Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 998.9KB
Покупки 4
Дата загрузки 14 Октябрь 2023
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Машиностроение

Продавец

Bohodir Jalolov

Zamonaviy avtomobillarning asosiy uzatmasi va differensialligiga texnik xizmat ko’rsatish

Купить
O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Zamonaviy avtomobillarning asosiy uzatmasi va differensialligiga texnik xizmat ko’rsatish Mundarija Kirish I.BOB. Zamonaviy avtomobillarda asosiy uzatma va differensiallar vazifasi va ishlash uslubi 1. 1. Asosiy uzatmaning vazifasi va ishlash uslubi. 1. 2. Differentsial va yarim o’qlar. 1. 3. Mashina differensiali turlari va tuzilishi 1 .4. Differensialning zaruriyati va vazifasi II.BOB. Zamonaviy avtomobillarda differensiallariga texnik xizmat ko’rsatish 2.1. Mexanik qulflangan differensiallar 2.2. Differensialda nosozliklar turlari va sozlash Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 0 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Kirish Differentsial kuch uzatmaning mexanizmi bo’lib, u burovchi momentni belgilangan nisbatda ikkitayetaklanuvchi valga tarqatadi va ularni har xil burchak tezligida aylantiradi. Differentsiallar vazifasiga ko’ra g’ildirakaro va o’qaro turlariga bo’linadi. Hozirgi vaqtda hamma avtomobillar g’ildirakaro differentsialga ega va ularda asosan konussimon shesternyali differentsiallar qo’llaniladi. O’qaro differentsiallar ko’p yuritmali avtomobillarda ishlatilib, ular konussimon yoki mushtchali (kulachokli) bo’lishi mumkin. Shuni ham ta’kidlab o’tish kerakki, differentsiallar momentlarni vallarga uzatishi bo’yicha mutanosib va nomutanosib turlarga bo’linadi. Avtomobillarda yuqorida qayd etilgandek, konussimon shesternyali differentsial keng tarqalgan bo’lib, u yarim o’q shesternyalari 2 va 6, satellitlar 5 va 9, krestovina 4 va differentsial qutisini tashkil qiluvchi kosachalar 7 dan iborat. Xususan bunday differentsiallarda satellitlar soni yuk avtomobillari va avtobuslarda uchta yoki to’rtta, yengil avtomobillarda esa ikkita bo’ladi. O’z navbatida satellitlar krestovinaning tsilindrik barmoqlari 4 ga erkin o’tqazilgan. Krestovina satellitlar bilan yig’ilgan holda barmoqlar orqali differentsial qutisining devorlaridagi teshikchaga kiritiladi. Shuni ham aytib o’tish kerakki, sirpanchiq yo’lda harakatlanayotgan g’ildirak umuman qarshiliksiz o’z o’rnida aylanishi sabali, quruqlikdagi g’ildirakka deyarli burovchi moment uzatilmaydi yoki bu g’ildirakni aylantirish uchun lozim bo’lgan miqdordagi burovchi moment uzatilmaydi. Chunki sirpanchiq yo’ldagi g’ildirak qarshiligi va ilashuvi juda ham oz bo’lgani differentsialdagi satellitlarga yarim o’q shesternyasidan tushadigan yuklanishni ham g’oyat darajada kamaytirib yuboradi. Buning natijasida sirpanchiq yo’ldagi g’ildirak o’z o’qi atrofidayengil aylanadi, lekin shunga ko’ra quruqlikda tayanib turgan g’ildirak umuman aylanmaydi. 1 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq I.BOB. Zamonaviy avtomobillarda asosiy uzatma va differensiallar vazifasi va ishlash uslubi 1.1. Asosiy uzatmaning vazifasi va ishlash uslubi . Asosiy uzatma dvigateldan yetakchi gildiraklarga uzatiladigan burovchi momentni mikdorini oshirib ba’zi xollarda yunalishini 90 burchakka burib berish uchun xizmat qiladi. Zamonaviy avtomobillarda o`lchamlari va massasi nisbatan katta bo`lmagan, tezyurarligi hisobiga yuqori quvvat hosil qiladigan dvigatellar qo`llanilmoqda. Biroq shunga qaramay, bu dvigatellar vallarida hosil bo`ladigan burovchi moment (agar bu momentni o`zgartirmasdan to`g`ridan to`g`ri avtomobilning yetakchi g`ildiraklariga uzatilsa) avtomobilning turli yo`l sharoitlatida yura olishiga yetarli emas. Shesternyalarning yetakchisi kichik diametri, yetaklanuvchisi esa katta diametrli kilib yasalgani uchun yarim o’klarning aylanishi kardan valning aylanishiga karaganda kam. Yarim o’qlarning va u bilan bog’liq bo’lgan yetakchi g’ildiraklarning aylanishi kardan val aylanishi ga nisbatan kancha kam bo’lsa, ulardagi burovchi moment shuncha ko’p bo’ladi. Yetakchi g’ildirak- lardagi burovchi momentning ko’payishi asosiy uzatmaning uzatish soniga bog’lik bo’lib, u yuk avtomobillarida 6,5…9,0; yengil avtomobillarda esa 3,5…5,5. Asosiy uzatma aylantiruvchi momentni ko’paytirish va uning yo’nalishini avtomobilning bo’ylama o’qiga nisbatan to’g’ri burchak ostida o’zgartirish uchun xizmat qiladi. Shu maqsadda, asosiy uzatma konussimon shesternalardan tayyorlanadi. Shesternalar soniga qarab asosiy uzatmalar, bir juft shesternadan iborat boigan yakka konussimon uzatmaga va bir juft konussimon hamda bir juft silindrsimon shesternalardan iborat bo’lgan qo’shaloq uzatmalarga bo’linadi. Yakka konussimon uzatmalar ham o’z navbatida oddiy va gipoid uzatmalarga bo’linadi. Yakka konussimon oddiy uzatmalar (2-rasm, a) asosan yengil avtomobillarda hamda yuk ko’taruvchanligi kichik va o’rtacha bo’lgan yuk avtomobillarida ishlatiladi. Bu uzatmalarda yetaklovchi konussimon shesterna (1) 2 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq kardanli uzatma bilan, yetaklanuvchi shesterna (2) esa differensial qutisi va differensial mexanizmi orqali yarim o’qlar bilan biriktirilgan. Ko’pchilik avtomobillarda yakka konussimon uzatmalar gipoid ilashmali tishli g’ildiraklarga ega (1-rasm, b). Gipoid uzatmalar oddiy uzatmalarga qaraganda bir qator afzalliklarga ega, ularda yetaklovchi g’ildirak o’qi yetaklanuvchi g’ildirak o’qidan pastda joylashadi. Bu esa kardanli uzatmani hamda yengil avtomobillar kuzovini pasaytirishga imkon beradi. Oqibatda avtomobilning og’irlik markazi pasayib, uning turg’unligi ortadi. Bulardan tashqari gipoid uzatmalardagi shesterna tishlarining asosi kengaygan bo’lib, ularning yeyilish-ga chidamliligi va yuklanish layoqatligi katta bo’ladi. Ammo, bu jihatlar shesternalarni moylash uchun, shesterna tishlarining o’zaro tutashishida (kontaktida) hosil bo’ladigan katta kuchlarni uzatish sharoitiga mo’ljallangan maxsus (gipoid) moylar ishlatishni talab etadi. Differensialning vazifasi harakatni ikki tomonga tarmoqlantirish va aruriyat tug’ilganda g’ildiraklarini sirpanmasdan har xil burchak tezlikda aylanishini ta’minlash. 1-rasm. Asosiy uzatma turlari. Qo’shaloq asosiy uzatmalar (23-rasm, d) transmissiyaning umumiy uzatish sonini orttirish va uzatilayotgan aylantiruvchi momentni oshirish uchun yuk ko’taruvchanligi katta bo’lgan yuk avtomobillariga o’rnatiladi. Ushbu holatda asosiy uzatmaning uzatish soni konussimon (1,2) va silindrsimon (3,4) juftliklar uzatish sonlarini bir-biriga ko’paytirish bilan hisoblanadi. 3 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 2-rasm. Qo’shaloq asosiy uzatmalar Asosiy uzatmaning tuzilishi. ZIL-130 avtomobilining qo’shaloq asosiy uzatmasi (2 - rasm) yetaklovchi orqa ko’prik to’sini (8) ichiga joylashtirilgan mexanizmlarning bir qismidir. Asosiy uzatmaning yetaklovchi vali, yetaklovchi shesterna (1) bilan bir butun qilib tayyorlangan. U asosiy uzatma karteriga (9) mahkamlangan stakan ichidagi konussimon rolikli podshipnikka o’rnatilgan. Xuddi shu karterda, konussimon rolikli podshipniklarda, yetaklovchi silindrik shesternasi (12) bo’lgan oraliq val ham o’rnatilgan. Shu val flanesiga shesterna bilan ilashishda bo’lgan yetaklanuvchi konussimon shesterna (2) bikr (qo’zg’almas) qilib mahkamlangan. Yetaklanuvchi silindrik shesterna (5) differensialning qutisini hosil qiluvchi, uning chap (3) va o’ng (6) kosachalari bilan biriktirilgan. Bu qutida differensial detallari, ya’ni satellitlar (11) va yarim o’qlar shesternalari (10) bilan birgalikda krestovina (chorbarmoq) o’rnatilgan. Asosiy uzatma ishlaganda aylantiruvchi moment kardanli uzatmadan yetaklovchi val flanesiga va uning shesternasiga (1), undan yetaklanuvchi konussimon shesternaga (2), oraliq val va uning shesternasiga (12), yetaklanuvchi silindrik shestemaga (5) va differensial detallari orqali avtomobil g’ildiraklari gupchagi bilan bog’langan yarim o’qlarga (7) uzatiladi. 4 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 1 .2. Differentsial va yarim o’qlar. Differentsial kuch uzatmaning mexanizmi bo’lib, u burovchi momentni belgilangan nisbatda ikkita yetaklanuvchi valga tarqatadi va ularni har xil burchak tezligida aylantiradi. Differentsiallar vazifasiga ko’ra g’ildirakaro va o’qaro turlariga bo’linadi. Xozirgi vaqtda hamma avtomobillar g’ildirakaro differentsialga ega va ularda asosan konussimon shesternyali differensiallar qo’llaniladi. O’qaro diffirensiallari ko’p yuritmali avtomobillarda ishlatib, ular konussimon yoki mushtchali (kulachokli) bo’lishi mumkin. Shuni ham ta’kidlab o’tish kerakki, differsiallar momentlarni vallarga uzatishi bo’yicha mutanosib va nomutanosib turlarga bo’linadi. Avtomobillarda yuqorida qayd etilgandek, konussimon shesternyali dfferensial keng tarqalgan bo’lib (2-rasm), u yarimo’q shesternyalari 2 va 6, satellitlar 5 va 9, krestovina 4 va differensial qutisini tashkil qiluvchi kosachalar 7 dan iborat. Xususan bunday differensiallardan satellitlar soni yuk avtomobillari va avtobuslarda uchta yoki to’rta, yengil avtombillarda esa ikkita bo’ladi. O’z navbatida satellitlar krestovinaning silindrik barmoqlari 4 ga erkin o’tkazilgan. Krestovina satellitlar bilan yig’ilgan holda barmoqlar orqali differensial qutisining devorlaridagi teshikchaga kiritiladi. Avtomobil burilganda uning ichki g’ildiragi bilan yo’l orasidagi ishqalanish kattaroq bo’lgani sababli tashqi g’ildirakka nisbatan kam yo’l bosib o’tadi. Shunga ko’ra, ichki g’ildirak va u bilan bog’liq bo’lgan yarim o’q shesternyasi diferensial qutisi 7 ga nisbatan kam yo’l bosib o’tadi. Binobarin, ichki g’ildirak va u bilan bog’liq bo’lgan yarim o’q shesternyasi 6 differensial qutisi 7 ga nisbatan aylanib, orqada qolishga majbur bo’ladi. Shu sababli satellitlar 5 va 9 o’z o’qi atrofida aylanib, ikkinchi yarim o’q shesternyasi 2 ni kamroq moment bilan tezroq aylantiradi, natijada tashqi g’ildirak ham tezroq aylanadi. Ana shu holatni nazarda tutib fikr yuritsak, chap (tashqi) g’ildirak differensial qutisidan tezroq (n d.q < n ch.g ) va o’ng (ichki) g’ildirak esa sekinroq aylanar (n d.q > n o’.g ) ekan. Demak, shu bois tashqi chap g’ildirak. Ichki o’ng g’ildirakdan tezroq aylanadi (n ch.g > n o’.g ). Bu ham yuqorida keltirilgan ifoda o’zgarmaydi va chap hamda o’ng g’ildiraklarning 5 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq aylanish qiymatining yig’indisi differensial qutisining ikki barobar aylanishiga (2n d.g ) teng bo’lib qolaveradi. Shuni ham aytib o’tish kerakki, sirpanchiq yo’lda harakatlanayotgan g’ildirak umuman qarshiliksiz o’z o’rnida aylanishi sababli, quruqlikdagi g’ildirakka deyarli burovchi moment uzatilmaydi yoki bu g’ildirakni aylantirish uchun lozim bo’lgan miqdordagi burovchi moment uzatilmaydi. Chunki sirpanchiq yo’ldagi g’ildirak qarshiligi va ilashuvi juda ham oz bo’lgani, differensialdagi satellitlarga yarim o’q shesternyasidan tushadigan yuklanishni ham g’oyat darajada kamaytirib yuboradi buning natijasida sirpanchiq yo’ldagi quruqlikda tayanib turgan g’ildirak umuman aylanmaydi. 3-rasm. Differensialning ishlash uslubini ko’rsatuvhi tasviriy chizma. 1 va 8 – yarim o’qlar, 7 – differensial qutisi, 2 va 9 – yarim o’q shesternyasi, 4 va 9 – satellitlar, 5 – krestovina. Yarim o’qlar burovchi momentni differensialdan yetakchi g’ildiraklarga uzatib beradi. Shu bilan birga, har bir yarimo’q g’ildirakka tushadigan va bu kuchlar ta’sirida hosil bo’luvchi eguvchi momentni faol qabul qila oladi. Xususan, eguvchi momentlar avtomobilning yetakchi g’ildiraklariga ta’sir etadigan quyidagi kuchlardan vujudga keladi (3-rasm): 1) Tik yo’nalishda g’ildirak markaziga yo’nalgan radial kuch – R (avtomobilning og’irligi G dan vujudga keladigan reaksiya kuchi); 2) Avtomobilning yetakchi g’ildiraklari aylanganda hosil bo’lgan tortuvchi kuch – P; 6 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 3) Burilishdagi markazdan qochma va yo’l to’shamining yonaki qiyaligi natijasida qirilib chiqadigan, yondan ta’sir qiluvchi kuchlar – S. Yarim o’qning tashqi uchidagi podshipniklarni yetakchi ko’prik qobig’ining karteriga joylanish uslubini tanlash yo’li bilan unga ta’sir ko’rsatayotgan eguvchi momentlarning ta’sirini to’la yoki qisman yuksizlantirish mumkin. Odatda, har bir yarim o’qning ichki shlitsli uchiga konussimon shesternya o’tkazilgan bo’lib, u differensial qutisi ichiga joylashadi. Yarim o’qning tashqi uchida ko’pincha flanes qilingan bo’lib, u shpilkalar yordamida g’ildirak gupchagiga mahkamlanadi. Burovchi moment yarim o’qdan yetakchi g’ildirak gupchagi podshipniklari orqali yuboriladi. Shunga ko’ra, avtomobillarda ishlatiladigan yarim o’qlar uch turga bo’linadi: 1. Yarim yuksizlantirilgan. 2. To’rtdan uch qismi yuksizlantirilgan. 3. To’la yuksizlantirilgan. Yarim o’qning tashqi uchidagi podshipnik yetakchi ko’prik karterining yengiga joylashsa, yarim yuksizlantirilgan yarim o’q deb ataladi. 24-rasm, a da tasvir etilganidek, unga yarim o’qqa tushadigan jami kuchlar, ya’ni R, P va S dan paydo bo’ladigan eguvchi momentlar ta’sir qiladi. Yarim yuksizlantirilgan (1/2) yarim o’qlar yengil avtomobillarda va kam yuk ko’taruvchi yuk avtomobillarida qo’llaniladi. Yarim o’qning tashqi uchi yetakchi g’ildirakning gupchagiga mahkamlanib, gupchakning o’zi esa karterning kerilgan yengiga podshipnikda o’rnatilsa, to’rtdan uch qismi yuksizlantiradigan (3/4) yarimo’qlar deb yuritiladi (24-rasm, b ). Bunda eguvchi momentning ko’p qismi podshipnik orqali karterga uzatilib, oz qismi yarim o’qqa ta’sir qiladi. Bu turdagi yarim o’qlar asosan yuqori sinf turkumiga kiruvhi yengil avtomobillarga o’rnatiladi. Yarim o’qning tashqi uchi yetakchi g’ildirakning gupchagi bilan tutashgan, gupchag esa yetakchi ko’prik karteriga o’tkazilgan ikkita podshipnikda yotsa, to’la yuksizlantirilgan yarim o’q deb ataladi (24-rasm, c ). Bunda barcha kuchlar yarim 7 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq o’qqa tushmasdan, bevosita yarim o’q karteriga tarqatiladi. Bu turdagi yarim o’qlar o’rta va katta yuk avtomobillari hamda avtobuslarda qo’llaniladi. 8 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 1.3. Mashina differensiali turlari va tuzilishi Avtoulovdagi differensial uzatish elementidir. Bu qo’zg’aysan g’ildiraklarining mustaqil aylanishini ta’minlaydi, lekin shu bilan birga ularning har biriga bir xil momentni uzatadi. Ushbu element, ayniqsa, burilishlarda avtomobilning barqarorligi uchun juda muhimdir. Biz fizikadan bilamizki, burilish paytida yarim doira ichidagi g’ildirak aylana tashqarisidagi g’ildirakka qaraganda qisqa yo’l bosib o’tadi. G’ildirakli g’ildiraklarga nisbatan bu umuman sezilmaydi. Drayv g’ildiraklariga kelsak, agar transmissiyada farq bo’lmasa, har qanday mashina burilish paytida barqarorlikni sezilarli darajada yo’qotadi. Muammo shundaki, tutashuvni saqlash uchun tashqi va ichki g’ildiraklar burilishda turli xil tezlikda aylanishi kerak. Aks holda, g’ildiraklardan biri siljiydi yoki siljiydi. 4-rasm. Mashina differensiali ko’rinishi Diferensial qo’zg’aysan o’qiga o’rnatiladi. To’rt g’ildirakchali (SUV yoki 4x4 klass) transport vositalariga nisbatan ushbu mexanizm barcha o’qlarda mavjud. Ba’zi avtoulovlarda differensial avtoulovning siljishini ta’minlash uchun maxsus payvandlanadi. Bunga misol qilib payvandlangan differensial li ikki 9 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq g’ildirakli qo’zg’aluvchan avtomashinalarni keltirish mumkin. Biroq, odatdagi shahar haydash uchun zavod diferensialidan yoki, deyilganidek, ochiq differensial dan foydalanish yaxshiroqdir. 1 .4. Differensialning zaruriyati va vazifasi Diferensialning dizayni deyarli ichki yonuv dvigateli bilan jihozlangan transport vositalarini ishlab chiqarishni boshlash bilan bir vaqtda paydo bo’ldi. Farqi atigi ikki yil edi. Burilish paytida birinchi mashinalar shu qadar beqaror ediki, muhandislar bir xil kuchni qo’zg’aysan g’ildiraklariga qanday o’tkazish kerakligi haqida jumboq qilishlari kerak edi, lekin shu bilan birga ularni burish paytida har xil tezlikda aylana olishlari uchun. Ichki yonish dvigatellari bo’lgan mashinalar paydo bo’lgandan keyin mexanizmning o’zi ishlab chiqilgan deb aytish mumkin emas. Haqiqat shundaki, birinchi avtoulovlarga ishlov berishni hal qilish uchun ilgari bug ‘vagonlarida ishlatilgan rivojlanish qarz oldi. 5-rasm. Mashina differensiali ichki ko’rinishi Mexanizmning o’zi 1825 yilda Frantsiyadan kelgan muhandis - Onesifor Pekker tomonidan ishlab chiqilgan. Ferdinand Porsche mashinadagi toymasin g’ildirak ustida ishlashni davom ettirdi. Uning kompaniyasi va ZF AG (Fridrixshafen) bilan hamkorlikda kam diferensial ishlab chiqildi (1935). 10 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq LSD differensial idan katta foydalanish 1956 yilda boshlangan. Ushbu texnologiya barcha avtoulovlar tomonidan ishlatilgan, chunki u to’rt g’ildirakli transport vositalari uchun yangi imkoniyatlar ochgan. Differensial moslama Diferensial sayyora qutisiga asoslangan edi. Oddiy vites qutisi bir xil o’lchamdagi turli xil tishlarga ega bo’lgan ikkita vitesdan iborat (doimiy bog’lanish uchun). Kattaroq tishli g’ildirak aylansa, kichikroq o’z o’qi atrofida ko’proq aylanishlarni amalga oshiradi. Sayyora modifikatsiyasi nafaqat momentni qo’zg’aysan o’qiga uzatishni ta’minlaydi, balki uni harakatga keltiruvchi va boshqariladigan vallarning tezligi har xil bo’lishi uchun o’zgartiradi. Sayyora qutilaridagi odatiy uzatmalar qutisiga qo’shimcha ravishda uchta asosiy bilan o’zaro bog’liq bo’lgan bir nechta qo’shimcha elementlardan foydalaniladi. 6-rasm. Mashina differensiali sxemas chizmasi Differensial sayyora qutilarining to’liq imkoniyatlaridan foydalanadi. Bunday mexanizm ikki daraja erkinlikka ega va vites nisbatini o’zgartirishga 11 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq imkon beradiganligi sababli, bunday mexanizmlar turli xil tezlikda aylanadigan g’ildiraklarning barqarorligini ta’minlash uchun samarali ekanligini isbotladi. Differensial qurilmaga quyidagilar kiradi.  Differensial korpus yoki stakan. Unda butun sayyora mexanizmlari va viteslari o’rnatiladi;  Yarim tishli uzatmalar (ko’pincha quyosh turi ishlatiladi). Sun’iy yo’ldoshlardan momentni oling va qo’zg’aysan g’ildiraklariga uzating;  Asosiy o’tkazmaning boshqariladigan va harakatlantiruvchi mexanizmlari;  Sun’iy yo’ldoshlar. Ular sayyora mexanizmlari sifatida ishlaydi. Agar mashina yo’lovchi avtomobili bo’lsa, unda bitta mexanizmda ikkita shunday qism bo’ladi. SUV va yuk mashinalarida sayyora mexanizmida 4 ta yo’ldosh mavjud. Differensial ishlash diagrammasi Bunday mexanizmlarning ikki turi mavjud - nosimmetrik va assimetrik differensial. Birinchi modifikatsiya momentini o’q o’qiga teng ravishda uzatishga qodir. Ularning ishlashiga haydovchi g’ildiraklarining burchak tezligi ta’sir qilmaydi. Ikkinchi modifikatsiya, agar ular turli xil tezlikda aylana boshlasa, qo’zg’aysan o’qi g’ildiraklari orasidagi momentni sozlashni ta’minlaydi. Ko’pincha, bunday differensial g’ildirakli avtomashinaning o’qlari o’rtasida o’rnatiladi. Differensial ning ishlash rejimlari haqida batafsilroq. Bunday vaziyatlarda mexanizm boshqacha ishlaydi:  Mashina to’g’ri yuradi;  Mashina manevr qilmoqda;  Drayv g’ildiraklari siljiy boshlaydi. Differensial shunday ishlaydi: To’g’ri harakat bilan Avtoulov to’g’ri harakatlanayotganda, sun’iy yo’ldoshlar shunchaki aks o’qlari orasidagi bog’lanishdir. Mashinaning g’ildiraklari bir xil tezlikda aylanadi, 12 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq shuning uchun stakan ikkala o’qni bir-biriga bog’laydigan bitta quvur kabi aylanadi. Tork ikki g’ildirak o’rtasida teng taqsimlanadi. G’ildirakning aylanishlari pinion tishli aylanishiga mos keladi. Burilish paytida Mashina manevr qilganda, tashqi burilish radiusidagi g’ildirak ichki burilish radiusiga qaraganda ko’proq aylanishlarni amalga oshiradi. Ichki g’ildirak juda ko’p qarshiliklarga duch keladi, chunki tashqi g’ildirak uchun moment kuchayadi va yo’l uning tegishli tezlikda aylanishiga to’sqinlik qiladi. Bunday holda, sun’iy yo’ldoshlar o’ynashga kirishadi. Ichki o’q milining tishli g’ildiragi sekinlashadi, shu sababli stakan ichidagi sayyora mexanizmi teskari yo’nalishda aylana boshlaydi. Ushbu mexanizm, hatto qattiq va qattiq burilishlarda ham avtomobilning barqarorligini saqlashga imkon beradi. Shuningdek, u tezlikni pasaytiruvchi g’ildirakda ortiqcha g’ildiraklar aşınmasının oldini oladi. Slip paytida Differensial foydali bo’lgan uchinchi holat - bu g’ildirak siljishi. Bu, masalan, mashina loyga tushganda yoki muz ustida harakatlanayotganda sodir bo’ladi. Ushbu rejimda differensial burchakka burilishdan ko’ra butunlay boshqacha printsip asosida ishlaydi. Haqiqat shundaki, siljish paytida to’xtatilgan g’ildirak erkin aylana boshlaydi, bu esa g’ildirakning yo’l yuzasiga etarlicha yopishqoqligi bo’lgan momentni yo’qotishiga olib keladi. Agar differensial burilish rejimida ishlagan bo’lsa, loyga yoki muzga tushgan bo’lsa, mashina umuman to’xtab qolgan bo’lar edi, chunki tortish kuchi umuman yo’qolgan bo’lar edi. Ushbu muammoni bartaraf etish uchun muhandislar tomonidan cheklangan slip differensial i ishlab chiqildi. Uning ijodi haqida birozdan keyin gaplashamiz. Birinchidan, differensial larning mavjud modifikatsiyalari va ularning farqlarini ko’rib chiqishga arziydi. Differensial turlari 13 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Agar mashinada bitta qo’zg’aysan o’qi bo’lsa, u holda u o’zaro faoliyat aks differensial i bilan jihozlangan bo’ladi. To’liq g’ildirakchali transport vositasi markaziy differensial dan foydalanadi. Old g’ildirakli avtomashinalarda bu shuningdek oldingi diferensial deb ataladi va orqa g’ildirakli avtomashinalardagi modellar orqa differensial deb ataladi. 7-rasm. Mashina differensiali qirqim ko’rinishi Ushbu mexanizmlar mexanizm turiga ko’ra uch toifaga bo’linadi:  Nishab differensial i;  Gijja tishli diferensial;  Silindrsimon differensial. Ular o’zaro asosiy va eksenel tishli qutilarning shakli bilan ajralib turadi. Konusning modifikatsiyalari old va orqa g’ildirakchali transport vositalariga o’rnatiladi. Silindrsimon bo’lganlar to’liq g’ildirakchali modellarda qo’llaniladi va qurtlarni uzatmalar har xil uzatmalarga mos keladi. Avtomobil modeliga va transport vositasi boshqariladigan yo’l sharoitlariga qarab, quyidagi differensial turlari foydali bo’ladi: 14 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 1. Mexanik blokirovka; 2. O’z-o’zini blokirovka qiluvchi differensial; 3. Elektr blokirovkasi. II.BOB. Zamonaviy avtomobillarda differensiallariga texnik xizmat ko’rsatish 2.1. Mexanik qulflangan differensiallar Ushbu modifikatsiyada sun’iy yo’ldoshlarni haydovchining o’zi g’ildiraklaridagi maxsus kalitlardan foydalanib blokirovka qiladi. Mashina to’g’ri chiziqda yoki burilishda bo’lsa, differensial normal ishlaydi. Avtomobil beqaror yuzasi bo’lgan yo’lni urishi bilanoq, masalan, loy bilan yoki qorli yo’l bilan o’rmonga kirib boradi, haydovchi qo’llarni kerakli holatga o’tkazadi va shu bilan yo’ldoshlarni to’sib qo’yadi. 8-rasm. Mashina differensiali ko’rinishi Ushbu rejimda sayyora mexanizmi ishlamaydi va mashina, asosan, differensial siz. Barcha qo’zg’aysan g’ildiraklari bir xil tezlikda aylanadi, bu esa sirpanishning oldini oladi va tortishish barcha g’ildiraklarda saqlanadi. 15 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Bunday mexanizmlar oddiyroq qurilmaga ega va ba’zi byudjetli SUV-larga o’rnatiladi, masalan, mahalliy UAZ transport vositalarida. Loydan asta-sekin harakatlanayotganda shinalar haddan tashqari eskirmasligi sababli, ushbu dizayn avtomobilning shinalariga zarar etkazmaydi. Cheklangan slip differentsiyasi 9-rasm. Mashina differensiali Ushbu toifadagi mexanizmlarning bir nechta turlari mavjud. Bunday qurilmalarning namunalari:  LSD. Bunday vites qutilarida, aks o’qlarining birining haddan tashqari yuqori aylanishi bilan, sun’iy yo’ldoshlar avtomatik ravishda qulflanadi. Bu barqaror g’ildirakning tortish kuchini yo’qotishiga yo’l qo’ymaydi;  Viskoz debriyaj. Ushbu differensial lar yopishqoq silikon asosidagi moddadan foydalanadi. Salqin holatda u suyuq holatda qoladi. U qizib ketishi va aralashishi bilanoq, moddaning xossalari o’zgaradi va yopishqoq tuzilishga ega bo’ladi, bu esa uning yopishqoqligini oshiradi. Ushbu xususiyat aks o’qlarining aylanishidagi farqning oshishi bilan ortadi. Viskoz muftalar bir nechta muhim kamchiliklarga ega. Birinchidan, ular ta’mirlanmaydi. Modda o’z xususiyatlarini yo’qotganda, butun blokni almashtirish kerak. Ikkinchidan, blokirovka g’ildirak kuchli siljib ketganda paydo bo’ladi, shuning uchun mashina har doim ham yo’l 16 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq harakati sharoitida samarali kurasha olmaydi. Ushbu kamchiliklarga qaramay, mexanizm byudjet narxida farq qiladi. Aksariyat arzon krossoverlar aynan shu farqlar bilan jihozlangan.  Torsen. Torson qurtlarni qulfidan foydalanadi. Bir o’q milining moment koeffitsienti boshqa o’q miliga nisbatan oshganda yoki kamayganda, qulf ishga tushadi. Bu texnologiya, masalan, Audi avtomobillarida ishlatiladi. Qurilmani mexanik o’zaro bog’langan mexanizmlar deb tasniflash mumkin. Bu barcha turdagi differensial lar orasida eng ishonchli hisoblanadi va soddaligi bilan ajralib turadi. Shuning uchun ular qimmat. Elektr blokirovkasi Bunday farqlar vositaning elektronikasi bilan bog’liq. Ular eng qimmat deb hisoblanadi, chunki ular murakkab tuzilishga va blokirovka qiluvchi haydovchiga ega. Ushbu mexanizm avtomobilning ECU bilan bog’liq bo’lib, u ABS kabi g’ildiraklarning aylanishini kuzatuvchi tizimlardan ma’lumotlarni oladi. Ba’zi transport vositalarida avtomatik qulflashni o’chirib qo’yish mumkin. Buning uchun boshqaruv panelida maxsus tugma mavjud. 10-rasm. Mashina differensiali Elektron variantlarning afzalligi shundaki, ular bir necha darajali blokirovkalarni o’rnatishga imkon beradi. Bunday mexanizmlarning yana bir 17 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq ijobiy tomoni shundaki, ular haddan tashqari yukni engishga yordam beradi. Bunday modellarda tork kam tezlikda aylanadigan aks o’qiga qo’llaniladi. Differensial qulf haqida ko’proq ma’lumot Har qanday o’zaro faoliyat aksning differensial i muhim kamchilikka ega - tork avtomatik ravishda g’ildirakka beriladi, u qattiqroq aylanadi. Shu sababli, etarli tortish kuchiga ega bo’lgan ikkinchi g’ildirak tortishni yo’qotadi. Shu sababli, bunday vites qutisi mustaqil ravishda loydan yoki qor uyumidan chiqib ketish imkoniyatini bermaydi. Avval aytib o’tganimizdek, muammo sun’iy yo’ldoshlarni blokirovka qilish yo’li bilan hal qilinadi. Ikkita blokirovka qilish tartibi mavjud:  To’liq blokirovka qilish vites qutisining barcha elementlari qattiq bog’langanligi sababli amalga oshiriladi. Bu eng yaxshi ushlagichga ega bo’lgan g’ildirakning etarli momentni olishini ta’minlaydi  Bloklash omilini o’zgartirish orqali qisman blokirovka qilish mumkin. Avtomobil to’g’ri chiziqda harakatlanayotganda, bu koeffitsient 1. Sun’iy yo’ldoshlar nosimmetrik differensial ga qulflangandan so’ng, bu koeffitsient 3 dan 5 gacha o’zgaradi. Bunday holatda aylanadigan g’ildirak aylanishda davom etadi, lekin u kamroq momentni oladi. 2.2. Differensialda nosozliklar turlari va sozlash Har qanday differensial ni loyihalashda vites va o’qlarning o’zaro ta’siridan foydalanilishini hisobga olsak, bunday mexanizm tez eskirishga va buzilishga sezgir. Sayyora mexanizmining elementlari jiddiy yuk ostida, shuning uchun tegishli parvarishsiz ular tezda ishdan chiqadi. Viteslar bardoshli materiallardan tayyorlangan bo’lsa-da, mexanizmda ilgari bo’lmagan shovqin, taqillatish va tebranish kuchayganligiga e’tibor berishga arziydi. Bundan tashqari, tashvish beruvchi moment - bu moylash materialining oqishi. Eng yomoni, agar mexanizm tiqilib qolgan bo’lsa. Biroq, tegishli parvarishlash bilan, bu kamdan-kam hollarda bo’ladi. Vites qutisi korpusidan yog ‘oqishi paydo bo’lishi bilan siz avtoulov xizmatiga murojaat qilishingiz kerak. Siz tugunni o’zingiz tekshirishingiz mumkin. 18 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Safardan keyin vizual tekshiruvdan tashqari, siz vites qutisi korpusidagi yog’ning haroratini tekshirishingiz mumkin. Mexanizmning normal ishlashi paytida bu ko’rsatkich taxminan 60 daraja bo’ladi. Agar differensial juda ko’p qizib ketsa, siz mutaxassisning maslahatiga murojaat qilishingiz kerak. Muntazam parvarishlashning bir qismi sifatida moylash darajasi va sifatini tekshirish kerak. Transmissiya moyining har bir ishlab chiqaruvchisi uni almashtirish uchun o’z qoidalarini belgilaydi. Ushbu tavsiyani e’tiborsiz qoldirmang, chunki yog’da tishli tishlarga zarar etkazadigan kichik aşındırıcı zarralar bo’lishi mumkin, shuningdek, metall qismlarning ishqalanishini oldini oladigan yog ‘plyonkasini yo’q qiladi. Agar vizual tekshirish natijasida markaz diferensialining qochqinligi aniqlangan bo’lsa yoki oldingi g’ildirakli avtomashinaning analoglarida shunga o’xshash muammo kuzatilsa, yog ‘muhrini almashtirish kerak. Soqol darajasining pasayishi qismlarning ishqalanishini kuchayishiga olib keladi, bu esa qurilmaning ishlash muddatini sezilarli darajada pasaytiradi. Vites qutisini quruq holda ishlatish sun’iy yo’ldoshlarni, podshipnik va o’q uzatmalarini yaroqsiz holga keltiradi. 11-rasm. Mashina differensiali 19 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Differensial ning o’z-o’zini diagnostikasi quyidagicha amalga oshiriladi. Birinchidan, avtomobilning qo’zg’aysan o’qini ko’taring. Vites qutisi neytral holatga o’tkaziladi. Bir g’ildirak avval bir yo’nalishda, so’ngra boshqa yo’nalishda aylanadi. Xuddi shu protsedura ikkinchi g’ildirak bilan amalga oshiriladi. Ishlaydigan differensial bilan g’ildiraklar o’ynash va shovqinsiz aylanadi. Bundan tashqari, ayrim xatolarni o’zingiz bartaraf etishingiz mumkin. Buning uchun vites qutisi olib tashlanadi, qismlarga ajratiladi va uning barcha elementlari benzin bilan yuviladi (nuqsonli joylarni aniqlash uchun). Ushbu protsedura davomida siz sun’iy yo’ldoshlarning teskari ta’sirini va tishli g’ildiraklarning aşınmasını topishingiz mumkin. Eskirgan elementlar olib tashlanadi, o’rniga yangi qismlar o’rnatiladi. Asosan, sun’iy yo’ldoshlar, podshipniklar va moy qistirmalari tezroq ishlamay qolishi sababli almashtirilishi kerak. Sun’iy yo’ldoshlar tishlar orasidagi minimal bo’shliqqa ega bo’lgan viteslarni tanlash orqali o’rnatiladi. Yangi differensial ni topish Avtoulovlar bozorida g’ildiraklararo yoki markaziy differensial ni topish oson bo’lishiga qaramay, uning narxi ancha yuqori (yangi qism yuzlab ming dollarga tushishi mumkin). Shu sababli, aksariyat avtoulovchilar kamdan-kam hollarda mexanizmni to’liq almashtirishga rozi bo’lishadi. Yangi mexanizmni yoki uning alohida elementlarini oddiy avtoulovlar singari topish mumkin. Eng oson yo’li - do’konga borib, ma’lum bir transport vositasi uchun ma’lum bir qismni so’rash. Biroq, bu avtomobil yangilanmagan bo’lsa, amal qiladi. Aks holda, qism birlik kodiga muvofiq yoki ehtiyot qism olib tashlangan avtomobil modeliga muvofiq tanlanadi. Qismni mahsulot kodi bilan emas, balki avtomobil ma’lumotlari bo’yicha qidirish yaxshiroqdir, chunki bu belgilar faqat mexanizmni demontaj qilgandan keyin topiladi. Ushbu tugun juda ko’p modifikatsiyaga ega. Hatto bir xil markadagi avtomobil uchun ham turli xil differensial lardan foydalanish mumkin. 20 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq 12-rasm. Mashina differensiali Ushbu daqiqani hisobga olgan holda, boshqa mashinadan mukammal analogni topish juda qiyin. Ikkilamchi bozorda differensial ni sotib olishga kelsak, bu avtomobil egasining xavfiga va xavfiga bog’liq, chunki hech kim qismni qismlarga ajratmaydi va tekshirmaydi. Bu juda eskirgan mexanizmni sotib olish xavfini oshiradi. 21 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Markazi differensial - har qanday avtomobil geçirimliligini tekshirish uchun eng samarali usulini tekshirish. Ayni orada, ba’zi yo’ldan o’ziga xos barcha suv, bir ma’lumotlar elementi bilan bog’liq. boshqa texnik mexanizmlari kabi, Inter-o’q differensial uning rivojlanishi va barcha muammolari bor. Uchda biz samarali, bu element qanday qilib topish uchun harakat qiladi, va uning ishlash printsipi, nima bo’ladi. 13-rasm. Harakat va harakat mexanizmi Uch mavzuda har qanday zamonaviy markaz differens (Niva 2121, masalan, u hamial) bir necha usullar ishlamoqda: 1. Tekis harakati (avtomatik). 2. Qaymoq. 3. Aylanadi. qayta, samarali markazi differensial qachon u tez-tez quvvat qaymoq. avtomobil sirt ustida bo’lsa, bu muz, qadoqlangan qor yoki iflos bo’lishi, bu element o’qi, ya’ni g’ildirak ustida harakat qilish. qayta ishlash printsipi. G’ildiklar bir xil, aytaylik, chiqadi, chiqadi, va bu bilan qattiq shikastlanganda, differensial bir xil narsaga "prokruchivaemost" ikki g’ildiqqa 22 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq tengdir, ya’ni, har ikki disklar uchun shu moment uchun chiqish uchun. Bu avtomobil qor yoki soniyada ifloslangan ichiga olinadi o’ng, chap g’ildirak yurishlarni xil tezlikda va - hech markazi farq bor Ana, sirpanib xavf mashinalari butunlay boshqa. Bu avtomobil ham ko’proq qor yoki qum dafn ekan. Buning uchun, Intero’q differensial ega bo’lgan har qanday transport vositalarining ajralmas qismi (KAMAZ, darvoe, ular bilan birga, ular bilan) hamma g’ildiraklarning diskini. Ko’pincha, bir element shaxslik yuk mashinalari yoki ichki SUV’lar bilan ta’minlandi. qurilma ishlabensz An’anaga o’ jip differial asta-sekin yo’qolib jihozlash. Bu juda alalati emas - "Nemis" markazi differensial, u o’z hayotida bo’lsa g hech qachon, nima! Buning uchun, Shunday qilib, bu qismi deb Ivanning avtomobil qo’shimcha tortisi beradi dvigateli, bir xil moment ularni o’tkazish, har ikki g’ildiragi "bog’laydi". 23 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Xulosa Xulosa qilib aytish kerakki, differensial siz xavfsiz va samarali avtomobilni yaratish imkonsiz, garchi quruq asfaltdagi dimelarni burish muxlislari bu bilan bahslashsa. Demak, differensialning vazifasi avtomobilning burilishida yoki notekisliklarda harakatlanganida burovchi momentni yetakchi g’ildiraklarga taqsimlash bilan ularni turli tezliqda aylana olishini ta’minlashdir. Avtomobillarda asosan shesternyali va kulachokli differensiallar ishlatiladi. Shesternyali differensiallar konstruksiyasi bo’yicha birmuncha oddiy. Avtomobillarda konussimon shesternyali differensiallar keng tarqalgan bo’lib, u differensial qutisi , sotollitlar, yarim o’q shesternyalari tashkil topgan. Yarim o’q shesternyalari yarim o’qlar orqali yetakchi g’ildiraklar bilan ulangan. Differensial planetar mexanizm bo’lib, uning yetakchi zvenosiga differensial qutisi, yetaklanuvchi zvenosiga esa o’lchamlari bir xil bo’lgan yarim o’q shesternyalar va kiradi. Differensiallar Transmissiyada o’rnatilish joyiga qarab g’ildirak- lararo (burovchi momentni bir ko’priqdagi yetakchi g’ildiraklarga taqsimlash) va o’qlararo (4x4; 6x4; 6x6 rusumli avtomobillarda burovchi momentni yetakchi ko’priklarning asosiy uzatmalariga taqsimlash) larga; burovchi momentni yetakchi ko’priklarga qanday nisbatda taqsimlanishiga qarab simmetrik va nosimmetriklarga bo’linadi. Malaka oshirish jarayonida bizga malakali o qituvchilar yangi pedagogikʻ texnologiyalardan foydalanib yangi texnologiya innovatsiyalar tarzda dars jarayoni tashkil etdi biz kasb-hunar maktabimizga borib ustozlardan o rganilgan yangi ʻ texnologiyalar asosida o quvchilarga sifatli dars o tish uchun bu texnologiyalardan ʻ ʻ foydalanib darsni tashkil etamiz 24 O’zg. Varoq Hujjat№. Imzo Sana Varoq Foydalanilgan adabiyotlar 1.A v to m o bill a rning t exn i k eks plu a t a t s iy a s i. Qa y t a i s hlang a n v a t o ’ l d i r i l g a n ru s cha 4-na s h r i d a n (p r o f . E . S . K u z n e t s ov t a h r i r i o s t i d a. M .: Nau k a, 2021 . - 535 s . ) ta r j i m a pr o f . Q . M . S i d d i q n a z a r o v u m um i y t a h r i r i o s t i d a , T o s h k e n t . V o r i s - n a s h r i y o t , 2 0 19. - 6 7 0 b . 2.A v t o m o bill a rning t exn i k ek s plu a t a t s i y a s i. O’z b e k i s ton Re s p u bl i ka s i O liy v a o ’r t a m a x s us t a ’ lim v azi r l i g i a v t o t ra n s port o l iy o ’quv y ur t l a r i t a l a b a la r i u c h u n dar s lik s i f a t i d a t av s i y a e t ga n . p r o f . Q. M . S i d d i q n azar o v u m u m iy t a h r i r i o s t i da, To s h ke n t . VORI S - N A S h RIY o T, 2018.-560 b . 3. Mamatov X.M. va boshs. Avtomobillar. - T., 2000 . 4. O. H a m raq u l o v , S h . M ag d i e v . A v t o m o bill a r n i ng t e x n i k ek s pluata t s iy a s i . T o s h k e n t , 2021 y . 5. Muhitdinov N.F., Hamidullaev A.A., Umarov B.SH. Yo’l harakati qoidalariga sharhlar va amaliy tavsiyalar (YHQlarni buzganlik uchun solinadigan jarimalar bilan birgalikda). - T., 2021. 25

Zamonaviy avtomobillarning asosiy uzatmasi va differensialligiga texnik xizmat ko’rsatish

Купить