikasi ikki asosiy darajadan iborat: ongli va ongsiz .
Bu aysbergga o'xshaydi, ularning aksariyati to'g'ridan-to'g'ri ko'rinmaydi.
Psixikaning ongsiz qismi hayvonlarda millionlab yillar davomida shakllangan. Ong
faqat insonga xos bo'lib, bir necha o'n ming yillar davomida shakllangan. Ongsizlik
inson xatti-harakatlarining harakatlantiruvchi kuchlarini o'z ichiga oladi.
Ongsizning ruhiy energiyasi bevosita - shaxsning o'zini o'zi saqlashga va turning
rivojlanishiga intilishda (ko'payish istagi) va bilvosita - halokatga intilishda, omon
qolish uchun to'siqlarga qarshi tajovuzda namoyon bo'ladi. va o'z turlarining
rivojlanishi.
Psixikada hayotning o'ziga xos energiyasi mavjud - nasl berish energiyasi -
libido, jinsiy energiya . Uning manbai ongsizda, uni tabiatning o'zi qo'ygan. Libido
tur, jinsning rivojlanishi va omon qolishiga qaratilgan. Biroq, inson ongiga ega
bo'lganligi sababli, u ongsiz libido bilan to'qnash kelishi mumkin. Inson
jamiyatning bir qismi sifatida nafaqat irqni, balki o'zini, shaxsiyatini ham
rivojlantirishni xohlaydi. Yagona manba ikkala intilishni birdek oziqlantirishga
majbur.
Freyd sevgi kuchidan (Libido, Eros) tashqari, yangi kuch - o'lim kuchini
(Mortido, Thanatos) taqdim etadi. Bu jonzot o'z turini ko'paytirish va keyingi avlod
uchun joy ochish uchun dunyoga keladi. Barcha tirik mavjudotlar o'z-o'zini yo'q
qilish potentsialiga ega.

Psixoanaliz usuli
Psixoanaliz texnikasining maqsadi - gipnozdan foydalanmasdan ongsizni
ong doirasiga olib kirish.
1. Erkin assotsiatsiya texnikasi . Bemor yumshoq yorug'lik bilan
jihozlangan kichik ovoz o'tkazmaydigan xonada, devor qog'ozida naqshsiz,
qulay divanga joylashtiriladi.
Bunday tashkilotning maqsadi - begona rag'batlarning yo'qligi. Hatto
psixoanalitik bemorni ko'rmasligi va uning mavjudligini deyarli his qilmasligi
uchun uning boshidagi stulga o'rnatiladi.
Bemorga ko'rsatma: “O'zingizga nima kelsa, bir soniya ham to'xtamasdan
ayting; iroda kuchi bilan fikr oqimini to‘xtatma”. Psixoanalitik ko'rsatma
buzilgan joyni kuzatishi kerak, pauzalar paydo bo'ladi. seans 40 daqiqadan ortiq
davom etmaydi, chunki charchoq yanada kuchayadi.
Bemorning fikri bir nuqtada ma'lum bir to'siqda "qoqilib qoladi" va keskin
ravishda yon tomonga buriladi. Psixoanalitik bemorning hikoyasini
to'xtatmaydi, lekin bu joyni daftarga belgilab qo'yadi.
Psikanalist bemorni muammoli joylar haqida gapirishni so'raydi. Vaqt
o'tishi bilan psixoanalitik uchun muammo aniq bo'ladi. U bemorga aniq
gapiradi.
Bemor odatda hamma narsani inkor etadi, ba'zida bu inkor tajovuzga
aylanadi. Psixoanalitik bemorni bu muammoni qayta boshdan kechirishi, uni
qabul qilishi va shu tariqa ozod bo'lishi kerak.
2. Tush ta'birini .
Uyg'ongan psixika tsenzura tomonidan taqiqlangan ba'zi tasvirlarni, ba'zi
ichki to'siqlarni o'tkazib yubormaydi. Biroq, tushimizda biz bu tasvirlarni
ko'ramiz, garchi ular ruhiyat bilan qoplangan bo'lsa ham, chunki ong hatto
tushida ham ularni sof shaklda o'tkazishga imkon bermaydi.
3. Noto'g'ri harakatlarning talqini . Noto'g'ri harakatlar - bu noqulay
harakatlar, rezervasyonlar, ko'zdan kechirishlar, hazillar.
Bularning barchasi ongsizning ong sohasiga kirishi.

II.BOB. Z.FREYDNING KLASSIK PSIXANALIZIDA PSIXIK
RIVOJLANTIRISH NAZARYASI HAQIDA TUSHUNCHA.
2.1. Z. Freydning klassik psixoanalizida psixik rivojlanish.
Psixoanaliz nazariyasi psixik voqelikni ilmiy bilish shakli sifatida. Psixologik
nazariyaning o‘ziga xosligi. Implitsit konsepsiya (Dj. Bruner va R. Tagiuri).
Eksplitsit konsepsiya. Z.Freydning klassik psixoanalizi. Ilmiy ijodning uch
bosqichi: affektiv jarohat modeli, topik va strukturali modellar. Freyd bo‘yicha
psixoseksual taraqqiyot bosqichlari. K.YUngning analitik psixologiyasi. Psixika
tuzilmasi. Arxetip va psixik funksiya tushunchalari.
SHaxsning imlitsid nazariyasi Dj.Bruner va R.Tagiuri (1954) tomogidan
ishlab chiqilgan bo‘lib, ilmiy tadqiqotlar natijasida emas, balki kundalik hayotda
olingan tasavvurlar va shaxs xususiyatlarini o‘rganadi. ( stereotiplar kabi masalan
“rashk qiladimi, demak sevadi”, “Semiz odamlar mehribon bo‘ladilar”va hakazo ).
Imlitsid nazariya 2 ajratiladi: an’anaviy va alternativ (semantik). An’anaviy
imlitsid nazariya Dj.Bruner, R.Tagiuri L.Roos, kauzal atributsiya-G.Kelli va
boshqalar tlmlmgidan o‘rganilgan.Alternativ turi P.Vernon, V.F.Petrenko,
A.G.SHmelev va boshqalao tomonidan o‘rganilgan.
Eksplitsid nazariyailmiy tadqiqotlarga asoslangan empirik ma’lumotlarni o‘z
ichiga oladi. Quyida eksplitsid nazariyalardan ko‘rib chiqamiz.
Z.Freyd hayoti haqida Zigmund Freyd 1856 yilda Freyburgda, o‘sha paytdagi

Avstriya Vengriya imperiyasining hozirgi kunda CHex respublikasiga taaluqli
qismida tug‘ildi. U tibbiyotni Venada o‘rgandi va shu erda Avstriyani natsistlar
1938 yilda anneksiya qilgunlariga qadar yashadi. Yahudiy sifatida u vatanini
tashlab ketishga majbur bo‘ldi va Londonga borib o‘rnashdi, o‘sha erda 1939 yilda
vafot etdi. Uzoq yillar davomida u bedavo saraton kasalligi bilan kurashib yashadi.
Uning eng mashhur asarlari quyidagilar: “Tushlarning ta’biri”, “Psixoanalizga
kirish bo‘yicha ma’ruzalar”, “Lazzat tamoyili ortida”, “Bir illyuziyaning kelajagi”,
“Madaniyatdan norozilik”, “Muso va monoteizm
Ontogenezda rivojlanish psixikasi tushunchasiga psixoanalitik yondashuv
asoslari Z.Freyd tomonidan kiritilgan. Psixik rivojlanish psixoanalizida qiziqishlar,
motivlar va tuyg‘ular sohasini murakkablashishi jarayoni bilan shaxs rivojlanishi
hamda uni tuzilishi va funksiyalarini takomillashishi bilan tenglashtiriladi.
Z.Freyd inson psixikasini 3 bosqichga ya’ni psixik jarayonlarni prinsipial
anglash imkoniyati mezoni bo‘yicha ong, ongosti va ongsizlikka ajratadi. Uning
ilmiy qiziqishlari birinchi navbatda jinsiy va agressiv qiziqishlarini majmuasiga
qaratilgan. Aynan ongsizlik birinchi bo‘lib jamiyatga qarshi turadi. Freyd shaxs
rivojlanishini individni tashqi ijtimoiy dunyoga moslashishi sifatida kiritgan hamda
unga begona lekin juda ham zarur debhisoblaydi.
Inson shaxsi Z.Freyd bo‘yicha o‘z tarkibiga tuzilmaviy komponentlarni
qamrab oladi:
U
Men
Oliy Men
U (Id)-shaxsning primitiv yadrosi u tug‘ma xarakterga ega, ongsizlik
joylashgan va qoniqish tamoyiliga bo‘ysunadi. Idda tug‘ma impulsiv qiziqishlar
mavjud (hayot instinkti Eros va o‘lim instinkti Tanatos) va psixik rivojlanishni
energetik asosini tashkil etadi.
Men (Ego) shaxsni rasional va anglanuvchi qism.u biologik etilishga
ko‘ra,hayotning 12 va 36 oylari orasida yuzaga keladi va reallik prinsipi bilan
boshqariladi. Egoning vazifasi sodir bo‘layotganlarni tushuntirish va insonni

$xulqini shunday tuzish kerakki, uni instinktiv talablari qondirilishi, jamiyatning va ongning cheklovlari buzilmasligi kerak. Egoning hamkorligida indvid va sotsium o‘rtasidagi nizo hayot mobaynida sustlashishi kerak. Oliy –Men (Super Ego) shaxsning tuzilmaviy tarkibi sifatida eng oxirida 3-6 yoshlar orasida shakllanadi. Super Ego insof uni moslashishini ifodalaydi va bu jamiyatda qabul qilingan normalarni amal qilishini qattiq nazoratga oladi. Z.Freyd tomonidan ishlab chiqilgan psixoanalitik nazariyaga asosan insonni ichki psixik xususiyatlarni izoxlash muhimdir. Z.Freyd insonni o`zi-o`zini anglashi muz bo`lagiga (aysbergga) o`xshatadi. Inson qalbida yuz berayotgan eng ahamiyatsiz narsagina shaxs uchun muhimdir va u anglanadi. Qolgan xatti – harakatlarni inson tushunish, anglash imkoniyatiga ega emas. Freyd fikricha shaxs strukturasi uch asosga ega: U “men”, “Uzlik (ono)”, “O`ta men”, - ongsizlik bo`lib, unga qiziqishlar, motivlar va extiyojlar kiradi. “Men” – onglilik, “O`ta - men” –onglilik va ongosti holatida mavjud “U(ono)” – zavqlanish printsipiga asosan harakatlanadi. “Men” realistik printsipiga va “O`ta men” ideal tasavvurlariga suyanadi. Freydning psixoanaliz metodiga muvofik inson shaxsi uchta asosiy komponentdan — id, ego va superegodan tashkil topadi. Ular birlashib bir butun inson shaxsini vujudga keltiradi. Inson shaxsining asosiy komponentlaridan biri — id — kishi turilgan paytda mavjud bulgan barcha psixologik dolatlar, instinkt (turma dis-tuyru)lar yirindisidir. Shuning uchun dam id — inson shaxsi tarkibidagi markaziy komponentdir. Ushbu komponent inson tanasining ichki zdtiyojidan kelib chidadi. Uz navbatida xuddi shu komponent shaxs tarkibidagi boshka komponentlar: ego va supe rego larning faoliyat kursatishi uchun imkoniyat yaratib beradi. Id, uz navbatida, shaxs energiyasining rezervuaridir Lekin unda dech danday zamon ta’siri bulmaydi. Zamonga darab axlok, xam yuk,, k,adriyatlarning x,am ta’siri sezilmaydi. Id- ning mazmuniga ongsizlik xukmronlik k,iladi. Chunki id uzida insondagi barcha turma rux,iy-psixologik x,olatlarni bir\ashtiradi. Uning barcha psixologik x,olatlariga uz ta’sirini utkazadi. Id yoki instinktlar. Z. Freydning fikricha, evolutsiyaning dastlabki$

bosqichida odamda o`z-o`zini saqlash, ya’ni ovqat izlash instinkti odamning xulq-
atvorini belgilab bergan, shu bilan parallel holda yoki biroz keyin bu funktsiyani
seksual instinkt bajarib boshlagan. Bu instinktlar «id» ning o`zginasidir. «Id»
ongda aks etmaydi, u ong ostida joylashgan, to`g’rirog’i tiqishtirilgan. «Id»
qoniqish printsiplariga asoslanib faoliyat ko`rsatadi. Bu erda seksual qoniqish
alohida o`rin tutadi. Z.Freyd qondirilmagan his-tuyg’u yoki maylning ruhiy
quvvati ong ostida to`planib boradi va o`z ifodasini topishga urinadi, deb fikr
yurgizadi. Mayllar ichida u libidoni asosiy o`ringa qo`ygan.
«Id» doimo «men» va «super-men» bilan murosasiz jang olib boradi, chunki
ular «id» ni doimo nazorat qilishga intiladi. «Id» kuchli energiyaga ega bo`lsa-da,
«Men» uni ong ostidan suzib chiqishiga yo`l qo`ymaydi. Shuning uchun ham «id»
tajovuzkordir.
Inson shaxsi tarkibidagi eng muxim ikkinchi komponent ego dir. Freydning
tushuntirishicha, ego va Id birgalikda qushilib, rivojlanib borishi natijasida odam
bolasi asta-sekin uzini taniy boshlaydi. Ego I ddagi ba’zi - xususiyatlar va
xossalarning takrorlanib turishi uchun kumak beradi, uni turli-tuman xavf-
xatarlardan ximoya kiladi va buning uchun zarur bulgan kuch-kuvvatni Iddan oladi
Shunday q ilib ego — shaxsni jismoniy va ma’naviy olaminini va xavfszligini
ta’minlaydi.
«Men» nazoratni to`la qo`lga olgunga qadar instinktlar go`yoki odamning
hayot tarzini, ya’ni xulq-atvorini belgilab bergan.
«Men»ning rivojlanishi odamning hayot tarzini o`zgartirib yubordi va uning
xulq-atvorini nazorat ostiga oladi. Shunga qaramasdan psixoanalitiklar «id» ga
odamning hayot tarzini belgilab beruvchi asosiy manba sifatida qarashadi.
«Id» o`zgarmas, «men» esa o`zgaruvchandir, u rivojlanib boradi. Odam
boshqa jonzotlardan aql-zakovatning, ya’ni ongning borligi bilan farq qiladi. Agar
odam faqat «id» ga bo`ysunib yashaganida edi, uning yashash tarzi
hayvonlarnikiga o`xshab qolardi. Vaholanki, odam faoliyati ongli jarayondir va u
o`z xatti-harakatlarida ham asosan ongga tayanadi
Freyd Bo`yicha ego — shaxsdagi xissiy tug’ular bilan Fikriy xatti-

$xarakatlarni uzaro bog’laydi. Shaxsning beixiyer, ongsiz kiladigan xatti- xarakatlarini xam jilovlab turadi. Chunki bu komponent beixtiyorlik, ongsizlik sh a r o i t i d a x,am shaxs uzligini sakdab k,olishi uchun xizmat ki\,|di Llk,issa, ego dastlabki paytda id tomonidan bunyod >tp ladi Id ego yordamida uzida mavjud bulgan turli noxushliklarni kamaytiradi, k,onik,ish tuyrusini kuchaytiradi. Uz i a v o a t i d a ego id faoliyatini nazorat k,ilib turishi, uning rivojiga yangi turtki berishi darkor. Shaxs tarkibidagi uchinchi mux,im komponent — superego dir. «Super-men» nima? Ma’lumki, hujayralar to`plami to`qimani, to`qimalar a’zolarni, a’zolar esa organizmni tashkil qiladi. Demak, «Super-men» - barcha «men» larning yig’indisidir. Hujayra organizmda hayot kechirgani kabi, organizm ham hujayrasiz yashay olmaydi. Organizm — bu «Super-men». «Super-men» — bu jamiyat, madaniyat, axloq va dinning talablari Z.Freydning fikriga ko`ra, nevrozlarning kelib chiqishiga «Super-men» va «Men» sababchi. Psixoanalitiklar nevrozlarni psixoterapevtik yo`l bilan davolashda aynan mana shu nazoratni kamaytirishga yoki to`xtatishga va shu yo`l bilan «id» ning ongga suzib chiqishiga yordam berishadi. Buning natijasida «id» ning tajovuzkorligi pasayib, nevroz belgilari chekinadi. Superego — ego zaminida vujudga keladi. Ushbu komponent shaxs faoliyati va fi k r mu \ox,azasining x,akami, yoxud na.choratchisi vazifasini bajaradi. Shaxsdagi barcha axlokiy normalar, konstruktsiyalar, xulk,-atvor talablari ushbu yumponentda ujassamlashadi va ma’naviy-axlokiy ta!l,ik, \ar k,atlamini x,osil k,iladi. Ch reydning fikriga kura, superego uchta mux,im fu nktsiya\arni bajaradi. B ular vijdon, uzini-uzi kuzatish va tur\i idealllrni shakllantirishdir. Superegodagi vijdon —iixl faoliyatini jilovlab turadi va ba’zan faoliyatning ongshligini baxolaydi. Uzini - uzi kuzatish superegoning pmkoniyatlari bilan borlik, buladi va undan kelib chiqadi. Inson ruxiyati bir muz tog‘iga o‘xshaydiki, uning oltidan bir qismi ong bo‘lsa, suv ostida ko‘rinmay yotgan oltidan besh qismi — ong ostidagi jarayonlardir, ya’ni ongsizlikdir .$