AQSHda demokratik jarayonlar va prezidentlik boshqaruvining vujudga kelishi - История - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	81.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	История

AQSHda demokratik jarayonlar va prezidentlik boshqaruvining vujudga kelishi

Купить

“AQSHda demokratik jarayonlar va prezidentlik boshqaruvining vujudga kelishi” mavzusida yozgan

M U N D A R I J A: Kirish…………………………………………………………………… 3 1.Amerika Qo’shma Shtatlarida milliy hukumatni shakllan- tirilishi………………………………………………………………… ..6 1.1. AQSHning federal hududiy tuzulishi....................................................................................................6 1.2. Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvi..............................................................................................18 2.Amerika Qo’shma Shtatlarida demokratik jarayonlarni rivojlanishi............................................................................................26 2.1. XVIII asr oxiri- XIX asrlarda AQSHda demokratik jarayonlar................................................................................................26 2.2. XX asr – XXI asr bosh

Kirish Mavzuning dalzarbligi. Amerika Qo ’ shma Shtatlari azaldan biz uchun “ Sehirli diyor ” hisoblanadi . Mustaqillikga erishganimizdan so ` ng xalqimizning AQSH ga nisbatan bo ` lgan qiziqish yanada oshib ketdi . Bu bejiz emas , albatta . Shuni Aqsh dunyoning eng rivojlangan demokratik davlat hisoblanadi . O ` ziga xos taraqqiy yo ` lni bosib o ` tgan AQSH ning hozirgi darajaga etishuvida turli davrlarda unga boshchilik qilgan davlar rahbarlari – AQSH prezidantlarining xizmatlari bisyordir . Yurtboshimiz I . A . Karimov ta ’ biri bilan aytganda :” Xailqlqrning ozodlik , mustaqillik baxt - sadatga azaliy intilishi , o ’ z taqdirini o ’ zi belgilashga azmu qarori hayotdagi chuqur o ’ zgarishlarni harakatga keltiruvchi kuchdir .” 1 Shu ma`noda ushbu bitiruv – malakaviy ishininmg doilzarbl

-- Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvinig o`ziuga xos hususiyatlarini ochib berish: — XVII asr oxiri –XIX asrlarda AQSHda demokratik jarayonlarining yuksalishi ni ko`rsatib berish: -- XX asr – XXI asrlarda AQSH prezidentlarining demokratik jarayonlarni rivojlanishiga qo’shgan hissasini mavjud adabiyotlar asosida ilmiy tahlil qilishdan iborat. Bitiruv-malakaviy ishning o’rganish darajasi. AQSH prezidentlari tarixini malakaviy ish salohiyatida yoritishda turli davrdagi materiallarni o’rganib quyidagi faktga keldik. Shu boisda ham ushbu adabiyotlarni ikki guruhga bo’lib o’rganildi: Birishnichi guruh: Soviylar davrida nshrdan chiqqan asarlar kiradi. Mazkur ishlar matsuraning negizida yaratilgan bo’lib ushbu adabiyotlarga I.A.Ivanyan, A.P.Papov, A.A.Fursenov, N.B.Papanova

- AQSHning federal hududiy tuzulishi va uning tarixiy ahamiyatini ochib beri ldi. - Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvinig o`ziuga xos hususiyatlari yoritib beradi. - XVII asr oxiri –XIX asrlarda AQSHda demokratik jarayonlarining yuksalishi - tizimlashtirilib tahhlil qilindi. - XX asr – XXI asrlarda AQSH prezidentlarining demokratik jarayonlarni rivojlanishiga qo’shgan hissasii mavjud adabiyotlar asosida ilmiy tahlil qilindi. Ushbu ishda AQSH prezidenltlari tarixini tadqiq etishda ilmiy bilishning holislik haqqoniylik tamoillariga amal qilindi. Turli manba va ma’lumotlarni tahlil qilishda ularga qiyosiy va tanqidiy nuqtai nazardan yondashadi. Davr xususiyatlarni nazarda tutgan holda voqealar tarixiylik yondashuv usullari asosida umumlashtiriladi va tahlil etildi. Bit

1 .Amerika Qo’shma Shtatlarida milliy hukumatni shakllan tirilishi 1.1. AQSHning federal hududiy tuzulishi Amerika Qo`shma shtatlari –g`arbiy yarim sharda joylashgan. 50 ta shtat va kolumbiya federal okrugidan iborat federativ respublika.Yer maydoni – 9,4 mln egallagan yer maydoni jihatidan Kanada va Hitoydan keyin uchinchi o`rinda turadi.1959-yildan boshlab AQSH hududi uch qismga bo`linadi.Bu qismlar o`lchami jihatidan, jug`rofik xolati bilan, tabiiy sharoiti bilan, rivojlanish darajasi bilan alohida mavqeyiga ega. 1. 1959-yilgacha bo`lgan AQSH ning o`z hududi .Bu hudud maydoni 7,83 ml km axolisi 237 ml kishi. Shimoldam Kanada bilan, Janubiy- g`arbda Meksika bilan chegaradosh, janubda Meksika suvlari bilan, sharqdan atlantika okeani suvlari bilan, g`arbdan Tinch okeani suvlari bilan yuvi

1. Yangi Angliya:Men Nyugempsher,Vermunt, Massaj –Sets, Massajusets, Rot-Aylen,Konniktikut; 2.O`rta atlantik shtatlar: Nyu –York, Nyu-Jersi,Pensilvaniya; 3.Shimoliy sharqiy markaz: Ogoyo, Indiyana, Illinoyez, Uichigan,Beskonsin; 4.Shimoliy –g`arbiy markaz: Mennisota,Oyova, Missuri, Shimoliy dakota, Nebraeka, Kanzas; 5.Janubiy-Atlantik Shtatlar:Dalavir,Merelen, Kolumbiya,Federal okrugi,Virginiya,G`arbiy Virginiya, SHimoliy Korolina, Janubiy Korolina, Jorjiya ,Florida; 6.Jan-G`arbiy Markaz: Arkanzas ,Luiziana,Oklaxoma,Texas. 7.Jan-Sharqiy Markaz : Kentukki ,Tenessi,Alabama,Missisipi; 8.Tog`li SHtatlar:Montana, Andoha,Vayoming,Kolaroda,Nyu- Meksika,Arizona,Yuta,Nivada; 9.Tinch Okiani Shtatlari: Vashington ,Oregon,Kaliforniya,Alyaska,Gavaya; Xaar bir shtat okruglarga bulinadi ,jami 3041 okrug

mamlakatda prezidentlik boshqaruvi joriy etiladi .1787 yilningmay sentiyabrning oylarida Feladelfiya konistitusion yig`ilishida ishlab chiqilgan va qabul qilinda 12 shtatdan jami 13 shtat edi. 55vakil ishtirok etadi . bu ishtirokchilarni “Asoschi otalalar ‘ deb atash qabul qilingan . Kanistitutsiyaning ishlab chiqarishda ular o`z oldilariga uch asosit siyosiy maqsadni quydilar: 1.Uzoq chuzilgan rivalutsiya rivojlanishini to`xtatish. 2.Federativ asosdagi mustahkam davlat tuzish. 3.Xuquqiy mulkchilik xuquqini aniq asoslar bilan ximoyalash va AQSHning qisqa fursatda jaxondagi yetakchi davlatlardan biriga aylanganligi yuqoridagi ko`zlagan maqsadlar amalgam oshganligini bildiradi .Mavjud davlatlar orasida iqtisodiy qudrati jihatdan AQSH birinch urinda turadi. Takidlash zarurki zaruzki ,Amerika

edi.Qoloq usulidagi dehqonchilik O`rnini ilg`or kapitalistik fermerchilik egalladi.Bu ham ilg`or rivojlanishning bir omili bo`lib qoldi. 1787 yili qabul qilingan ba ayni vaqitda xam amalda bo`lgan AQSH konistitutsiyasig(26-martda o`zgartirish kiritilgan) Muvofiq Amerika prezidenti xar to`rt yilda, noyabirning birinchi seshanbasida buladigan saylovlarda saylandi.G`olib kiyingi yilning 20 yanvaridan boshlab o`z vakolotini bajarishga kirishadi. Saylovdan 20 yanvargacha bo`lgan vaq g`olib chiqqan prezidentga yangi hukumatni tuzish va o`z faoliyatini boshlashga yetarlicha tayyorgarlik ko`rish uchun beriladi . shuni alohida takidlab o`tish kerakki ,Amerikada president saylovida g`olib chiqsh uchun saylovlarning 50 foizidan ko`prog`I ovozni olish shart emas ,saylovda da qatnashgan saylovchilarnin

mustaqillik dekloratsiyasiga muvofiq jamoat fikri va demokratik kayfiyati asosida bordi. Britaniya qirolligidan tobelikdan qutulgan Amerika koloniyalari barcha insonlar teng etib yaralgani va hayot ozodlik hamda baxtli bo`lish borasida daxlsiz huquqlari bilan taqdirlangani haqidagi haqiqatni avj oldirdi.AQSH Konistitusiyasi va huquqlari Bilsh doirasida ta`sis etilgan siyosiy tuzum misolida dunyodagi fuqorolarning hurmat etilgan va muhofazalangan taqdirdagina kun kechirish muqarrar bo`lgan hukumatining ilk amaliy tajribasiga guvoh bo`ldi. Demokratiya aniq tugallanga talimot emaski,uni tezda o`zlashtirib olinadigan Demokratiya bir ma`noda fikrlar majmui turmush tarziki uni keng yoyish va uzlashtirish uchun uning talablari asosida uning muhitida inson o`z hayotida oila a`zolari jamoatchilik b

Yan bir mustaqillik harakati ishtirokchisi T.Jefferson asilzodalardan etishib chiqqan bilimli,ilg`or fikirli kishi edi.U ham maorifni targ`ib qilish bilan shug`ullanardi.Jeffersonning asosiy g`oyasi mayday hususiy er egaligi edi. Franklin bilan Jeffersonning qarshlari fransuz va ingliz ma`rifatchi demokratlarning qarshlari o`z ta`sirini utkazdi.Qisqa qilib aytganda XVIII asrning o`rtalarida Angliyaning Shimoliy Amerika kaloniyalarida yangi millatning belgilari,qarashlari aks eta boshladi. 1765 yil oxiri 1766 yil boshida birinchi revalusion tashkilot “Ozodlik o`g`lonlari” tuzildi.Bu tashkilot mustaqillik yo`lidagi dastlabki tashlangan qadam bo`ldi.Asosiy masala harbiy yurishlarda kim boshqaruvchilik qilishi masalasi edi. Harbiy kuchlar boshlig`i etib matonatli askar Jorj Vashington etib ta

Vashington boshchiligidagi yangi Amerika armeyasi kuchli britan armiyasi bilan to`qnashishi kerak edi.Kongerisda tayinlangan 19 generaldan faqat 3 tasi maxsus tayyorgarlikdan o`tgan edi.1775-yilning oxirida urush harakatlari boshlandi.1776- yil oxirida britan kuchlari rojdestvoni nishonlayotgan vaqtda amerikaliklar ittifoqi tuzildi. 12 -may 1784-yilda Angliya bilan tinchlik sulx shartnomasi rasmiy kuchga kiritildi. 1781-yil kuchga kiritilgan Konstitutsiya mamalakatda “qonun va tartib”rejimini o`rnatgan,boshqarilmaydigan demokratiyaga keng yo`l ochib berilgan edi. Konstitutsion konvent yopiq eshik doirasida o`tkazildi.Yig`ilish Filandiyada 1787-yil may oyida boshlanib 16 hafta davom etdi.Mavjud 13 shtatdan 12 tasidan 74 vakil saylangan edi.Yig`ilish ishida qatnashganlarning yuqori ko`rsatki

respublikachi-demokrat deb atadi. Jefferson 1801-1809-yillarda prezdentlik qildi. 1797-yil 1801-yil yillarda prezidentlik qilgan J.Adams ko`p ovoz plish hisobiga prezidentlikka saylan gan edi. Uning ikkinchi muddatda saylovlar jarayonida respublikachilar partiyasi namoyondasi Jefferson saylovda yutib chiqdi. 1800- yildan uning prezidentlik davri “1800-yil revolyutsiyasi” ham deb atadilar. Avvalo ular siyosiy ishni 1791-yil kiritilgan Billi huquqlarini hayotga tadbiq etishdan boshladilar.Siyosiy faoliyatda Jefferson va J. Medison 1809-1817 davrida “biz hammamiz respublikachilarmiz, hammamiz federalistlarmiz” tushunchasi ostida ish olib bordilar. Jamoatchilik hayotida demokratiyaga keng yo`l ochishga harakat qiladilar.Buning uchun islohatlarga keng yo`l ochildi. 1809-1817-yillarda prezdentli

general Jeksonning prezidentlik qasamyodini qabul qildi. G`alaba qilgan partiyaning tarafdorlari Qo`shma shtatlarning siyosiy hayotiga mustahkam kirib bordilar.Ma` muriyatga kirgan kishilar turli yo`nalishlardagi kishilar bo`lib, ularning “oshxona ”ma`muryati deb atashar edi. 1836-yilgi saylovlarda demokratlar nomzodi M. Van-Byuran /8/ prezidentlikka saylandi. Jekson va Van- Byure n prezidentligi davri to`g`risida “Amerikadagi demokratiya haqida” /1835-1840/ asari /A.Tokvile/ yozildi. Uni “tenglik davri ” deb atash boshlandi. Hozirgacha “jeksoncha demokratiya” termini mavjud.”Jekson davri” siyosiy hayotni demokratiyalar, ayniqsa saylovlarni demokratiyalashdan iborat edi. 9-Prezident Uge Garresson arzimas muddatda (1841-yil 4-mart, 1841-yil 4-aprel) davlatni boshqardi. Sh.Tayler (1941-1945)

Pers/14/ /1853-1857/ 1601117 ovoz bilan saylovda g`alaba qildi. Erishilgan yutuqqa qaramay demokratlarning holati mustahkam emas edi. 1856-yilning 2-6 iyulida Tsintsinatida demokratlarning yig`ilishi bo`ldi va unda prezidentlikka nomzod etib siyosatchi deplomat Jeyms Byuk enin tayinlandi.1857-yilgi Prezident saylovlarida demokrat Bekkinin /15/ /1857-1861- yil/ g`alaba qildi. /1861-1865/yil AQSHda fuqorolar urushi boshlaninib ketadi.1860-yil saylov kompaniyasida respublikachilar xokimyatga erisha olishlariga ishonch bildirishdi. Respublikachilar Oq uy uchun kurashda demokratlarga jiddiy zarba berdilar.Prezidentlikka nomzod qilib 1809-yil 12- fevralda Kenttukki shtatida tug`ulgan Avram Lenkolin ko`rsatildi. Lenkolinning o`tkir bilimi, kishilar bilan oshkora muloqotlari orototorlik san`atini

bildi. G`zalaba munosbati bilan o`tkazilayotgan bayramda ishtirok etayotgan Lenkolin aktiyor Butest tomonidan otib o`ldiriladi. 1865-yil Jonson /17/ prezidentlikka saylandi U 1864-yil respublikachilar partioyasi a`zosi sifatida vessi-prezident etib saylangan edi.1865- 1877 AQSH tarixida qayta qurish davri bo`lib kirdi. 1867 yildi chorizim Alyaskani AQSH ga sotdi .1867 yilning 30 martida Rasiya va AQSH Alyaskani sotilganligi xaqidagi shartnoma tuzidilar.Bu AQSH uchun manfaatli shartnoma bo`lib,AQSH 577390 km xudud uchun jami 7,2 mln dollor oltin miqdorida pul to`ladi . Jonsoning prezidentlik davrida matbuot bilan president o`rtasidagi munosabatlar yaqinlashadi .Bu munosabatlar mamlakatdagi umumjamochilik o`rtasidagi ta’sirini oshishiga olib keldi . 1868 tilgi prezidenlik saylovlarida 18-pre

tugallanishi mamlakatdagi ko`pgina nizolarni to`xtatib qo`ydi. 1876-yilgi saylovlardan keyin ham respublikachilar o`z mav qealarini saqlab qoldilar. 1880-yilda J. Garfeld AQSHning 20-prezidenti etib saylanadi. Respublikachi president Garfeld 1881-yilgacha Oq uyda faoliyat olib boradi. 1.2. Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvi 17

1890-yilgi prezidentlikka saylovlarda demokratlar partiyasi nomzodi Uyilyam Brayin va respublikachilar nomzodi Mak-Kenli nomzodlari ko`rsatildi va qo`ahma shtatlarning 25 –prezidenti etib Mak-Kenli sayalandi.Mak-Kenli prezidentlik davri mamlakat iqtisodiyotining o`sish davri bo`ldi.Bojxona tarixlarining yani sistemasi ,Amerika ichki bozorini chet el tovarlari raqobatlaridan ishonchli saqladi. Tashqi siyosatdagi o`zgarishlar ham Mak-Kenli nomi bilan bog`liq. 1900-yilning iyun oyida Feladelfiyada o`tkazilgan respublikachilar partiyasining zezdida 1900-yilgi saylovlar uchun yana Mak-Kenli nomzodi tasdiqlandi. Vetsi-prezidentlikka Nyu-york shtati gubernator Teador Ruzveld tayinlandi.Demokratlar Antiim Prealistik shiorlari bilan chiqadilar. Mak- Kenli biznisdagi yutuqlar mamlakatning hamma soh

Doktirinasining davomchisi/1823” sifatida ish ko`radi. Bu holat chet el bozorlarining Amerika tavarlari egallashiga olib borar edi. 1911-yilda respublikachilarning bir qismi senator Robert Vafollet boshchiligida milliy ilg`or respublikachilar legasini tashkil etadilar. Ular navbatdagi respubligachilar milliy yig`ilishida Prezidentga jiddiy raqib ko`rsatishlari mumkin edi .Ruzveld yig`ilishda Taftnitanqid qiladi .Yirik moliadorlar nafaqat Ruzveld nomzodi yoqlashni ,balki uni moliyaviy taminlashlarini bildirdilar .Taft vaRuzveltning ko`p yillik do`sligi unitilgan edi. 1912 yilning iyunidagi respublakichilar milliy sezdida Taft o`z nomzodi g`alabasiga erishdi.Lekin Ruzveld taraftorlari Prezdentlikka nomzod qilib Ruzveldni ko`rsatishdi .Demakratlar esa AQSH prezidentlidiga nomzod qilib sobiq p

kiritiladi. Konferensiya moddalarida oliy organ kongress hisoblanadi.Ko`p sabablarga ko`ra bu kuchsiz konstitutsiya edi. Vashington boshchiligidagi yangi Amerika armeyasi kuchli britan armiyasi bilan to`qnashishi kerak edi.Kongerisda tayinlangan 19 generaldan faqat 3 tasi maxsus tayyorgarlikdan o`tgan edi.1775-yilning oxirida urush harakatlari boshlandi.1776-yil oxirida britan kuchlari rojdestvoni nishonlayotgan vaqtda amerikaliklar ittifoqi tuzildi. 12 -may 1784-yilda Angliya bilan tinchlik sulx shartnomasi rasmiy kuchga kiritildi. 1781-yil kuchga kiritilgan Konstitutsiya mamalakatda “qonun va tartib”rejimini o`rnatgan,boshqarilmaydigan demokratiyaga keng yo`l ochib berilgan edi. Konstitutsion konvent yopiq eshik doirasida o`tkazildi.Yig`ilish Filandiyada 1787-yil may oyida boshlanib 16 h

1800-yilda siyosiy hokimyat federal partiya qo`lidan chiqib, jeffersonchi respublikachilar qo`liga o`tdi.Prezidentlikka saylangan Jefferson o`zini respublikachi-demokrat deb atadi. Jefferson 1801-1809-yillarda prezdentlik qildi. 1797-yil 1801-yil yillarda prezidentlik qilgan J.Adams ko`p ovoz plish hisobiga prezidentlikka saylan gan edi. Uning ikkinchi muddatda saylovlar jarayonida respublikachilar partiyasi namoyondasi Jefferson saylovda yutib chiqdi. 1800- yildan uning prezidentlik davri “1800-yil revolyutsiyasi” ham deb atadilar. Avvalo ular siyosiy ishni 1791-yil kiritilgan Billi huquqlarini hayotga tadbiq etishdan boshladilar.Siyosiy faoliyatda Jefferson va J. Medison 1809-1817 davrida “biz hammamiz respublikachilarmiz, hammamiz federalistlarmiz” tushunchasi ostida ish olib bordilar.

O`z maqsadiga ko`ra demokratik g`oyalarga asoslangan yangi partiya va pezident Joksonning faoliyati /37/ boshlandi. 1829-yil 4-martida oliy sud raisi J. Marshall general Jeksonning prezidentlik qasamyodini qabul qildi. G`alaba qilgan partiyaning tarafdorlari Qo`shma shtatlarning siyosiy hayotiga mustahkam kirib bordilar. Vilson rivojlanshning evalutsion yuli taraftori edi . Vilsoning asosiy va siosiy maqsadi amerika raxbariyati ,amerika jaoatchililigi va ayrim qiziqishlar o`rtasidagi qaramq qarshilikka yo`l quymaslik edi .Manashu kiskin ziddiyatlar jarayonida 1912 yilning 5 noyabirida Vudro Vilson Amerikaning 28 –Prezidenti bo`lib saylandi . uning birinchi qilgan ishi Amerika matbuot raxbarlari bilan bo`lgan uchrashuv edi. Biro y o`tib president Vilson shaxsan o`z pragrammasini kongressga

1916 yilning 7 noyabirida Amerikaliklar Vilsonga 2 marta saylanish imkoniyatini yaratdilar .Birinchi jahon urushi ham yakunlandi .Versal tinchlik shartnomasi tuzildi .Kiyingi faoliyatida XX asr o`zra AQSH o`z obrusini xalqaro maydonda saqlash faoliyatini yuritdi .Brinchi jaxon urushidan sung V.Vilson xalqlarning o`z taqdirini o`zi belgilash tamoilini va ozchilik vakillarini xalqaro jamiyat tomonidan muxofazalashni yoqlab chiqdi .1920 yildagi saylovlarda respublikachilar senator Uorren Gardning sayylobchilarning 60 foiz ovozini oldi .Oq uyda Amerikaliklarning 29- prezidenti ish boshladi .Gardning yirik magnatlarning ximoyachisi edi .1923 yilning iyunida prezident hamrohlari bilan Alyaskaga yo`l oldi. 6 Alyaskadan qaytib kelib 1923 yilning 2 avgustida Garding vafot etadi .U ikki yarim yil f

1932-yilgi saylovlar uchun Respublikachilar yana Guver nomzodini ko`rsatdilar. Saylovlarga uch kun qolganda Guver to`qqizinchi programma nutqini e`lon qildi. Asosisiy mavzu iqtisodiy mavzuda respublikachilarning ayblamasdan, balki butun jahon yrushi sabab bo`ldi deb takidlaydi. 1932-yilgi saylovlardan keyin Qo`shma shtatlarning iqtisodiy va siyosiy axvoli tez sur`atda yomonlashib bordi. 1933-yilning fevralida Michigan shtatining barcha banklari o`z faoliyatini to`xtatadi. Ikki marta Guver Va Ruzvelt uchrashdilar. Ularning asosiy maqsadi iqtisodiy inqirozni oldini olish edi. Lekin Gever ko`rishi mumkin bo`lgan choralar endi foyda bermasligi ma`lum bo`ldi. F. Ruzveltning siyosiy faoliyati AQSH iqtisodiy inqirozidan chiqishi va shu jarayonlar bilan uzviy bog`liq ravishda AQSH dagi keyingi yuz

darajadagi raxbari xisoblanadi .Senatning roziligi bilan u hukumatning turli lovozimlaridagi kishilarni o`zi tayinlaydi .Konstitutsiya prezdentiga kongressning sessiyalarini chaqirish va Feodal qonunlarini bajarilishini tekshirish xuquqini beradi.Prezident O`z partiyasinig lidiri hisoblanadi . Prezident qonun chiqarish jarayonida eng muhum rol o`ynaydi. Qonun kuchiga ega bo`lgan buyruqlar chiqaradi .Prezident bilan birga turt yillik muddatga vese- prezident xam saylanadi .O`ning xuquqlari cheklangan bo`ladi .Bundan tashqari 1939 yilda F. Ruzvelt asos solgan prezidentning ijro etuchi boshqarmasi xam mavjud bo`lib,u prezident xokimyatining mustaxkamlash ,kuchli davlat apparati tuzib va davlat siyosatini nazorat qilish vazifasini amalga oshiradi .uning tarkibida turli masalalarda prezidentnin

2.Amerika Qo’shma Shtatlarida demokratik jarayonlarni rivojlanishi 2.1.XVIII asr oxiri- XIX asrlarda AQSHda demokratik jarayonlar Prezidentlik faoliyatini olib borganligi ,respublikachilar partiyasining g`alabasi xaqida Garbiy german jurnali “Shpegel” shunday takidlagan edi: “1933 yili hukumatga Ruzveltning kelishi jarayoni bilan 1980 yilgi saylov natijalari o’xshash. Ham ichki ham tashqi siyosatda chuqur o’z Garishlar qilish davri kelgan. Reyganning davlat boshqaruviga kelishi uning tarafdorlari ko’rsatganidek asr bo’lishi emas, Amerika Qo’shma Shtatlari siyosiy partiyaviy, g’oyaviy yo’nalishlarning bo’lishi lozim”. Yana shuni aytish mumkinki oq uydagi sakkiz yillik faoliyat Reyganning ko’pgina siyosiy programmalarni o’zgartirib yubordi. Saylovlarning o’tkazilishi ya’ni undagi demokratiy

Yevropalik Yo Yevropalikning avlod –ajdodi bo`lib ,turli millat qorishmasidan iboratki ,bunday xolatni boshqa biron bir mamlakatda uchratmaysiz …” 7 Erkin bozor munosabatlariga asoslangan demokratik o`zgarishlarning amalgam oshirilishi shu yutuqlarining muxum omili bo`ldi .Erkin demokratik xucuciy tadbirkorlik kayfiyati doimo ustun turgan. Shaxsiy rag`bat xar doim birinchi o`rinda turgan . Amerikada Evropaning barcha siyosiy , huquqiy, ijtimoiy, iqtisodiy, texnik va boshqa ijobiy tajribasidan unumli foydalanildi. XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab yangi ixtirolar soni keskin ortib bordi. Xalq xo`jaligi rivojlandi. Ayniqsa , transport, temir yo`llar rivvoji omil bo`ldi. Mamlakatning Atlantika okeani bilan Tinch okeani oralig`ini bog`lovchi temir yo`l barpo etildi. Mamlakat iqtisodiyotida

AQSH da qishloq xo`jaligini to`liq hususiy shaxslar qo`liga o`tgan.Yirik yer egalari fermirlik bilan shug`ullanib, katta daromat olishadi. Umuman XXI asr informatika asri bo`lishi kutilmoqda , bunga AQSH yaxshi tayyorgarlik ko`rmoqda. Yana Amerika prezidentlik tarixi va bu tarix bilan bog`liq demokratik jarayonlarga qaytsak , 210 yillik tarixga ega Amerika prezidentlari tarixining ham ba`zan qiziqarli tomonlari mavjud. AQSH Konstitutsiyasiga muvofiq J.Vashington 1796-yil bo`lib o`tgan uchinchi saylov ga o`z nomzodini qo`ymadi.AQSH ning ikkinchi prezidenti J. Adams to`rt yil /1797-1801/davomida boshqargan bo`lsa , oradan sal kam chorak asr o`tkach uning o`g`li K. Adams ham roppa –rossa to`rt yil /1826-1829/ AQSH ning 6-prezidenti sifatida faoliyat ko`rsatadi. 1865-yil prezident Linkolinni o

600 metr/ masofani yayov bosib o`tib belgilangan joyda AQSH oliy sudi Raisi va boshqa ishtirokchilar ishtirokida tantanali ravishda qasamyod qiladi .So`nng kelgan yo`ldan yana yayov oq uyga qaytib borib prezidentlik vakolatini bajarishga kirishadi .Yana shuni qayt etib o`tish kerakki qasamyot vaqtida prezident yengil kiyimda bo`lishi kerak .SHu qoida tufayli ko`ngilsizliklar ham bo`lib o`tgan.1881 yil 20 yanvar kuning juda sovuqligi tufayli Prezident etib saylangan Garfeld Qattiq shamollab qoladi va oradan ko`p o`tmay vafot etadi . 1962 yilda AQSH da maktab o`quchilari o`rtasida futbol bo`yicha mamlakat brinchiligi o`tkaziladi .Final qismi Vashington o`yingohlaridan birida bo`lib o`tdi .G`olib chiqqan jamoaning sardoriga Prezident tantanali ravishda ko`bikni topshiradi va sardorni qulini k

Ruzveltning prezdentlik davri mamlakatdagi inqiroz davriga to ` g ` ri kelgandi . Vaziyatdan foydalanib konservativ kuchlar unga qarshi fikirlar bildira boshladilar .1935 yili chiqqan gazetalarning 60 foizi prezidentni qoralab chiqqandilar . Ruzveld esa o ` z programmasini amalga oshirishdan to ` xtamadi . Uni bir qancha yirik iqtisodchi qullab quvvatlab turdilar . 1934 yili mamlakatning ichki siosati ig`irlashadi .Ruzveld shu yilgi kongressga saylovlarda demokratik partiyaning kuchi va tasiriga tayanadi.1936 yili Ruzveld ikkinchi muddat prezidentlikka saylanadi .Radio orqali suxbatlari Ruzveldga omad olib keldi .Demokratlar senatda ham muhim o`rin egallay boshladilar .Demokratlar nomzodiga ovoz berganlar soni 5mln kishini tashkil etdi. Respublikachilar uchun bu ko`rsatgich 1 mln ni tashke

bo`lmadi. Trumen 2- muddat prezidentlikka saylandi.Bo` tarixda “sovuq o`rush” munosabatlar davri hisoblanadi. 1952 yilning noyabr oyi saylovlarda rispublikachilar partiyasining uana bir vakili general D.Ezinxaur Amerilaning 34- prezidenti Oq uyga ko`chib kirdi .1952 yil televidiyaning rivojlanish davrida muxum voqiya bo`ldi . Trumen o`z prezidentlik davrida 1950 yilning oktyabirida Eyzenxaurni suxbat qilish uchun Oq uyga chaqirgan edi .Uni NATOning xarbiy kuchlari raxbari etib tayinlashga qaror qilgan edi.Prezidentning bu qarori Eyzenxaurni siyosatini yitakchisiga aylanganligini anglatar edi.Eyzenxaurning kamtarligi haqida ovozlar mashxur edi.Uni Jorj Vashingtoning ishlarini davomchisi deb hisoblashgan edi. Vetsi- prezidentlikka nomzod qilib kaliforniyalik senator Rechord Nekson ko`rsatild

oldi .Kennede o`zining ikkinchi muddat prezedentligida ichki siyosatdagi xalq turmushi bilan bog`liq transport ,mdaniyat va iqtisodiy rivojlanish masalarini hal qilishga kirishib ,o`larni xarbiy xarajatlarini qisqartirish evaziga amalga oshirish ko`zga to`tgan edi.Tashqi siyosat esa G`arbiy Yevropadagi Atlantik ittifoq mustahkamlash ,Birlashgan millatlar aittifoqini mavqiyini mustahkamlash milliy mustaqillik masalalariga qaratilgan edi .Amerika prezidentlaridan hali hech biri Kennede kabi chet davlatlar ommaviy axborot vositalarini eteborini qozonmagan edi. Jon Kennede 2yil 10oy prezidentlik lavozimida bo`ldi .Bir kishining taqdiri bishqasining taqdiriga ta ‘sir etdi .1963 yilda Lindon Jonson AQSHning 36- prezidenti safga kirdi . U 1954 yilda demokratik partiyaning lediri hisoblanar edi .U

ta’rif formulasiga rioya qildi.1988 yolgi saylov oldi kompaniyasida Nikson Vetnamdagi urushlarni kelishuv yo`li bilan xal itishni ilgari surdi.U satsiol programmalar bilan chiqiv ,bozor munosabatlari mehanizimini yulga quyishni ko`zga tutdi. 1974 yilgi saylovlarda Vetse –prezident Jeralde Ford qasamyod qabul qildi .Nikson esa o`z shtati Kaliforniyaga jo`nab ketdi .J.Ford 1974 yilning 8 sentiyabirida xar qanday noqonuniy harakat uchun uzurini e’lon qiladi. Buning oqibatida Fordga nisbatan jamoatcnilik munosabatireytingi tushib ketadi Respublikachilar 1976 yilgi saylov kompaniyasida o`z o`rinlarini demokratlarga bo`shatib berishga majbur bo`ldilar .Bo` yillar iqtisodiy va ijtimoiy qiyinchiliklar yili bo`ldi .Fordning prezidentlik davri /1974- 1977/ tashqi siyosat borasidagi Amerika siosati h

bo ` lmagan , subyektiv - inson irodasiga bog ` liq bo ` lgan omillari mavjud va bu haqida alohida to ` xtalib o ` tish ahamiyatlidir . Birichi gurux omillari haqida fikr yuritganda ; - AQSH xududining maydoni 9364 ming km bo ` lib , Yevropa qit ’ asiga tening . Geografik sharoiti qulay / Tinch va Atlantika okeanlari ikki tomonlari o ` rab olgan / iqlim sharoiti mutadil , yog ` in - sochin yetarli , qazilma boyliklari , daryo , ko ` l , o ` rmonlar mavjudligi va boshqalarni aytish mumkin . Bu yerda g ` uza maydonlarining asosiy qismi sug ` orilmay paxta yetishtiriladi . Sarf - xarajat ozligi tufayli samaradorligi yuqori . Amerika va Germaniya Angliya , Fransiya singari davlatlar bilan matbuot bilan uzviy aloqa bog ` ladi . 1988 yil noyabir oylarida Amerikadagi prezidentlikka saylovlar har

prezedentlar hayoti va faoliyati va siyosatiga nazar solish diploma ishimning bosh maqsadlaridan biri deb hisoblayman . Jorj Bush hayotuga va siyosatiga nazar solsak prezidentlik faoliyati tarixda katta o ` rin egallaydi . Bush Reygan prezidentligi davrida sakkiz yilga yaqin Vetse - prezident lavozimini egallab keldi . Bungacha u bir qancha lavozimlarda faolliyat ko ` rsatdi . AQSHning BMT dagi elchisi /1971-72/ Respublikachilar partiyasi Milliy qumitasi raisi /1973-74/, AQSHning Regindagi vakolotxonasi boshlig ` i /1974-75/, Markaziy razvetka Boshqarmasi boshlig ’ I /1976-77/ kabi lavozimlarda ishlagn . U siyosatga 42 yoshida aralashadi . 1966 yildaAQSH kongeressi azosi bo ` ladi . Shungacha tijorat bilan shug ` ullangan . Jorj Bush tashqi siyosatga katta etibor beradi . Davlat ichkarisid

Bush yigirma to`qqiz qudratli davlat boshliqlarini bu urushda hamkor qilar ekan,BMT ga suyandi. Quvayt urushi qirq kunga cho`zildi. Yirik qo`shin Iroq sahrosida qoldirildi. Davlat hazinasidan misli ko`rilmagan mablag` sarflandi.Bir qaraganda Iroq urushi Bushga obro` keltirgan bo`lsada , bu obro`ning zaif tomonlari kelib chiqdi. Huddi mana shu g`alabadan esankirash, Bushni saylovoldi kurashda bamaylixotir qilib qo`ydi.Bushning saylanmaganligiga avvalo, uning o`zi aybdor deb hisoblashdi. Masala , shundaki Iroq urushidan keyin uning shuhrati 38% ga oshgan edi. Bundan cho`chib saylovda unga asosiy raqib bo`lishi kutilayotgan demokratlar vakili – Nyu-York gubernatori Quomo yoki N`yu- Jersilik senator Gorlar o`z nomzodlarini qaytarib olishdi. Bungacha katta davralarda o`rni uncha yo`q, lekin o`z

demokratlarni esa oddiy xalq qo’llab kelar edi. Shuning uchun ham demokratlarning vakillari vaqt tarixda sevimli prezidentlar bo’lib kelganlar. Bush o’z vazifasidan ketgandan keyin davlat unga shaxsiy nafaqa tansoqchilar va boshqa imtiyozlarni yaratib berdi. 68 yashar sobiq president endi xotirjam yashashga kirishdi. Bush iste’foga chiqqan va hayot bo’lgan beshinchi prezidentdir. Oq uyni tark etayotgan sobiq prezidentga keyingi rejalar haqida savol berilganda ushunday javob qildi: “Klintonga hokimyatni topshirgach , Texasga ketaman. Barbara ikkimiz ga endi saylovlar ham yo`q , siyosat ham.Asosiy kuchimni odamlarga , muhtoj kishilarga yordam berishga sarflayman .Axir bu ham amerikaliklarning o`ziga xos ko`rinisiku!” Deydi amerikalik sobiq president.1992-yilning noyabr oylarida Bill Klinton

qochib Klinton maktab jamiyatda o`ta tirishqoqlik bilan muvaffaqiyatlarga erisha boshlaydi.Matematika , lotin tilidan eng a`lochi o`quvchi hisoblanadi.Har yakshanba baptistlar xorining qatnashchisi sifatida cherkovga qatnaydi. Vashington boshchiligidagi yangi Amerika armeyasi kuchli britan armiyasi bilan to`qnashishi kerak edi.Kongerisda tayinlangan 19 generaldan faqat 3 tasi maxsus tayyorgarlikdan o`tgan edi.1775-yilning oxirida urush harakatlari boshlandi.1776- yil oxirida britan kuchlari rojdestvoni nishonlayotgan vaqtda amerikaliklar ittifoqi tuzildi. 12 -may 1784-yilda Angliya bilan tinchlik sulx shartnomasi rasmiy kuchga kiritildi. 1781-yil kuchga kiritilgan Konstitutsiya mamalakatda “qonun va tartib”rejimini o`rnatgan,boshqarilmaydigan demokratiyaga keng yo`l ochib berilgan edi. Kon

prezidentlikka, J. Adams Vitsi- prezdentlika , G.Noks harbiy deportament boshlig`I, E. Rendolf general prokuror etib tayinlandi. 1800-yilda siyosiy hokimyat federal partiya qo`lidan chiqib, jeffersonchi respublikachilar qo`liga o`tdi.Prezidentlikka saylangan Jefferson o`zini respublikachi-demokrat deb atadi. Jefferson 1801-1809-yillarda prezdentlik qildi. 1797-yil 1801-yil yillarda prezidentlik qilgan J.Adams ko`p ovoz plish hisobiga prezidentlikka saylan gan edi. Uning ikkinchi muddatda saylovlar jarayonida respublikachilar partiyasi namoyondasi Jefferson saylovda yutib chiqdi. 1800- yildan uning prezidentlik davri “1800-yil revolyutsiyasi” ham deb atadilar. Avvalo ular siyosiy ishni 1791-yil kiritilgan Billi huquqlarini hayotga tadbiq etishdan boshladilar.Siyosiy faoliyatda Jefferson va

prezidentlik davrida shunday muhit paydo bo`ldiki yangi partiyaning shakllanishi va Amerika tarixida yangi bosqichning boshlanishi bilan bog`liq. O`z maqsadiga ko`ra demokratik g`oyalarga asoslangan yangi partiya va pezident Joksonning faoliyati /37/ boshlandi. 1829-yil 4-martida oliy sud raisi J. Marshall general Jeksonning prezidentlik qasamyodini qabul qildi. G`alaba qilgan partiyaning tarafdorlari Qo`shma shtatlarning siyosiy hayotiga mustahkam kirib bordilar. Vilson rivojlanshning evalutsion yuli taraftori edi . Vilsoning asosiy va siosiy maqsadi amerika raxbariyati ,amerika jaoatchililigi va ayrim qiziqishlar o`rtasidagi qaramq qarshilikka yo`l quymaslik edi .Manashu kiskin ziddiyatlar jarayonida 1912 yilning 5 noyabirida Vudro Vilson Amerikaning 28 –Prezidenti bo`lib saylandi . unin

daromad manbayiga aylandi . Yevropa ‘’ oltin zahirasi Amerikaga yo`l oldi “, iqtisodiy talimotlarda J.K.Keynis g`oyalari ish berdi. 11 Davlatning barqaror taraqqiyoti yo`lida o`z siyosiy –huquqiy an`analariga sodiqlik , tajribalaridan ko`z yummaslik yaxshi, albatta .AQSH da uzoq davr mobaynida ijtimoiy harakatchalikka qodir, ta`siri eng kuchli va ommaviy partiya bu-demokratlar partiyasi bo`ldi. 1992-yilgi saylovlarda g`olib chiqqan sobiq AQSH prezidenti Bill Klin ton: “Amerikaga yangiliklar kerak”shiori ostida chiqqan edi. 90-yillardagi Amerikadagi demokratik jarayon bu yo`nalishni o`zida aks ettirdi. Huquqiy siyosiy bilimlar , inson huquqlarining qay darajada himoyalanishi demokratik jarayonlarning qanday tarzda kechayotganligini belgilovchi omillardan biridir. Shu ma`noda insonparvar dem

O`zbekiston haqida, uning bugungi kundagi salohiyati va iqtisodiyoti, siyosati haqida ko`proq bilishga harakat qildi. AQSH poytaxtining gavjum ko`chalaridan birida joylashgan davlatimiz elchixonasining yangi, salobatli binosida “O`zbekiston respublikamiz elchixonasi” - degan so`zlar ingliz tillarida katta-katta qilib qo`yilgan. Eshik tepasida respublikamizning davlat bayrog`I hilpirab turibdi. AQSH prezidenti Bell Klinton mamalakatimiz elchisi S. Safoyev dan ishonch yorlig`ini qabul qilib, respublikamiz saloziyati iqtisodi, kelajagi markaziy Osiyoda tutgan o`rni REspublikamiz raxbariyatining Avg`oniston masalasida olib borayotgan siyosatiga yuksak baho berdi. Ma`lum bo`lishicha biror davlat elchisi AQSH prezidentiga ishonch yorlig`ini topshirish uchun odatda 3-4 oy kutishi kerak ekan. 1996

professori AQSH senati maslahatchisi Richard Parker va boshqa mutahasislarning qonunchilik , bozor iqtisodiyoti huquqiy bilimlar sohasidagi ma`ruzalari tinglandi. 43

2.2.XX asr – XXI asr boshlarida AQSH prezidentlarining demokratik jarayonlarni rivojlanishiga qo’shgan hissasi. Bugun biz ona diyorimiz uchun muxumligi jihatdan amerikaning ochilishidan kam bo`lmagan voqea-amerikaliklarning o`zbekistonni mustaqil imkoniyatjarga boy mamlakat sifatida kashf etilishi AQSH rahbariyatining O`zbekiston tanlagan bozor munosabatlariga o`tish bosqichma- bosqich o`tkazilayotgan siyosiy iqtisodiy isloxatlar orqali rivojlangan davlatlar qatoridan o`rin olish istiqlolini mustahkamlash yo`lini etirof etgani haqida yana bir bor ta`kidlamoqchimiz Bunda O`zbekiston Prezidenti Islom Karimovning 1996-yil 23-28 iyun kunlari AQSH ga tashrifi burilish nuqtasi bo`ldi Avvalo tashrifning eng muhim nuqtasi haqida.25 iyun kuni I . KARIMOV Oq uyda AQSH prezidenti BILL KLINTON qabulid

Shu o`rinda O`zbekiston –Amerika munosabatlarining bugungi rivojiga qisqacha bo`lsada to`xtalib o`tish joiz. O`zbekiston bilan Amerika hususiy kompaniyalari va fermalari o`rtasida o`zaro shakllalngan manfaatli hamkorlik aloqalari muhim o`rin tutganligini alohida takidlash zarur. Bugungi kunda mamlakatimizda 200 ga yaqin AQSH komponiya va fermalari faoliyat ko`rsatmoqda. Ular orasida “Kargil Inter Prayzes”, “Interkonsepts ” , “Baytmal injenering”, “Aich trayding grupp”, “FMS korperishen ”, “Ji Ey-Bi”, “Proktor end gembl” kabi ferma va komponiyalar bor. AQSH ishbilarmonlari bilan O`zbekiston o`rtasidagi aloqalarni rivojlanishida esa Amerika hususiy tadbirkorlikni qo`llab- quvvatlash korporatsiyasining /OPIQ/ alohida hizmati mavjud.Bu korparatsiya dastlab 1994-yilda 20 dan ziyod AQSH komponi

muhokama qilindi. Shu kundagi boshqa uchrashuvlarga to`xtalishdan avval bu mavzudagi suhbat 26-iyun kuni O`zbekiston prezidentining Peftagonga tashrifi chog`ida davom etganini ta`kidlash zarur. AQSH mudofaa vazirligida I. Karimovni alohida hurmat bilan kutib olishdi. Amerikada erishilgan iqtisodiy taraqqiyot va mamlakatda kafolatlangan demokratiyaning bosh sababi nimada ? Amerika taraqqiyotining bosh sababi barcha narsa inson uchun, uning qadr- qimmatini yuksak-likka ko’tarish uchun yo’naltirilganligida bo’lsa kerak. Armotong qabristonini ziyorat qilish chog’ida bunga yana bir karra amin bo’lish mumkin. O’zbekiston prezidenti I. Karimov ana shu qabristonni ziyorat qildi. No’malum soldat qabriga gullar qo’ydi. So’ngra Jon va Robert Kennedi qabrini ziyorat qildi. Safar chog’ida president I.

xamkoridir. Jahonga mashhur ‘’KOKA-kola’’kompaniyasi 1994-yildan buyon mamlakatimizda faoliyat korsatib kelmoqda. Toshkentdagi bu korxona 5.5mln dollorlik dastlabki sarmoya asosida qurilgan bolsa 1996yilning may oyida qibrayda ikkita zavod ishga tushdi.Bu korxonaning samarasi natijasida Namanganda uchinchi ‘’KOKA-KOLA’’ zavodi ishga tushirildi.Bunga bosqichma –bosqich 100mln li sarmoya sarflandi. “Nbyumont- Mayning” korxonasi bilan xamkorlikda “zarafshon- nyumont” oltin qazish majmuasiga 150 mln dollorlik sarmoya sarflandi. Xullas bu raqamlarni ko`plab keltirish mumkin. Yana bir AQSH dagi o`ziga xos va tajriba o`rgatishga xos xususiyati bu ikki siyosatdagi demokratiyani kopaytirishga qaratilgan -jamoatchilik firrini o`rganishdir. Jamoatchilik fikrini o`rganishning eng muhim bositalaridan b

Darhaqiqat, AQSH jahonning eng rivojlangan qudratli davlatlaridan biridir.Rivojlangan yetti mamlakat orasida ham uning mavqei g`oyat ulug`.AQSH dollirining qadri esa kun sayin ortib bormoqda . AQSH yuksak takomillashgan texnologiyaga boy mamlakat. O`zbekistonda esa xom –ashyo va ishchi kuchi juda ko`p. Mamlakatimizning iqtisodiy hamkorligi ham ikki tomonlamag`oyat foydalidir.AQSH raxbarlari tarixiy jarayonlarida azaldan muhim o`rin tutib kelgan O`zbekistonni ulkan jug`rofiy –siyosiy mintaqadagi buyuk davlat deb baholanadi.Mamlakatimiz bilan aloqalarni rivojlantirishga katta qiziqish bildiradilar. Amerika xalqi O`zbekiston xalqi bilan birgalikda erkinlikda demokratik inson huquqlari va iqtisodiy islohatlar uchun shart sharoitlar yaratishga ko`maklashishga tayyor ekanligini ta`kidlagan edi.A

ingliz tilidan saboq bermoqdalar.Markaz tomonidan 1997-yil yanvar oyida Xindistonning mashhur sayohi, Gennisning rekordlar kitobidan joy olgan Ram Chandra , aprel oyida Pokistonlik ishbilarmonlar Janob Zafar , Nyu-York shahridan “Sog`lom hayot markazi xalqaro tashkilotining bosh direktori Bill Dall Ruf Zollenger, B. Ting O`zbekiston Respublikasidagi vakolatxonasining 2-kotibi Richard Graymslar bilan universitet o`qituvchilar o`rtasida uchrashuv o`tkazildi. Bu kabi aniq dalillarni istiqbolimizni belgilovchi yo`nalishlarni ko`plab keltirishimiz mumkin. 12 Amerikaga xos demokratiyaning shakllanishi, mustaqil taraqqiyot yillarida demokratik jamiyat qurilganining ba`zi jihatlarining, 222 yillik mustaqil davlatchiligi tarixida Amerika prezidentligi faoliyati bilan tanishib chiqishga harakat qili

-Ikki tomonlama munosabatlar sohasida mamlakatimiz o`rtasidagi siyosiy muloqot sur`atlari oshib borayotganligini alohida takidlab o`tmoqchiman. Bu o`z navbatida barcha muhim sohalarda shu jumladan harbiy texnika sohasida amaliy hamkorlik qilish uchun imkoniyatlar yaratadi. Ikkala mamlakat o`rtasidagi iqtisodiy aloqalar-shartnomaviy-huquqiy negizni kengaytirish yo`li bilan mustahkamlanmoqda”. O`bekistondagi demokratik islohatlarning chuqurlashib borayotganligi ikki mamlakat o`rtasidagi aloqalarning yanada rivojlanishiga zamin hozirladi. Demokratiya-ta`limot emaski uni o`qitib yoki tezda o`zlashtirib oladigan. Demokratiya-bu fikirlar majmui, turmush tarzidir. O`zlashtirish uchun esa inson demokratiyaning talablari asosida demokratiya muhitida inson hayoti davomida oila a`zolari el halqi bos

1993 yildan e`tiboran ikki davlat o`rtasidagi munosabatlarning ikkinchi bosqichi boshlandi Jahonning etakchi davlati hisoblangan AQSH bilan hamkorlik 1990 yillarning ortalariga kelib ko`p tomonlama o`zaro foydali ahamiyat kasb etdi. Bunga eng avvalo O`zbekiston Prezidenti yozda AQSH ga qilgan safari keng imkoniyat yaratdi.AQSH poytaxtidabolib o`tgan hamkorlikdan tortib havsizlikkacha bolgan va turli sohalarni qamrab olgan muzokaralar ikkitomon uchun xam manfaatli bolganligini qayd etish lozim. O`zbekistonva AQSH rahbarlarining keyingi uchrashuvlari shuningdek amerika Parlamenti yuqori martabali vakillarning tashriflari buni yana bir karra tasdiqlaydi.Aynan Amerikalik kongresmenlar keyinchalik Markaziy OSIYO davlatlarining siyosiy va ijtimoiy iqtisodiy rivojlanishi uchun ko`p shart-sharoitl

O’zbekistonga amalga oshiralayotgan demokratik iqtisodiy isloxatlarning o’ziga xosligi tan olinib, bu yo’nalishda hamkorlik rivoj topdi. Markaziy Osiyo atrofida ro’y berayotgan voqea hodisalar, ayniqsa qo’shni Avg’onistondagi voqealar mintaqada xavfsizlikni ta`minlashning yangi modellarini ishlab chiqishni kun tartibiga qo’ydi . Bu yo’nalishda O’zbekistonda katta tajriba to’plagan edi . Ushbu tajriba mamlakatlar o’rtasidagi xamkorlikni yangi bosqichga ko’tarilishga zamin bo’ldi. Munosabatlarning yangi bosqichida quyidagi manfaatlarining uyg`unlashganini kuzatamiz: Avvalo AQSH O`zbekistonga Markaziy Osiyoda tinchlikni xavfsizlikni taminlashida norkabeznis terrorimizga qarshi kurashda yetakchi sifatida qaramoqda. Ayni vaqtda AQSH xalqi O`zbekiston raxbariyatini o`zining eng yaxshi do`sti sif

Shuni ishonch bilan qayd etish mumkinki , ikki tomonlama aloqalarning jadal va xar tomonlama rivojlanoshi Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlikni saqlash xamda mustaxkamlashda muxim barqarorlashtiruvchi omil bo`lib xizmat qildi. Toshkent va Vashington Afg`onistonning siyosiy va iqtisodiy tiklanishiga kumaklashish maqsadida faol xamda foydali xamkorlikni amalgam oshirmoqda.SHuni tan olish kerakki O`zbekiston bilan AQSH o`rtasidagi xamkorliknong bu samaralari avvalambor mintaqamizdagi xalqlar va davlatlarning manfatlariga javob beradi. AQSH xukumati tomonidan amalgam oshirilga dasturlar . Ozbekiston respublikasi qurolli kuchlarining mudofaa qobilyatini oshirish , mamlakatimiz davlat chegarasini mustahkamlash bilan birga,mamlakat huquqni muxofaza qilish organlarining ishida yangi sifat ko`rs

tuzildi. 12 -may 1784-yilda Angliya bilan tinchlik sulx shartnomasi rasmiy kuchga kiritildi. 1781-yil kuchga kiritilgan Konstitutsiya mamalakatda “qonun va tartib”rejimini o`rnatgan,boshqarilmaydigan demokratiyaga keng yo`l ochib berilgan edi. Konstitutsion konvent yopiq eshik doirasida o`tkazildi.Yig`ilish Filandiyada 1787-yil may oyida boshlanib 16 hafta davom etdi.Mavjud 13 shtatdan 12 tasidan 74 vakil saylangan edi.Yig`ilish ishida qatnashganlarning yuqori ko`rsatkichi 55 ovoz tashkil etdi.Yig`ilishda qabul qilingan Konstitutsiya yangicha hujjat bo`ldi. Konstitutsiyada “Hokimyatning bo`linishi”prinsplari ham ishlab chiqildi.Prezident boshchiligidagi ijro etuvchi hokimyat.Qonun chiqaruvchi hokimyat – Kongress . Sud hokimyati- Oliy sud. Qonun chiqaruvchi hokimyat ya`ni kongress va oliy s

yildan uning prezidentlik davri “1800-yil revolyutsiyasi” ham deb atadilar. Avvalo ular siyosiy ishni 1791-yil kiritilgan Billi huquqlarini hayotga tadbiq etishdan boshladilar.Siyosiy faoliyatda Jefferson va J. Medison 1809-1817 davrida “biz hammamiz respublikachilarmiz, hammamiz federalistlarmiz” tushunchasi ostida ish olib bordilar. Jamoatchilik hayotida demokratiyaga keng yo`l ochishga harakat qiladilar.Buning uchun islohatlarga keng yo`l ochildi. 1809-1817-yillarda prezdentlikka saylangan J. Medison 4 va Jeffersonlarning siyosatda tutgan yo`li va g`oyalari bir-biriga yaqin edi. Har-xil yo`llar bilan ikki prezident AQSH ning siyosiy, iqtisodiy rivojlanishiga barobar rivojlanishiga barobar harakat qilishdi.Jeffersonning 2-muddat prezidentligi davrida demokratik asosdagi programma deyarli

Vilson rivojlanshning evalutsion yuli taraftori edi . Vilsoning asosiy va siosiy maqsadi amerika raxbariyati ,amerika jaoatchililigi va ayrim qiziqishlar o`rtasidagi qaramq qarshilikka yo`l quymaslik edi .Manashu kiskin ziddiyatlar jarayonida 1912 yilning 5 noyabirida Vudro Vilson Amerikaning 28 –Prezidenti bo`lib saylandi . uning birinchi qilgan ishi Amerika matbuot raxbarlari bilan bo`lgan uchrashuv edi. Biro y o`tib president Vilson shaxsan o`z pragrammasini kongressga o`qib eshittirdi . Jon Adimsdan keyin xali xech bir prezident bunday ish boshlamagan edi. Oq uydagi navbatdagi 4- yillikning bunday boshlanishi yangi prezidentga ishonchini oshirib yubordi .V.Vilson rivojlanishning faol yo`lini tutdi .Demakratlarning saylovlarda bergan vadalarini bajarishga kirishdi .Vilson yirik bizniss

Xulosa XIX-XX asrlarda AQSH xayratomus o’zgarish va taraqqiyot yo’lini bosib o’tdi. AQSH siyosiy tahlilchisi Ben Uottenberg ta’biri bilan aytganda “Ilk jahonshumul millatga” aylandi. Shu tariqa ko’pincha zamonaviy, tarixiy o’zgarishlar darakchisi bo’lib kelinga. Bu tashabbuslar o’zaro kurash va bog’liq maqom olayotgan dunyoda o’zga davlatlar va jamiyatlarni ham muqarrar ravishda qamrab oldi. Ma`lum bo`lishicha biror davlat elchisi AQSH prezidentiga ishonch yorlig`ini topshirish uchun odatda 3-4 oy kutishi kerak ekan. 1996-yilning oktiyabr oyida president Bill Klinton saylov arafasida nihoyatda band bo`lishiga qaramasdan mamlakatimiz elchisini qabul qilishi xalqaro miqyosda O`zbekiston sharafiga katta hurmat ko`rsatdi. Mazkur bosqich munosabatlarining siyosiy rivojlanishiga asos soldi . Am

AQSH prezidentlari tarixini yoritishda mavjud manba va adabiyotlarga asoslanib quyidagicha xulosaga kelindi: Birinchidan, AQShning federal hududiy tuzulishini va uning tarixiy axamiyatu ochib berildi; Ikkinchidan, Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvi xususiyatlari tahlil etildi. Uchinchidan, XVIII asr oxiri – XIX asrlardagi demokratik jarayonlarini mohiyati ochib berildi. To’rtinchidan,, XX asr – XXI asr boshlarida AQSh prezidentlarining demokratik jarayonlarini rivojlanishiga qo’shgan hissasi ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Shunday qilib AQSH prezidintlari tarixi yoritish jarayonida,mavjud manba va adabiyotlardagi ma`lumotlardan kelib chiqib AQSH prezidintlari davlat boshqaruvining o`ziga hos usulini yaratganligiga amin bo`ldik. Bu esa o`z navbatida jahon iqtisodiyot

Tavsiyalar Birinchidan, AQShning federal hududiy tuzulishini va uning tarixiy axamiyatu ochib beruvchi videyo roliklarni yaratish va talabalarga dars mashg’ulotlarini olib borishda smarali foydalanish; Ikkinchidan, Milliy hukumatni shakllantirish va prezidentlik boshqaruvi xususiyatlarini qmrab olgan brashuralar chop ettirish; Uchinchidan, XVIII asr oxiri – XIX asrlardagi demokratik jarayonlarini mohiyati ochib berishga xizmat qiladigan plokatlar tayorlash; To’rtinchidan,, XX asr – XXI asr boshlarida AQSh prezidentlarining demokratik jarayonlarini rivojlanishiga qo’shgan hissasi haqida hujjatli filmlarni suratga olish. 59

ADABIYOTLAR RO’YXATI 1.O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.T.: “O’zbekiston”, 2001. 2.Karimov I.A.O`zbekiston:milliy istiqlol,iqtisod siosat,mafkura.Toshkent.I-jild. 1996. 3 .Karimov I.A.. Bizdan ozod va obod vatan qolsin. 2-jild.T. 1996. 4.Karimov I.A.Vatan sajdagoh kabi muqqadasdir .3-jild.T.1996. 5.Karimov I.A. Bunyodkorlik yo`lidan.4-jild.T.1996. 6.KarimovI.A..O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida:xavfsizlikka taxdid,barqarorlik shartlariva taraqqiyot kafolotlari.T.1997. 7.KarimovI.A. Yuksak ma’naviyat-engilmas kuch.T.2008. 8.KarimovI.A. Mamlakatimizda demokratik islohatlarni yanada chuqurlashtirish va fuqoralik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi.T.2010. 9.KarimovI.A. O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida.T.2011. 10.KarimovI.A..Inaon xotirasi-boqiy, qadr-qimmati-ulug’// Xa

20. O`zbekiston Respublikasi tashqi siosiy faoliyatining asosiy prensiplari to`g`risidagi moddasidan .  www.eurasia.org.ru .  www.history.ru  http://www.philos.msu.ru/fac/history/  http://www.auditorium.ru  www.museum.ru 61

Купить