Ro'yxatga olish sanasi 25 Fevral 2025
8 SotishBangladesh davlatiga iqtisodiy geografik tavsif kurs ishi
![G’azipur – milliondan ortiq aholiga ega shahar, yirik metropoliya,
shuningdek, xuddi shu nomdagi tumanning ma’muriy markazi bo’lib, Bangladeshda
aholi soni bo’yicha 5-o’rinni egallaydi. G’azipur poytaxt Dakkadan 25 km shimolda
joylashgan va mamlakatdagi tikuvchilik sanoatining markazi hisoblanadi. Bu
hududning iqlimi tropik, nam va juda issiq, yog’ingarchilik ko’p. Gang daryosi bu
mintaqaning asosiy savdo yo’lidir. Gazipurda bir qancha yirik o quv muassasalari –ʻ
Islom texnologiya universiteti, Rays instituti va qishloq xo jaligi tadqiqotlari instituti
ʻ
joylashgan.
6-rasm Bangladesh qishloqlari
Qishloq – qishloqdan kattaroq, lekin shahardan kichikroq, aholisi bir necha
yuzdan bir necha ming kishigacha bo’lgan guruhlangan aholi punkti yoki jamoa.
Bangladeshdagi ba’zi qishloqlar daraxtlar bilan qoplangan bo’lishi mumkin,
jumladan, bambuk, hindiston yong’og’I, xurmo, yong’oq, mango va jakfruit.[1]
Shunga qaramay, “mamlakat quruqlikning faqat kichik bir qismi o’rmonlar bilan
qoplangan”[1].
20](https://docx.uz/documents/afcb5a70-e267-46de-91de-e25bcdedc4d4/page_20.png?v=1)
![III-BOB.MAMLAKAT IQTISODIYOTINING RIVOJLANISHI VA UNING
TARMOQLAR TARKIBI
3.1.Sanoat tarmoqlarining hududiy joylashishi va rivojlanishi
Sanoatning asosiy tarmoqlari jut, paxta, kiyim-kechak, qog’oz, teri,
o’g’itlar, temir va po’lat, sement, neft mahsulotlari, tamaki, farmatsevtika,
kulolchilik, choy, tuz, shakar, oziq-ovqat moylari, sovun va yuvish vositalari, metall
buyumlar, elektr energiyasi, tabiiy gaz . Kiyim-kechak, trikotaj, qishloq xo’jaligi
mahsulotlari, muzlatilgan oziq-ovqat (baliq va dengiz mahsulotlari), jut va jut
mahsulotlari, teri.
Sanoatda mehnatga layoqatli aholining 11% ishlaydi va YaIMning 28% ni
tashkil qiladi. Asosiy sanoat markazlari - Dakka va Chittagong. Chittagongda neftni
qayta ishlash va metallurgiya zavodlari, kemasozlik va kema ta mirlash korxonalariʼ
bor. Shuningdek, ishdan chiqarilgan kemalarni demontaj qilish bo'yicha 80 ga yaqin
korxona mavjud - rivojlangan mamlakatlarda kemalarni qayta ishlash qat'iy tartibga
solinadi va juda qimmat, ammo Bangladeshda ishchi kuchi juda arzon va hech
qanday nazorat deyarli yo'q [13]. Kon sanoati . Tog'-kon sanoati muhim rol o'ynaydi.
Tabiiy gaz qazib olinmoqda, uning asosiy konlari mamlakat sharqida joylashgan.
Neft, shuningdek, past sifatli ko'mir ishlab chiqarish boshlandi. Bogra tumanida
ohaktosh qazib olinadi.
Ishlab chiqarish sanoati Bangladesh aholisining uchdan ikki qismi qishloq
xo jaligida band bo lsa-da, mamlakat daromadining to rtdan uch qismidan ko prog i
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
21](https://docx.uz/documents/afcb5a70-e267-46de-91de-e25bcdedc4d4/page_21.png?v=1)
![to qimachilik sanoatidan to g ri keladi [14], bu 1980-yillar oxirida ishchi kuchiningʻ ʻ ʻ
pastligi va qo shimcha xarajatlarning pastligi tufayli xorijiy investorlar uchun
ʻ
jozibador bo lib qoldi.
ʻ
Ushbu sanoatda uch milliondan ortiq kishi ishlaydi, ularning to'qson foizi
ayollardir[15]. Bangladesh kiyim-kechak ishlab chiqarish bo'yicha Jahon savdo
tashkilotida (JST) to'rtinchi o'rinda turadi[16]. Ishlab chiqarish sanoati ko'p jihatdan
import qilinadigan xom ashyo ta'minotiga bog'liq. Yirik shaharlarda (Dakka, Xulna,
Chittagong va b.) paxta zavodlari, to qimachilik va jut korxonalari faoliyat yuritadi.
ʻ
Qishloq xo jaligi xom ashyosini qayta ishlash bilan bog liq bo lgan tarmoqlar,
ʻ ʻ ʻ
mineral o g itlar ishlab chiqaruvchi zavodlar ham o z resurslariga tayanadi. Qog oz-
ʻ ʻ ʻ ʻ
tsellyuloza sanoati rivojlangan – Silxetda bambuk qog oz, Xulnada karton ishlab
ʻ
chiqariladi. Mamlakatning sharqiy va shimoliy rayonlarida shakar zavodlari,
Chittagong va Silxet tumanlarida choy zavodlari bor.
2009-2010 yillarda sanoat eksporti 12,6 milliard AQSH dollarini[17] tashkil
etgan bo lsa, 2002 yilda sanoat eksporti 5 milliard dollarni tashkil etdi.
ʻ
Umumiy energiya zahiralari 0,47 milliard tonna (ko mir ekvivalentida) deb
ʻ
baholanadi[18]. 2019 yil oxirida mamlakat elektroenergetika sanoati, EES EAEC
ma'lumotlariga[19] muvofiq, quyidagi ko'rsatkichlar bilan tavsiflanadi. O'rnatilgan
quvvat - sof elektr stansiyalari - 18291 MVt, shu jumladan: qazib olinadigan yoqilg'i
(IES)ni yoqib yuboruvchi issiqlik elektr stansiyalari - 98,0%, qayta tiklanuvchi
energiya manbalari (REK) - 2,0%. Yalpi elektr energiyasi ishlab chiqarish – 84551
mln.kVt/soat, shu jumladan: issiqlik elektr stansiyalari – 98,6%, qayta tiklanuvchi
energiya manbalari – 1,4%. Yakuniy elektr energiyasi iste'moli - 78898
mln.kVt/soat, shundan: sanoat - 44,6%, maishiy iste'molchilar - 41,9%, tijorat sektori
va davlat korxonalari - 9,5%, qishloq, o'rmon va baliq xo'jaligi - 2,2%, boshqa
iste'molchilar - 1,7%. Energiya samaradorligi ko‘rsatkichlari: 2019-yilda aholi jon
boshiga yalpi ichki mahsulot iste’moli xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha (nominal
narxlarda) – 5330 dollar, aholi jon boshiga (yalpi) elektr energiyasi – 484 kVt/soat,
aholi jon boshiga elektr energiyasi iste’moli – 203 kVt/soat. Elektr stansiyalarining
o‘rnatilgan sof quvvatidan foydalanish soatlari soni – 4363 soat
22](https://docx.uz/documents/afcb5a70-e267-46de-91de-e25bcdedc4d4/page_22.png?v=1)
![imtiyozlar, jamoat transporti, motorsiz transport, sayohatga bo‘lgan talabni
boshqarish va jamoat transporti tizimlari kabi 15 ta asosiy siyosat masalalari ko‘rib
chiqildi va 70 ga yaqin siyosiy tavsiyalar berildi. Avtobus tezkor tranziti (BRT) yoki
metrosi bo'lmagan asosiy holatdan foydalangan holda o'nta keng qamrovli transport
strategiyasi baholandi va bir qator alternativalar o'rganildi.[1] Qabul qilingan rejaga
yo'llar, uch liniyali ommaviy tezkor tranzit (MRT) va uch qatorli BRT kiradi. Unda
shahar va uning atrofida 54 ta yangi yo l, uchta qisman baland ko tarilgan tezyurarʻ ʻ
yo l va suv yo llari halqa dasturini qurish qoidalari kiritilgan edi.[2]
ʻ ʻ
Bosh vazir Shayx Hasina 2015-yilda Dakkadan o‘tkazilgan
videokonferensiya davomida Bangladeshning eng baland yo‘li – Bandarban
tumanidagi Tanchi Alikadam yo‘lini ochdi. Dengiz sathidan 2500 fut (760 m)
balandlikda joylashgan yo'l armiya nazorati ostida 1,17 milliard dollar (taxminan
10,8 million AQSh dollari) xarajat evaziga qurilgan va tog'li hududlarda rivojlanish,
ta'lim va sog'liqni saqlashni rivojlantirishga qaratilgan.
Bangladesh Jahon bankining logistika indeksida yuqoriga ko‘tarildi.
Bangladeshning Davlat indeksidagi o rni 2018-yildagi 100-o rindan 88-o ringa
ʻ ʻ ʻ
ko tarildi.[3]
ʻ
Bangladeshdagi temir yo l transportiga Bangladesh Railway va Dhaka Mass
ʻ
Transit Company Limited tomonidan boshqariladigan Dakka Metro Rail tomonidan
boshqariladigan temir yo llar kiradi.[11][12]
ʻ
Temir yo'l Bangladeshda jamoat transportining muhim turi bo'lib, ko'plab hududlar
temir yo'l orqali bog'langan. Bangladesh temir yo'li asosan 1947 yilda Hindiston
bo'linganidan keyin Britaniyaning Assam-Bengal tizimidan meros bo'lib o'tgan.
Shtab-kvartirasi janubiy port shahri Chittagongda, Assam-Bengal temir yo'lining
janubi-sharqiy terminalida joylashgan. 1971 yilda G'arbiy Pokistondan mustaqillikka
erishgach, yangi qisqa masofali temir yo'l liniyalari qurildi.
2005 yilda temir yo'l uzunligi 2706 kilometrni (1681 milya) tashkil etdi. Shundan
923 km (574 milya) 5 fut 6 dyuym (1676 mm) keng o lchovli yo l (asosan g arbiy
ʻ ʻ ʻ
33](https://docx.uz/documents/afcb5a70-e267-46de-91de-e25bcdedc4d4/page_33.png?v=1)
![bortida 200 dan ortiq yo'lovchi bilan Padma daryosiga cho'kib ketgan.[14]
Bangladesh portlari va bandargohlari sharqiy sohildagi Chittagong; Dakka,
Narayanganj, Bagabari va Ashuganjdagi daryo portlari, Mongla va Payradagi dengiz
portlari. Sonadiya orolida chuqur dengiz portini qurish taklif qilindi. 2017 yilda
mamlakat savdo floti 306 ta kemadan, shu jumladan 28 ta yuk tashuvchi, 4 ta
konteyner, 75 ta yuk va 110 ta neft tankeridan iborat edi.[15]
2013 yilda Bangladeshda taxminan 2950 kilometr (1830 milya) gaz quvurlari
mavjud edi.
35](https://docx.uz/documents/afcb5a70-e267-46de-91de-e25bcdedc4d4/page_35.png?v=1)
-
O'xshash dokumentlar
- Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasida geografik mintaqalarni o`rganish
- O`lkashunoslikda toponimlardan foydalanish masalalari
- Maktab geografiya darslarida “litosfera” mavzusini o`rganish metodikasi
- Qashqadaryo viloyatining madaniy landshaftlari
- Cho`llarda tabiatdan foydalanishning geoekologik jihatlari