Aylanma harakat dinamikasi 10 - sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1,023.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Апрель 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Aylanma harakat dinamikasi 10 - sinf

Купить

10-sinf fizika darsligi asosida 19-mavzu: Aylanma harakat dinamikas i

Siz ko‘pgina jangari filmlarni tomosha qilganingizda, haydovchi avtomobil rulini keskin yon tomonga burganida mashina ag‘darilib ketganligini ko‘rgansiz.

Sirkda motosiklchining devor bo‘ylab yurganligini ham ko‘rganlar bor. Shunday tajriba o‘tkazib ko‘raylik. Chelak ichiga ozgina suv solib, uni vertikal tekislikda aylantiraylik.

Chelak aylanish davomida yuqori nuqtadan o‘tayotganda chelakdagi suv to‘kilmasdan o‘tadi.

Yuqorida keltirilgan misollardan mashinani ag‘daruvchi, motosiklchini devorga siqib turuvchi va chelakdagi suv og‘irligini muvozanatlovchi kuch mavjudligi kelib chiqadi.

Bu kuch qanday hosil bo‘ladi va uning kattaligi nimalarga bog‘liq? Buning uchun aylana bo‘ylab tekis harakat qilayotgan jismda markazga intilma kuch mavjud bo‘lishini eslaylik:

Nyutonning uchinchi qonuniga ko‘ra: F m.i.k. = F m.q.k markazdan qochma kuch F → m.q.k. ham paydo bo‘ladi. Mana shu markazdan qochma kuch keskin burilgan mashinani ag‘daradi va aylanayotgan chelakning to‘nkarilgan holatida suvning to‘kilishiga yo‘l qo‘ymaydi.

4.12-rasmda R radiusli aylana bo‘ylab harakatlanayotgan jismga ta’sir etuvchi kuchlar ko‘rsatilgan. Birinchi holatda markazdan qochma kuch F → m.q.k. og‘irlik kuchi mg→ ga qarama-qarshi yo‘nalganligi tufayli jism og‘irligi kamayadi:

Uchinchi holatda jismning og‘irlik kuchi va markazdan qochma kuch pastga, ya’ni bir tomonga yo‘nalgan. Shunga ko‘ra, jism og‘irligi ortadi: Markazdan qochma kuchni aylanuvchi jismlarda hamda jism harakati davomida burilishi zarur bo‘lgan hollarda hisobga olinadi.

Xuddi shunday yo‘lning burulish qismlarida markazga intilma kuch ta’sirida vertikal holatdan og‘ish kuzatiladi. Bu holat avariyaga olib kelmasligi uchun velosipedchi yoki mototsiklchilar aylanish markazi tomon biroz og‘ib harakatlanishlari zarur (4.13 a- rasm).

Avtomobilda bu kuchni muvozanatlash uchun yo‘lning bir tomonini biroz ko‘tarib quriladigan bo‘ldi (4.13 b-rasm).

Tramvay va poyezdlarning relslari yo‘lning qayrilish joylarida tashqi aylanasi biroz ko‘tarilib quriladi.

Купить