Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 68.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 28 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Физическая культура

Продавец

Bohodir Jalolov

«11-12 ёшли футболчиларни чидамлилигини ривожлантириш»

Купить
« 11-12 ёшли футболчиларни чидамлилигини ривожлантириш » МУНДАРИЖА КИРИШ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, I -боб. ИЛМИЙ ВА УСЛУБИЙ АДАБИЁТЛАР ТАХЛИЛИ 1.1. Футболчиларда чидамлиликни тарбиялаш хусусиятлари,,,, 1.2. Ўрта масофага югуриш 11-12 ёшдаги футболчиларни чидамлилигини тарбиялашда асосий восита сифатида,,,,, 1.3. 11-12 ёшли футболчиларни чидамлилигини тарбиялашнинг оралиқ методи,,,,,,,,,,,,,,,, 1.4. 11-12 ёшли футболчиларни чидамлилигини тарбиялашда узоқ давомий иш методи,,,,,,, ИЛМИЙ ТАДҚИҚОТ ИШНИ ВАЗИФАЛАРИ, УСУЛЛАРИ ВА ТАШКИЛ ҚИЛИНИШИ,,,,, Тадқиқотни вазифалари Тадқиқотни усуллари Тадқиқотни ташкил қилиниши Илмий услубий адабиётларни тахлили II -боб. ТАДҚИҚОТ ИШНИ НАТИЖАЛАРИ ВА ТАХЛИЛИ 2.1. 11-12 ёшли футболчиларнинг чидамлилик сифатини ўсиш динамикаси,,, 2.2. Чидамлилик юкламанинг хажми,,,, ХУЛОСА ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР К И Р И Ш Замонавий футболда, қисқа муддатда суст шиддатли, кўп бор такрорланувчи жараёнлар паст шиддатли қисқа муддатли иш оралиқлари билан алмашириладиган шароитда нафас олиш жараёнлари умумий қувват ишлаб чиқаришда мухим ўринга эга бўлиб бормоқда. Ўтиш жараёни 40 дақиқа самарадорлигини юксак даражда сақлаб қолиш футболчиларни жисмоний тайёргарлигига, иш қобилиятига, яъни узоқ вақт давомий иш бажариш қобилиятига узвий боғлиқдир. Бизларга маълумки, футболда ўйин жараёни гохо максимал тезликда, гохо ўртача ёки секин тезликда ёки қисқа шиддатда “тўхташлар” билан алмашиниб туради. Бинобарин, юкламаларга бериш футболчиларнинг хам “аэроб”, хам “анаэроб” имкониятлари намоён бўладиган иш қобилияти билан белгиланади. Мустақил Ўзбекистон 20 ёшда. Бу ўтган давр мобайнида футболчилар ва мураббийларн ўрта ва олий жисмоний тарбия ва спорт таълимотига эга мураббийлар, мутахассислар ўқув машғулот ишларни олиб бормоқда. Мамлакатимизда таълим тизимини такомиллаштириш Ватан равнақини таъминлайдиган ёш авлодни тарбиялаб вояга етказиш масалаларига жиддий эътибор берилмоқда. Бу борада “Таълим тўғрисида”ги қонун хамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”ни қабул қилиш катта ахамиятга эга. Ўзбекистон Президенти И.А.Каримовнинг ташаббуси ва қўллаб-қувватлаши натижасида жисмоний тарбия ва спорт мамлакатини ижтимоий ривожлантиришнинг устувор масалаларидан бирига айланди. Хукуматнинг жисмоний тарбия ва спортни, жумладан футболни тобора ривожлантириб боришга йўналтирилган қарори бунинг ёрқин далилидир. Президентимиз, айниқса болалар ва ўсмирлар спортининг оммавий турларини кенг тарғиб қилишга алохида эът шакллантириш, мактабгача тарбия муассасалари ва умумтаълим мактаб хамда бошқа ўқув юртларининг асосий вазифаси хисобланади” дейилган. Чидамлиликни ошириш учун бир қатор мутахассис олимлардан (Набатинова М.Я.) ўз услубиятини тавсия этган. Ёш футболчиларда умумий чидамлиликни тарбиялашга кўпроқ эътибор бериш лозим, чунки 90 дақиқали футбол ўйинида нафақат тезкорлик, чаққонлик, техник тайёргарлик керак, бунда асосан футболчига умумий чидамлилик керак. Чидамлилик даражасини ошириш, биринчидан юрак қон томир фаолиятини кўпайтиришни, иккинчидан, организмни бошқа функционал тизимлари фаолиятини хам оширади. Учинчидан, машғулот ёки ўйин фаолияти жараёнида пайдо бўладиган қувватни тежаб тергаб сарфлашни кўзда тутади. Мавзуни долзарблиги. Замонавий футбол мусобақаларида рақобатни тобора кескинлашиб Мақсади: 11-12 ёшдаги футболчиларни тарбиялаш ва жисмоний тайёрлашда аввало мураббийларни футболга оид замонавий билимлар, хамда илғор усуллар, янги педагогик технологиялардан қуроллантириш. Кенг омиллар, футбол усталарига ўринбосарлар тайёрлаш замон талабларидан келиб чиқиб ёндашиши хамда ўқув машқ жараёнини сифат жихатдан янги кўтариш. Натижада жахон футбол даражасига жавоб берадиган футболчиларни тарбиялаш. Ўзбекистоннинг иқлим шароитидан келиб чиқиб, 11-12 ёшдаги футболчиларнинг машғулотларини рационал режалаштириш. Тадқиқотни объекти. Қарши шахар хамда футбол мактаб интернатининг 1999-2000 йилда туғилган 5-6 синф ўқувчиларини чидамлилигини тарбиялашга қаратилган, жисмоний тарбия дарси ва махсус футбол дарсида олиб бориладиган машғулотлар. Жисмоний тарбия дарсида 5-6 синф жисмоний тарб I -боб. ИЛМИЙ-УСЛУБИЙ АДАБИЁТЛАР ТАХЛИЛИ 1.1. Ёш футболчиларда чидамлиликни тарбиялаш хусусиятлари Мактаб ўқувчиларида чидамлиликни тарбиялаш муаммоси мамлкатимизда ва чет элда илмий тадқиқотлар предмети сифатида бир қатор мутахассис олимлар (8) томонидан илгари сурилган. Улар мазкур харакат сифати чидамлиликка «Организмни чарчашга қарши кураш, яъни чарчаш вақтини орқага сурувчи ёки чарчаш жараёнини келтириб чиқарадиган омилларнинг пайдо бўлишига зид равишда иш фаолиятини давом эттириш», хусусиятига таъриф беришган. Кейинги вақтларда чидамлилик тушунчаси бирмунча кенгайди. Бунга сабаб унга ташқи ва ички салбий омиллар харакатидаги барқарорлик хам келиб қўшилди. Чидамлилик организмининг мехнат қобилиятини сақлаш муддатининг давомийлиги ва унинг чарчаш ёки ташқи мухитининг салбий омиллари (ю жисмоний сифатлар тезлик ва чидамлиликнинг синтези хисобланади (39,41,42), бу иккин сифат спорт махорати деган сайин олиб бориладиган махсус куч билан мустахкам алоқададир. Футболчиларнинг чидамлилиги деганда ўйиннинг бошидан охиригача ўйин фаолиятини хеч бўшаштирмасдан давом этира олиш қобилиятига айтилади. Умуман олганда чидамлиликни яна толиқишга қарши тура олиш қобилияти дейиш хам мумкин. Спорт амалиётда толиқишни тур тоифага ажратиш мумкин булар: ақлий, сенсор, эмуционал, жисмоний толиқишдир. Бу тўрт толиқиш хамма футболчилар учун хам хосдир. Табиийки, булар ичида жисмоний толиқишнинг салмоғи кўпроқдир. Футболчиларда чидамлиликни тарбиялаш усулиятига тўғри ёндашиш учун спортчилар ўйин фаолияти табиатини ва ўйин пайтида уларнинг зиммасига тушадиган юкламани хисобга олиш зарур. Маълумки фарқлаш лозим. Футболчиларнинг умумий чидамлилиги деганда одатда ишларни хатто бир биридан жиддий тафовути бўлган ишларни ўртача даражада ёки ошмасдан узоқ ват бажара олиш қобилияти тушунилади. Махсус чидамлилик футболчилардан талаб этилган суратни (теннис) ўйини охиригача сақлаб тураолиш қобилиятида намоён бўлади. 800, 1000, 1500 ва 2000 метр масофага югуришга ихтисослашган спортчилар унга тезкор бўлмасликлари мумкин ва айни вақтда жуда- жуда чидамли бўлишлари лозим. Умумий чидамлиликни ривожлантириш учун одатда узоқ вақт харакат қилиш билан боғлиқ машқлардан фойдаланилади. 800-2000 м га тез юриш, югуриш 3-5 км га, чанғида юриш, узоқ масофага сузиш, 100-130 км. турникларга чиқиш ва хакозо. Бу машқлар ўртача суръатда холи спортчилар тайёргарлик даврининг дастлабки босқичида эканида улар ха олимлар фикрлари билан таърифласак югуриш мушак фаолиятини хар қандай шакли каби муайян энергия сарфлашини талаб қилади, яъни организм мушаклар ёши учун энергияни кимёвий ўзгаришлардан олар экан. Нафас олиш билан боғлиқ ёки жараёнлар хаводаги кислород иштирокида ўтиб уларда озиқ-овқат моддалари (асосан углевод ва ёғлар) карбонат ангидрид ва сувга айлангунча оксидланади. Мазкур жараёнларнинг акси сифатида иш вақтида кўп кислород талаб қилинишини кўрсатиш мумкин. Анаэроб жараёнлар энергиянинг иккинчи манбаи бўлиб, улар атмосферадаги кислороднинг иштирокисиз содир бўлади. Анаэроб жараёнларга қуйидагилар киради: А – мушаклардаги фосфо органик бирикиб бўлиши креатинфосфатни парчаланиши; Б – глюколиз, яъни углеводларнинг ферментатив бўлиниши (у сут кислотаси хосил бўлиши билан тугайди). Хозирги жисмоний сифатлар даражасини бахолаш хақидаги масала катта ахамият касб эта бошлади. Айниқса чидамлиликка кўпроқ таянадиган спорт кунларида бу яққолроқ кўзга ташланмоқда (18). Олимлар фикрича, қобилиятларни ривожлантириш даражасини бахолаш оддий физиологик ўлчашлар йўли билан хам, эргометрик усуллар, яъни бажараётганда ёшни ташқи жихатдан ўзгартириш йўли билан хам амалга ошириш мумкин. Ташқи кўрсаткичлар мураббий ва спортга биргалигида иш кўраётгани учун хам мухим саналади. 800, 1500 м га ихтисослашган югурувчиларни масофага тайёргарлигини аниқлаб берадиган метрларга қуйидагилар киради: 3 км га югуриш, 800 м га югуришга (ёки 1500 м га) 400 м га югуриш масофа бўлгандаги тезлик захирасидан фойдаланиш (36). Бир-бирига яқин масофада натижага қўйиладиган меъёрий талаблар ишлаб чиқилган бўлиб, у кислород истеъмол қилишни хамда «масофа-вақт» алоқадорлигини тахлилига асосланиб критик тезлик тўғрисидаги тушунча киритилган (5,14,17,34). Мазкур тушунчани «критик шиддат» тушунчасини тасдиқлаш учун, келтирилган толиқиш эгри чизиқларни энерголитрик тадқиқотлари натижаларига тўла мувофиқ келади. Шунга кўра югурувчининг ишчанлик қобилияти Е  А-ВТ формуласи бўйича аниқлаш тавсия этилган (14). Бу ерда Е – умумий энергетик имкониятлар, А – кислородга бўлган қарздорлик катталиги В- дақиқада кислородни ўртача истеъмол қилиниши, Т-масофани югуриб ўтишга кетган вақт. Мисол тариқасида взиятни спортчиларни махсус чидамлилигини ривожлантириш устидан педагогик назорат иши амалга ошириш учун иккита тестни қўллаш етарлича маълумот беради. 400 м га югуриш натижаси ва юрак қон томир уруши (170 марта мину оралиғига нисбатан 68-75 минутга тўғри келса, юракни хажми 10-13 мл.кг ни ташкил этади. 1500 м га югуришда максимал кислород қарзи камроқ, яънги 35- 45% га тенг, аммо сўнгги 300-400 м масофани жуда тез югуриб ўтишда сут кислотаси 160-170 мг % гача кўтарилади. Максимал кислород истеъмол қилиш 80 мг.кг оғирликгача, юрак хажми эса 11- 13,3 мл.кг гача етади (43). Агар футболчи фаолияти кучли рухий зўриқиш вазиятида ва улкан хис хаяжон билан ўтишни хисобга оладиган бўлсак, бунга хам озмунча куч-қувват сарфланмайди. Бироқ ўйин фаолиятини тахлил қилиш шуни кўрсатадики, кучли харакат фаолиятидан кейин бўладиган танаффусларда умумий дастлабки холатни тиклаб олиш учун уларда етарли вақт бўлар экан. Бинобарин, ўйинчиларни худди ана шундай фаолият турига тайёрлаш керак. Баъзан машғулотдаги иш хажмига Футболчиларни нафас олиши чанғичи ёки стаер (узоқ масофага югурувчилар)нинг нафас олишидан ўзгачадир. Чидамлиликни тарбиялашда иродали сифатлар хам олдинги ўринларда туради. Мунтазам узоқ давом этадиган иш спортчилардан ички ва ташқи қийинчиликларни кучли, қатъий, зўр ирода билан енгишни, яъни «барқарор ирода сифатини» талаб қилади. Спортчи ноциклик характеридаги ишни бажарар экан, нисбатан қисқа вақт ичидаги қийинчиликни, аммо жадал такрорланадиган зўриқишни бошдан кечиради. Футболчилар ўйиндаги вазият талаби билан такрор-такрор тез югуришлардан кейин қаттиқ толиқиш фонида яна бирон бир жадал харакат фаолиятини бажариш бунинг устига баъзан хаво харорати баланд бўлган пайтда ўзини шунга мажбур этишни қанчалик оғир эканини яхши биладилар. Футболчиларни чидамлилигини тарбиялашда асосан орган умумий йўналтирилганини белгилашда қуйидагиларни хисобга олмоқ лозим. Махсус жисмоний тайёргарликни олимлар асосидаги «сурати» ўз таркибига тезлик имкониятлари йиғиндисини умумий чидамлиликни махсус чидамлиликни олади. Бу сифатларни 800 м га югуришга қўшган улушини 70% ни 15.000 м га югуришда эса 77% га тенг. Энг мухими махсус чидамлилик омили (800 м га югуришда 31%, 1500 м га югуришда эса 26,3% га тенг. 1.2. Ўрта масофага югришда 11-12 ёшдаги футболчиларни чидамлилигини тарбиялашда асосий восита сифатида Енгил атлетикада умумий махсус ва тезкор фарқланади. Футболчида хам мана шу уч гурух чидамлилик фарқланади. Умумий чидамлилик ўртача ва паст жадалликда узоқ давом этувчи ишларни бажара олиш қобилиятидир (29,35). Хар қандай спорт тури сингари футболда хам чидамлиликни намоён бўлишида ирода Биринчи босқичда машқлар жадаллиги даставвал ўртача бўлади. кейинчалик уларни давомийлиги ошириб борилади. Машқ қилиш жараёнини муайян босқичда иш давомийлигини қисқартириб бир вақтни ўзида унинг жадаллигини ошириш керак. Бу билан иккинчи босқич режалаштирилган спорт натижаларига эришиш учун зарур бўлган чидамлиликни ривожлантириш босқичи бошланади. Футболга эндигина қадам қўйиб ўз фаолиятинини бошлаётган ўсмирлар жамоада чидамлиликни ривожлантирувчи машқларни эхтиётлик билан бажариш керак. Машқ қилиш жараёнини бахолаш ва жисмоний тайёрлашни ошириш учун мунтазам равишда педагогик ва тиббий биологик тестлар қўланиши лозим (15,16,18,25). қулай шароитларда ўтказилган ва кучли таркибли жамоалар иштирок этган мусобақаларда қўлга киритилган (ва кучли таркибли) натижалар ёш футболчиларни спортга тезликда бажариш. Шу билан бирга машқ қилишда машғулотдаги тезликлар хам тегишли равишда ошиб бориши лозим, чунки мусобақалардаги ўртача тезликлар масофанинг вақтга нисбатан шахсий натижалар ўсиб боргани сари йилдан-йилга ортиб бормоқда. Умумий жисмоний тайёргарлик танланган спорт турида спортчининг функционал имкониятларини келгусида ривожлантириш учун асос яратади. Асосий машқ қилиш воситалари Жисмоний машқлар спорт тайёргарлиги воситалари сифатида уч гурухга бўлинади: асосий, махсус, умумривожлантирувчи. 1. Асосий машқлар ёш футболчи-спортчи ихтисослашган енгил атлетика турини қамраб олади. 2. Махсус машқлар зарурий харакат сифатларини ривожлантириш, харакатлар техникаси, тактикасини ўзлаштириш ва такомиллаштириш жараёнида қўлланилади. 3. Умумривожлантирувчи машқлар енгил атлетикачиларн (тажрибали) спортчи учун декабрдан апрел ойининг охиригача давом этади. Чидамлиликни ривожлантиришнинг биринчи босқичини асосий вазифаси организмни ишлаш жараёнига жалб қилиш хамда юрак қон томир ва нафас олиш тизимларини мустахкамлаш йўли билан уни юқори шиддатда ишлашга тайёрлаш бўлиб хисобланади. Биринчи босқичнинг асосий воситалари: залда ва табиий шароитда югуриш ва юриш, чанғида учиш. Машқлар шиддати даставвал ўртача бўлади. Кейинчалик уларнинг давомийлиги оширилиб борилади. Машқ қилиш жараёнининг муайян босқичида иш давомийлигини қисқартириб, бир вақтнинг ўзида унинг шиддатини ошириш керак. Бу билан иккинчи босқич режалаштирилган спорт натижаларига эришиш учун зарур бўлган махсус чидамлиликни ривожлантириш босқичи бошланади. Ўз фаолиятини эндигина бошлаётган ўсмирлар жамоаларида чид Умумий чидамлилик етарли даражада ривожлангач, иккинчи босқичга-махсус чидамлиликни ривожлантиришга ўтиш керак бўлади. Махсус чидамлиликни такомиллаштириш учун махсус машқлар ва спортчи ихтисослашган асосий спорт машқини (юриш, югуриш, сакраш, ирғитиш, тўсиқлардан ошиб ўтиш) мунтазам равишда кўп карра такрорлаб бажариш лозим. Махсус чидамлиликнинг ривожланиш даражаси юксак спорт натижаларига эришиш учун катта ахамиятга эга. Футболчини махсус машқ қилиш жараёни ўзига хос хислатлар бўлмиш чидамлилик, тезкор куч ва тезкорликни ривожлантиришдан иборат. Ушбу хислатлар параллел равишда ривожланади, бироқ асосий эътибор чидамлиликни ривожлантиришга қаратилади. Махсус чидамлиликни ривожлантириш мақсадида – махсус машқлар ва қийинлаштирилган шароитларда (қум бўйлаб юриш- югуриш, қорда югуриш, тоққа Бунда югуриш қадамининг таркибий қисмлари мураккаблаштирилади; сакраб-сакраб югуриш, сонни юқори-баланд кўтариб югуриш, майда қадам ташлаб югуриш каби машқлар. Мазкур машқларни бажариш билан боғлиқ бўлган кучланиш мушакларнинг бўшашиши учун қулай шароит яратади. Аралаш харакатланиш ва бир маромли суръатда давомли узлуксиз югуриш, машқ қилиш жараёни бошланишида спортчини янада жадал ва самарали тайёргарлик усулларига тайёрлаш мақсадида қўлланилади. Бироқ кўпгина югурувчилар алмашлаш ва такрорий югуриш усулларини машқ қилиш жараёнининг бошланишида қўллашади. Югуришнинг алмашлаш ва такрорий усуллари турли шароитларда хамда турлича изчиликда бажарилади. Бошқа усуллар юқорида келтирилган усулларнинг комбинациялари хисобланади. Масалан, алмашлаш-такрорий усул хозирги вақтда машқ қилишнинг иккита Енгил атлетика турларининг биринчи гурухи учун (100 м, 200 м, 400 м га югуриш; тўсиқлар ошиб югуриш, сакраш ва ирғитишлар) махсус чидамлиликни ривожлантиришнинг асосий воситаси – хафталик тренировкадаги машқ қилиш жараёнида асосий ва махсус машқларни кўп марта (чарчашга қадар) такрорлашдир. Иккинчи гурух учун турли шиддат ва вақт диапазонларида (оралиғида) чидамлиликни ривожлантиришнинг асосий воситаси – турли тезликда югуриш хисобланади. 1-кичик тезликда югуриш (томир уруши 130-140 ур  дақиқа:  Бадан қиздириш умумий чидамлиликни ривожлантириш ва кучни қайта тиклаш учун;  Тезликни пасайтирган холда югуриш (томир 1 дақиқада 150- 160 марта уриши)-умумий чидамлиликни ривожлантириш учун. 3. Ўрта тезликда югуриш (томир уруши 160-170 марта  дақиқа)  Махсус чидамлиликни ривожлантириш учун. 4 харакатли ва суръатли югуриш. Табиий шароитда югуриш умумий йиллик машқ хажмининг 90% ча бўлган қисмини ташкил этади. Махсус чидамлиликни ривожлантириш учун машқни катта тезликда бажариш керак. Битта машғулотда сутъатли югуришдаги масофа бўлаклари ёки тезланишларнинг умумий узунлиги спортчиларнинг ихтисослашган имасофа узунлигидан катта бўлиши лозим (41,42). 400-800 м га югурувчилар учун эталонли масофа 0 100 м.; 1500- 3000 м га югурувчилар учун – 150-200 м.; 5000 м – 10000 м га югурувчилар учун масофа – 400 м. 400 м га югурувчилар учун тезлик захираси қуйидагича бўлади: 100 м ли масофада яхши натижа 10,8 сония. 400 м ли масофага югуришни захираси 400 м – 47,6 дақиқа бўлади (51). Чидамлиликни ривожлантиришда қуйидаги учта машқ усулларидан фойдаланилади: 1-усул. Узлуксиз давомли югуриш. 2-у усул 5 та таркибий қисмдан иборат бўлиб, уларнинг ўзгариши турли вариантларни хосил қилади. 1. Масофа узунлиги. 2. Масофани югуриб ўтиш тезлиги. 3. Дам олиш оралиғини давомийлиги. 4. Дам олиш шакли (нофаол-турган-ўтирган холда фаол юриш ва х.к.). 5. қайта такрорлаш. Учинчи усул. Назоратли югуриш ва мусобақадан иборат. Бу усул спортчи организмига максимал талабларни қўяди. Бу усуллар ўзаро узвий боғлиқ бўлиб, уларнинг ўзаро нисбати мавсум давомида ўзгариб туради. Узлуксиз усулнинг асосий воситалари йиллик машқ қилиш жараёнининг умумий хажмида 90% ни ташкил этади. Тайёргарлик даврида уларнинг фоизи янада ортади, беллашув даврида эса узлуксиз ва беллашув усуллари воситаларининг хажми ортади. 1.3. 11-12 ёшли футболчиларни чидамлилигини тарбиялашнинг оралиқ методи Ўйинчининг ўйин пайтидаги хара махсулотлари нафас олиш жараёнида кучли стимулятор бўлиб хизмат қилади. Бунда СХ нинг энг юқори қиймати иш пайтида эмас, балки Ю.қ.С.ни пасая борилганда, яъни қисқа дам олиш пайтида юзага келадики, бу кислороднинг кўпроқ истеъмол қилинишига олиб келади. Иш вақти ва дам олиш қатъий равишда маълум тартибга солинган тренировка услуби интервал (оралиқ) услуб деб номланади. Юклама ана шу услуб бўйича бажарилганда Ю.қ.С. минутига 180-200 марта бўлиши лозим, дам олишнинг сўнгги палласида эса минутига 120-140 мартадан ошмаслиги керак. Иш ва дам олиш вақти дарснинг мақсадига мувофиқ равишда белгиланади. қуйида келтирилган тренировканинг интервал услуби вариантларидан футболчиларнинг иш қобилиятини яхшилашда фойдаланилса иш қобилиятини интервал (оралиқ) услуби вариантларидан футболчиларнинг иш қобил серияда 5 марта такрорлаш 6. Дамолиш вақти Сериялар орасида 2-4 дақиқа Сериялар орасида 3-4 дақиқа 3-4 марта такрорлаш Интервал услубидаги тренировка машқлари югуришдангина иборат бўлиб қолмаслиги лозимки, бунда эпчилликни тарбиялаш техник ва тактик махоратни такомиллаштириш билан ёнма-ён, яъни биргаликда таъсир этиш услуби бўйича борсин. Футболчиларни иш қобилиятини оширишга кўмаклашувчи машқлар. Машғулотни интервал (оралиқ) усулини биринчи кўриниши. А. тўпсиз машқлар: 1. 50-60 см ли баланд ерга (ёнламасига нарвон зинапояси, трибкна ўриндиғи ва бошқаларнинг ёнига) туриб 15 сония давомида максимал тезликда сакраб чиқиб ва сакраб тушиш машқи. Дам олиб бўлгач, бошқа ёнбош билан бажариш. 2. Дарвоза чизиғидан бошлаб 5 сония давомида доира бўлиб ёки футбол майдони бўйлаб тез югуриш. 3. 5-7 метр «чўққайиб ўтиринг!», «сакранг!», «орқа билан!» ва бошқалар – 15 сония давомида. Б. Тўп билан бажариладиган машқлар. 1. Тўп билан ён томондаги чизиқ бўйлаб 16-20 м га бурчакдаги байроқ томонга тез югуриш, тўпни дарвоза ёнига отиш, тезда бурилиб старт жойига ўта тез қайтиш 7-9 сония. 2. Девор ёки батутдан 13-16 метр нарида деворга параллел иккита устунча (улар 3 метр оралатиб) қўйилган. Тўпни деворга уриш ва устунлар атрофидан «саккиз» рақамини хосил қилиб айланиб ўтиш. 3. Жуфт бўлиб бажариладиган машқлар шерикларининг биттаси гимнастика ўриндиғини олдида, иккинчиси қарама-қарши томонда, ўриндиқдан 3-4 метр нарида қўлида тўп ушлаб туради. У қўлидаги тўпни шундай отадики, шериги сакраб туриб, тўпни унинг қўлига қайтариб юбора олсин. Бунда сакровчи скамейкадан хатлаб ўтади, иккинчи сакрашда да 1. Юқорига сакраб югуриш, 90 0 (градусга) бурилиш – йўрғалаб югуриш 90 0 га бурилиш ва бошқалар. 2. Томонлари 20 м дан оралатиб қўйилган иккита устунга, иккинчиси томонида 30-40 см ли тўсиқ, учинчи томонда 30-40 см тўсиқ, учинчи томондан хеч қандай тўсиқ йўқ. 3. Мокисимон югуриш. Узунлиги 21 м келадиган масофа, уни 7 метрдан қилиб чегаралашган. Шуғулланувчилар навбатма-навбат хар бир назорат чизиққача уч марта югуриб бориб, старт жойига қайтадилар. 4. Тўсиқлардан югуриб ўтиш. Футболчи старт олганидан сўнг 5 м дан яна старт жойига қайтади, у яна тезлашиб хар бир томони тенг бўлган (томонлари 3 метр келадиган) уч бурчак шаклида турган учта устундан айланиб ўтиб, баландлиги 30-40 см келадиган тўсиқ олдига югуриб келади (тўсиқ хар бирининг ораси 2 метрдан оралатиб қўйилган) ва тез югуриб старт 2. Ўртадаги чизиқлдан 10-15 метр нарида қанот томонда 3 метрдан оралатиб 4 та устун ўрнатилади. Охирги устундан кейин 2-3 та тўп қўйилади.Ўйинчилардан бири устунга рўпара бўлиб келади, бир оздан кейин бошқаси марказни мўлжаллаб старт олади. Биринчиси тўртта устунни айланиб ўтади ва битта тўпни олади, уни дарвоза чизиғигача ўйнаб боради хамда дарвоза бўйлаб ўқдай тепади. 3. Тўпни марказдан югуриб келаётган ўйинчи олиши керак. Шундан кейин ўйинчилар жойларига борадилар. Тўпни олгани уни жарима майдони бурчагига узатади, ўзи тез югуриб старт олган жойига қайтади. Тўпни ўқдай узатган ўйинчи айланиб, тепадан келаётган тўпни оширишга харакат қилади; тез югуриб, кейин тўпни устун олдига олиб келади ва уни шу ерда қолдиради, ўзи майдон марказидан старт олган жойига тез югуриб қайтади. 4. Ўртадаги пайт шериги тўпни дарвозага уради-да, жарима майдонининг бошқа бурчагига харакатини давом эттиради. 180 0 ли бурчак билан бурилган Б ўйинчи бошқа тўпни олади ва уни шериги томонга олиб келади. Яна шу комбинациядан кейин А ўйинчи тўпни дарвозага тепади, иккала ўйинчи жарима бурчаги томонга юради, у ердан тўсиқлар томонга бурилиб, узоқ ва тез югуриб старт жойига боради, кета туриб иккала тўсиқдан сакраб ўтишади. 5. Учлик ўйин. Иккита дарвоза бир-биридан 20-30 метр узоқликда жойлаштирилади. Хар бир дарвоза ёнида (А ва Б) ўйинчи бор, учинчи (В) ўйинчи бир дарвоза ёнида ўйин бошлайди. Хар бир дарвоза ёнида 2-3 тадан тўп бўлади. Масалан, А ўйинчи тўпни қарши томондан дарвоза ёнида турган В ўйинчига узатади, у хам тўп билан харакатни бошлайди ва йўлда кета туриб, А ўйинчини алдаб ўтишга харакат қ бу пайтда тўпни жарима майдони радиаусига узатади ва В ўйинчи томонига югуради. В ўйинчи тезлик билан тўпни тўғридан-тўғри дарвозага уради ва харакатни дарвоза майдонининг бурчагига томон давом эттиради. Бундай «айланма» ўйин юқори суръат билан тўхтовсиз бажарилади. Машқларнинг характерларидан кўриниб турибдики, уларнинг қийинлиги фақат иш ва дам олишнинг қатъий белгиланган миқдорида эмас, балки футболчиларнинг ўз харакат йўналишини кескин ўзгартиришида, сакраш харакатларини бажаришида, яъни машқ ичига худди футболчиларнинг ўйин фаолиятига ва ўйин характерига мос тўсқинликлар киритишидадир. Интервал услубли машғулотнинг 3-кўриниши: Тренировканинг бу варианти доим тўп билан бажарилади ва у қўшма, яъни футболчиларнинг чидамлилиги, ўйин техникаси ва такомиллаштириладиган услубдан унча фарқ қи бўлади. Хар бир бўлимнинг бошланишида ўйинга янги рақиб, яъни аввал А жамоаси, сўнг Б жамоаси, кейин яна А жамоаси киритилади. 3. Гандбол ўйини. Бу ўйинда тўпни ерга уриш хам, қўлда кўтариб юриш хам мумкин эмас, уни фақат ошириш мумкин; тўп кичик дарвозага фақат бош билан уриб киритилади. Ўйин 5 дақиқа давом этади. 4. Иккита жарима майдонидаги участкага иккита дарвоза ва дарвозабон қўйиб ўтказиладиган ўйин. 5 кишидан иборат иккита жамоа майдоннинг хамма ерида ўйнаш хуқуқига эга. Майдоннинг исталган нуқтасидан бош ва оёқ билан юқоридан гол урилади. Ердан эса ўз жарима майдонидагина уриш мумкин. Ўйин 5 дақиқа давом этади. Машғулотнинг интервал услубий юкламаси ва дам олиш вақтига қатъий амал қилишни талаб этади, шунинг учун мураббий тренировкани қатъий равишда секундомерга қараб туриб олиб б Футболчилар чидамлилигини тарбиялашда кичик танаффуслар билан қисқа-қисқа такрорлар кўринишида бажариладиган анаэроб характерли юклама жуда самаралидир. Бироқ бу «қаттиқ» ишни бошлаш учун, аввал ўртача жадаллик билан узоқ давом эттириш натижасида юзага келадиган «юмшоқ замин» тайёрланган бўлиши лозим. Акс холда, интервалли (оралиқ) машғулот жуда мушкул оқибатларга олиб келиши, яъни организмда патологик ўзгаришларни пайдо қилиши мумкин. Бир меъёрдаги ва ўзгарувчан тренировка услублари, шунингдек, «фартлек» услублари узоқ давом этувчи иш услубларига кирадики, улар умумий тайёргарлик даврида хафтасига 4-6 марта қўлланиши керак. Шундай бажариб бўлсагина жадал ўтувчи қисқа такрорлар услубидан муваффақиятли фойдаланиш мумкин. Тўхтовсиз давом этадиган иш аввало ўртача жадалликда бир хил югуриш (1 Тезликни ошириш кислород «қарзини» кўпайтиради, бу қарз кейинги тезлашишгача қайтарилиши керак. Бундай иш футболчиларнинг нафас олиш имкониятларини янада яхшилайди. Нихоят, футболчилар машғулотида «фартлек» («тезкор ўйин») данфойдаланиш мумкин. «Фартлек» ўйинини мохияти шундаки, спортчи яна ўртача тезликда, одатда, баланд-паст жойлардан югуради, ўзининг холатига қараб маълум масофа бўлакларида жадалликни оширади. Югуришдан ташқари, нафас олиш имкониятларини эркин сузиш хам, сувдаги тўпли, тўпсиз ўйинлар хам жуда яхши оширади. Сув умумий чидамлиликни ошириш ва гигиеник таъсирдан ташқари, мушакларни ёқимли бўшаштиради, бундай холат эса оғир машқдан кейин организм фаолиятининг қайта тикланишини яхшилайди. қорда ўйнаш, чанғида учиш, қорда футбол ўйнаш хам узоқ муддатли иш сирасига киради. Икки ИЛМИЙ ТАДқИқОТ ИШНИ ВАЗИФАЛАРИ, УСУЛЛАРИ, ТАШКИЛ қИЛИНИШИ Илмий тадқиқот ишни вазифалари 11-12 ёшдаги футболчиларни жисмоний ривожланишини аниқлаш. 11-12 ёшдаги футболчиларни чидамлилигини тарбиялаш воситалари 11-12 ёшли футболчиларнинг субмаксимал зонада чидамлиликни ривожланиш динамикасини аниқлаш . Илмий тадқиқот усуллари Педагогик кузатиш усули Тест ишлабчиқиш Антропометрик кўрсаткич усули Математик-статистика усули Тадқиқотни ташкил қилиниши Илмий тадқиқот ишни Қарши шахар халқ таълими бўлимига қарашли футбол мактьаб интернатида таълим олаётган 5а-5б синфларида олиб бордик. Хар бир синфдан 11-12 ёшдаги 20 тадан ўқувчиларни танлаб олдик. . Илмий-услубий адабиётларни тахлили Илмий-услубий адабиётлар битирув малакавий ишнинг мақсадини, вазифаларини хал этишда, қўйилган вазифаларни амалга ташкил этишнинг умумий ва махсус қонуниятлари, усулиятлари, жисмоний ривожланишини аниқлаш усули (антропометрия) хамда махсус ёш футболчиларни тайёрлаш машқлари, тестлари, уларни ўтказиш хусусиятлари чуқур ўрганилди. Биз шу ўрганилган адабиётлар маълумотлари, кўрсатмалар, жадваллар турли мутахассис олимлар фикр ва мулохазаларига асосланиб шу илмий тадқиқот ишни олиб бордик ва иложи борича олдимизга қўйилган вазифаларни бажаришга харакат қилдик. ЎЙИН ТАКТИКАСИ ТУШУНЧАСИНИНГ ТАЪРИФИ Тактика деганда, уйинчиларнинг ракиб устидан галаба козонишга каратилган якка тартибдаги ва жамоавий харакатларини ташкил этиш, яъни жамоа футболчиларини аник ракибга карши муваффакиятли кураш олиб боришга имкон берувчи режа буйича узаро хамкорликда харакатланиши тушинилади. Тактикада мухими – максадга эришишни т боис, якка тартибдаги тактик такомиллашувсиз уйинга равонлик ва уйгунлик бахш этувчи аник жамоавий тактик харакатларни бажариш мумкин эмас. Футбол амалиётида техника ва тактика узаро узвий боглангандир. Кимга ва кай усулда туп узатиш, ракибни ютиш учун четлаб утишни куллаш ёки шерик ёрдамидан фойдаланиш, кайси лахзада дарвозага хужум килишни хал этиш давомида уйинчи тактик тафаккурни куллайди. Кабул килинган карордан сунг харакатни бажаргач эса, у узининг техник махоратини намоён этади. Демак, техника уйинчининг тактик режаларини амалиётга тадбик этиш воситаси булиб хизмат килади. Аъло даражадаги техник тайёргарлик турхи хил тактик харакатларни куллаш имконини беради. Футбол техникаси ракиб каршилигини енгишга ва уйинда зафар козонишга йуналтирилган якка тартибдаги гурухли ва жамоавий хара максади – муваффакиятни козониш учун барча уйинчилар харакатларини ташкил этиш ва ягона гояга буйсундириш хисобланади. Жамоавий харакатлар турли тизимлар ёрдамида ташкил этилади. Жамоа тизимида уйинчиларни жой-жойига куйиш охир окибатда улар бажарадиган турли уйин функцияларига боглик холдаги мажбуриятлари билан белгиланади. Муайян тизимларни куллаш оркали жамоа ракиби билан беллашувни енгиллаштиради. Уйин олиб бориш усулларининг тактика жихатидан турли- туманлиги аник ракиб имкониятларини хисобга олган холда турнир стратегияси ва тактикаси билан белгиланади. Жахоннинг энг сара жамоалари етарлича мустахкам химояга эга булган хужумкор футболга амал килади. Олий тоифадаги жамоа хужумкор харакатларни ташкил этишнинг энг камида 3-4 та тизимига эга булиши ва химояни етарлича даражада равон ташк утиш лозимки, уйинчиларнинг рухий тайёргарлиги уларни уйинлар ва машгулотлардаги харакатларни, шу харакатлар натижалари ва самарадорлигини белгилаб беради. Техника ва тактика каби омиллар хакида маълумотлар бир кадар камрокдир. Бунда бир нечта муаллифлар ишларига таянган холда фикр юритиш мумкин. Шуни такидлаш керакки, уларнинг купчилигида махаллий саволлар куриб чикилган: тупни ва тухтатиш техникаси, зарбалар техникаси, уйинчилар жойлашуви билан боглик тактик тизимлар Туп билан бажариладиган харакатлар. Туп олиб юриш. Мазкур тактик харакатни тупга эга булган уйинчи шериклари ракиблар билан «беркитилган»да ва тупни узатиш учун имкон булмаганда бажариш уринлидир. Бунда, уйинчи куйидаги максадларни кузлаган холда, майдон узунлиги ёки кенглиги буйлаб туп билан силжишни бошлаши керак: 1. Шерик 2-3 метр масофада, яъни бевосита хужум масофаси жойлашган химоячи билан тахмин килинган учрашув вактида хужумчи кескин тарзда харакат тезлигини оширади. Алдамчи харакатлар ёрдамида четлаб утиш – нисбатан катта булмаган уйин майдони шароитида яккакураш олиб боришнинг энг самарали воситаси хисобланади. Куйидаги чалгитиш харакатлари фаркланади: 1. Зарб билан чалгитиш. Уйинчи туп билан химоячига якинлашади ва ундан 3-4 м масофада ракибга караб кучли зарбани тахлиб килган холда оёги билан кенг силтаниш харакатини бажаради. Химоячи, одатда, зарбани узига олиш учун тиришади ва олдидан уйинчини утиб кетишга тезда жавоб бера олмайди. 2. Кетиш билан чалгитиш. Хужумчи туп билан тугри химоячи томонига харакатланади. Ундан 2-3 м масофада чапга кетишга таклид килиб, сунгра эса максимал тезликда химоячин 4. Зарба дарвозабон учун имкон борича кутилмаган булиши керак. 5. Тупни дарвозани ишгол килиш учун энг кулай вазият булган шерикка узатиш уринлидир. 6. Уйинчи турли зарба бериш усулларини билиши керак. Дарвозага бош билан зарба бера олиши жуда мухимдир, чунки бундай зарбалар юкорилатиб туп узатишдан сунг хужумни якунлашда купрок максадга мувофикдир. Узатишлар. Узатишлар – уйинчилар (2та) нинг узаро хамкорликда харакатланиши булиб, бунда бир уйинчи иккинчисига туп узатади. Узатишлар футболда якка тартибдаги ва жамоавий харакатлар уртасида узига хос оралик бугим булиб хизмат килади. Кимга качон ва кандай узатишни бажариш кераклигини хал этиш хамда кабул килинган карорни амалга ошириш оркали футболчи шахсий махоратини намойиш этади. Шу билан бир вактда, узатиш – 2-3 та спортчининг узаро хамко Турли узатишларни бажариш оркали хужумчилар химоячиларни холатини узгартиришга ундайди, яъни уларни гох олдинга силжишга (ён томон узатишлар), гох ён томонга якинрок силжишга мажбур килишади; шунингдек хужум йуналишини бир канотдан бошка канотга тезда узгартиришади (узун диоганал туп узатишлар). Куйидаги омиллар туп узатишларни самарали бажаришларга таъсир этади: - футболчининг техник махорати, майдонни кура олиш кобилияти (шериклари ва ракибларни жойлашуви), туп узатувчи уйинчини тактик фикрлаш кобилияти, унинг мазкур уйин вазияти шерикларидан кайси бирига ва кандай узатишни бажариш масадга муофик булишини тез ва тугри аниклаш кобилияти, шерикларни манёвр килиши ва туп узатаётган уйинчига «узини таклиф этиши» сони. Тўпсиз бажариладиган ҳаракатлар. Тупсиз бажариладиган харакатлар куйидагил вазиятларини канчалик тугри танлашига, мазкур вактда тупга эгалик килувчи футболчига нисбатан «таклифлар» килиши билан боглик булади. Барча холларда позицияни танлашда футболчи куйидаги омилларга амал килиши керак: - «очилишни» ракиб учун ктилмаган тарзда ва катта тезликда бажариши керак. Бу тупни олиш учун муайян вакт захирасини хосил килган холда, химоячидан узоклашиш имконини беради; - «очилиш» тупсиз харакат килаётган бошка шерикларни харакатларини кийинлаштирмаслиги керак; - тупга эга булган уйинчига хаддан ташкари якинлашиш тавсия этилмайди, бу хол хужум харакатларини ривожланишига салбий таъсир курсатади; - «уйиндан ташкари»холатига тушиб колмасликка катта эътибор каратиш керак. Ракибни чалгитиш – шерикни якка тартибдаги харакатланиши учун кулай шароит яратиш максадида, футболчини м Хар бир омилни алохида куриб чиккан холда, шу таъкидлаш жоизки, жисмоний тайёргарлик, техник тактик тайёргарлик ва психологик тайёргарлик билан узвий боглик булади. Бу богланишлар анчалик мустахкам булса, уйинчилар харакати шунчалик мукамаллашган булади. Уйинчиларни атлетик тайёргарлигит ва иш кобилиятлари шунчалик юкори даражада булади. Футбол жамоавий спорт уйинлари гурухига киради. Унинг учун – шериклар билан жамоавий хамкорликда ракибни енгишга йуналтирилган харакат фаолияти хослидир. Ташки сигналларни тез ва турлича узгариб туришини хисобга олган холда футбол уйинчи рухиятига юксак талаблар куяди. Демак, ташқи муҳитнинг турли таъсирига руҳиятини яхши мосланиши; рақиб ёки шерик харакатларини олдиндан сеза олиш асосида хароакатланишқ қобилияти ва ўйин кўникмаларини ижодий ёндашган тарзд Футболчиларнинг беллашув фаолиятини педагогик назорати ёрдамида якка тартибдаги ва жамоавий техник-тактик харакатлар ривожланишининг турли даражаларини бахолаш мумкин. 60-йиллардан бошлаб футболда қатор тадқиқот ишлари пайдо бўла бошлади. Уларда муаллифлар беллашув фаолияти жараёнида педагогик назоратни ташкил этиш бўйича ўз услубиятларини ишлаб чиқиб, спортчиларнинг жисмоний тайёргарлиги ва техник-тактик харакатлари самарадорлигини бахолашган. Ю.А.Морозов (1964,1968); Г.С.Зомин (1970), И.А.Кожбактиев (1979,2001); Соломонко (1976); Р.А.Акрамов (1977, 2001); В.Б. Пагиев (1977); Ю.А.Морозов, К.И.Бесков (1978); К.А.Шперлинг (1977); Г.А.Римашевский (1978); Г.М.Сергеев (1977); Р.И.Нуримов (1978,1998); Е.В.Скоморохов (1978); Г.А.Римашевский, С.А.Совин (1980); Ю.М.Арестов, М.А.Годик, А.И.Шамердин а) рақибни тўпни эгаллаб олишига тўсқинлик қилиш, яъни «ёпилиш» ни амалга ошириш. б) рақиб учун мўлжалланган тўпни эгаллаб олиш. «Ёпилиш» - рақиб тўпни эгаллашини қийинлаштириш учун мудофаа жамоаси ўйинчисини майдонда ўз вазиятларини ўзгартириб харакатланиш хисобланади. Рақибни ёпиш учун химоячи ўз дарвозаси билан ўйинчи орасидаги позицияни эгаллаши керак. Химоячи билан хужумчи орасидаги масофа тўп ва ўйинчини дарвоза томон яқинлашиши ёки ундан узоқлашишига қараб қисқари ёхуд ортиб бориши мумкин. Шунингдек, позиция химоячиниюгуриш тезлиги, якка курашаётган жуфтликлар кучи нисбати ва бошқа омилларга ҳам боғлиқдир. Тўпни эгаллаб олиш – имоячи яқинида жойлашган рақибга узатилган тўпни эгаллб олиш учун мудофаа жамоаси ўйинчиси томонидан бажариладиган харакатлардир. Уларнинг муваффақиятли бўлиш Якка курашда ғолиб келиш ёки енгилиш имоячилар тўпни эгаллашда зарурий восита ва усулларни танлаш ва қўллашда қанчалик тажрибали бўлишларига боғлиқ бўлади. Ўйин вазияти ва эҳтимолли оқибатларга боғлиқ равишда имоячи рақибдан тўпни тартиб олишнинг у ёки бу усулини танлайди. Тўпни уриб чиқариш, елка билан туртиш каби усулларни қўллаш мумкин. Тўп узатишга қаршилик кўрсатиш. Баъзан шугндай ҳолатлар бўладики, имоячи қулай вазиятни эгаллаган ўйинчига тўп узатишга қаршилик кўрсатиш керак бўлади. Мазкур ўйин вазиятида тўпни тартиб олишга уриниш ёки якка курашни бошлаш ножоиз хисобланади, чунки химоячининг омадсиз ҳаракатлари вазиятни янада кескинлашишига олиб келиши мумкин. Тўп суришга қаршилик кўрсатиш. Агар ҳимоячи тўпни эгаллаб ололмаса, ёки рақиб тўпни қабул қилиб олиш вақтида ундан тўпни торт тактик вазифаларни хал этувчи 2 та ёки бир нечта уйинчиларнинг харакатларидир. Уйин комбинациялар ва уларга карши харакатлар занжиридан иборат. Комбинациялар машк килиш машгулотлари жараёнида олдиндан тайёрланган ва импровизациялашган, яъни айнан матч давомида юзага келган булиши мумкин. Хар бир жамоа бугинлардан, яъни тактик бирликлардан иборат булиб, улар уйиннинг муайян боскичларида узаро хамкорликда тактик вазифалар хал этади. Комбинациянинг барча иштирокчиларини узаро келишган холда харакатланиши муваффакиятга олиб келиши мумкин. Хар бир жамоа бугинлардан, яъни тактик бирликлардан иборат булиб, улар уйиннинг муайян боскичларида узаро хамкорликда тактик вазифалар хал этади. Комбинациянинг барча иштирокчиларини узаро келишган холда харакатланиши муваффакиятга олиб келиши мумкин. Комбина дарвоза томон буралиб харакатланиши мумкин булсин. Бундай узатиш дарвозабон билан химоячиларни харакатини жуда кийинлаштиради. Ракиб дарвозасининг бевосита якинига жарима зарбаларидаги комбинация. I – вариант – дарвозага бевосита зарба бериш. Бунда купрок бурама зарбалар кулланилади, чунки, ракиблар одатда тупни йулини тусиш учун «девор» хосил килишади. Тупни дарвозанинг «девор» билан ёпиладиган кисмига узатиш уринлидир, чунки дарвозабон асосий эътиборини дарвозанинг тугри зарба учун очик булган кисмига каратади. II – вариант – шериклардан бирини дарвозани ишгол килиш учун кулай булган позицияга олиб чикиш. Жарима майдончасининг чап канотида уйинчини уйинга кириш комбинацияси курсатилган. №8 ва №9 уйинчилар узаро якин масофада жойлашган. №8 уйинчи зарбани бажариш учун туп ёнидан югуриб ута Куйидаги расмда №3 эхтиётловчи уйинчининг тугри жойланиши курсатилган. Ракиблар ярим химоячиси №10 тупга эгалик килмокда. №11 чекка хужумчи №2 химоячидан буш масофага узоклашади. №10 уйинчи шу ерга туп узатади. Бирок, №2 химоячини эхтиётлаш учун тугри вазиятни эгаллаган №3 химоячи чекк хужумчидан олдинрок тупга етиб келади. «Девор» комбинациясига қарши ҳаракати. «Девор» комбинациясига карши олишувда бу комбинация бажариладиган жойни хисобга олиш керак. Баъзида, мазкур комбинацияни амалга оширилиши учун буш жой колдирилмаслик максадида хужумчилардан бирини зич таъкиб этишдан воз кечиш ва минтакада уйин олиб бориш ёки мудофаа кучларини жарима майдончаси ёнида туплаш максадга мувофик булади. Биринчи узатилаётган тупни кабул килаётган ракибга нисбатан вазиятни танлаш мухим ахамиятга эга. «Чали 11-12 ёшли футболчиларнинг чидамлилигини ривожланиш динамикасини аниқлаш учун биз бешта махсус тест орқали 6 ой (2010 йил октябр, ноябр, декабр, ва 2011 й. январ, феврал, март) давомида “А” тажриба ва “Б” назорат гурухларининг чидамлилик ривожланиш динамикасини кўриб чиқдик. Бу натижалар асосан мураббийлар ёрдамида олинди. Бу маълумотларни 3 марта рўйхатга олдик, биринчи дастлабки сентябр ойида, иккинчи декабр ойида ва март ойида (2009 йилда) олиб борилди. Шу бешта тест натижалари “А” тажриба ва “Б” назорат гурухининг ўртача кўрсаткичи алохида-алохида жадвалга киритилди. 3-жадвал 90 сонияда югуриш натижа кўрсаткичи (20 10 -20 11 й.й.) Тест О й л а р сентябр декабр март 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 90 сонияда югуриш, метр ЭСЛАТМА: - А –тажриба гурухи -Б-назорат гурухи Юқорида ёзилган кўрсаткичлар хар бир гурухнинг ўртача кўрсаткичини билдиради. 4- жадвал 11-12 ёшли футболчиларни иккинчи тест (6 дақиқа югуриш ) ва 35 дақиқада югуриш билан юришни алмаштириш натижалари (20 10 -20 11 ўқув йили) Тест О й л а р сентябр декабр март 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 6 дақиқа да югуриб ўтиш, метр 5-жадвал 11-12 ёшли футболчиларни иккинчи тест (35 дақиқа югуриш) ва 35 дақиқада югуриш билан юришни алмаштириш натижалари (20 10 -20 11 ўқув йили) Тест О й л а р сентябр декабр март 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 35 дақиқа да югуриш билан юришни алмаш тириш, метр 6-жадвал 11-12 ёшли футболчиларда статистик чидамлилик 90 сонияда (ярим ўтириб туриш) кўрсаткич натижалари (6 ой давомида) Тест О й л а р сентябр декабр март 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 90 сония да ярим ўтириб туриш, марта 7-жадвал 11-12 ёшдаги футболчиларда 1000 м га кросс югуришда кетган вақт кўрсаткич натижалари Тест О й л а р сентябр декабр март 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 11 ёш 12 ёш 1000 метрга кросс югуриш, дақиқа сония II -боб. ИЛМИЙ ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРИНИНГ ТАХЛИЛИ 11-12 ёшдаги футболчиларда ўтказилган тажриба асосида қуйидагича тахлил қилишимиз мумкин. Тажриба «А» гурухини чидамлилигини ривожланиш динамикасини таблицадан кўриб чиқадиган бўлсак, олти ой давомида олиб борилган илмий тадқиқот натижалари қуйидагича бўлди. Ноябръ ойида олинган дастлабки натижаларга кўра «А» тажриба гурухининг кўрсаткичи 90 сонияда қанча метрга югуришини хисоблаб кўрганимизда 11 ёшдагиларнинг югуриб ўтган масофаси 378 м бўлса, назорат гурухиники 376 м га тенг эди, декабр ойида олинган натижа «А» гурухида 382 м га тенг, яъни 4 м га ошди. «Б» гурухининг кўрсаткичи 378 м га тенг, яъни 2 м га ошди. 20 11 йил март ойида олинган натижаси «А» гурухида 390 м га тенг бўлди, яъни 12 м га ошди. «Б» гурухининг натижаси 380 м га тенг, яън Бу маълумотлардан кўриниб турибдики, чидамлилик 11-12 ёшдаги футболчиларда махсус тестлар ёрдамида бироз бўлса хам яхши томонга ўзгарди, яъни махсус тестлар билан нафақат тўпсиз, балки тўп билан машқ қилдириш керак деб ўйлаймиз. 6 дақиқа давомида югуриш тести орқали 11-12 ёшдаги футболчиларнинг чидамлилигини ошириш мақсадида тадқиқот иш олиб бордик. Тадқиқот натижаси қуйидагича натижаларни кўрсатди. «А» тажриба гурухининг дастлабки натижаси 11 ёшлиларда 1266 м., декабр ойида 1280 м., март ойида 1290 м. ни ташкил қилди, яъни дастлабки натижадан 29 м га ошди, бу 6 ой давомида мураббийлар томонидан олиб борилган машғулотларнинг самарадорлигидан далолат беради. «Б» назорат гурухида шуғулланган 11 ёшли футболчиларнинг дастлабки натижаси 1268 м га тенг, декабр ойидаги натижаси 1269,5 метрга тенг «Б» назорат гурухини дастлабки натижаси 90 сонияда 88 марта бўлди, декабр ойида 89 марта бўлган бўлса, 2009 йил март ойида кўрсатган натижаси 90 мартага тенг бўлди, яъни дастлабкидан атиги 2 мартага ошди. 12 ёшдаги «А» тажриба гурухининг 90 сонияда ярим ўтириб туришни бажариши сентябр ойида 93 мартага бўлди, декабр ойида эса 96 марта бўлди, 20 11 йилнинг март ойида бу кўрсаткич 100 мартага тенг бўлди, яъни дастлабки кўрсаткичдан 6 ойдан сўнгиси 7 мартага ошди. «Б» назорат гурухининг сентябр ойдаги натижаси 90 мартага тенг эди, декабр ойида эса 91 марта бўлди. 20 11 йилнинг март ойидаги кўрсаткичи 93 марта бўлди, яъни 3 мартага ошганини кўрдик. Тажриба гурухи билан таққослайдиган бўлсак, «А» гурухида 7 мартага ошган бўлса, «Б» гурухида 3 мартага ошди, бу деган сўз 6 ойдан кейинги натижага э 11 ёшдаги «А» назорат гурухининг сентябр ойидаги натижаси 4.15.0 сонияга тенг бўлса, декабр ойида 4.17.0 сонияга тенг бўлди, март ойида 4.17.- сонияга тенг. 12 ёшдаги «А» назорат гурухини натижаси 4.10.0 сонияга тенг бўлди, декабр ойида 4.8.0 сонияга тенг, март ойида эса 4.45.0 га тенг бўлди, яъни дастлабки билан 6 ойдан кейинги натижа 5,5 – беш ярим сонияга яхшиланди. «Б» назорат гурухининг дастлабки натижаси 4.16.0 сонияга тенг эди, декабр ойида бу натижа 4.17.0 га тенг бўлди, март ойида эса 4.18.0 сонияга тенг бўлди. Бу гурухнинг 1000 м га югуришда «Б» гурухининг натижаси ўсиш эмас, балки 2 сонияга пастлашган (ёмонлашганлигига) гувох бўлдик. Х У Л О С А 1. Адабиётлар манбалари тахлилини 2. Чидамлилик сифати ўғил болалар 3. 11-12 ёшдаги футболчиларни чидамлилигини тарбиялашда субмаксимал қувват захирасида ишлаганда (машқларни) бажарганда бир текисда ривожланмаслиги физиологик жихатдан аниқланган, лекин футболчилар учун махсус тезкор- чидамлиликни тарбиялашда битирув малакавий ишда фойдаланилган бешта тест ёрдамида тезкор-чидамлилигини бирмунча ривожлантириш мумкин. 4. Ишимизда қўлланилган 90 сония вақт ичида югуриш, 6 дақиқа давомида хар бир шуғулланувчи (футболчи)нинг масофани югуриб ўтиши, 35 дақиқа давомида югуриш билан юришни алмаштириб олиб бориш, 90 сония давомида ярим ўтириб туриш хамда “Алпомиш” ва “Барчиной” махсус тестидаги 1000 м га кросс югуриши бўйича 6 ой давомида машғулот (тренировка) жараёнида фойдаланишимиз ама АМАЛИЙ ТАВСИЯЛАР (ТАКЛИФ) 1. 11-12 ёшдаги футболчилар иш қобилиятини оширишга кўмаклашувчи машқлар мажмуидан фойдаланиш. Тўпсиз машқлар 1-вариант: 50-60 см ли баландликка 15 сония давомида максимал тезликда сакраб чиқиш ва тушиш% 2. Дарвоза чизиғидан бошлаб 5 сония давомида доира бўлиб ёки футбол майдони бўйлаб тез югуриш. 3. 5-7 метр масофада турган шериклар бир-бирига қараб яқинлашиб келади ва бири умбалоқ ошади, иккинчиси унинг устидан сакраб ўтади, сўнг иккаласи иложи борича тез орқага қайтади ва уша харакатини ўрин алмашиб 10 сония давомида давом эттиради. 4. қалинлиги 100-120 см ли иккита тўсиқни 90 градус бурчак остида бир-бирига тақиб қўяди. Футболчи биринчи тўсиқдан сакрайди, иккинчисининг эса остидан ўтади, тезда орқага қайтади ва шу харакатларни тескарисига бажаради 10 сония дав 4. Дам олиш характери юриш юриш юриш 5. такрорлаш 5- такрорлашд ан иборат серия 10 мтагача такрорлаш 3-4 марта такрорлаш
Купить
  • Похожие документы

  • Jismoniy tarbiya boʻyicha maktabdan tashqari ishlari
  • Jismoniy tarbiya bilan shugʻullanuvchilarni moslashishi (adaptatsiya)
  • Jismoniy mashqlarni bajarishda yuklama va dam olishning oʻzaro bogʻliqligi
  • Katta guruhlarda jismoniy tarbiya mashgʻulotlarini oʻtkazish metodikasi
  • Qo’l to’pi sport turida sportchilarning tezkorlik sifatlarini tarbiyalash

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha