Aholi sonining davriy o‘zgarish hususiyatlari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Aholi sonining davriy o‘zgarish hususiyatlari

Купить

•
Mavzu:Aholi sonining davriy o’zgarish
hususiyatlari.
•
Reja:
•
1.Aholining paydo bo’lishida
A.P.Kuznetsovning fikri.
•
2.Aholi soni bo’yicha davlatlarning
guruhlanishi.
•
3.Aholining o’rtacha yillik ko’payishi.

A.P. Kuznetsovning fikricha, qadimda odamlar taxminan 3 mln yil
oldin SHimoli-sharqiy Afrika, Old Osiyo va janubiy Evropada
odamsimon maymunlardan paydo bo‘lgan deb yozadi. Ularni
antropoidlar, odamsimon maymun deb atagan. U darvinizm
g‘oyalarini qo‘llab quvvatlagan. Aslida bugungi kunda odamlarning
maymunlardan tarqalishini butun dunyo olimlari rad etishmoqda.
Boshqa olimlar esa odamlar 7 mln yil ilgari paydo bo‘lgan deb
aytishgan. Ibtidoiy odamlar 300-100 ming yil oldin Afrika va
Evrosiyo hududlarida yashaganligi va ularni neandertal
(Germaniyadagi vodiy nomidan olingan) deb atashgan. Hozirgi
zamon kishisining paydo bo‘lganligiga 30-40 ming yil bo‘lgan deb
taxmin qilishadi va ularni Kro-Manonlar deb aytishgan
(Fransiyadagi Kro-Manon qishlog‘i nomidan olingan). Odamlar
keyinchalik Amerika, Avstraliya va boshqa qit’alarga o‘tishgan
(Kuznetsov, 2000).

Qadimda odamlar paydo bo‘lgan davrda aholining
tug‘ilish darajasi juda yuqori bo‘lgan, lekin dunyo
aholisi soni o‘lim darajasining yuqoriligi sababli juda
sust o‘sgan. Tabiy ofatlar, sovuq iqlim, qabilalararo,
urushlar, keng tarqaladigan kasalliklar va boshqa
omillar o‘lim darajasining yuqori bo‘lishiga ta’sir
ko‘rsatgan. O‘lim darajasi asosan yosh bolalar
orasida yuqori bo‘lgan, chunki qadimda tibbiy
xizmat ko‘rsatish past bo‘lgan. Qadimda odamlar
asosan tabiiy sharoiti yashash uchun qulay bo‘lgan
joylarda, ya’ni suv manbalarida yakin, relefi tekis va
o‘rmonlarda yashagan.

Ko‘pchilik aholishunos olimlarning fikricha, odamlar
paydo bo‘lgandan asosan O‘rta Er dengizi atrofida, ya’ni
shimoliy va shimoli- sharqiy Afrika, Evropaning janubiy
qismlari va janubig‘arbiy Osiyoda joylashgan bo‘lgan.
Keyinchalik asta-sekin Afrikaning markaziy va janubiy
qismlariga, janubiy Evropadan, uning boshqa joylariga,
janubi-sharkiy Osiyodan Osiyoning boshqa qismlariga
tarqalib ketgan. SHu bilan birga, keyinchalik Osiyoning
shimoli-sharqiy qismlaridan yangi dunyo, ya’ni Amerikaga
o‘tgan. Osiyoning janubi-sharkiy qismlaridan esa
Indoneziya, Avstraliya, YAngi Zelandiya va Okeaniya
orollariga o‘tgan. SHunday qilib, aholi er shariga
tarqalgan. O‘sha vaqtlarda shimoliy, shimoli-sharqiy
Afrika, janubiy Evropa va janubig‘arbiy Osiyoda aholi zich
joylashgan bo‘lgan.

Masalan: XVIII asrning oxirida T.Maltus er shari aholisi tez
ko‘paymoqda, ularni sayyoramizda joylashtirish va ularni
boqish imkoniyati yo‘q, deb aytgan. XX asrda juda ko‘p
olimlar shu masalalar yuzasidan juda ko‘p izlanishlar olib
borib, qat’iy fikr qilib, er shari o‘nlab milliard aholini
muammosiz joylashtira va boqa oladi deb yozganlar. SHu
bilan birga, BMT ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo aholisining 1
mlrd. dan ko‘p qismi nochor ahvolda yashaydi, 500 mln.ga
yaqini to‘yib ovqat emaydi, 35 minga yaqin kishi ochlikdan
olamdan o‘tadi. SHuningdek, 36 ta mamlakat aholisini
oziq-ovqat bilan o‘zining resurslari asosida ta’minlay
olmaydi. Kambag‘al mamlakatlar ro‘yxatiga janubiy
Osiyodagi Hindiston, Pokiston, Bangladesh, SHri-lanka,
Nepal, Afrikaning Sahroi Kabirdan Janubdagi mamlakatlar.
Lotin Amerikasi mamlakatlarining asosiy qismini kiritish
mumkin.

So‘ngi yillarda dunyo aholi soni dinamikasi o‘sishida tabiiy ofatlar,
urushlar, OITS (SPID) va boshqa kasalliklar, alkogolizm,
giyohvandlik, ekologiyaning buzilishi salbiy ta’sir etmoqda.
SHuncha qaramasdan, Osiyo, Lotin Amerikasi va Afrikaning
rivojlanayotgan mamlakatlari demografik inqirozga uchragan, bu
mamlakatlarda aholi soni iqtisodiyotga nisbatan tez sur’atlarda
o‘smoqda. Aholi sonining tez o‘sishida birinchi navbatda tug‘ilish
darajasining yuqoriligi ta’sir etmoqda. Bu mamlakatlarda keyingi
yillarda tibbiy hizmatning yaxshilanishi, o‘lim darajasining
pasayishiga asosan yosh bolalar o‘limining qisqarishiga olib keldi.
SHuning uchun rivojlanayotgan mamlakatlarda aholining tabiiy
o‘sishi yuqori bo‘lib hisoblanadi. Bu mamlakatlarga ham shunday
vaqtlar keladiki, aholi o‘rtasidagi tug‘ilish darajasi va aholining
o‘sishi pasayadi. Afrikada aholi sonining o‘sishi eng yuqori bo‘lib, bu
erda yillik o‘sish 2% dan yuqoridir.

. Osiyodagi mamlakatlarda asosan Xitoy va Hindistonda aholi
ko‘payishini oldini olish uchun, tug‘ilish darajasini pasaytirish
uchun demografik siyosat olib boriladi. SHunga qaramasdan,
Osiyodagi mamlakatlarda aholining yillik o‘sishi 2% ga yaqin
hisoblanadi. Xitoyda har bir oilada shu vaqtgacha bitta
farzand ko‘rishga ruxsat berilgan. Agar birinchi farzand qiz
bola bo‘lsa, ikkinchi bola ko‘rishga ruxsat berilar edi. So‘nggi
yillarda esa, Xitoyda har bir oilaga ikkita farzand ko‘rishga
ruxsat berildi. Agar oilada uchinchi yoki turtinchi farzand
tug‘ilsa, u holda davlatga nihoyatda katta jarima to‘lashga
to‘g‘ri keladi. SHuning uchun hech kim uchta farzand
ko‘rmaydi. Hindistonda demografik siyosatga qaramasdan
aholining tug‘ilish darajasi yuqoridir. Lotin Amerikasi
mamlakatlarida ham aholining o‘sishi yuqori bo‘lib, bu erda
aholining yillik o‘sishi 1,5% ga teng bo‘lib, bu ko‘rsatkich
dunyo aholisining yillik o‘sishidan baland hisoblanadi.

SHimoliy Amerika mamlakatlari AQSH va Kanadada aholining o‘sishi
mexanik harakat tufayli o‘sib bormoqda, ya’ni bu mamlakatlarda
aholining tug‘ilish darajasi juda past bo‘lib, immigrantlar hisobida
aholisi soni ko‘paymoqda. Dunyo aholisining yarmi 7 ta mamlakatda
joylashgan, bular: Xitoy-1374 mln, Hindiston- 1282 mln, AQSH- 322 mln,
Indoneziya- 258 mln, Braziliya- 205 mln, Pokiston- 192 mln, Negeriya-
187 mln.(2016). Bu mamlakatlardan tashqari aholi sonining ko‘pligi
bilan 8-o‘rinda Bangladesh-159 mln, keyingi o‘rinlarda Rossiya-146 mln,
YAponiya-126 mln, Meksika-122 mln, Filippin-102 mln, Efiopiya-99 mln
va boshqalar ajralib turadi. Dunyo aholisining 60,5%- Osiyoda, 13%-
Amerikada, 11%-Evropada, 14,7%-Afrikada va qolgan qismi Avstraliya
va Okeaniyada joylashgan. BMT bashoratiga ko‘ra 2050 yilda dunyo
aholisining yarmi Osiyoda, 25% - Afrikada, 8,2%-Lotin Amerikada,
7,4%- Evropada va 4,7%- SHimoliy Amerikada yashaydi. SHuningdek,
ularning tahminiga ko‘ra 2100 yilga er sharida aholi soni 11 milliardga
etadi.

Aholi sonining davriy o‘zgarish hususiyatlari

Купить

Похожие документы
Algebarik kasr
Amir temur va temuriylar davri sivilizatsiyasi
Amir temur davrida mansab amallar va vazifalari
Amir temur va temuriylar davrida Samarqand me’morchiligi va shaharsozligi
Angliyada plantagenitlar sulolasi taxtga kelishi