Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 14.1MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет История

Продавец

Bohodir Jalolov

Bolqon yarim oroli xalqlari usmoniylar imperiyasi tasiri ostida

Купить
BOLQON YARIM OROLI XALQLARI USMONIYLAR IMPERIYASI TASIRI OSTIDA Reja:  1. Bolqon xalqlarining Usmoniylar Imperiyasi tasiriga tushib qolishi.  2. Usmoniylar Imperiyasining bolqonda olib borgan siyosati.  3. Usmoniylarga qarshi Xalq qo’zg’olonlari. Turk istilolariga qadar Bolqonda bir necha mustaqil davlatlar va knyazliklar mavjud bo'lgan. Ularning eng yirigi Vizantiya, Serbiya, Bolgariya, Bosniya edi. Janubi-Sharqiy Yevropaning feodal hukmdorlari doimo nizolashib yurganlar, bir-birlarining yerlari va shaharlarini egallab olishgan. .O'zaro raqobat va ichki nizolar Bolqon davlatlarining kuchini sezilarli darajada zaiflashtirgan va og'ir feodal zulmlari dehqonlar hamda shaharning quyi tabaqalari orasida keng norozilikni keltirib chiqargan. Davlatlararo va tabaqalar o'rtasidagi kurashning keskinIashuvi sharoitida turk bosqinchilariga qarshi birlasha olmagan. Ommaviy harakatlardan qo'rqish hukmron tabaqani har doim kichik bo'lgan yollanma ishchilarga tayanishga majbur qilgan. 1357-yildan turklar Bolqonga hujum qila boshlaganlar va 30 yil davomida yarim orolning muhim qismini egallaganlar. 1362-yilda turklar Adrianopolni (Edime) egallab va o‘z davlatlarining poytaxtiga aylantirishgan. Konstantinopolni orqada qoldirib, ular Serbiyaga qarshi shimol tomon harakatlanishgan. Serbiya qiroli tomonidan serb va bosniyaliklardan iborat ko'ngillilar qo'shini 1389-yil Kosovodagi jangda mag'lubiyatga uchragan. Natijada serb davlati turk sultoniga vassal bo'lib qolgan. Bolqon yarim orolining davlatlari mehnatkash aholisi, boy dalalari, chorvalari va yirik savdo shaharlari bilan turk bosqinchilari uchun o'lja bo'lib xizmat qilgan. Mahalliy aholi, ayniqsa tog'li hududlarda turklarga qattiq qarshilik ko'rsatgan, ammo mahalliy feodallar o'zlarining mulklari va imtiyozlarini saqlab qolishga harakat qilib, dushman tomoniga o'tganlar va turklarning Bolqon yerlarini egallashiga yordam berganlar. Turklar 1393-yildayoq Bolgariya poytaxti Tirnovoni egallab olishgan. 1396-yilda esa ularning qo'shinlari Dunayning janubidagi Nikopol shahri devorlari ostida, vengerlar, valaxiyaliklar, bolgarlarva g’arbiy yevropa ritsarlarining 60 minglik birlashgan qo‘shinini mag’lubiyatga uchratgan. .Bolqon yarim orolidagi fathlar ishlab chiqaruvchi kuchlarning vo'qolishiga va Bolqon mamlakatlarining iqtisodiy pasayishiga olib kelgan. O'n minglab odamlar nobud bo'lgan, ko‘pchilik qul qilingan, aholi soni sezilarli darajada kamaygan. Shaharlar vayron, talon-taroj qilingan. Bosqinchilar mahalliy madaniy markazlarni vayron qilishib, xalqlarning iqtisodiy hayotiga, ularning ichki va tashqi savdosiga katta zarar yetkazganlar. Bolqonni qo'shni yevropa mamlakatlaridan sun iy to'siq bilan ajratib olganlar. Aslida, Bolqonda Usmoniylar hukmronligining o'matilishi, qul bo'lgan xalqlarning tarixiy rivojlanishida oldinga qo'yilgan muhim qadam hisoblangan. Bolqonning bosib olinishi Usmoniylarga juda katta boylik keltirib, siyosiy qudratini oshirgan. Pora olish, sulolaviy nikoh va to'g'ridan-to'g’ ri harbiy fathlar orqali Murod I (1359—1389) va uning o'g'li Boyazid I (1389—1402) o 'z kuchlarini butun Kichik Osiyo yarim oroliga qadar Sivas, Qaysari va Furotning yuqori oqimlarigacha cho'zganlar. Xalqaro urush davrida feodallarning o'zboshimchaliklari va zo'ravonligi Kichik Osiyo va Bolqonning 1416 ta muhim hududlarini qamrab olgan xalq qo'zg'oloniga bevosita turtki bo'lgan. Konstantinopolning qo'lga olinishi Usmonli davlatining kuchini sezilarli darajada oshirib, o 'z mustaqilligini yoki ba’zi bir muxtoriyatini saqlab qolgan Bolqon xalqlarining ahvolini keskin yomonlashtirgan. .X alq aro u ru sh d av rid a feo d allarn ing o 'zb o sh im ch alik lari v a zo 'rav o n ligi K ich ik O siy o v a B o lq o n nin g 1 4 16 ta m u h im h u d u d larini q am rab o lg an x alq qo 'zg 'o lo n ig a b ev osita turtk i b o 'lg an . K o nstan tin o p o ln in g q o 'lg a olin ish i U sm o nli d avlatin in g k u ch in i sezilarli d arajad a oshirib , o 'z m u staq illig in i y o k i b a’zi bir m u x to riy atin i saq lab q o lg an B o lq o n x alq larin in g ah v o lin i k esk in y o m o n lash tirgan . 60-yillarning boshlariga kelib, turklar Vizantiya mulkining barcha qoldiqlarini yo'q qilishgan. Serbiya, Bosniyaning navbati kelgan. Ilgari, serblar, Vizantiya, Venger va boshqa turklar tomonidan bosib olingan hududlar ularga mahalliy hukmdorlar tomonidan yig'ilgan soliqni to'lashlari kerak edi va Usmonli bosqinchilari soliq solinadigan aholi bilan to'g'ridan-to'g'ri aloqaga kirishmagan . XV asming ikkinchi yarmida bu hududlar oddiy viloyat sifatida Usmoniylar davlati tarkibiga kiritilgan. Turklar uzoq vaqt davomida Albaniyada o'z hukmronligini o'rnata olmaganlar. Bu yerda mahalliy aholi taniqli sarkarda va tashkilotchi Jorj Kastrioti (Iskandarbek) boshchiligida chorak asr davomida bosqinchilarga qat’iy ravishda qarshilik ko'rsatgan. Faqat 70-yillarning oxiriga kelib, Iskandarbekning o‘limidan 10 yil o‘tgach, Muhammad II Albaniyani zabt etishga muvaffaq bo‘Igan. Biroz oldinroq, turklar Moldova va Valaxiyani bosib olganlar; ammo, bu knyazliklar ba’ zi ichki muxtoriyatni saqlab qolishgan. Nihoyat Bolqonda paydo bo'lgan Muhammad II Kichik Osiyoda yangi istilolarni boshlab, Genuya va venetsiyaliklarni Qora dengizdan quvib chiqargan Turkiya imperiyasi 1453-yilda Konstantinopol shahrini bosib olgandan keyin yana kengaya boshlagan. Muhammad II 1450- 60-yillarda Bolqon yarim orolida Dunay bo‘yidagi Serbiya, Bosniya, Gersegoviniya va Albaniyani ishg'ol qilgan. Bolqon yarim oroli bilan qo‘shni bolgan Valaxiya vassal yoki qaram qilib qo'yilgan. XV asrning 70-yillari o'rtalarida turklar Qrim va Tanu (Azov) shahrini bosib olganlar. Taxminan shu vaqtlarda turklar Kichik Osiyoda Trapezund shahrini, deyarli butun Anatoliyadan Frot daryosigacha istilo qilishgan edi. Ammo Muhammad II ikki marta katta muvaffaqiyatsizlikka ham uchragan. U Belgradni ishg'ol qila olmagan, turklar uni 1456-yilda qamal qilgan bo'lsalarda, maqsadlariga erisha olmaganlar. Shuningdek, 1480-yilda Rodos oroliga qilingan qamal ham muvaffaqiyatsizlikka uchragan . Bolqon xalqlari turklar zulmiga indamasdan bo‘ysunavermaganlar. XV—XVI asr boshlarida Bolqon yarim orolidagi mamlakatlarning turklar tomonidan zabt etilgan davrdan boshlab keyingi asrlar mobaynida Bolqon yarim orolidagi mazlum millatlarning kurashi ularning butun tarixi davomida to'xtovsiz davom etgan. Juda katta armiya, ko'pdan-ko'p amaldorlar, turk istilochi feodallarining zulmini ag'darib tashlashim imkoniyatiga ega bolmagan tobe aholi partizanlar urushini olib borgan. Ushbu urush aslida XVI-X VII asrlarda va undan keyingi davrlarda ham mustaqil davom etgan. Partizanlar mahalliy joylar sharoitidan foydalanib va dehqon jamoalari madadiga tayanib, yarim orolda turk hukmronligi soslariga putur yetkazganlar. Istilochi turklar obro'sini tushirib, turk ma’muriyati va turk mahalliy feodallariga qarshi kurashganlar. . Partizanlar - bolgar va serblarda «gayduklar», yunonlarda «kleftlar», Dalmatsiyada «uskaklar» deb atalganlar. Partizanlarning qahramonona kurashi Bolqondagi barcha xalqlarning turklar hukmronligi davridagi xalq qo'shiqlarida yaqqol aks etgan. Ammo partizanlik tarqoq va parokanda brogan. Turkiya ma’murlari partizanlarning chiqishlariga qarshi kurashning o'zlariga xos terroristik usullarini qidirganlar. Har holda partizanlar Bolqon yarim orolidagi turklar hokimiyatini o 'z kuchlari bilan tugata olmaganlar. Turklar zulmiga qarshi mazlum xalqlar tomonidan olib borilgan kurashning yana bir ko'rinishi ayrim joylarda, ko'pincha yirik shaharlarda tez-tez fitna va qo'zg'olon ko'tarishga urinishlardan iborat bolgan. Odatda bu fitnalar va qo'zg'olonlar chetdan bo'ladigan madadga, ya’ni Yevropadagi biror davlatning madadiga bog'liq bo’lgan. Avstriya qo'shinlarining madadidan umidvor bo’lgan 1594-yilgi Banata serblarining qo'zg'oloni anashunday eng dastlabki qo'zg‘olon-fitnalardan biri edi. 1598-yilda Ikkinchi Bolqon saltanatining poytaxti Tirnovoda turklarga qarshikatta qo'zg'olon bolgan. Bu qo'zg'olonga Tirnovo mitropoliti Dionisiy va boshqa ayrim mashhur bo'lgar boyarlari boshchilik qilganlar. Qo'zg'olon qo'shni Transilvaniya va Valaxiya feodallari tomonidan madad olishni mo'ljallab ko'tarilgan. Ammo 1594-yilgi Banata qo'zg'oloni ham, 1598-yilgi Tirnovo qo'zg'oloni ham yetarli darajada tayyorlanmagan bo'lib, muvaffaqiyatsizlikka uchragan. XVII asrning boshlarida ayrim turk qo'shinlariga talafot yetkazgan serblar va chernogoriyaliklar (1603-yildagi Kris shahri tumanidagi serblar qo'zg'oloni, 1604-yilgi chernogoriyaliklar harakati) bir qator muvaffaqiyatlarni ham qo'lga kiritishgan.

Bolqon yarim oroli xalqlari usmoniylar imperiyasi tasiri ostida

Купить