Zamonaviy dasturlash texnologiyalari C# - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	309.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Май 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Zamonaviy dasturlash texnologiyalari C#

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA
MAXSUS TA’LIMVAZIRLIGI
URGANCH DAVLAT UNIVERSITETI
“FIZIKA-MATEMATIKA” FAKULTETI “AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI” KAFEDRASI “AXBOROT TEXNOLOGIYASI VA DASTURLASH”
FANIDAN KURS ISHI
Mavzu : ” Zamonaviy dasturlash texnologiyalari ”
5130300 – “ Matematik injinering (Ishlab chiqarish sohalari bo’yicha)”
Bajardi : 2-kurs Qadamov Sultonnazar
Ilmiy rahbari: _____________________________________________
Topshirgan sanasi: _________________________________________
Himoya qilgan sanasi: ______________________________________
Baho:____________________________________________________

Urganch – 2023- yil
MUNDAREJA
KIRISH.
I -BOB.DASTURLASH NIMA?
1.1 INTERNET. WEB SERVER. WEB DASTURLASH VOSITALARI.
1.2 C# DASTURLASH TILINING MAQSAD VA VAZIFALARI.
II-BOB. ZAMONAVIY DASTURLASH TILLARINING MAQSAD VA VAZIFALARI.
2.1. OBYEKTGA YO'NALTIRILGAN DASTURLASH(OYD).
2.2. DASTURLASH TILLARI, ULARNING TURLARI VA ASOSLARI .
XULOSA.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.

KIRISH
XX asrning 80 - yillaridan oldin ishlab chiqilgan kompyuterlar uchun katta
dasturiy sistemalarni ishlab chiqish juda ham mushkul vazifa edi. Buning
eng katta sababi shu davrga xos bo’lgan kompyuterlarning imkoniyatlarining
chegaralanganidandir. Dasturiy komplekslarni ishlab chiqishda asosiy
cheklanishlar kompyuter tezkor xotirasining sig’imi, ma’lumotlarini
ikkilamchi xotira qurilmalaridan ( magnit lentalar , barabanlar va x.k.)
o’qish tezligi , protsessorning ishlash tezligi ( ularning takt chastotalari
bir necha yuz mikrosekund bo’lgan) bilan bog’liq. Bu davrdagi kompyuterlar
xalq ho’jaligining hisob-kitob bilan bog’liq bo’lgan masalalarini yechish uchun
mo’ljallangan edi. Kompyuterlarda boshqa xarakterdagi masalalarning
yechishni iloji yo’q edi. Dasturchilar uchun shu kompyuterlarda yechilayotgan
masala uchun berilgan ma’lumotlarni hisobga olgan holda masalani yechish
algoritmini ishlab chiqish birinchi o’rindagi vazifa hisoblangan . Bu borada N.
Virtning mashhur ma’lumotlar + algoritm = dasturformulasini yodga olish
yetarli. 80-yillardan keyin ishlab chiqilgan kompyuterlarning
imkoniyatlari kengayib, ishlab chiqarish narxi keskin pasaygani tufayli
ulardan foydalanish samarasi ortib bordi. Natijada, dastlab matn va
grafiklar uchun muharrirlari ishlab chiqildi, keyinchalik multimedia
qurilmasi yordamida tovushli ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyatlari
ham paydo bo’ldi. Kompyuter tasviriy imkoniyatlarining kengayishi

foydalanuvchilar uchun qulay bo’lgan grafik muloqot interfeysini yaratilishiga
sabab bo’ldi. Natijada yuqori murakkablikdagi katta amaliy dasturlarni yaratish
foydali hamda zarur bo’lib qoldi. Dasturiy vositalarni ishlab chiqish uchun qurol
sifatida yuqori bosqichli algoritmik tillardan foydalanildi. Bu dasturiy
vositalar dasturchi va dasturchilar guruhi imkoniyatlarini kengaytirib, dasturiy
mahsulotlarning murakkablik darajasining ortishiga ham sabab bo’ldi.
I BOB. DASTURLASH NIMA?
"Dasturlashning eng asosiy muammosi — bu murakkablik. Murakkablikni hal
qilishning faqatgina bitta asosiy yo'li bor: Bo'lib tashla va hukmronlik qil" —
Bjarne Stroustrup yodda tutish juda muhim! Algoritm faqat tartiblangan massiv
bilan to'g'ri ishlaydi. Va agar tasodifan siz uni ishlatishdan oldin qatorni
saralashni unutgan bo'lsangiz, unda ko'p hollarda algoritm hisoblangan javob
noto'g'ri bo'ladi.
1.1.INTERNET. WEB SERVER. WEB DASTURLASH VOSITALARI
(TILLARI)
Ma`lumki, yuqori darajadagi dasturlash tillarida yozilgan dasturlarni
kompyuterga tushuntirish uchun kompilyator degan qo'shimcha dastur kerak
bo'ladi. Web dasturlashda ham huddi shunday jarayon sodir bo'ladi. Siz
internetdagi saytlarni ko'rishlik uchun ishlatadiganingiz Brauzerlar - web
dasturlash tillarining bazilarini kompilyatori hisoblanadi. Web dasturlashda
yana shunday tillar ham borki ularni brouzer kompyuterga tarjima qilib
tushuntirib bera olmaydi, lekin bunday tillar web saytni asosini tashkil etadi.
Ana shunday tillarni brouzer tushunadigan qilib berish uchun ham Web server
ga o'xshagan dasturlar (kompilyator yoki interpretatorlar) to'plami kerak
bo'ladi. Bunday dasturlar esa sayt joylashgan serverlarda turadi, qachonki unga

so'rov yuborganingizda (istalgan biror ssilkani bosganingizda, birinchi marta
saytni ochganingizda va hokazo...) shu sayt joylashgan serverdagi Web server
dasturlari sizning brauzeringizga saytni brauzer tushunmaydigan tillarda
yozilgan joylarini tarjima qilib jo'natadi. Shunday qilib klient - yani siz
tomondagi web saytni kodlarini kompyuteringizga tushuntirib beradigan
tarjimon bu - Brauzer, server tomonidagi web saytni sizning brauzeringiz
tushunmaydigan joylarini unga tarjima qilib jo'natadigan tarjimon bu Web
Server hisoblanadi.

Bu yerda server tomonda Apache -> Web server, PHP -> PHP tili uchun
interpretator va ma`lumotlar ombori bilan ishlash uchun vosita (bu MYSQL,
Oracle va boshqalar bo'lishi mumkin) turibdi. Bundan tashqari server tomonida
yana boshqa tillar ham bo'lishi mumkin. Xullas, siz qachonki brauzerdan kerakli
sayt nomini kiritganingizda bu so'rovingiz DNS serverdan saytga mos IP
bo'yicha kerakli serverga boradi, so'rovingiz Brauzerda kiritilgani uchun ham
ko'pincha standart HTTP protokoli bo'yicha yuborilgani uchun uni Web server
kutib oladi va so'rovingizga mos papkadan index faylni qidirib topadi. Undagi
bog'lanishlardan kelib chiqib kerakli fayllarni yuklaydi, bu fayllarni
kengaytmasiga qaraydi, agar kengaytmasi .html bo'lsa uni shundoq, aks holda
masalan .php bo'lsa PHP serverdagi interpretator orqali brauzer tushunadigan
tilga tarjima qildiradi(shuni ichida ma`lumotlar bazasidan ham kerakli
ma`lumotlar yuklab olinadi) va natijani sizni brauzeringizga jo'natadi. PHP
dasturlash tili yordamida sayt yaratish uchun avvalo o'z shaxsiy
kompyuteringizda Virtual server o'rnatishingiz lozim. Masalan Denver, yoki
XAMPP yoki WAMPP Brauzeringiz o'zi tushunadigan tilda kelgan sayt kodlarini
natijasini ekraningizda sizga ko'rsatib beradi va siz tayyor saytni ko'rasiz.
Demak, agar web dasturlash bilan shug'ullanaman deydigan bo'lsangiz,
minimum: HTML,CSS,JavaScript,PHP,MySQL larni bilishingiz kerak ekan. Bunda
HTML-> Sayt karkasini yasaydi, CSS- saytni pardozini(dizaynini) amalga oshiradi,
Java script - saytni dinamikasi(harakatlarini) ta`minlaydi, PHP - saytni mantiqiy
amallarini bajaradi(masalan siz login bo'lganmisiz, yoki yo'qmi, login bo'lgan
bo'lsangiz sizda nimalar chiqadi, aks xolda nimalar...), MySQL - PHP bilan
hamkorlikda saytga ma`lumotlar bazasidan ma`lumotlarni o'qib olish, yozish,
o'zgartirish uchun xizmat qiladi. Programmani yaratish jarayonidagi uning
nomlari Beta versiya - bu versiya programmani ommaga havola qilinib, ularning
fikri bo`yicha programmaga turli o`zgartirishlar kiritiluvchi versiyasi.

Programmaning bu versiyasi, odatda, tekin bo`lib, ko`pchilik hukmiga havola
etiladi. Programmaning bu versiyasi orqali sizga yetkazilgan ziyon
qoplanmaydi(fayllaringizning o`chib ketishi, OS ning buzilishi va h.k.). Hozirda
ko`pchilik firmalar o`z mahsulotlarini Beta versiyasini chiqarib, o`z
mahsulotlarini takomillashtirib bormoqdalar. Bundan, programma ishlab
chiqarish bo`yicha yetakchi bo`lgan Microsoft korporatsiyasi ham mustasno
emas(Windows Vista, Office 2007, Exchange Server 2007, Internet Explorer 7
va h.k.). Release Candidate(versiya nomzodi) - bu versiyaning nomidan
ma'lumki, u haqiqiy, sotuvga chiqariladigan versiyaga kandidat(nomzod)dir. Bu
kabi versiyalar qisqacha RC deb ataladi. Shu turdagi versiyalar esa, RC1, RC2
kabi nomlanadi. Ko`pchilik RC versiyalar sotuvga chiqariladi, chunki bu versiya
o`zida ma'lum bir imkoniyatlarni jamlagan bo`ladi va bu versiya orqali
yetkazilgan zarar programmani yaratgan firma tomonidan qoplanadi. Final
Release(so`nggi versiya) - programmani yaratishda qo`yilgan maqsadni "to`liq"
amalga oshiruvchi versiya. Bu versiyani "alfa" versiya deb ham atashadi. Bu
versiya o`z bahosida sotiladi, unga ko`rsatiluvchi xizmatlarning barchasi
programma yaratuvchisi tomonidan ko`rsatiladi. Build XXXX(XXXX - qurish) - bu,
odatda, versiya hisoblanmaydi. XXXX ning o`rnida biror son keladi. Bu son
programmaning kompilyatsiya(programmalash tilidan haqiqiy bajariluvchi
kodga o`tkazish) sonini bildiradi. Programma yadrosi(qo`shimchalarsiz, asosiy
qism)ga nisbatan yuritiladi. Masalan, Windows Vista Beta 2 Build 5308 -
Windows Vistaning Beta 2 versiyasi turkumida 5308-kompilyatsiya(OSga
nisbatan "kompilyatsiya"ni ishlatish noo`rinroq:)). Update(yangilash) -
programmaning biror teshigini(biror kichik xato, kamchiligi) tuzatuvchi kichik
yordamchi programma. Bu yordamchi programmaning hajmi, odatda, kichik
bo`lib, faqat o`sha kamchilikni tuzatishgagina xizmat qiladi. Ya'ni bu
programmacha biror *.dll faylni yoki programma ishlatuvchi funksiyalardan

birortasini "tuzatib" qo`yadi, xolos. Bunday Update("qarz")lar har doim tekin
bo`ladi. Service Pack(xizmat paketi) - o`zida bir qancha Update lar bajaruvchi
amallarni saqlovchi paket. Uning qisqacha nomi SP. Programmaning haqiqiy
versiyasi yoki avvalgi SP dan shu paytgacha bo`lgan xatoliklarni birdaniga
tuzatuvchi programma. Ya'ni, u bir qancha Update lar ishini o`zi bajaradi.
Masalan, Windows XP chiqqanidan so`ng, taxminan bir yildan keyin SP1 chiqdi.
Bundan kelib chiqadiki, Windows XP SP1 bir yil davomidagi xatoliklarni
tuzatuvchi paket hisoblanadi. SP ham programma ishlab chiqaruvchi firmaning
xatolari tufayli kelib chiqqan xatolarni tuzatgani uchun tekin bo`ladi. Trial(yoki
demo)-versiya(vaqtinchalik) - bu versiya, programma sotuvga chiqarilgandan
so`ng tekin tarqatila boshlaydi. Bu versiyaning asosiy maqsadi
foydalanuvchilarni ushbu programmani sotib olishga jalb qilish va ularni
programma bilan tanishtirish. Trial versiyalar, odatda, ikki xil bo`ladi: a) vaqt
bo`yicha chegalangan; b) imkoniyatlar bo`yicha. Vaqt bo`yicha chegaralangan
versiya ma'lum muddat, masalan, 30 kun ishlaydi va shundan so`ng boshqa
ishga tushmaydi. Bu holatda siz programmani sotib olishingiz kerak. Odatda,
vaqt bo`yicha trial-versiyalar programmaning hamma imkoniyatlarini o`zida
saqlaydi. Imkoniyatlar bo`yicha versiya esa programmaning sotib olingan
versiyasining nechadir foiz imkoniyatlarini o`zida saqlaydi yoki ma'lum
cheklanishlar qo`yilgan bo`ladi. Bu versiyaning ishlash muddati
chegaralanmaydi. Yuqo`ridagi ikki holatdan tashqari yana bir holat bor. Bunda
programmaning hamma imkoniyati saqlanadi, muddat ham berilmaydi, faqat
foydalanuvchiga programmani sotib olish haqida eslatib turiladi. Bu esa
ko`pchilikning jig`iga tegishi mumkin. Ko`pchilikka ma'lum Total Commander
programmasi shu kabi programmadan biri, u har ishga tushganida 1, 2, 3 deb
nomlangan knopkalardan birini bosishingizni talab qiladi. Dasturlashni
o'rganishni nimadan boshlash kerak? Eng avvalo insonda kuchli qiziqish bo'lishi

kerak. Lekin bu hammasi emas. Dasturchi bo'lish uchun matematika yoki
geometriya fanlarini ham yaxshi o'qigan bo'lishingiz kerak deb o'ylaymiz. Aslida
dasturlash uchun matematika yoki geometriya unchalik ishlatilmasligi mumkin.
Aytmoqchimizki aniq fanlarni yaxshi tushuna olgan inson dasturchi bo'lishi ham
oson bo'ladi. Agar dasturchi bo'lishga qaror qilgan bo'lsangiz, Dastlab eng
sodda tildan boshlash kerak 1-navbat HTML tilini o'rganasiz. 2-navbat CSS va
Javascript asoslarini o'rganasiz. 3-navbat Delphi yoki Java asoslarini o'rganasiz.
Yana Mobile telefonlar (Android, iOS) uchun dastur tuzish usullari bilan
tanishamiz. 1-yo'l. Web App yoki web dasturlash yo'nalishi. asosan internet
bilan ishlaydigan dasturlar yaratish. 2-yo'l Win, Linux App ya'ni Faqat
Kompyuter uchun dasturlar tuzish. 3-yo'l Mobile dasturlash ya'ni Hozirda
ommabop Android, iOS (Iphone) uchun dasturlar tuzish.
1.2.C# DASTURLASH TILINING MAQSAD VA VAZIFALARI
Hozirgi kunda C# dasturlash tili yuqori bosqichli dasturlash tillari ichida eng
samarali dasturlash tillaridan hisoblanadi. C# dasturlash tilida dastur tuzish
uchun Visual Studio.NET muhitidan foydalanamiz. C# dasturlash tili obyektga
mo’ljallangan dasturlash tili hisoblanadi. Ushbu qo’llanmada C# dasturlash tili
va uning operatorlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Bilamizki ma’lumotlarni oqish va yozish turli xil oqimlar orqali amalga oshiriladi.
Ma’lumotlarni fayl oqimlari orqali o’qish va yozish juda katta ahamiyatga ega.
Sababi agar bir ma’lumotlarni ekran orqali o’qisak va yozsak unda har safar
dasturni ishga tushirganda ma’lumotlarni qaytadan kiritishga to’g’ri keladi bu
esa ancha qiyinchiliklar tug’diradi. Bundan tashqari natijalarni tahlil qilishda,
ularni solishtirishda ham fayl oqimi bilan ishlash juda ko’p qulayliklarni olib
keladi. Birinchi bobda Console rejimda ma’lumotlarni ekran orqali kiritish va
chiqarish amallari ko’rib chiqilgan. C# tilining sintaksisi, ma’lumotlar tiplari

haqida ma’lumotlar keltirilgan. Har bir operatorning funksional
imkoniyatlari misollar orqali tushuntirib berilgan. C# tilida ifoda, instruksiya
va operatorlar haqida ma’lumotlar keltirilgan. Tarmoqlash, takrorlash
operatorlari va ularni har xil variantlari misollar orqali tushuntirib berilgan.
Bundan tashqari har bir operatorning funksional imkoniyatlari misollar orqali
tushuntirib berilgan. Obyektga mo’ljallangan dasturlash tillarining asosini sinf
tashkil qiladi. Qo’llanmaning ikkinchi bobi Microsoft Visual Studio 2010
muhitida C# dasturlash tili yordamida fayllar bilan ishlash, ular ustida
bajariladigan amallarga bag’ishlangan. Bunda fayl va kataloglar ro’yxati
ustida bajariladigan barcha metodlar o’rganib chiqilgan. Bunda fayl va
kataloglar ustida bajariladigan metodlar o’rganilib misollar orqali
tushuntirib berilgan. Ma’lumotlarni faylda yozish va o’qish oqimlari bo’yicha
mavjud metodlar o’rganilib misollar orqali tushuntirib berilgan. Har bir
operatorning funksional imkoniyatlari misollar orqali tushuntirib berilgan.
Visual Studio.NET sistemasida dasturni kompilyatsiya qilish va bajarishning bir
necha usuli bor. Ko’p hollarda dasturchilar dasturni alohida kompilyatsiya qilib
bir nechta klavishalar kombinatsiyalari orqali ishlatishga o’rganishgan.
<Ctrl>+<Shift>+<B> tugmalarini bosish orqali yoki menyuning Build -> Build
Solution qismini tanlash orqali dasturni kompilyatsiya qilish mumkin.
Alternativ variant sifatida instrumentlar panelidagi Build tugmasini bosish
ham mumkin.
Dasturni kompilyatsiya qilmasdan ishlatish uchun <Ctrl> + <F5> tugmasini yoki
menyuning Debug -> Start Without Debugging qismini tanlash yoki panel
instrumentlar qismidagi mos tugmani bosish lozim.

using System;
class Hello
{
static void Main(string[] args)
{
Console.WriteLine(“Hello”);
}
}
II.BOB.ZAMONAVIY DASTURLASH TILLARINING MAQSAD VA
VAZIFALARI.
Maqsadi:
YUqori darajali dasturiy mahsulotlarni yaratish va ularga sifatli hizmat
ko‘rsatishni ta’minlash.
Vazifalari:
Dastur tuzishni osonlashtirish;
Universiallikni ta’minlash;
Tizimni boshqarishni osonlashtirish.

Dasturlash tillari
Kompyuterda dasturlash bu – kompyuter mikroprotsessori uchun turli
buyruqlar berish, qachon, qayerda nimani o'zgartirish va nimalarni kiritish yoki
chiqarish haqida buyruqlar berishdir. Ushbu maqolada, qanday dasturlash
tillari borligi, eng keng tarqalgan dasturlash tillari va ularning farqi. Hamda,

Dasturlashni o'rganish yo'llari haqida suhbatlashamiz Kompyuter dunyosida
ko'plab dasturlash tillari mavjud bo'lib, dasturlash va unga qiziquvchilar soni
ortib bormoqda.
Dasturlashda ishlatiladigan dasturiy vositalar:
CodeBlocks (C/C++ dasturlash tillari uchun)
Visual Studio 2012 (C/C++/C# tillari uchun)
Eclipse (barcha yuqori darajali dasturlash tillari uchun)
Netbeans – (java/C++/PHP tillari uchun)
ADT – Android development tools (Android OS ga dasturlash uchun, java tili
uchun)
ZendStudio - (PHP tili, HTML, CSS, web dasturlash uchun)
PHPStrom – (PHP dasturlash tili uchun) va h.k. lar
Web ilovalar strukturasi
Web ilova skeleti
HTML, XHTML, XML, ....
Web ilova dizayni
CSS, Photoshop, CorelDraw, …
Web ilova tashkil etuvchilarining boshqarish (client-side scripting languages)
JavaScript, Jquery, ExtJS, ...
Web ilovalarni boshqarish (server-side programming)
PHP, ASP.NET, JSP, …

Ma’lumotlar bazasi (ma’lumotlarni saqlash)
MySql, SQL, Oracle va boshqalar
Freymvorklar (Frameworks)
Deyarli hamma zamonaviy tillarning asosida C yotadi. Bundan tashqari, Turli
komputer o'yinlari tuzishda yoki kichik hajmdagi dasturlar tayyorlashda LUA
script yoki JavaScript tillari ham keng ishlatilmoqda. Biz sizga xozirgi kunda
keng tarqalgan desktop dasturlashda ishlatiladigan dasturlash tillaridan bazilari
haqida aytib o'tamiz: Delphi (talaff. délfi) — dasturlash tillaridan biri. Borland
firmasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Delphi dasturlash tili ishlatiladi va
avvaldan Borland Delphi paketi tarkibiga kiritilgan. Shu bilan bir qatorda 2003-
yildan hozirgacha qoʻllanilayotgan shu nomga ega bulgan. Object Pascal —
Pascal tilidan bir qancha kengaytirishlar va toʻldirishlar orqali kelib chiqqan
boʻlib, u ob'yektga yoʻnaltirilgan dasturlash tili hisoblanadi. Avvaldan ushbu
dasturlash muhiti faqatgina Microsoft Windows amaliyot tizimi uchun dasturlar
yaratishga mo'ljallangan, keyinchalik esa GNU/Linux hamda Kylix tizimlari
uchun moslashtirildi, lekin 2002-yilgi Kylix 3 sonidan so'ng ishlab chiqarish
to'xtatildi, ko'p o'tmay esa Microsoft.NET tizimini qo'llab quvvatlashi to'g'risida
e'lon qilindi. Lazarus proekti amaliyotidagi (Free Pascal) dasturlash tili Delphi
dasturlash muhitida GNU/Linux, Mac OS X va Windows CE platformalari uchun
dasturlar yaratishga imkoniyat beradi. Visual Basic (talaffuzi: "Vijual Beysik") –
Microsoft korporatsiydan dasturlash tili va uning uchun dasturlash muhitdir. U
BASICdan ko`p tushunchalar oldi va tez rasmli interfeys bilan dasturlar
taraqqiyot ta`minlaydi. Oxirgi versiya 6.0 1998 yilda reliz kelishdi. Microsoftdan
voris Visual Basic .NET 2002 yilda paydo bo`ldi. Java dasturlash tili -eng yaxshi
dasturlash tillaridan biri bo'lib unda korporativ darajadagi
mahsulotlarni(dasturlarni) yaratish mumkin.Bu dasturlash tili Oak dasturlash tili

asosida paydo bo'ldi. Oak dasturlash tili 90-yillarning boshida Sun
Microsystems tomonidan platformaga(Operatsion tizimga) bog'liq bo'lmagan
holda ishlovchi yangi avlod aqlli qurilmalarini yaratishni maqsad qilib harakat
boshlagan edi. Bunga erishish uchun Sun hodimlari C++ ni ishlatishni
rejalashtirdilar, lekin ba'zi sabablarga ko'ra bu fikridan voz kechishdi.Oak
muvofaqiyatsiz chiqdi va 1995-yilda Sun uning nomini Java ga almashtirdi, va
uni WWW rivojlanishiga hizmat qilishi uchun ma'lum o'zgarishlar qilishdi. Java
Obyektga Yo'naltirilgan Dasturlash(OOPobject oriented programming) tili va u
C++ ga ancha o'xshash.Eng ko'p yo'l qo'yildigan xatolarga sabab bo'luvchi
qismalari olib tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirildi. Java kod
yozilgan fayllar(*.java bilan nihoyalanuvchi) kompilatsiyadan keyin bayt
kod(bytecode) ga o'tadi va bu bayt kod interpretator tomonidan o'qib
yurgizdiriladi. C++ (talaffuzi: si plyus plyus) — turli maqsadlar uchun
moʻljallangan dasturlash tili. 1979-yili Bell Labsda Biyarne Stroustrup
tomonidan C dasturlash tilining imkoniyatlarini kengaytirish va OOP(object
Oriented Programming) xususiyatini kiritish maqsadida ishlab chiqarilgan.
Boshida „C with Classes" deb atalgan, 1983-yili hozirgi nom bilan yaʼni C++ deb
oʻzgartirilgan. C++ C da yozilgan dasturlarni kompilyatsiya qila oladi, ammo C
kompilyatori bu xususiyatga ega emas. C++ tili operatsiyon tizimlarga aloqador
qisimlarni, klientserver dasturlarni, EHM oʻyinlarini, kundalik ehtiyojda
qoʻllaniladigan dasturlarni va shu kabi turli maqsadlarda ishlatiladigan
dasturlarni ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.
2.1.Obyektga yo'naltirilgan dasturlash(OYD).
Obyekt nima?
Obyekt Obyektga yo'naltirilgan dasturlash(OYD) texnologiyasining eng asosiy
kalit tushunchasidir. Atrofga qarang, haqiqiy hayotdagi bir necha obyektlarni

ko'rishingiz mumkin: stol, uy, it, mushuk, televizor va h.k. Ularning barchasining
albatta hususiyatlari va bajaradigan vazifalari (funktsiyalari) bor. Masalan,
Mushuk hususiyatlari: rangi, qorni to'qligi, yoshi, jinsi; funktsiyalari: ovqat
yeyishi, myovlashi, yurishi, sichqon tutishi. Mashina, hususiyatlari: tezligi, rangi,
nomi, narxi; funktsiyalari: yurishi, to'xtashi, oyna artgichlarining ishlashi,
eshiklarning ochilib yopilishi v.h.k. Bu kabi hayotiy misollarning hususiyatlari va
funktsiyalarini aniqlash OYD nuqtai nazaridan fikrlashning eng zo'r
ko'rinishidir.Bir daqiqaga to'xtang va hozirda atrofingizdagi biror narsalarni
analiz qiling. Har bir obyekt uchun o'zingizdan so'rang: "Bu obyektning qanday
hususiyatlari bor?" , "Qanday vazifalarni bajaradi?" kabi. Va kuzatish
natijalaringizni yozib oling, sezgan bo'lsangiz tuziladigan ro'yxat obyektning
murakkabligiga qarab ko'payib boradi. Kompyuter indikatorining 2 ta hususiyati
bor o'chiq va yoniq; funktsiyalari esa yonish va o'chish. Bu barcha kuzatishlar
OYD dunyosiga o'tkazish mumkin.
Dasturlashdagi obyekt.
Dasturlashdagi obyekt(bundan keyin oddiygina obyekt deb ketiladi) ham
haqiqiy hayotdagi obyektlarga o'xshash: Ular ham qandaydir hususiyatlar va
bajaradigan funktsiyalardan iborat bo'ladi. Obyektning hususiyatlari har xil
dasturiy o'zgaruvchilardan iborat bo'ladi va ularning o'zgartirish uchun
qandaydir funktsiyalar bajariladi. Bunday funktsiyalar bilan o'zgaruvchilarning
holatini berkitish mumkin ya'ni aynan o'sha o'zgaruvchini tashqaridan
o'zgartirish uchun albatta maxsus funktsiyadan foydalanish kerak bo'ladi. Bu
jarayon "Enkapsulatsiya" deb atalib, OYDning eng muxim tushunchalaradian
biridir. Hech e'tibor berganmisiz dorilarda ham shu termin ishalitladi ya'ni
kapsula(ustidan maxsus modda bilan o'ralgan dorilar), buni misolni

Enkapsulatsiya jarayoni esda yaxshi qolishi va tushunarli bo'lishi uchun
keltirdim.Uning o'zgaruvchilari( hozirgi tezligi, qolgan benzini, va h.k) va uning
funktsiyalari(to'xtatish, tezlikni oshirish, rulni burish, va h.k.). Bu yerda uning
bakidagi benzini yurishi tufayli kamayib boradi demak uning qiymatining
o'zgarishi 0dan bakning sig'imigacha bo'ladi, yoki uning tezligi ham shu kabi
aynan qaysidir funktsiyalarning amalga oshirilishi orqali u ham 0 dan maksimal
tezligigacha o'zgarishi mumkin. Bulardan tashqari mashinaning ba'zi
hususiyatlari borki ular o'zgarmasligi mumkin, masalan, rangi.
2.2.DASTURLASH TILLARI, ULARNING TURLARI VA ASOSLARI
Kompyuterda dasturlash bu – kompyuter mikroprotsessori uchun turli
buyruqlar berish, qachon, qayerda nimani o'zgartirish va nimalarni kiritish yoki
chiqarish haqida buyruqlar berishdir. Ushbu maqolada, qanday dasturlash
tillari borligi, eng keng tarqalgan dasturlash tillari va ularning farqi. Hamda,
Dasturlashni o'rganish yo'llari haqida suhbatlashamiz Kompyuter dunyosida
ko'plab dasturlash tillari mavjud bo'lib, dasturlash va unga qiziquvchilar soni
ortib bormoqda. Bir xil turdagi ishni bajaradigan dasturlarni Basic, Pascal, Ci va
boshqa tillarda yozish mumkin. Pascal, Fortran va Kobol tillari universal tillar
hisoblanadi, Ci va Assembler tillari mashi tiliga ancha yaqin tillar bo'lib, quyi
yoki o'rta darajali tillardir. Algoritmik til inson tillariga qanchalik yaqin bo'lsa, u
tilga yuqori darajali til deyiladi. Mashina tili esa eng pastki darajali tildir.
Mashina tili bu sonlardan iboratdir, Masalan: 010110100010101 Dasturlash
tillari 2 ta katta guruhlarga bo'linadi, Quyi va Yuqori darajali dasturlash tili. Quyi
darajali dasturlash tili ancha murakkab bo'lib ular juda maxsus sohalarda
ishlatiladi va ularning mutaxassislari ham juda kam. Chunki quyi dasturlash
tillari (masalan: assembler) ko'pincha miktoprotsessorlar bilan ishlashda kerak
bo'lishi mumkin. Odatda turli dasturlash ishlari uchun yuqori darajali dasturlash

tilidan keng foydalaniladi. EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) endi yuzaga
kelgan paytda programma tuzishda, faqat mashina tillarida, ya'ni sonlar
yordamida EHM bajarishi kerak bo'lgan amallarning kodlarida kiritilgan. Bu
holda mashina uchun tushinarli sanoq, sistemasi sifatida 2 lik, 6 lik, 8 lik sanoq
sistemalari bo'lgan. Programma mazkur sanoq sistemasidagi sonlar vositasida
kiritilgan. Yuqori darajali dasturlashda, mashina tillariga qaraganda mashinaga
moslashgan (yo'naltirilgan) belgili kodlardagi tillar hisoblanadi. Belgilar
kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari shundaki, unda mashina kodlari
ularga mos belgilar bilan belgilanadi, hamda xotirani avtomatik taqsimlash va
xatolarni tashhis qilish kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til - ASSEMBLER
tili nomini oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java,
C++, Python) vositasida amalga oshiriladi. Bu dasturlash tillarining semantikasi
odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Ko'p
ishlatiladigan dasturlash tillari. Biz hozir biladigan va ishlatadigan tillarning
barchasi shu guruhga mansub. Ular insonga "tushunarli" tilda yoziladi. Ingliz
tilini yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari mumkin.
Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar kiradi(ko`pchiligi
hozirda deyarli qo`llanilmaydi). Eng birinchi paydo bo`lgan tillardan to hozirgi
zamonaviy tillargacha ishlatish mumkin. Lekin, hozirgi web texnologiya orqali
ishlaydigan tillarda(PHP, ASP.NET, JSP) bunday dasturlar tuzilmaydi. Chunki
bunday dasturlarning ishlashi uchun yana bir amaliy dastur ishlab turishi kerak.
Hozirda, amaliy dasturlar, asosan, Visual C++, C#, Borland Delphi, Borland C++,
Java, Phyhon kabi tillarda tuziladi. O`zbekistonda ko`pchilik Delphi dan
foydalanadi. Buning asosiy sababi: soddaligi, komponentlarning ko`pligi,
interfeysining tushunarliligi va h.k. Delphida birinchi ishlagan odam ham
qanaqadir dastur tuzishi oson kechadi. Lekin, Windows da dasturning asosiy
ishlash mohiyatini ancha keyin biladi(komponentlarning ko`pligi va API

funksiyalari dasturda ko`rsatilmasligi uchun). Yana bir tarafi, Delphi(Pascal)
operativ xotirani tejashga kelganda ancha oqsaydi. Unda o`zgaruvchilarni
oldindan e'lon qilib qo`yish evaziga ishlatilmaydigan o`zgaruvchilar va massivlar
ham joy olib turadi. Eng keng tarqalgan dasturlash tili(Windows OS ida)
Microsoft Visual C++ tilidir. Ko`pchilik dasturlar hozirda shu tilda tuziladi.
Umuman olganda, C ga o`xshash(C-подобный) tillar hozirda dasturlashda
yetakchi. Deyarli hamma zamonaviy tillarning asosida C yotadi. Bundan
tashqari, Turli komputer o'yinlari tuzishda yoki kichik hajmdagi dasturlar
tayyorlashda LUA script yoki JavaScript tillari ham keng ishlatilmoqda. Biz sizga
xozirgi kunda keng tarqalgan desktop dasturlashda ishlatiladigan dasturlash
tillaridan bazilari haqida aytib o'tamiz: Delphi (talaff. délfi) — dasturlash
tillaridan biri. Borland firmasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Delphi dasturlash
tili ishlatiladi va avvaldan Borland Delphi paketi tarkibiga kiritilgan. Shu bilan bir
qatorda 2003-yildan hozirgacha qoʻllanilayotgan shu nomga ega bulgan. Object
Pascal — Pascal tilidan bir qancha kengaytirishlar va toʻldirishlar orqali kelib
chiqqan boʻlib, u ob'yektga yoʻnaltirilgan dasturlash tili hisoblanadi. Avvaldan
ushbu dasturlash muhiti faqatgina Microsoft Windows amaliyot tizimi uchun
dasturlar yaratishga mo'ljallangan, keyinchalik esa GNU/Linux hamda Kylix
tizimlari uchun moslashtirildi, lekin 2002-yilgi Kylix 3 sonidan so'ng ishlab
chiqarish to'xtatildi, ko'p o'tmay esa Microsoft.NET tizimini qo'llab quvvatlashi
to'g'risida e'lon qilindi. Lazarus proekti amaliyotidagi (Free Pascal) dasturlash
tili Delphi dasturlash muhitida GNU/Linux, Mac OS X va Windows CE
platformalari uchun dasturlar yaratishga imkoniyat beradi. Visual Basic
(talaffuzi: "Vijual Beysik") – Microsoft korporatsiydan dasturlash tili va uning
uchun dasturlash muhitdir. U BASICdan ko`p tushunchalar oldi va tez rasmli
interfeys bilan dasturlar taraqqiyot ta`minlaydi. Oxirgi versiya 6.0 1998 yilda
reliz kelishdi. Microsoftdan voris Visual Basic .NET 2002 yilda paydo bo`ldi. Java

dasturlash tili - eng yaxshi dasturlash tillaridan biri bo'lib unda korporativ
darajadagi mahsulotlarni(dasturlarni) yaratish mumkin.Bu dasturlash tili Oak
dasturlash tili asosida paydo bo'ldi. Oak dasturlash tili 90-yillarning boshida Sun
Microsystems tomonidan platformaga(Operatsion tizimga) bog'liq bo'lmagan
holda ishlovchi yangi avlod aqlli qurilmalarini yaratishni maqsad qilib harakat
boshlagan edi. Bunga erishish uchun Sun hodimlari C++ ni ishlatishni
rejalashtirdilar, lekin ba'zi sabablarga ko'ra bu fikridan voz kechishdi.Oak
muvofaqiyatsiz chiqdi va 1995-yilda Sun uning nomini Java ga almashtirdi, va
uni WWW rivojlanishiga hizmat qilishi uchun ma'lum o'zgarishlar qilishdi. Java
Obyektga Yo'naltirilgan Dasturlash(OOP-object oriented programming) tili va u
C++ ga ancha o'xshash.Eng ko'p yo'l qo'yildigan xatolarga sabab bo'luvchi
qismalari olib tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirildi. Java kod
yozilgan fayllar(*.java bilan nihoyalanuvchi) kompilatsiyadan keyin bayt
kod(bytecode) ga o'tadi va bu bayt kod interpretator tomonidan o'qib
yurgizdiriladi. C++ (talaffuzi: si plyus plyus) — turli maqsadlar uchun
mo‘ljallangan dasturlash tili. 1979-yili Bell Labsda Biyarne Stroustrup
tomonidan C dasturlash tilining imkoniyatlarini kengaytirish va OOP(object
Oriented Programming) xususiyatini kiritish maqsadida ishlab chiqarilgan.
Boshida „C with Classes" deb atalgan, 1983-yili hozirgi nom bilan yaʼni C++ deb
oʻzgartirilgan. C++ C da yozilgan dasturlarni kompilyatsiya qila oladi, ammo C
kompilyatori bu xususiyatga ega emas. C++ tili operatsiyon tizimlarga aloqador
qisimlarni, klient-server dasturlarni, EHM oʻyinlarini, kundalik ehtiyojda
qoʻllaniladigan dasturlarni va shu kabi turli maqsadlarda ishlatiladigan
dasturlarni ishlab chiqarishda qoʻllaniladi. Quyidagi jadvalda programmalash
tillari haqida ma'lumotlar keltirilgan. Quyidagi jadvalda programmalash tillari
haqida ma'lumotlar keltirilgan.

XULOSA
Ko'rib turganimizdek, ikkilik qidirish chiziqli qidirishdan ko'ra samaralidir,
chunki har safar biz qolgan massivning yarmini qidirishimiz kerak.
Ikkilik qidirish algoritmi ishlashi uchun array saralangan bo’lishi shart. Chiziqli
qidirish algoritmida esa bu narsaga hojat yo’q. Aynan shu jihati bilan chiziqli
qidirish algoritmi ikkilik qidirishdan ko’ra ustunlik qilishi mumkin. Chunki ba’zi
holatlarda ma’lumot saralanmagan bo’lishi va uni saralash ko’proq vaqt olib
qo’yishi mumkin.
Vikipediyaga ko'ra, o'rash uchun: kompyuter fanida algoritmlarni kirish vaqti
kattalashgan sari ularning ishlash vaqti yoki makon talablariga qarab tasniflash
uchun katta O yozuvi ishlatiladi. Bu funktsiyalarni o'sish sur'atlariga ko'ra
tavsiflaydi. Shunday qilib, chiziqli qidirish uchun, massivning kattalashishi bilan
ishning eng murakkab holati O (n) bo'ladi.
Ikkala chiziqli va ikkilik qidirish algoritmlari dasturga qarab foydali bo'lishi
mumkin. Agar massiv ma'lumotlar tuzilishi bo'lsa va elementlar tartiblangan
tartibda joylashtirilsa, ikkilik qidiruvga ustunlik beriladi tezqidirish. Agar
bog'langan ro'yxat ma'lumotlar tuzilishi bo'lsa, elementlarning qanday
joylashtirilganligidan qat'i nazar, ikkilik qidiruv algoritmini to'g'ridan-to'g'ri
amalga oshirish mumkin emasligi sababli chiziqli qidirish qabul qilinadi.
Odatiy Ikkilik qidiruv algoritmini bog'langan ro'yxatga kiritish mumkin emas,
chunki bog'langan ro'yxat dinamik xarakterga ega va o'rta element aslida
qaerga berilganligi ma'lum emas. Shunday qilib, bog'langan ro'yxatda ishlashi
mumkin bo'lgan ikkilik qidiruv algoritmining o'zgarishini loyihalashtirish

talablari mavjud, chunki ikkilik qidiruv bajarilishida chiziqli qidiruvga qaraganda
tezroq.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Cms.tuit.uz ma’ruza matnlari;
Internet saytlar;
sqlservertutorial.net;
jquery-az.com;
w3schools.com;
metanit.com;
Wikipediya.com;
Texnoman.uz;

Zamonaviy dasturlash texnologiyalari C#

Купить