Baraban tipli quritgichda donli mahsulotlarni quritishda issiqlik–fizik jarayonlarni o‘rganish - Пищевая технология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	280.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Пищевая технология

Baraban tipli quritgichda donli mahsulotlarni quritishda issiqlik–fizik jarayonlarni o‘rganish

Купить

O ’ ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O ’ RTA MAXSUS TA ’ LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI FIZIKA-MATEMATIKA FAKULTETI FIZIKA KAFEDRASI NAZAROV SUXROB ULASHEVICHNING “5140 2 00-Fizika”ta’lim yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini olish uchun Baraban tipli quritgichda donli mahsulotlarni quritishda issiqlik–fizik jarayonlarni o‘rganish mavzusida yozgan BITIRUV MALAKAVIY ISHI Ilmiy rahbar: dots. Xolmirzayev N.S. “ Himoyaga tavsiya etilsin” Fizika – matematika fakulteti dekani:____________ prof. A.Tashatov “____”________________ 2016 yil Qarshi - 2016

MUNDARIJA KIRISH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 I–BOB. QISHLOQ XO‘JALIK MAHSULOTLARINI QURITISH UCHUN ISHLAB CHIQILGAN QURITGICHLAR TO‘G‘RISIDA TAVSIF……6 1.1.Quyosh energiyasidan qishloq xo‘jalik mahsulotlarini quritishda foydalanish usullari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …….... 6 1.2.Baraban tipli quritgichlar to‘g‘risida umumiy tavsif. . . . . . . . . . ………. . 10 II –BOB. BARABAN TIPLI QURITGICHDA DONLI MAHSULOTLARNI QURITISHDA ISSIQLIK–FIZIK JARAYONLAR.18 2.1.Barabanli quyosh–quritgichi tuzilishi va ishlash prinsipi. . . . . . . ……..... 20 2.2.Baraban tipli quyosh–yoqilg‘i quritgichining eksperimental tadqiqi……… 27 2.3.Baraban tipli quritgichda donli mahsulotlarni q

Kirish. Insoniyat sivilizatsiyasi va aholi demografiyasi ta’siri natijasida kundan kunga energiya resurslariga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Insoniyat oldida esa yoqilg‘i energiyasi zahiralarining cheklanganligi sababli ulardan imkon qadar tejab foydalanish, ulardan foydalanishdagi ekologik zararli ta’sirni kamaytirish yo‘llarini izlash va muqobil energiya manbalaridan keng va samarali foydalanish usullari izlab topish kabi muammolar ko‘ndalang bo‘lmoqda. Organik yoqilg‘ilardan foydalanishdagi ekologik ta’sir esa global isish muammosini keltirib chiqardiki, yaqin yillarda bu muammo bartaraf etilmasa insoniyat kelajagi katta xavf ostida qoladi. Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi : Bugungi energetik ehtiyojni qondirishning yagona yo‘li qayta tiklanadigan energiya manbalaridan yuqori sama

ishlab chiqish, nazariy, eksperimental va konstruktiv tadqiqotlar olib borish talab etiladi. Eng avvalo qurilmalarning geliotexnik tarkibi hisoblanmish geliokollektor (havoqizdirgich)ni mukammal, yuqoridagi talablarga javob beradigan holda ishlab chiqish zarur. Serquyosh mamlakatimizda quyoshli kunlarning ko‘p bo‘lishi (quyoshli kunlar 300 kundan ortiqni tashkil etadi), havo harorati va intensiv insolyatsiyani yuqori darajada bo‘lishi, shuningdek qishloq xo‘jalik mahsulotlarini quritish davrining quyosh nurlanishi faollashgan davriga mos kelishi mazkur regionda gelioquritgichlardan samarali foydalanishda qulay imkoniyat yaratadi. Janubiy viloyatlarda qadimdan foydalanib kelinayotgan tabiiy holdagi havo–quyosh quritish usuli sezilarli mehnat va material sarfini talab etadi, shu bilan birga

boshqalarni quritish va termik qayta ishlashdir. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini quritishda quyosh energiyasini qo‘llash qishloq xo‘jaligida quritish jarayonida talab etiladigan yoqilg‘ini 20–30% iqtisod qilish imkonini beradi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari quritishga mo‘ljallangan quyosh qurilmalarini ishlab chiqarish va tatqiq etish hamda ularni gigroskopik, teplofizik, struktura–mexanik va boshqa xususiyatlarini kompleks tatqiq etish muommolarini hal etish bugungi kunning muhim masalalaridan biridir. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi va vazifalari : Baraban tipli quritgichda donli mahsulotlarni quritishda issiqlik–fizik jarayonlarini o‘rganish. - baraban tipli quritgichning konstruksion va texnologik jihatdan o‘rganish. - donli mahsulotlarni quritishda ularning issiqlik, fizik xossal

I–BOB. QISHLOQ XO‘JALIK MAHSULOTLARINI QURITISH UCHUN ISHLAB CHIQILGAN QURITGICHLAR 1 .1.QUYOSH ENERGIYASIDAN QISHLOQ XO‘JALIK MAHSULOTLARINI QURITISHDA FOYDALANISH USULLARI Sanoat va qishloq xo‘jalik mahsulotlarini quritish uchun mo‘ljallab ishlab chiqarilgan quritgichlarning iqtisodiy samaradorligini oshirish va energiya tejamkorligiga erishish maqsadida turli konstruksiyali quyosh quritgichlari ishlab chiqilgan [3]. Iqtisodiy taraqqiy etgan davlatlarda, jumladan AQSH, Germaniya, Fransiya, Isroil, Rossiya va Yaponiya davlatlarida ishlab chiqariladigan va ishlatiladigan quritgichlar uchun ularning energetik samaradorligi va intensivligini oshirish asosiy masala hisoblanadi. Quyosh quritgichlarini zaruriylik shartlari quyidagicha: Tansiqligi sezilib turgan energiya sarfini sezilarli daraja

yuqori bo‘ladi. Quritish kamerasida 7 klapan ochiladi, quyosh havoqizdirgichdagi 8 klapan esa yopiladi, natijada quyosh havoqizdirgich ishtirokisiz havo sirkulyatsiyasi amalga oshiriladi. Ishlatilgan issiqlik tashuvchining retsirkulyatsiyasi quritish qurilmasi samaradorligini oshirish imkonini beradi. Quyosh energiyasi issiqligini akkumulyatsiyalash va quritish agentini retsirkulyatsiyalash orqali qurilma samaradorligi va FIK 1,5 martaga ortadi. Keltirilgan konstruksiyada quyosh quritish qurilmasida ishlatilgan issiqlik tashuvchi-quritish agentining to‘la sirkulyatsiyasidan foydalaniladi. Retsirkulyatsiya quritish agenti nam saqlamining ortib ketishiga olib keladi [4]. Akkumulyatsiyalovchi seksiyada namlikning stabil kondensatsiyalanishi va issiqlik tashuvchining qurishi yuz beradi degan f

1. 1-rasm. Kombinatsiyalashgan quyosh-yoqilg‘ili issiqlik manbali baraban tipliquritish qurilmasi texnologik sxemasi: 1-Quyosh havoqizdirgich; 2-baraban quritgich; 3-issiqlik generatori; 4- ventilyator; 5-shiber; A-atmosfera havosi; B-qizigan havo; D-yoqilg‘i; havo va yoqilg‘i yonish mahsulotlari aralashmasi; D-tashlanadigan quritish agenti. Insolyatsiya davrida atmosfera havosi quyosh havoqizdirgichda 50...90 darajagacha qiziydi. Qizigan havo B yoqilg‘i yonish mahsulotlari bilan aralashadi va ventilyator 4 orqali 2 baraban quritgichga uzatiladi. 2SB-10 tipidagi sanoat paxta quritish qurilmalarida tashqi sovuq havoni quyosh energiyasi yordamida dastlabki qizdirishda yoqilg‘ini 18% gacha iqtisod qilinadi. Yonish mahsulotlari chikindilarini atmosferaga tashlash yiliga 400.. .450 ming m3/yilg

birlamchi qayta ishlovchi korxonalarda paxta xom ashyosini quritish kechayu- kunduz olib boriladi. Quyosh radiatsiyasi mavjud bo‘lmaganda (Kechqurun, bulutli kunlar) quyosh havoqizdirgichlar ishlab chiqarish siklidan chiqariladi. Qayta sirkulyatsiyalovchi issiqlik tashuvchili, issiqlik akkumulyatoridan foydalanadigan kombinatsiyalashgan yoqilg‘i-quyosh issiqlik ta’minotli quritish qurilmasining xarakterli namunasi [5] ishda keltirilgan. Quritish kamerasi devori sirti qoralangan teplopriyemnikli quyosh havoqizdirgich bilan birlashtirilishi orqali ahamiyatli bo‘lgan quyosh energiyasi va an’anaviy manba kombinatsiyalashgan holda amalga oshirilgan. Quyosh havoqizdirgichda quritgichga tushadigan tashqi havo temperaturasini dastlabki qizdirish amalga oshiriladi. Ishlatilgan issiqlik tashuvchi re

1 .2. BARABAN TIPLI QURITGICHLAR TO‘G‘RISIDA UMUMIY TAVSIF Uyg‘unlashgan baraban tipidagi quritgichlar asosan yirik hajmli ishlab chiqarishlarda qo‘llaniladi. Ular ishlab chiqarishda ko‘p hollarda boshqa tur quritgichlar bilan birgalikda, kombinatsiyalashtirilgan holda ishlatiladi. Quritgichlar ishlatilish maqsadi, mahsulot turi va ishlab chiqarish hajmiga qarab tuzilishiga ko‘ra shaxtali, barabanli, kamerali, pnevmotrubali va koneveyyerli turlarga bo‘linadi. Biz quyida mamlakatimizda ishlab chiqarishda foydalanilayotgan barabanli kombinatsiyalashgan quritgichlarning ba’zilarini ko‘rib chiqamiz. Uyg‘unlashgan holda tuzilgan baraban va shaxta asosida tashkil topgan ZSPJ–8 don quritgichi barcha jihozlari bilan avtopritsipga o‘rnatilgan bo‘lib, nisbatan kichik mahsulot partiyalarini quritishd

«Kempbell» firmasida ishlab chiqarilgan. Quritgich shaxtasi 10 ta bir xil kolonkali bo‘lingan seksiyalardan iborat bo‘lib, uning ishlab chiqarish samaradorligi 80 tonna/soatni tashkil etadi. Uyg‘unlashgan barabanli quritgichlarni o‘rganib shunday xulosaga kelish mumkinki, bu turdagi quritgichlarning asosini mahsulot chiqariladigan tomonga 3–4 daraja og‘gan, ikkita rolikli tayanchga mahkamlangan, elektr toki yoki yoqilg‘i yordamida aylanma harakatga keluvchi baraban tashkil etadi. Bandajga o‘rnatilgan tasma orqali baraban minutiga 10–12 marta aylanma harakat qiladi. Quritish agenti sifatida qizigan havodan foydalaniladi. Quritilishi lozim bo‘lgan mahsulot va qizigan gaz barabanga tushadi va barabanga nisbatan bo‘ylama harakat qiladi. Issiqlik massa almashinuv sirtini va quritish agentidan n

paxtaning navlari bo‘yicha namlik va ifloslikning vazniy ulushi meyorlari 1.1- jadvalda keltirilgan. 1. 1-jadval Chigitli paxtaning navlari bo‘yicha namlik va ifloslikning vazniy ulushi Chigitli paxta Sinf 1 2 3 Ifloslikning vazniy ulushi Namlikning vazniy ulushi Ifloslikning vazniy ulushi Namlikning vazniy ulushi Ifloslikning vazniy ulushi Namlikning vazniy ulushi I II III IV V 3,0 5,0 8,0 12,0 - 9,0 10,0 11,0 13,0 - 10,0 10,0 12,0 16,0 - 12,0 13,0 15,0 17,0 - 16,0 16,0 18,0 20,0 22,0 14,0 16,0 18,0 20,0 22,0 Paxta xom ashyosi komponentlarining tuzilishi xar xil morfologik ko‘rsatkichlarga ega bo‘lishi ularda xar xil namlikka egaligini ko‘rsatadi. Paxta xom ashyosi komponenti fizik xossalariga mos ravishda namlik miqdoriga ega bo‘ladi. Chigitning namligi (po‘stloq va yadro) tolaning namli

Ko‘pgina tadqiqotchilar shuni xisobga olishadiki, texnik chigitning xarorati 75 0 С dan oshmasligi kerak, uning oshib ketishi yadroning oqsil moddasining buzilishiga olib keladi. Tola 100-105 о С qizish haroratidan ortiq haroratda qizdirilmasligi kerak. Quritish jarayoni nuqtai nazaridan paxta xom ashyosi murakkab material hisoblanadi, chunki chigit o‘zida 70% atrofida namlikka va kam issiqlik massa almashinuvchi moddalarga ega. Ular sirtidan issiqlik sezuvchi tolali massa bilan qoplangan, ularning sifati jarayonni olib borish mezoni hisoblanadi. Quritish jarayonida namlik bo‘yicha o‘zgarishi tolada tezroq sodir bo‘ladi, chunki u qisman tola qatlami bilan havo ta’siridan to‘sib turiladi va nihoyatda yana sekin chigit yadrosiga o‘tadi, qaysiki po‘stloq bilan qoplangan va bevosita havo bila

keyingi tozalash jarayonida qurib ketgan tola sinishi mumkin, nam chigit esa uvalanib ketadi, bu esa maxsulotning sifat ko‘rsatkichida aks etadi. Shunday qilib, paxta xom ashyosi komponentlaridan namlikni bir tekis bug‘latish (quritish ravonligi) – quritgichlarning ishlashi uchun muhit shart- sharoit hisoblanadi [7]. G.V.Bannikov tomonidan quritish jarayonini ravonligi(tekisligi)ni aniqlovchi quyidagi formula tavsiya etiladi [8].W Wb P   7.0 ёки 275,1 46.0 W W я P   W7.0 , 275,1 46.0 W тола va chigitning quritishdan keyingi namligi, % bunda: Р – quritgich ravonligi. Wв va Wя - tola va chigitning quritishdan keyingi namligi %, W – paxta xom ashyosi namligi. Eng yaxshi quritish jarayoni R=1 bo‘lgan vaqtda hisoblanadi. Yuqori yigiruv xarakteristikasi deb shunday tola olish jarayoniga ay

1. 3–jadval Baraban diametri Quritiladigan mahsulot MSM Sochiluvchanligi 1000–1600 Yaxshi 8 dan kam 8 dan ko‘p Sektorli ko‘rakli 1000–2200 Qurigandan so‘ng yaxshi – Boshida ko‘rakli, keyin sektorli 2500–2800 Ixtiyoriy Chegaralanmagan 2 m uzunlikda ko‘rakli, keyin sektorli 1. 4–jadval MSM tipi MSM ko‘raklari soni Baraban diametri Baraban og‘zi burchagi Mahsulot bilan to‘lish koef. Donaning tushish balandligi Kaft ustidagi mahsulot qatlami kund. Kesimi maydoni Baraban kundalang kesimidagi bo‘shliqlar yig‘indi uzunligi Mah. va gaz to‘qnashuv sirti Bo‘sh sirtlar K A F T L A R 6 8 12 14 16 18 20 1000 1200 1600 2000 2200 2500 2800 140 0,15 0,18 0,617 0,741 1,020 1,045 1,345 1,545 1,590 0,0348 0,0502 0,0398 0,0596 0,0695 0,0745 0,0880 1,19 1,43 3,11 3,43 3,90 4,48 4,62 4,16 4,99 8,33 9,10 11,0 12

51 2800 0,489 0,0533 7,78 22,50 Baraban tipli quritgichlar to‘g‘risida umumiy tavsif ( 1. 5–jadval) KO‘RSATGICHLAR SPETSIFIKATSIYA RAQAMI 7450 7119 6843 6720 7202 7209 Baraban ichki diametri, m 1,6 1,8 2,2 2,2 2,8 2,8 Baraban uzunligi, m 8 12 12 14 12 14 Baraban tashqi devori qalinligi, mm 10 12 14 14 14 14 Umumiy quritish maydoni m.kub 14,1 30,5 45,6 58,2 74,0 86,2 Shu’balar umumiy soni, dona 25 28 28 28 51 51 Baraban aylanish tezligi ayl/min. 5 5 5 5 5 5 Remen shkivning aylanish tezligi/ayl/min. 200 200 200 200 200 200 Barabanning umumiy og‘irligi (yoqilg‘isiz) 13,6 24,7 42,0 45,7 65,0 70,0 Baraban dvigatelining quvvati, ot kuchi 8 14 17 20 28 35 Barabanning namlik chiqarish bo‘yicha samaradorligi, kg/soat 700 1100 1640 1910 2260 3100 Bugungi kunga kelib sanoat va qishloq xo‘jaligida dia

soniga va barabanning to‘ldirilish darajasiga bog‘liqdir. Quritish texnologiyasida barabanning quritish maydoni konstruksiyasi asosiy rol o‘ynaydi. Baraban qurilishiga qarab uni to‘la hajmini 20 foizigacha mahsulot bilan to‘ldirish mumkin. Quyida turli konstruksiyali barabanlarni ko‘rib o‘tamiz: Ko‘taruvchi kurakli tizim (yirik bo‘lakli materiallar uchun). Taqsimlovchi tizim (mayda bo‘lakli, yopilmaydigan metallar uchun). Sektorli tizim (katta solishtirma massali yirik materiallar uchun). Urama va yopiq yacheykali tizim (mayda zarrali changuvchan materiallar uchun). Uyg‘unlashgan tizim (quyuq oquvchan ko‘rinishli mahsulotlar uchun). II–BOB. BARABAN TIPLI QURITGICHDA DONLI MAHSULOTLARNI QURITISHDA ISSIQLIK-FIZIK JARAYONLAR 2.1.BARABANLI QUYOSH QURITGICHI TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI Uyg‘un

quyosh havoqizdirgichi (kollektori)ni birlashtirish orqali uyg‘unlashgan baraban tipli gelioquritgich ishlab chiqilgan ( 2–rasm). 1.2-rasm. Eksperimental baraban quritgichning chizmasi: 1-quritish barabani; 2- quritish barabani ko‘ndalang kesimi; 3-baraban ustuni; 4-barabanni harakatga keltiruvchi yuritma; 5-paxtani yuklash yo‘li; 6-quritish agentini haydash ventilyatori; 7-quritish agentini rostlagich; 8-yoqilg‘i ulushini rostlagich; 9- yoqilg‘ili havoqizdirgich; 10-quyosh havoqizdirgich; 11-izolyatsion sirt; 12- konfuzor-diffuzor; 13,14,15,16-havoo‘tkazgich; 17-ishlatilgan issiqlik tashuvchi; 18- issiq havo; 19-quritish agenti. Kombinatsiyalashgan baraban tipli gelioquritgich baraban va kollektor asosida quyidagi qismlardan tashkil topgan: 1.Issiqlik qabul qilgich. 2.Shaffof qoplama. 3.I

haydovchi nasoslar yordamida barabanga uzatiladi. Kirish holatiga nisbatan chiqish holati 4º burchak ostida pastroq o‘rnatilgan barabanga quritilishi kerak bo‘lgan mahsulot maxsus uzatma yordamida beriladi. Baraban o‘zi bilan maxsus ko‘raklari yordamida mahsulotni aylantirib markaz bo‘ylab socha boshlaydi. Quritish agenti quritilayotgan mahsulot oralab o‘tib, mahsulotni qizdiradi va uning tarkibidagi namlikni bug‘latib chiqara boshlaydi. Mahsulot namlik darajasiga qarab quritish agenti tezligi va baraban qiyalik burchagi rostlanadi. Ishlatib bo‘lingan quritish agenti maxsus yo‘l bilan atmosferaga chiqarib yuboriladi. Quritilgan mahsulot esa uzatmalar orqali telejkalarga yuklanadi. Bulutli kunlarda quritish agenti o‘choqda qizdiriladi. Biz quyida ushbu quritgichning asosiy tarkibiy qismlari

2.2.BARABAN TIPLI QUYOSH–YOQILG‘I QURITGICHINING EKSPERIMENTAL TADQIQI 2 .1 –rasmda baraban tipli quyosh–yoqilg‘i quritgichining prinsipial sxemasi keltirilgan. Quritgich issiqlik ta’minoti gaz yoqilg‘isida ishlovchi 10 o‘choqda amalga oshiriladi. Issiq havo issiqlik tashuvchi 8 ventilyator va 9 havoo‘tkazgich orqali quritish barabaniga uzatiladi. Yuklash trubasi 6 orqali mahsulot barabanga tushadi. Barabanda aylanib tiruvchi maxsus mahsulotni yuqori holatga ko‘taradi va yuqoridan mahsulot sochilib tushadi: jarayon to‘xtovsiz davom etadi. Bu jarayonda issiqlik tashuvchi mahsulotni qizdirib, undan namlikni intensiv bug‘lanishiga olib keladi. Mahsulotni barabanga tushishi miqdori quritish agenti dinamik quvvatiga bog‘liq bo‘ladi. Quritgich ikki rejimda ishlaydi: – Yoqilg‘i–quyosh rejimi – qu

tavsiyalarga ko‘ra3 0 0 0, 65 0, 7 / , ( 0, 51 / ), 140 180 , 11 19% X X XV m c ек V m сек t C W        . Qator tajribalar natijasida quritgichning maksimal ishlab chiqarish samaradorligi ( X t , 0W ga bog‘liq holda) aniqlanadi: 900 1050 / (2, 6 2, 9 / ) мо G кг с кг с    Keyingi etapda yoqilg‘i va yoqilg‘i–quyosh quritish rejimlari nisbatan o‘rganiladi. Ikala rejimni bir qurilmada bir vaqtda o‘rganib bo‘lmasligi sababli, ketma–ket tadqiqotlar o‘tkazildi. Stabil ob–havo sharoitida ikki sutka davomida radiatsion va temperatura– namlik rejimi amalda bir xil, ya’ni quyidagi shart bajariladi: 1 1 1 , ,i i ю ю i i Q Q t t        ( )i kunlari yoqilg‘i rejimida, ( 1) i  kunlari yoqilg‘i–quyosh rejimida tadqiqotlar olib borildi. Yoqilg‘i yonish mahsulotlari, issiqlik tashuvchi v

2 0 0 6 0 02, 438 10 ( ) 122 273 / ; ; 17,19 10 x x x B м К Е T K Е па с                  0 t –havoning aniqlangan temperaturasi.º С ; х  –havoning dinamik qovushqoqlik koeffitsiyenti, па с  ; havoning zichligi х  [ 8 ] dan aniqlanadi.     0 0 ; 98100 ; 8314 / х y y РМ Р па R ж кмол К R T t       Havoning o‘rtacha molekulyar massasi М [44] 28, 95 10, 93 / ТМ Р Р    To‘yingan bug‘ bosimi [ 9 ] 0 0 0 1503 594, 34 10 t T t жР        Havoning solishtirma issiqlik sig‘imi x кх х п C C Х С   кхC –quruq havo solishtirma issiqlik sig‘imi, J/kgK п С –1680 J/kgK–bug‘ning solishtirma issiqlik sig‘imi,. J/kgK Gaz yoqilg‘isi tarkibi turli xil bo‘lib, Muborak gazi uchun ' 3 32350 / nQ кЖ м Shartli yoqilg‘i uchun issiqlik ekvivalenti ' 29300 1,104 Т т

Barabanga quritish agenti orqali tushadigan issiqlik:( ) ; н п Q G C t t C C Х С            ; Barabandan quritish agenti bilan ketadigan issiqlik ( ) ; вк вк вк вк н вк вк вк пQ G C t t C C Х С      ; (2.4) Agentdan mahsulotga beriladigan issiqlik: мнг мк mo Q Q Q   (2.5) Quritiladigan mahsulotdan barabanga beriladigan issiqlik: 0, 01 ; мо мо мо мо мо мо мо жQ G C t C C W С     (2.6) Quritiladigan mahsulot bilan barabandan ketadigan issiqlik: 0, 01 ; мк мк мк мк мк мк мк жQ G C t C C W С     (2.7) Barabanning silindr sirtidan issiqlik yo‘qotish: млб мнг вкQ Q Q Q    (2.8) yoki ( ) ; млб б в н б б б б Q К t t S S d L      (2.9) Quyosh havoqizdirgichdan keladigan issiqlik: ; свн к к к н к н nQ G C t t C C Х C          (2.10) Barabanda namlik bala

Namlikni bug‘latishga sarflangan issiqlik quritish jarayoni foydali issiqlik hisoblanadi. Issiqlik manbai termik F.I.K. ni quyidagicha ifodalaymiz: Yoqilg‘i rejimida: / испQ Q  (2.17) Yoqilg‘i–quyosh rejimida: /( ) исп cвнQ Q Q    (2.18) Quritish agenti hajmiy sarfi: 2 / 4 в б в бV V F V d     (2.19) Havoning umumiy sarfi: G V      (2.20) Yoqilg‘ining hajmiy sarfi Yoqilg‘i rejimida: ' / r нV Q Q   (2.21) Yoqilg‘i–quyosh rejimida: ' ( ) / r c вн нV Q Q Q     (2.22) Yoqilg‘i iqtisodi: ' / r r r c вн нV V V Q Q     (2.23) Baraban uzunligi bo‘ylab, havo–mahsulot chegarasidan temperatura bosimi eksponensial o‘zgaradi: quritish agenti temperaturasi tushib boradi: quritiladigan mahsulot temperaturasi ortib boradi. O‘rtacha logarifmik temperatura bosimi 0 0

( ) a tenglamada havo–mahsulot chegara fazasidagi issiqlik almashinuv issiqlik berish hajmiy koeffitsiyenti bilan aniqlanadi: , / м ба а S V  (2.27) bu yerda ,а –fazalararo issiqlik berish koeffitsiyenti, 2 /( );Вт м К м S –quritiladigan mahsulot issiqlik almashinuv sirti, m 2 б V –baraban hajmi, m 3 Baraban quritgichda issiqlik almashinuv murakkab gidrodinamik rejimda amalga oshadi. Barabanli quritgichning muhim texnologik ko‘rsatgichlari quyidagilardir: v А –bug‘lanuvchi namlik bo‘yicha quritgich hajmi kuchlanish [4]: / у ж бА М V  (2.28) б  –barabanni mahsulot bilan to‘lalik koeffitsiyenti: / б м б V V  (2.29) bu yerda м V –barabandagi mahsulot hajmi. кур  –qurish vaqti: / кур м мн мoV G  (2.30) bu yerda мн  –material zichligi. Yuqoridagilardan kelib chiqib, issiqlik berish

2.3. BARABAN TIPLI QURITGICHDA DONLI MAHSULOTLARNI QURITISHNING ISSIQLIK FIZIK XARAKTERISTIKASI Donning issiqlik-fizik xususiyati. Donli mahsulot tirik organizm bo‘lib, u o‘sib, rivojlanib, vaqt o‘tishi bilan qarib, o‘z xususiyatlarini yo‘qotib boradi. 26

Struktura tuzilishi murakkab alohida qismlardan tashkil topgan anizotrop kolloid kapilyar-g‘ovak jismdir. Don asosan uch qismdan tashkil topgan. 1.Tashqi, po‘stloq qismi–ko‘p kapillyarli kletkali qatlam; 2.Aleyron qavat, endosperma–kraxmal bilan to‘ldirilgan nozik qavatli yirik kletkalardan tashkil topgan. 3. hujayra qatlam (Zarodish)–issiqlikka juda sezgir tirik kletkalardan iborat. 2.1 –jadvalda donli mahsulotlar anatomik qismlarining massa bo‘yicha (%) munosabatlari keltirilgan. 2.1–jadval Don qismi Bug‘doy Arpa Maka doni Po‘stloq 5,5–8,0 13,5–23,5 4,0–5,0 Aleyron qatlam va endosperma 83,8–95,8 75,0–82,0 86,0–9 1,0 –Xujayra qatlam 1,5–3,0 2,5–3,0 8,0–15,0 Donli mahsulotlar oqsil, uglevod, yog‘, vitamin va fermentlardan tashkil topgan. Po‘stloq asosan kletchatka va zolalardan, aleyron qa

Makka doni 14,0 10,0 67,9 2,2 4,6 1,3 Nuxat 14,0 23,4 53,1 4,7 2,4 2,4 Donning shakli va o‘lchami. Donning shakli va o‘lchamini hisoblashda uch o‘lchovdan foydalanamiz. Qalinlik, eni va bo‘yi. Bulardan foydalanib, kerakli aniqlikda geometrik sirt maydoni va don hajmi AV ni quyidagi formulalardan aniqlash mumkin: 4 ( 3 ); д д дS R R V К аb       bu yerda , ,а b  –mos holda donning qalinligi, eni va bo‘yi: 5 6 ; 60a b R   АК –don shaklini hisobga olish koeffitsiyenti. Bug‘doy uchun 0, 52 АК  Don hajmini tajriba yo‘li bilan valyumometr yoki piknometr bilan ham aniqlash mumkin. Don hajmi uning namligiga bog‘liq holda chiziqli o‘zgaradi. Bu o‘zgarishni quyida formula bilan ifodalash mumkin: , (1 ) дV V a    ; o д АV V –mos holda namlik o va , dagi don hajmi.  –hajmiy o‘zish koef

doni Nuxat 3,5-8,0 3,7–8,0 4,0–8,8 1,15–1,45 155 7,6–16,0 Donning sochiluvchanligi. Donni sochiluvchanligi deganda uning shakli va o‘lchamiga bog‘liq holda tabiiy qirralari burchagi tushiniladi. Donning sochiluvchanligi uning namligiga bog‘liq. 2,4–jadvalda donning tabiiy qirralari burchagi to‘g‘risida ma’lumot keltirilgan. 2.4–jadval Ko‘rsatgich Bug‘doy Arpa Maka doni Kungaboqar urug‘i Namlik, w% 15 35 12 18 15 25 7 25 Tabiiy qirralari burchagi, grad. 30 38 28 32 30 40 31 42 Namlik ortishi bilan sochiluvchanlik kamayadi (tabiiy qirralar burchagi ortadi). Donning issiqlik-fizik tavsifi. Donni quritish jarayonini turli hollarda hisoblash uchun uning issiqlik- fizik tavsifini bilish lozim. Donning issiqlik fizik tavsifi uning namligi va temperaturasiga bog‘liq. Solishtirma issiqlik sig‘imi D

Bug‘doy, arpa, no‘xat va guruch namlikning 10 50%  va temperaturaning 0 60 с  diapazonidagi solishtirma issiqlik sig‘imi J/kgK ni quyidagi empirik formuladan hisoblash mumkin.      2 3 3 891, 7 87, 49 1, 545 0, 01149 1 0, 287 10 25 28 ОВЗ ОВЗ ОВЗ ОВЗС Q                Bu yerda ОВЗ  –don namligi, % Q –don temperaturasi. Don namligi 10 dan 30% ga o‘zgarganda uning solishtirma issiqlik sig‘imi 1638 dan J/kgK 2430ga ( 30 ) Q   o‘zgaradi ( 10 –jadvalga qarang). DONLI MAHSULOTLAR (BUG‘DOY, ARPA, NO‘XAT) NING SOLISHTIRMA ISSIQLIK SIG‘IMLARI. 2.5–jadval Don namligi, % Don temperaturasi, ºC 0 10 20 30 40 50 60 10 1428 1498 1568 1638 1707 1777 1847 11 1491 1558 1626 1696 1762 1832 1903 12 1558 1662 1687 1752 1817 1880 1943 13 1619 1681 1743 1804 1866 1920 1990 14 1682 1

temperaturada 18% namlikda issiqlik o‘tkazuvchanlik maksimumi 0,138 /( ) Вт м К  ga; 10% namlikda  3 840 / кг м  da issiqlik o‘tkazuvchanlik 0,123 /( ) Вт м К  ga; 26% namlikda esa  3 730 / кг м  da issiqlik o‘tkazuvchanlik 0,124 /( ) Вт м К  ga teng bo‘ladi. Temperatura o‘tkazuvchanlik. Donli qatlamda namlik 10% dan 25%ga ortganida temperatura o‘tkazuvchanlik tinimsiz kamayadi: Bug‘doy uchun 9 91, 5 10   dan 9 2 72, 7 10 / м с  gacha; ARPA uchun 9 87, 4 10   dan 9 2 69, 4 10 / м с  gacha. 31

2.4. DONDA ISSIQLIK–NAMLIK ALMASHINUVI Atrof muhit bilan issiqlik–namlik almashinuv. Donni quritish jarayoni ikki etapdan iborat: Namlikni uning sirtiga chiqishi hamda uning sirtidan namlikni atrof muhitga ko‘chishi. Donni konvektiv quritishda quritish agenti ish bajaradi. Bunda don sirtida chegara qatlam deb ataladigan sirt orqali quritish agentidagi issiqlik don sirtiga va sirtidagi bug‘ molekulalari atrof muhitga uzatiladi. Chegara qatlam dondan namlikni haydashda qushimcha qarshilik bo‘lib, uning parametrlari (temperatura, qalinlik) butun quritish jarayoniga katta ta’sir ko‘rsatadi. Chegara qatlamda quritish agenti tezlik va temperatura gradiyenti sirtidan markaz tomon, bug‘ning parsial bosim gradiyenti esa ularning yo‘nalishiga qarama–qarshi tomonga yo‘nalgan. Olib borilgan tadqiqotla

Nam don sirti bo‘ylab parametrli quritish agenti harakat qiladi. Quritish agentidagi issiqlik konvektiv usulda don sirtiga beriladi va u qiziydi, don sirtidan namlikni bir qismi esa bug‘lanadi. Natijada, qalinlik bo‘ylab namlik sig‘imi temperatura, bosim tushumi hosil bo‘lib, namlik uzluksiz sirtga tomon harakatlanadi va sirtda bug‘lanadi. Quritish jarayonida sirtdan namlik haydashning asosiy sharti–sirt va quritish agenti parsial bosimlari o‘rtasida farq bo‘lishidir. Nam don va quritish agenti o‘rtasidagi issiqlik–namlik almashinuvi jarayoni juda murakkab. Shuning uchun quritishda atrof muhit bilan namlik almashinuv intensivligini aniqlashda bug‘lanish zonasi chegara shartlarini hisobga olgan holda ichki namlik o‘tkazuvchanlik masalasi qurib chiqiladi. Don ichida issiqlik va namlik ko‘ch

donning tuzilishi va tarkib jihatdan bir jinsli emasligi tufayli donning turli nuqtalarida turli o‘tkazuvchanlik namoyon bo‘ladi, bu esa jarayonni matematik ifodalashda alohida qiyinchiliklar keltirib chiqaradi. Shuning uchun issiqlik– massa ko‘chishi nazariyasini ba’zi tushunchalarini ko‘rish bilan cheklanamiz. Jism ichida issiqlik ko‘chishi. Har qanday jismning issiqlik xossalari uning teplofizik tavsifi: solishtirma issiqlik sig‘imi, issiqliko‘tkazuvchanlik, temperatura o‘tkazuvchanlik va issiqlish olish (issiqlik faollik) koeffitsiyentlari bilan aniklanadi. Massa ko‘chishi va ichki issiqlik manbaisiz jism ichida issiqlik ko‘chishi Fure issiqlik o‘tkazuvchanligining differensial tenglamasi orqali ifodalanadi:2 2 2 2 2 2 2 дQ д Q д Q д Q a д c дx дy дz                ( 2.3

Don tarkibida namlik ko‘chishi. Quritish jarayonida don sirti va ichidagi namlik bug‘ga aylanadi va atrof muhitga chiqib ketadi. Qanday kuch ta’sirida va qancha miqdorda don ichida namlik ko‘chishini ko‘rib chiqamiz. Qurish jarayoni boshida namlik don sirtiga nisbatan ichida ko‘proq bo‘ladi. Jarayon boshlanishi bilan sirtdan namlik bug‘lana boshlaydi. Shunday qilib donda namlik maydoni bir jinsli bo‘lmaydi: don sirtiga nisbatan namlik ichida kam bo‘ladi. Donda namlik konsentratsiyasi gradiyenti yuzaga keladi. Uning ta’siri ostida suyuq ko‘rinishda namlik don sirtiga tomon harakatlanadi don sirti namlik sig‘imini yuqori gigroskopik darajaga olib keladi. Bug‘lanish bilan donning konsentratsiya gradiyenti kamayadi, shu bilan don ichidan sirtiga o‘tuvchi namlik ham kamayadi. Buning natijasida

potensial birligi, ;м м –bug‘ bosimi gradiyenti yoki kapillyar potensial gradiyenti yoki osmotik bosim gradiyentiga proporsionaldir. Izotermik shartlarda namlik ko‘chish potensiali namlik sig‘imiga chiziqli bog‘langan. / м мQ и С ( 2. 35 ) мС –donning o‘rtacha solishtirma namlik sig‘imi,. Bundan namlik saqlami gradiyenti bilan ko‘chish potensiali gradiyenti o‘rtasidagi bog‘lanish 1 м м и С    (2. 36 ) bu yerda и –don namlik saqlami, / , мкг кг С –potensialning 0 dan м  intervalida o‘rtacha solishtirma namlik sig‘imi / кг кг . ( 33 ) га ( 35 ) ni quyib, quyidagini hosil qilish mumkin. 0 0 м м м м д м м q и и а и С С            ( 2. 37 ) д  –nam mahsulot hajmiga nisbatan absolyut quruq mahsulot massasi, kg/ m 3 и –namlik sig‘imi gradiyenti, kg /kgm м а –proporsionall

bunda namlik gradiyenti bilan bir qatorda temperatura gradiyenti ham paydo bo‘ladi. Temperatura gradiyenti ta’siri ostida namlikni ko‘chishi termonamlik o‘tkazuvchanlik yoki termodiffuziya deb ataladi. Bu jarayon Likov tomonidan aniqlanagan va eksperimental tasdiqlangan. Namlik ko‘chishi potensiali gradiyenti don temperaturasi va namlik saqlamiga bog‘liq bo‘lib, uni quyidagicha ifodalash mumkin: 0 и м м м м д м д q q q a и a а          имq  –namlik o‘tkazuvchanlik oqimi zichligi, kg /( m 2 soat ) омq  –namlik temperatura gradiyenti, / ;К м ;  –don namlik temperatura o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti, kg/kgK  –issiqlik namlik o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti, ya’ni termogradiyentlik koeffitsiyenti namlik saqlami и ning namlik almashinuv bo‘lmagan statsionar holda temperatura tus

XULOSA . Mazkur malakaviy bitiruv ishini bajarish oldidan baraban tipli quyosh quritgichida donli mahsulotlarni quritish jarayonidagi issiqlik va namlik rejimlarini o‘rganish maqsadida quyilgan edi. Maqsadga erishi uchun quyidagi ishlar bajarildi: 1.Mamlakatimizda va xorijda qishloq xo‘jalik mahsulotlarini quritish uchun ishlab chiqilgan turli tip li quritgichlarning ishlash prinsipi, umumiy tavsifi va boshqa parametrlari bilan tanishib chiqdik. Xorijda va o‘zimizda samarali foydalanib kelinayotgan bir necha quritgichlar to‘g‘risida keng ma’lumot va rasmlar mazkur ishda keltirib o‘tildi. 2.Qarshi DU geliomaydonida qurilgan barabanli quritgich tuzilishi, ishlash prinsipi va parametrlari to‘g‘risida keng ma’lumot berildi. 3.Baraban tipli quritgichning eksperimental tadqiqi, jumladan quritgic

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR. 1. Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг 2013 йил 1 март “Муқобил энергия манбаларини янада ривожлантириш чора тадбирлари тўғрисида” ги Фармони. Халқ сўзи газетаси, 2013 йил 2 март, №43(5717). 2. Олимов Р., Сулейманов И., Умурзаков Э, Кишлоқ хўжалик маҳсулотларини сақлаш ва қайта ишлаш технологияси. Тошкент: меҳнат, 1991. 3. Хайриддинов Б.Э., Холмирзаев Н.С., Сатторов Б.Н. Қуёш энергиясидан фойдаланишнинг физик асослари. Т. Фан, 2011 й. 34-37 бет. 4. Сажин Б.С. Основы техники сушки. М., Химия, 1984. 319 с. 5. Патент. № 4406072 (США) Устройства для сушки фруков. 1983. 6. Технические документации на поточную линию для сушки винограда. Фирма Sandvic (Швеция). 1987. 7. Искандаров З.С.Научн ые осн ов ы регулириемого теплового процесса сушки пищевых продук

Купить