Aylanma va ilgarilanma harakatni o‘zaro uzatish 10 - sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	609.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Апрель 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Aylanma va ilgarilanma harakatni o‘zaro uzatish 10 - sinf

Купить

10-sinf fizika darsligi asosida 5-mavzu: Aylanma va ilgarilanma harakatni o‘zaro uzatish

Kundalik turmushda harakatlanuvchi transport vositalarining harakati kuzatilsa, ularning dvigateli bir xilda ishlab tursa-da, ular turlicha tezlikda harakatlanishi kuzatiladi.

Avtomobil tekis yo‘lda katta tezlik bilan qiyalikka chiqishda, botqoqli joylarda sekin yuradi. Xuddi shunday to‘qimachilikda, sanoatda ishlatiladigan dastgohlarda ham ularning turli qismlari turlicha tezlikda aylanayotganligini kuzatish mumkin.

Kundalik turmushda ishlatiladigan tikuv mashunasida ham aylanma harakat va uni borib- keluvchi (ilgarilanma) harakatga aylantirib beruvchi mexanizmlar ishlatiladi (1.5-rasm).

Bunday mexanizmlarda aylanma harakatni uzatishning friksion, tasmali va tishli g‘ildirak kabi usullari mavjud bo‘lib, mazkur mavzuda siz ular bilan tanishasiz.

Friksion usulda harakatni uzatish. Aylanma harakatni friksion usulda uzatish uchun har xil diametrli ikki g‘ildirak bir-biriga kuch bilan siqib turiladi.

Ulardan biri soat strelkasining yo‘nalishi bo‘yicha aylansa, ikkinchisi ishqalanish kuchi ta’sirida harakatga kelib, soat strelkasining aylanishiga qarama-qarshi yo‘nalishida aylanadi (1.6-rasm).

Friksion uzatish usulidan, uzatiladigan quvvat uncha katta bo‘lmagan hollardagina foydalaniladi. Bu harakatda g‘ildiraklar bir-biriga nisbatan sirpanmaydi, shu sababli gildiraklar gardishlarining chiziqli tezliklarining modullari son jihatdan o‘zaro teng bo‘ladi: v 1 = v 2 yoki

Harakatni tasmali uzatish. Aylanma harakatni tasmali uzatishda ikkita g‘ildirak bir-biriga tarang tortilgan tasma bilan biriktiriladi (1.7- rasm). Bunda uzatish ishqalanish hisobiga amalga oshiriladi. Harakat uzatuvchi shkiv (g‘ildirak)ni yetaklovchi va harakatni qabul qiluvchi shkiv (g‘ildirak) yetaklanuvchi shkiv deyiladi.

Tasmali uzatishda ham aylanayotgan g‘ildiraklarning chiziqli tezliklarining modullari o‘zaro teng: v 1 = v 2 . Burchak tezliklari esa g‘ildiraklarning radiuslari orqali o‘zaro quyidagi muno sabatda bo‘ladi:

Harakatni tishli g‘ildiraklar orqali uzatish. Har xil diametri ikkita tishli g‘ildirakning tishlarini bir-biriga kiygizish orqali aylanma harakatni uzatish usuli tishli uzatish deb ataladi (1.8-rasm).

Birinchi g‘ildirakdagi tishlar soni N 1 bo‘lib, sekundiga ν 1 marta aylansin, u bilan tishlashgan ikkinchi g‘ildirak esa N 2 ta tishga ega bo‘lib, sekundiga ν 2 marta aylansin. Tishlashish nuqtasida vaqt birligi ichida birinchi g‘ildirakning N 1 · ν 1 tishi o‘tganda, ikkinchisining N 2 · ν 2 tishi o‘tadi. Ikkala g‘ildirakning vaqt birligi ichida tishlashish nuqtasidan o‘tgan tishlar soni teng bo‘ladi, ya’ni:

1.9-rasmda yetaklovchi va yetaklanuvchi vallar bir tomonga va qaramaqarshi tomonga aylantiradigan holda tasmalar ulangan holatlari keltirilgan.

1. Aylanma harakatni friksion uzatishning qanday afzalliklari va kamchiliklari bor? 2. Aylanma harakatni tasmali uzatishda ishlatiladigan mexa nizm larga misollar keltiring? 3. Aylanma harakatni tishli uzatish qanday amalga oshiriladi?

Купить