Австралия - История - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	91.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Октябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	История

Австралия

Купить

Кириш: I боб. Австралия хал қларининг этногенези ва этник тарихи. 1.1. Австралиянинг географик ўрни ва табиати. 1.2. Австралия аҳолисининг этногенези ва этник тарихи. 1.3. Лингвистик ва антропологик классификация си . II боб. Австралия ахолисининг анъанавий хўжалиги, моддий ва маънавий маданияти. 2.1.Австралияликларнинг анъанавий хўжалиги. 2.2.Ахолининг кийим-кечаклари ва турмуш тарзи. 2.3. Халқ оғзаки ижоди. Мусиқа, тасвирий санъат, атроф-мухит хақидаги билимлар. III боб. Австралияликлар оила- нико ҳ муносабатлари, дафн маросимлари ва диний тасаввурлари. 3.1. Оила ва оилавий муносабатлар: никох, инициация ва қариндошлик муносабатлари. 3.2. Дафн маросимлари ва уларнинг тартиблари. 3.3. Австралия ахолисининг д иний эъ т и қод кўринишлари. Хулоса. Илова. Фойдаланилган манба ва адабиётлар р ў

I боб. Австралия хал қларининг этногенези ва этник тарихи. 1.1. Австралиянинг географик ўрни ва табиати. Австралия бешинчи қитьа сифатида европаликлар томонидан нисбатан кеч очилган бўлиб, унинг ер майдони —7,686.010 км.кв.ни ташкил этади. Энг кичик қитъанинг паралел бўйича узунлиги — 4100 км, меридиан бўйича эса — 3200 километрга яқиндир. Геологик нуқтаи назардан Австралия — қадимий қигьадир. Кайназой асридаги тектоник ҳаракатлар унга деярли таъсир этмагани сабабли қитъада баланд тоғ халқалари вужудга келмаган Австралиянинг шарқидаги тоғнинг энг баланд нуқтаси — Коцюшкс денгиз сатхидан 2240 метрни ташкил этади холос. Иқлими мавжуд географик кенгликда жойлашгани, хамда баланд тоғларнинг йўқлиги билан хусусиятланади. Бошқа қитъалардан фарқлироқ Австралияда ёғингарчилик хам кам бўлади, ўртач

узун эмас, марказдагилари эса ёғингарчилик пайтида тўлнб оқса, қолган мавсумларда қуриб қолган. Австралиядаги 763 кўлнинг кўпчилиги иссиқ мавсумда қуриб, оппоқ туз қатлами билан қопланади. Қитъанинг ўзига хос хусусиятларидан бири ер ости сувларининг мўллиги бўлиб улар катта босимда эканлигидан баъзида фаввора бўлиб отилиб чиқади. Бленч — Капдаги табиий фавворанинг баландлиги 55 м. тенг. Шунинг учун бутунги кунда сувга эҳтиёж артезиан қудуқлари ва қувурлар ёрдамида қондирилади. Австралиянинг ўсимлик дунёси ҳам иқлими каби ранг барангдир. Шимолий ва шимолий — шарқий худудлар қалин тропик ўрмонлар билан ўраб олинган. Уларда доимо кўм —кўк: пальма, фикус ва араукарий дарахтлари ўсиб туради. Жанубий — шарқдаги ўрмонларда эвкалиптлар кенг тарқалган бўлиб, ушбу бахайбат дарахтларнинг баландлиги 1

йирик хайвонлардан, қушлардан ташқари, майда хайвонлар судралиб юрувчиларни хам истеъмол қилганлар. Иккинчидан Осиё, Африка ва Америкада кўп бўлган, инсонга хавф солувчи йиртқич хайвонларнинг йўқлиги, тимсоҳ ва заҳарли илонларнинг кам бўлганидир. Яна бир қизиқ томони (дингони ҳи со бг а о лм а са ! ) х он ак ил аш ти рил га н ха йв он ла рн ин г х ам йўқлигидир. Австралия ўсимлик ва хайвонот олами ахолининг маданий тараққиётига катта таъсир қилган. Қитъа қаърида табиий бойликлар мўл бўлсада одамлар фақат ўзларининг хаётида зарур бўлган тош, гипс ва қизил охрадан фойдаланганлар. Тинч океанига назар солсангиз, бир нарса кўзга аниқ ташланади. Океаннинг жанубидан жанубий — ғарби Австралия томонга ороллар сони кўпайиб, уларнинг юзаси ҳам кенгайиб боради. Яна хам диққат билан қаралса йирик оролл

Маршалл, Гильберт, Эллис, Токелау, Кук ороллари ушбу тоифага киради. Маржон ороллари орасидаги доира шакллилари хам бўлиб, уларда хатто дарахт ҳам ўсмайди. Океания ороллари архипелагларга бўлинади. Архипелагга кирувчи ороллар орасидаги масофа бир неча 10 км. бўлса, архипелаглар бир — биридан минглаб километр узоқликда жойлашган. Хусусан Маршалл ва Соломон архипелаги ораси 1900 км, Гавайя ва Маршалл оралиғи - 3200 км. Палау ва Пасхалар ўртасидаги масофа—12,750 км. Шу сабабли архипелагга кирувчи ороллар аҳолиси яшаш шароити, хўжалиги маданиятида умумийлик ҳам кўпроқ кузатилади. Архипелаг ва ороллар орасидаги алоқалар ернинг ўз ўқи атрофида айланиши билан боғлиқ бўлган оқимларнинг кўплигидан катта қийинчилик туғдирмайди. Бундай оқимлар кенглик бўйлаб экватор орқали шарқдан ғарбга, шимол ва жа

томон ўсимликлар тури хам, сони хам камайиб боради. Олимларнинг фикрича Океаниянинг шарқидаги бир —биридан узоқда жойлашган майда оролларга сув оқими орқали ёки қушларнинг ўсимлик уруғларини олиб бориши мураккаблиги, ушбу холатга изох беради. Хусусан Индонезияда 200 хил пальма ўсгани холда Соломон оролларида уларнинг нави 18 та, Гавайя оролларида эса бор —йўғи 3 тагина холос. Энг кенг тарқалган ва хўжаликда катта аҳамият касб этадиган дарахт —кокос пальмасидир. Шунингдек ротанг (Лиана пальмаси), саго пальмаси, ареко п а л ь м а с и д а н ҳ а м т у р л и б у ю м в а н а р с а л а р т а й ё р л а ш д а фойдаланилади. Панданус ва нон дарахти хам деярлик ҳамма оролларда учрайди. Инсон маданийлаштирган: банан, папайя (қовун дарахти) илдиз мевали —ямс, таро ва батат ахоли хўжалигида алоҳида ўрин

1.2. Австралия аҳолисининг этногенези ва этник тарихи. Австралияда одам пайдо бўлган хамда шаклланган, яъни антропогенез худудга кирмайди. Австралияга дастлабки аҳоли шимолдан Жанубий — Шарқий Осиёдан юқори палеолитда, бундан 40 минг йил аввал кела бошлагани фанда тасдиқланган. Австралиянинг шарқидаги Манго кўли ёқасидан топилган макон ва тош қуроллари 32 минг йил билан белгиланган. Шу жойдан 25 минг йил аввал яшаган одам қолдиқлари хам чиққан. Маълумотларга асосланиб Австралияга кўчиб келишлар бирданига рўй бермасдан, дастлабки мигрантлар тўлқини ортидан бошқа гурухлар йўл олгани аниқланган. Олимларнинг фикрича Тасманияга ахоли Австралиядан бундан тахминан 22 минг йил аввал ўтади. Дастлабки аҳоли гурухларининг асосий машғулотлари овчилик ва термачилик бўлган. Уларнинг мехнат қуроллари эс

урчитмасдан ёшларини хонакилаштирган. Австралияда тиканли ўтдан ташқари, истеъмол қилиш мумкин бўлган ер илдизли ямс, шимолий дарёларда ўсадиган ёввойи шоли ҳам мавжуд эди. Одамлар шолидан қисман озиқ сифатида фойдалансада, унинг асосий қисмини қушлар еб кетган. Лекин австралияликлар Шимолий Америкаликлар каби шолини териб, тозалаб, сақлашни билмаганлар. Ишлаб чиқариш фаолиятининг туғилиши сифатида эса аёллар томонидан ямснй томирининг юқори қисмини қайтадан экилишни кўрсатиш мумкин. Қирғоқда яшовчи ахоли дарё ва сойлардан дарахт таналарини ушлаб ундаги тередо — қуртларни ковлаб олиб ейишган. Баъзида дарахт танасини атайлабдан сувга ташлаб тередо захирасини тайёрлашган. Озиқларни ғамлаш, тайёрлаш хам жуда кам қўлланилиб ўта содда кўринишда бўлган. Масалан Марказий Австралияликлар чўл — даш

ахоли қўшнилари билан жуда кам учрашган. Амалда абориген ўзи ов қиладиган вилоятни деярлик ташлаб кетмаган. Натижада маълум чекланган сондаги аҳоли гаплашадиган тил — коммуналектлар шаклланган. Европаликлар кела бошлаган 1788 йилга қадар аборигенлар 500 тил — коммуналектда сўзлашиб уларнинг хар бири ўртача 500 — 600 кишини бирлаштирган. Мисол тариқасида шарқдан — ғарбга қараб жойлашган қабилалар 1- А , 2- В, З-С, 4- Д комуналектда гаплашса 1- гурухдагилар 2- ларни тушунса, 3 ва 4-гурухлар тилини билишмаган. Ўз навбатида иккинчиси 1 ва 3 тушунса, З-си ўз навбатида 2 ва 4-ни тушунган ва биринчисининг тилини тушунмаган. Кўпинча бир киши ўз тилидан ташқари яна учта ва ундан кўпроқ тилни — «коммуналект»ни билган. Австралиянинг туб ахолиси европаликлар кела бошлаган 200 йилдан ортиқроқ вақт ичид

Океания оролларидагина депопуляция (ахолининг камайиши) рўй бермайди. Улар қаторида Тонга оролини кўрсатиш мумкин, XX аср бошларидан Океания аҳолисида депопуляция жараёни тўхтаб, ўсиш бошланди. Шимолий Америкадаги мулклар қўлдан кетгандан сўнг Англия ўз жиноятчиларини Ғарбий Африкага жўнатшпга уриниб кўради, бу тадбир хам муваффақиятсиз тугаганидан сўнг Янги Жанубий Уэльсда (Австралия) колония ташкил қилишга ҳаракат бошланади. Дастлабки инглиз кемалари 1788 йили Сиднейга 1000 яқин киши келтириб, улардан 700 таси сургун қилинганлар, 200 таси аёллар эди. Депортация хақидаги қонун 1868 йили бекор қилингунга қадар 160 минг жиноятчи Австралияга сургун қилинган бўлса, кўчиб келганлар сони 1 миллионга яқинлашиб қолади. Бугунги кун нуқтаи назаридан қарасак сургун қилинганларнинг катта қисмини гуно

Тасмания ороли мисолида кўриш мумкин. Тасманияда 1804 йили сургундагилар учун дастлабки колония ахолига муносабатларини Тасмания ороли мисолида кўриш мумкин. Тасманияда 1804 йили сургундагилар учун дастлабки колония ташкил этилган пайтда 2500 туб ахоли вакиллари яшаган. Ўттиз йил ўтмай 1832 йили охирги 200 тасманиялик асирга олиниб, Бассо бўғозидаги оролларнинг бирига кўчирилиб, 1876 йили уларнинг сўнгги вакиллари — Труганини вафот этади. 1.3. Лингвистик ва антропологик классификацияси. X X а с р н и н г б о ш л а р и д а В . Ш м и д т в а т и л ш у н о с Э.Кэпелларнинг саъйи — харакатлари билан Австралия туб ахолисининг тиллари нисбатан яхши ўрганилган. Австралия тиллари «шимолий» ва «жанубий» гурухларга бўлиниб, жануб қабилалари тиллари бир —бирига яқинлиги билан ажралиб туради. Жануб ти

ва ҳаракатлар мавжудлигини аниқлаган. Масалан қўлнинг тўрт бармоғи кафтта қўйилиб бош бармоқнинг иккинчи бармоққа ёпишган холда, а й л а н м а х а р а к а т л а р и « с у в » м а ъ н о с и н и б е р г а н в а х . к . л а р . Австралия тиллари жахон халқлари тилларида ўзига хос алоҳида ўрин тутади ва уларнинг бирортаси билан яқинликка эга эмас. Австралия ва Т асм ания тиллари ум ум ий тушунчаларга бой бўлмасада, лекин аниқ нарсалар, буюмларнинг энг майда хусусиятларини хам изохлаб беришга қодир. Австралия тилларида саноқни билдирувчи сўз ва тушунчалар ҳам кам учрайди. Австралия туб ахолиси 200 дан ортиқ тилларда гаплашиб, улар махсус 20 та тил гурухида эга филага бирлаштирилган. Улардан йириги пама — н ь ю н г а , а х о л и н и н г 2 / 3 қ и с м и н и н г т и л л а р и н и ў з и д а мужасса

II боб. Австралия ахолисининг анъанавий хўжалиги, моддий ва маънавий маданияти . 2.1.Австралияликларнинг анъанавий хўжалиги. Австралия ва Тасмания аборигенлари овчилик, теримчилик билан бир қаторда имконият бўлганда балиқчилик билан хам шуғулланишган. Балиқ овлашда қармоқ, санчқи, тўр ҳамда сувни захарлаб ов қилиш усуллари қўлланилган. Денгиз чиғоноқлари хам озиқ сифатида ишлатилган. Тасманияликлар хўжалиги австралияликларникига нисбатан қолоқроқ бўлган. Археологик қазишмалар қадимги қатламларида тасманияликлар овлаган балиқ суяклари кўплаб топилган, лекин кейинги даврда аҳоли протеинга талаби бошқа усуллар билан қондирилгани туфайли, балки экологик ўзгаришлар натижасида балиқчилик билан шуғулланмай қўйишган. Бумерангни кўпчилик фақат австралияликларга хос қурол деб хисоблашсада, уни қить

иккинчиси узоқ масофага улоқтириш учун мўлжалланган. Кўпчиликнинг тасаввурида найза австралияликларнинг сингари «ўзига хос» қуроли хисобланади. Аслида бу фикр хам хақиқатдан анча йироқ, албатта Найза отиш ускунаси — вумера Австралияга нисбатан кеч кириб келган бўлиб уни ер юзининг бошқа қисмларида хам учратиш мумкин. Бир манзилдан 2 чисига кўчиш давомида ёки овда эркаклар найза, вумера ва бумерангларни, аёллар эса оиланинг бошқа буюмларини ва кичик болаларни кўтариб олишган. Эркаклар доимо олдинда овни (қушларни) пойлаб, аёллар ва болалар улардан маълум масофада харакатда бўлган. Аёлларга тегишли идишлар — косалар дарахт танаси ёки томиридан, Квинсленднинг тропик ўрмонларидаги дарахтларнинг кенг ва қаттиқ япроқларидан ясалган. Катгароқ идишларда сабзавот ёки терилган озиқлар олиб юрилган,

мақсадад фойдаланилгани хозиргача номаълум. Лекин кейинги 200 йил давомида ишлатилган тош қуроллар вазифалари деярлик тўлиқ аниқланган. 2.2. Аҳолининг кийим - кечаклари ва турмуш тарзи. Асосий кийим қа нчалик катта бўлмаган белбоғчадир. Австралиянинг катта қисмида хатто белбоғчани хам таъқишмаган. Австралияликларнинг кўчманчи хаёт тарзида доимий ва мустахкам яшаш жойига хам эхтиёж бўлмаган. Айрим манзилгохлардан 2 ва ундан кўпроқ марта фойдаланишган. Ҳавонинг иссиқ бўлиши эдамларнинг деярлик йил бўйи очиқ хавода кичиккина гулхан атрофида тунашлари имконини берган. Тоғ унгурлари, ғорларга кириш жойлари яшаш учун фойдаланилган бу жойларда минглаб йиллар давомида тўпланган чиқитлар ҳам шундан далолат беради. Нормал шароитда уруғчилик жамоалари ўзлари учун етарлик озиқ тўплашган. Лекин аксария

томонлама маъсулиятли , вазифаларни биргаликда бажариш енгил бўлиши эҳтиёжи кўп хотинлик — полигамияга асос бўлиб хизмат қилган. Эркаклар орасида меҳнатни ёшга қараб тақсимланиши яққол аксини топган. Яшайдиган худудини мукаммал билишни, ҳайвонлар хислатларини ўрганишни талаб қилиб яхши тажрибали овчи бўлиш, м о ҳ и р о в ч и л а р н и ж а м о а д а ҳ у рм а т и ю к с а к б ў л г а н . О з и қ а заҳираларини тақсимлаш, айниқса қурғоқчилик пайтларида ҳам м у ҳ и м б ў л и б б у в а з и ф а б и л а н э н г т а ж р и б а л и э р к а к л а р шуғулланишган. Эркаклар 3 та ёш гуруҳига бўлинган: 1. Ёши 9га қадар ўгал болалар. 2. Ов билан шуғулланувчи 20-30 ёшдаги, лекин ҳали тажриба тўплаши зарур бўлган эркаклар. 3. Тажрибали,махсулот етказувчи иккинчи гурухни назорат қилувчи эркаклар. Австралиялик

никох ва инициациялар муаммоларини ҳал этиш ҳам кенгашнинг мухим вазифаларидан эди. Локал гуруҳ аъзолари сони худуднинг экологик имкониятлари билан белгиланган. Бошқарувнинг аҳамиятини ошириш оқсоқолларнинг доимо учрашиб туришлари тақозо этган. Ушбу шароитда локал гурухларнинг катта бирлашмаси кам унумли бўлиб, парчаланиб кетиши мумкин эди. Шимолий Америкадаги ирокезлар билан қиёсласак австралияликлар «қабиласи» сони сиёсий мақсадлардан эмас, балки моддий омиллардан келиб чиқиб ташкил этилгани гувохи бўламиз. Локал гурухнинг сонини чегараловчи яна бир омил коммунакацион имкониятларнинг чекланганлигидандир. Австралия аборигенлари иқтисодий бирлигининг яна бир тури «fогаgingдтд gгоир» —катга хўжалик гурухи ҳисобланади. Бу турдаги гурух биргаликда яшаб овчилик, теримчилик билан шуғулланиш учу

2.3. Халқ оғзаки ижоди. Мусиқа, тасвирий санъат, атроф — муҳит хақидаги билимлар. Австралияликлар маданий жихатдан бошқа қитъа ахолисига нисбатан қолоқ бўлсаларда, улардаги халқ ижодиёти намуналари ўзига хослиги билан ажралиб туради. Австралияликлар халқ оғзаки ижоди — фольклор нисбатан яхши ўрганилган. Тадқиқотчилар турли афсоналар, эртаклар, хикояларни ёзиб қолдирганлар. Улардан тотемлари хақидаги ривоятлар, дунёнинг пайдо бўлиши, осмон ёритгичлари, одамларнинг вужудга келиши, тўфон, ғайритабиий камалак—илон хақида ва бошқаларни мисол келтириш мумкин. Австралияликлар эртаклари жуда хам содда бўлиб унда, хайвонлар, баъзида афсонавий ярим ҳайвон, ярим одамлар вилоят бўйлаб саёхатга чиқади, ов қилишади, таом еб ухлашади, урушадилар, бир — бирларини ўлдирадилар, умуман эртакни сўзловчилар ка

аксари холларда бўёқ билан тасвир туширилган. Бўёқлар тури чекланган бўлиб: оқ тупроқ ёки гипсдан оқ бўёқ сифатида, охрадан—сариқ ва қизил, кўмирдан — қора бўёқ сифатида фойдаланилган. Бошқа ранглар бўлмаганидан уларнинг номлари ҳам австралияликлар тилларида учрамайди. Австралияликлар билимлари яшаб турган жойлари, ундаги озиқ ва ўсимликлар, ҳайвонот оламини мукаммал билишга йўналтирилган. Тадқиқотчилар аборигенларнинг кимсасиз даштда йўл, сув, таом топа олишларига алоҳида эътибор қаратишган. Ўзлари кўчиб юрадиган худуд жамоанинг қадрдон уйидек бўлиб ундаги ҳар бир тошни, дарахтни, сув ҳавзасини яхши билганлар. Уларнинг амалий ботаникадан ажойиб билимлари бўлиб аборигенлар юзлаб ўсимлик, дарахт, буталар навларини уларнинг фойдалик хусусиятлари ҳамда озиқ сифатида ишлатиш усулларини билишга

сўриб ташлаш, чақилган қисмни қаттиқ боғлаш, ярани куйдириш циркуляр тарзда ярани кесиш усулларини қўллашган. Бош оғриганда, ревматизмда танадан кесиб қон чиқаришни билишган. Оғриган тишни ип билан боғлаб суғуриб олишган. Баъзида наркотик моддаси мавжуд ўсимлик («илон ўт») қўйиб оғриқни йўқотиш усулидан фойдаланилган. Тери касалликлар унга тупроқ, қизил охра, баъзи илдизлардан олинган суюқлик ёки сийдик билан ювиш орқали даволанган. Шамоллашда, иссиғи кўтарилганда совуқ компресс қўйилган. Шамоллаган, ревматик касалларни терлаш билан даволашга ҳаракат қилинган. Шу мақсадда жанубий - шарқда яшайдиган қабилалар чуқур қазиб, унинг ичини қиздирилган тошлар билан тўлдирадилар, устидан ҳўл япроқлар билан ёпишиб, чуқур устини том қилишади, яхшилаб ўралган касал, унинг устига ётқизилган. Ошқозон оғ

III боб. Австралияликлар оила- нико ҳ муносабатлари, дафн маросимлари ва диний тасаввурлари. 3.1. Оила ва оилавий муносабатлар: никох, инициация ва қариндошлик муносабатлари. Никох ўсиб келаётган авлоднинг хаётини дастлабки йилларида барқарор химоялаш учун пайдо бўлган. Тадқиқотчи Эйльманнинг ёзишича ички вилоятларда, игунингдек шимолдаги денгиз қирғоқларидаги жамоаларда эркаклар 25 ёшгача бўйдоқ бўлганлар, улар ёши катга аёллар билан алоқада бўлишга мажбур эдилар. Шу билан биргаликда қариялар, жамоада мухим ўринга эга бўлиб уларнинг кўп сонли хотинлари ичида турли ёшдагилари, шу жумладан ўсмир қизлар хам бўлганлар. Бу хақдаги маълумотлар қитъанинг барча худудларидан тўпланган бўлиб олимлар ушбу никох турига полигин— героитократик деб ном қўйишган. «Геронтократик» атамаси жамоада қари эрка

борадаги қобилияти сусая бошлайди. Эркаклар 42 ёшида энг қувватга кирган, ташкилотчилик фаолияти чўққисида, оиласини яхши таъминлаш даражасида бўлади. Грут —Айлендга оид 1941 йилги маълумотларга қараганда 19 — 24 ёшли барча аёллар кўпхотинлик шароитида яшашган, Табиий 24 ёшли аёлларнинг 42 ёшдагилар билан яшаш имконияти даражаси энг юқори бўлиши билан биргаликда, уларда бошқа аёллар билан бир оилада яшаш, болалар тарбиясини ҳамкорликда олиб боришга мойиллик хам кучаяди.Аборигенлар жамиятида аёллар 9 ёшидан то умрининг охирига қадар никохда бўлган. Натижада аёллар хам эркаклар хам ўртача 4 марта расмий никохда бўлишган. Австралияликлар жинсий алоқа ва болалар тугалиши орасидаги боғлиқликни тушунмаганлар. Улар боланинг рухи тотем марказидан онасининг қорнида харакат бошламасданоқ келган деб

хабарларга танқидий ёндашиб тасманияликлар жамоаларида хам кўпхотинлилик, шу жумладан геронтократик никохлар бўлгани шубҳасиз. Австралияликлар никох муносабатларига кўра 15 — 30 ёшдаги эркаклар хотинсиз бўлишган. Қирқдан ошган эркаклар хўжалик фаолияти ва ташкилотчилиги юқори бўлсада, жисмоний имкониятлари албатта заифлашиб борган. Табиий ёш эркаклар ва аёллар орасида яширинча никоҳсиз муносабатлар хам учраб турган. Ёшларнинг хотинлар учун катталар билан жанжалларини маълум чегарада ушлаб турувчи омил инициациянинг (эркаклар қаторига ўтказиш маросими) катга ёшдагилар қўлида бўлиши эди. ИНИЦИАЦИЯ: Австралия ва Тасмания ахолисининг, ўзлаштириш хўжалигига асосланган турмушларнинг асосий химоячиси бу экзогам никоҳ эди. Экзогамия қонуниятига биноан эркак бошқа гуруҳ вакиласига уйланиши лозим бў

синдириш, бадан тукларини суғуриш, суннат қилиш, баданда тош пичоқ билан тилимлар қилиш ва ҳ.к.лар .Синовга маъсул қариялар йигитларнинг гурухларидан бўлмаган. Ўсмирга маъсул қария кўпинча йигитнинг онаси жамоасидан бўлган. Кейинчалик йигит шу жамоадан уйланиши холлари хам кўп учраган. Грут Айленд оролида йигитнинг ҳомийси сифатида кўпинча сингил —опасининг эри «поччаси» иштирок этган. Ўғил болалар 9 ёшида суннат қилинганидан сўнг доимо ўз ҳомийси билан яшаб, ундан эркаклар учун зарур сабоқларни олган. Ҳомий шогирдидан қаттиқ интизомни талаб қилган. Ўсмир 19 ёшга тўлганда, «қуллик»дан халос этилган, бу воқеа хомийнинг ўсмир кўкрагига рамзий қон чиқариб, биринчи тиртиқни солиши билан якунланган. Ушбу удум инициациянинг биринчи дастлабки давраси якунланганидан дарак берган. Ўтган давр ичида

«она», «хотин», «эр», ва б о ш қ а и б о р а л а р б и л а н ф а қ а т м а ъ л у м ш а х с л а р а т а л с а австралияликлар бундай атама билан бир гурух одамларга мурожат қилишади. Хусусан австралиялик «хотин» деб у ўйланиши мумкин бўлган барча аёлларга нисбатан мурожат қилса, ўзи улар учун табиий «эр» хисобланган. Худди шу каби «ота» унинг учун хақиқий о т а с и г у р у ҳ и д а г и б а р ч а э р к а к л а р , « о н а » х а м у ш б у н и к о ҳ доирасидаги барча аёллар қисобланган. Масалан арандалик никох тоифаси Аппунгертлик эркак, Панунг никоҳ тоифасида катта эркакларни — ката (ота), Пурул никох тоифасида катта аёлларни — майя (она), ўзининг гурухидаги эркакларни эса — калья (катта ака) ёки — итиа (ука), кексаларни араига (бобо) деб аташган. Арандалар отасининг акаларини ҳам ката (ота) д

хатто унга яқинлашишни таъқиқлаган. Нгариго қабиласида қайнонага куёвининг исмини эшитиш хам мумкин бўлмай, агар қўққисдан кимдир бу исмни айтиб қўйса қайнона қулоқларини бекитиб олган. Тадқиқотчи Хауитт курнаилардаги бир воқеанинг шундай хикоя қилади. У шериги австралияликдан узоқда ўтаётган қайнонасини чақириб беришни сўраб бир неча марта мурожат қилади. Аввал эшитмагандай турган оғайниси нихоят хотинининг акаси орқали қайнонасини чақиртириб берган. «Қочиш» удуми этнологларни анчадан буён қизиқтириб келади. Олимларнинг фикрича бу удум ибтидоий даврдан шаклланиб никох муносабатида бўлмаганларни жинсий алоқага кирмаслигини олдини олишга мўлжаллангандир. 3.2. Дафн маросимлари ва уларнинг тартиблари. Анъанавий дафн маросимлари ўзининг ранг—баранглиги билан ажралиб туради. Австралияда ер юзид

ва ҳоказолар) дафн этиш хам кузатилади. Қабрга мархум билан унинг бирор шахсий буюмини маълум озиқ кўмиш австралияликларда ҳам кенг тарқалган. Бу усул: кухата, гурндичмара, вирадьюри, чепара қабилаларида мавжуд бўлган. Мархумларга аза тутиш хам кенг тарқалган. Овоз чиқариб йиғлашда баъзида жамоанинг барча аъзолари қатнашган ва бу удум узоқ пайт қўлланилган. Таомдаги чеклашлар, беванинг 1 йил ва ундан хам кўпроқ вақт давомида сўзлашиши таъқиқлари бўлган. Ушбу даврда аёл фақат имо — ишорадан фойдаланиши мумкин бўлган, холос. 3.3. Австралия ахолисининг д иний эъ т и қод кўринишлари. Австралияликларнинг динлари XIX асрнинг охиридан ўрганила бошланган. Диний тасаввурларда умумий хусусият билан бирликда, айрим қабилаларга хос хусусиятлар ҳам учраб туради. Асосий диний тасаввур — тотемизм ва фети

мумкин бўлган. Олим лардан бирининг ёзишича илож сиз қолганда буандик қабиласига оид овчилар қайғу билан «вингонг» (дўсти) ёки «тумананг» «(ўз гўштини)» ейишга мажбурлигини кўкрагига қўлини қўйиб ўзининг яқини, бир қисми эканлигини изхор этган. Э.Пальмернинг ёзишича квинслендлик аборигенлар ўз тотемларига «катга хурмат билан қараганлар, агар уларнинг хузурида кимдир тотем хайвонини ўлдирса: «Нега бу йигитни ўлдирдинг? «Бу менинг отам» ёки «Менинг акамни нега ўлдирдинг?»—деб эътироз билдиришади . 1 1 Т от е м — Ш им о л ий А м е р ик а д а г и а л г о нк инл а р н инг од ж иб в е қ аб ил а с и т ил ид а н " у нинг у р у ғ и" маъносини беради. Адабиётларга дастлаб 1869 йил МакЛеннан ва 1887 йили Фрэзерлар томонидан киритилган. Базедовнинг ёзишича у кичкина қорамтир — сариқ илонни ўлд

яллоқ тош ва дарахт бўлаклари бўлган. Чурингада турли расмлар доира ва ярим доира шаклидаги чизмалар, параллел чизиқлар ва нуқталардан иборат. Улар тотем аждодлари ва улар ҳақидаги афсоналарни ўзида акс эттирган. Австралияликлар чуринганинг сеҳрли кучига ишонганлар. Касал кишилар чурингадан бироз чангни (порошок) сувга қоқиб тушириб дори сифатида ичганлар. Жангда чуринга эгасига қўшимча куч бахш этади деб тушунилган. Тотем гуруҳининг умумий чурингаси махсус муқаддас жойда — эртватулунгада сақланган. Унга бегоналар, айниқса аёлларнинг кириши маън этилган. Тадқиқотчи Карл Штреловнинг ёзишича атама Тjuryndа шаклида ёзилиб: тью—"сирли", яширин, рунга—"хусусий" маъносини беради. Инициация синовларидан муваффақиятли ўтган йигитга тьюрунгуну кўрсатган қария унга: «Бу сенинг тананг

барчага маълум бўлиб у ёки бу шаклда қўлланилган. Лекин афсунгарликка оид даволаш усулларини фақат профессионал — «табиблар» қўллашган. Бундай табиб — шаманлар кўпинча дардни инсон танасидан сўриб майда тош ,ёғоч сифатида туфлаб ташлаганлар. Табиий бу нарсалар олдиндан оғизга солиб олинган. Шаманлар амалиёти австралияликларда тотемизм даражасида бўлмасада анимизм ҳам мавжудлигидан дарак беради. Лекин рухлар ҳақидаги тушунча австралияликларда аниқ бўлмасдан уни тасвирлаш хам мушкул.

Австралия байроғи.

Купить