Автоматлаштириш воситалари электр ва пневматик таъминотининг принципиал схемаларини лойиҳалаш

1А втоматлаштириш воситалари электр ва пневматик таъминотининг принципиал схемаларини лойи ҳ алаш Режа : • Электр пневматик таъминот лар ининг вазифалари ва умумий талаблари; • Кучланишни танлаш ва таъминот манбасига талаблар; за ҳ иралаш ва уни автоматик ишга тушириш; • Электр таъминотни б аж ариш ва ҳ имоя аппаратураларини танлаш; • Ў тказгич юзасини ва кабелларни танлаш; • Пневма таъминот схемаларини тузиш . 2Бу схемада ўлчаш асбоблари ва автоматлаштириш воситаларини электр энергия манбаи билан таъминлаш кўрсатилади. Схемани лойиҳалашда қуйидаги масалалар ҳал этилади: 1. Электр ток тури, кучланиш қ иймати, манба қ уввати кабилар. 2. Таъминот схемаси ишончлилиги к ў риб чи қ илади. 3. Технологик объектнинг му ҳ имлилик категориясига биноан таъминотнинг узлуксизлиги, за ҳ иралаш кабилар. 4. Қ ис қ а тугатиш ва давомли юкламалардан воситаларни ҳ имоя этиш; 5. Воситаларни таъмирлаш, созлаш ва ҳ измат к ў рсатишда электр манбаидан узиб қў йиш чоралари;Электр таъминотини вазифаси, турлари ва уларга умумий талаблар. 3Одатда электр таъминот системаси таъминот ва та қ симот тармо қ ларидан иборат б ў лади. Умумий тарзда 14- расмда келтирилган. 14-расм. Автоматлаштириш системалари электр таъминотининг асосий қ урилмалари. 4Бу ерда: 1-таъминот манбаи, 2,5-таъминот шчитлари, 3,6- асбоб ва автоматика воситаларининг шчитлари, 4- ижро механизмларининг таъминот йи ғ маси, 7- бирламчи асбобларнинг датчиклари, 8-ало ҳ ида жойлашган асбоблар. Таъминот тармо ғ и ( узлукли чизи қ лар ) автоматлааштирилган объектни таъминот манбаи билан шчит ва йи ғ маларни бо ғ лайди . Та қ симот тармо ғ и ( узлукли чизи қ лар ) таъминот шчит ва йи ғ маларини айри м электр истеъмолчилар билан бо ғ лаш . Бу электр таъминот тармо қ лари қ уйидаги шаклда б ў лиши мумкин : бир фаза ва нолли икки симли ; икки фазали икки симли ; ў згармас токли икки симли ; уч фазали уч сим билан ; уч фазали т ў рт симли . 5Таъминот шчитлари билан таъминот манбаларини ў заро жойлашишига қ араб автоматлаштириш системаларининг электр таъминоти турли к ў ринишга эга б ў лиши мумкин (15- расм ). 615 расм. а-бир томонлама радиал; б-икки томонлама радиал; в- радиал-магистрали; г, д-бир ёки икки томонлама магистрали; е-икки мустақил таъминотли магистрали; 1-таъминот манбаси; 2-шчит ва таъминот йиғмалари. 7Мабодо таъминот шчит ва йиғмалари таъминот манбасига нисбатан турли томонга жойлашган бўлса ва шчитлар орасидаги масофалар катта бўлган ҳолатда таъминот тармоғи схемаси қўлланилади. Шчит ва йиғмалар орасидаги масофа таъминот манбаига нисбатан анча яқин жойлашганда магистралли схемалар танланади. Тақсимот тармоқлари, одатда, радиал шаклда олиниб, унда электр истеъмолчи шчитга айрим радиал чизиқ билан уланади. 8Бошқариш ва ҳимоя аппаратлари электр таъминот тармоқларида қуйидагича қулланилиши мумкин: 1. Таъминот йўлларида- автоматик узгич ёки рубильник – сақлагич; буларни таъминот манбаига уланган жойга, шунингдек, шчит ва йиғмалар киришига ўрнатилади; 2. Ижро механизмлар электродивигателларининг занжирига– автоматик узгич ва магнит ишга туширгич ёки рубильник, сақлагичлар ва магнит ишга туширгич. 3. Асбоб, автоматлаштириш воситалари, трансформаторлар, тўғрилагичлар занжирларида–узгич ва сақлагичлар ёки автоматик узгич; 4. Сигналлаш схемалари таъминот занжирларида–узгич ва сақлагичлар ёки автоматик узгич; 5. Шчитларнинг ёритиш занжирларида узгич ва сақлагич. 6. Электр таъминотининг тақсимот ва таъминот тармоқларида пакетли узгичлар рубильниклар, бошқариш калитлари ва тумблерларни қўллаш мумкин. 9Лойиҳалашда қуйидагиларни эътиборга олиш лозим: 1. Электр истеъмолчининг ўзида узгич ва сақлагичлар назарда тутилган бўлса, бошқариш ва ҳимоя аппаратлари ўрнатилмайди; 2. Электр истъемолчиларни занжирида сақлагич бҳлса фақат бошқариш аппарати танланади; 3. Ерга туташтириш симларига бошқариш ва ҳимоя аппаратларини ўрнатиш тақиқланади; 4. Занжирлари ўзаро боғланган қурилмаларда (масалан, датчик ва иккиламчи асбоб) умумий бошқариш ва ҳимоя аппаратлари назарда тутилади; 5. Мураккаб, катта маъсул автоматлаштириш системаларида кучланишни назорат қ илиш назарда тутилиши керак. 10Электр таъминот схемаси ҳ ар бир шчит ва йи ғ ма учун ало ҳ ида лойи ҳ аланади (16-расм) . 16-расм. Электр таъминот схемасига мисол. 11Схемада (16-расм) бошқариш аппаратлари (рубильник, узгич, қайта улагич), ҳимоя аппаратилари (автомат, сақлагич), ўзгартиргич (тўғрилагич, трансформатор, стабилизатор), ёритиш чироқлари, разветкалар ва аппаратлар орасидаги электр алоқа йўллари кўрсатилиши керак. Аппаратлар ёнига ҳарф-рақам белгилари кўрсатилиб, уларнинг ҳарактеристикалари элементлар рўйҳатида келтирилиши лозим. Схеманинг пастки қисмида одатда жадвал берилиб, унда шу шчитдан таъминланадиган барча электр истеъмолчилар жойлаштирилади; жадвалда спецификация бўйича позицияси, қуввати, кучланиши ва ўрнатилагн жойи ҳам берилиши керак. 122. Электр таъминотда за ҳ иралаш ва уни автоматик ишга тушириш Электр таъминотни заҳиралаш (резервлаш) технологик объектни заҳиралаш билан биргаликда ҳал қилиниб, қуйидаги асосий талабларга риоя этиш керак: Технологик объектга берилаётган мустақил таъминотлар сони автоматлаштириш системаларининг таъминоти билан тенг бўлиши керак, масалан, объектда 1- ва 2-категорияли истеъмолчилар бўлса ва объект иккита мустақил манбадан электр билан таъминлаш назарда тутилган бœлса, у ҳолда асбоблар ҳам иккита мустақил таъминотга эга бўлиши керак. Иккала тармо қ нинг ў тказиш имконияти системанинг 100% ли имконияти билан ани қ ланади. За ҳи рани автоматик ишга тушириш, одатда, объ е кт таъминоти билан биргаликда амалга оширилади, лекин баъзи ҳ олларда ишончлиликни ошириш ма қ садида автоматика системала 13Нормал режимда кириш 1 уланган; реле К1 нинг контактлари кириш 2 занжирида узилган. Ишчи киришда кучланиш узилганда реле К1 нинг контактлари кириш 2 ни улайди; бир ва қ тда НА қў н ғ иро ғ и уланиб, оператив ҳ одимларни АВР улангани ҳ а қ ида ҳ абар беради. SB 1 тугмаси билан қў н ғ иро қ узилади ва чиро қ Н уланиб, 2- кириш улангани ҳ а қ ида ҳ абар беради. SB 2 тугма қў н ғ иро қ ни текшириш учун керак. Ишчи кириш ни улаш носозлик тугатилгандан с ў нг қў лда амалга оширилади. 14Назорат саволлари: 1. Электр таъминот схемасининг шакли қ андай факторлар асосида танланади? 2. Бош қ ариш ва ҳ имоя аппаратуралари қ андай танланади? 3. За ҳ иралаш ва уни автоматик улаш қ андай амалга оширилади? 15Адабиётлар: • Технологик жараёнларни бош қ ариш системалари, Юсуфбеков Н.Р. ва бош қ алар, Т.,Ў қ итувчи,1997,453-754 бетлар. • Проектирование систем автоматизации технологических процессов, Справочное пособие, Под ред. А.С.Клюева,2-е издание, М., Энергоатомиздат, 1990, стр.25-39. • Проектирование, монтаж и эксплуатация систем автоматизации в пищевой промышленности, Трегуб В.Г. и др., М., Агропромиздат,1991, стр. 48-54.