Abdulla Qahhor hikoyalarida xalq tasviri
![manfaatparastlik, ta’ma yashirinib yotadi”(O.Sharafiddinov. “Mag‘zi puch
so‘zlardan bir tosh nari qochh” O‘zAS, 15 sentyabr, 2000-yil).
Kompozitsiya estetik didning teranligini talab qiladi. Chunki u, albatta, badiiy
kompozitsiyada ham o‘zligini topadi.
“Masalan ,ikki sevishgan yigit va qiz maysazorda uchrashib, g‘aroyib his-
tuyg‘ularini bir-birlariga izhor etayotganda ma’shuqaning oyoqlari daf’atan
toshbaqaga tegib ketishi mumkin. Ammo o‘sha g‘aroyib his-tuyg‘ularni
tasvirlaydigan she’rga toshbaqaning kirishga haqqi yo‘q,”-deydi A.Oripov.
Ba’zida bu mulohazalarning teskari isbotini ko‘rganingda [Jonrid
Abdullaxanovning “Yo‘l” (O‘zadabiynashr,T.,1964,100-101 betlar) romanida
Gulchiroyga Qudratning muhabbati tasvirlanarkan, o‘rinsiz tarzda loy-pishtak
o‘ynayotgan bolalar, qoqolab qochgan ikki-uch tovuq, hangrab yuborgan eshak...
ham qatnashadi ] , kompozitsiya yaratish - did san’ati ham ekanligini ta’kidlashga,
yozuvchi-san’atkorning har bir tasviri, so‘zi o‘lchangan, go‘zallikka o‘rangan,
qalblarga bexato kiradigan ezgulik nuri bo‘lishi shartligini eslatishga majburiyat
sezasan.
Demak, “hikoyaga taalluqli bo‘lmagan hamma narsani shafqatsizlik bilan chizib
tashlash lozim. Agar siz birinchi bobda devorda miltiq osilib turibdi desangiz,
ikkinchi yoki uchinchi bobda o‘sha miltig‘ingiz, albatta, otilishi kerak”
(A.P.Chexov). Ana shu saboq-kompozitsiyaning bosh qonunidir , unga
bo‘ysingan yozuvchi o‘z g‘oyaviy-estetik niyatiga xizmat qilmaydigan bironta
tasvirni, bironta tafsilotni, bironta detalni, bironta so‘zni, hattoki, bironta tinish
belgisini kiritmaydi.
Ma’lumki, kompozitsiya syujetdan kengroq hodisa sanaladi, chunki u syujetni
ham, syujetdan tashqarida qoluvchi vositalarni ham o‘zida jamg‘aradi. Syujetdan
tashqarida qolgan badiiy unsurlar - kompozision vositalar deb yuritiladi va
ularning barchasi asarning birbutun va mukammal bo‘lishiga xizmat qiladi.
Shuning uchun ham kompozitsiyani adabiy asarga tugallik va yaxlitlik
baxshida etuvchi, yakunlovchi adabiy-badiiy shakl deb yuritadilar.
Kompozision vositalardan ba’zilarini hukmingizga havola qilamiz.](https://docx.uz/documents/c15af7d9-11e5-4a7d-82f4-367b49b68b8d/page_14.png?v=1)
Abdulla Qahhor hikoyalarida xalq tasviri