Brinchi jahon urushining diplomatik tayyorlanishi - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	38.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Brinchi jahon urushining diplomatik tayyorlanishi

Купить

Mavzu: Brinchi jahon urushining diplomatik tayyorlanishi.
Reja.
1. Antata harbiy siyosiy blokining vujudga kelishi xalqaro munosabatlarda
2. Uchlar ittifoqi (to’rtlar ittifoqi) ning vujudga kelishi va uning xalqaro
munosabatlarga ta’siri.
3. Ispaniya-Amerika urushi (1898) va dunyoni qayta bo’lish uchun
kurashning boshlanishi.
4. Bolqon urushlari diplomatiyasi.
5. Frans Ferdinandning o’ldirilishi va uning xalqaro munosabatlarga ta’siri.

1914 yil oxiriga kelib xalqaro siyosiy ahvol aynan imperialistik
davlatlar o’rtasidagi ziddiyatli keskin ko’rinishda edi. Bu ingliz –
german, rus – avstriya, fransuz – german va boshqalar. Ikkita harbiy
imperialistik blok boshlab bergan. Qarama – qarshi guruhlarga bo’linishiga
qaramasdan Germaniya - Avstriya ittifoqiga qashri uch imperiyaning
antantasi qarshi chiqdi. Britan va german imperializmi o’rtasida
antogonizm saqlansada, nemislar inglizlarni rus va fransuzlardan ajratishga
urinadi. Ammo fransuz – rus va german – avstriya o’rtasida urush kelib
chiqsa, inglizlar shundan qocha olmas edi. Vaziyat Fransiya va Rassiyani
shunday yo’l tutishga majbur qilgan. Grey va Kamson o’rtasida
maktub almashinib olib borilgan. Aynan ingliz – fransuz harbiy dengiz
konvensiyasini kuchaytirish mo’ljallangan edi. Subyekt sifatida rus va
fransuz rahbar siyosatchilari Angliyaning pozitsiyasiga ishonar edilar.
Germaniya va Avstriya – vengriya o’z dushmanlariga ikkilik sifatida
qarshilik ko’rsatishlarini ko’zlagan. Italiyaning yordami masalasini
ham nazoratdan chetda qoldirishmagan. Avsriya - Italiya chegarasi
masalasida ham ziddiyat saqlanib qolgan. Antantaning qatorida
kuchsiz bo’lsada, kichik derjaviyalar, Serbiya va Belgiyalar turar edi.
Birinchisi Avstriya - Serbiya keskinligini kuchaytirish, ikkinchisi
german harbiy rejasiga (shliffen plani) qarshi turish.
Angliyaning fransuz – rus guruhi bilan hamkorlik qilishi qaysidir
ma’noda Ispaniya , Italiya va Skandinaviya mamlakatlarining daxlsiz
turishini ta’minlay oldi. Ushbu mamlakatlarning barchasi 9 Daniya va
Norvegiyadan tashqari ) turli guruhlari hisoblangan yirik capital egalari
va mulkdorlari orasida shunday kayfiyat kuchli edi. Dengizdagi Tovar
ayirboshlash yoki ushbu mamlakatlarning katta ta’sir kuchiga ega bo’lishiga
qaramasdan ingliz – fransuz dengiz floti va ularning antantasi kichik
ahamiyatli o’lib qolgan. Italiyaning pozitsiyasi ham muhim bo’lib

ba’zida Avstriya - Italiya keskinligiga bog’liq edi. Iqtisodiy
mustaqilligi harbiy – dengizvositalari Italiyaning Antanta tarafiga
intilishiga sabab bo’lgan. Angliya – Yaponiya ittifoqi esa Antantaning
Yaponiyaning daxlsizligini ta’minlay olishiga yordam berdi. Fransiya
Yaponiya kelishuvi ham mustahkamlandi. Rus – yapon seriyasi ham
shunday maqsadga yo’naltirilganligi ma’lum bo’ldi. AQSH ning
pozitsiyasi ham muhim edi. Ularning nafaqat Yaponiya balki, va
Germaniya bilan ham jiddiy qarshiligi mavjud edi. Shu bilan
birgalikda Amerika imperializmi ingliz tarmoq yo’nalishi orqali ham
aloqada edi. Ammo bu murakkab munosabatlarni keltirib chiqardi.
Angliya ham Amerika bilan ziddiyatga borishni xoxlamadi. Ya’ni
Kanada va G’arbiy Hindistondagi xavfsizligini saqlab qolishga harakat
qildi. AQSH ham shunday maqsadni Lotin Anerikasida ko’zlagan.
Aynan AQSH markaziy va janubiy Amerikada ingliz - amerika
hamkorligini keskinlashtirmaslik tarafdori bo’lib hisoblangan. Shu
sababli Angliya bilan kelishuvga borishga majbur bo’lgan.
Birinchidan ingliz – yapon ittifoqi bo’lishiga qaramasdan Angliya
AQSH uchun Yaponiyaga qarshi obyektiv qurish:
Ikkinchidan Angliya bilan iqtisodiy aloqalarni uzish, bu AQSH ning
iqtisodiy taraqqiyotida katta zarba edi. Zarbalar bir qadar og’ir bo’lib
buni hech bir Anerika burjuaziyasi hukumati kechira olmasligi aniq
edi. 1913 yil Angliyadagi Anerika tovarlari 600 million dollar,
Kanadadagi tovarlar 420 million dollar bo’lib, bu Amerika
iqtisodiyotining ( butun tizim hisobidan ) beshdan ikki qismini tashkil
qilgan.
Ikkala imperialistic guruhning harbiy quvati keng darajada
ekanligi ham muhim bo’lib hisoblangan. Quyidagi faktorlar shundan
dalolat beradiki, bu imperialarning tashqi siyosiy masalalarini hal

qilishi va diplomatic faoliyatiga ham o’z ta’sini o’tkazgan. Chor
Rassiyasining harbiy kuchsizligi bir tomondan buning xalqaro
voqealarini tushunishda murakkablikni keltirib chiqarishi barchaga
ma’lum edi. 1914 yil ham podsho rassiyasining ham harbiy
munosabatlarga tayyor emasligi ko’rinib turardi. Bu uning mavqeini
biroz tushirib yuborgan. Bosniya inqirozi yillari yoki hatto birinchi
Bolgar podsholigi davrida qaraganda ham Rassiyaning tayyorgarligi
yomon darajada tushib qolgan. Ammo Angliya uchun inson resurslari
uchun tayanch vazifasini o’tagan. 1914 yil Germaniya katta miqdorda
harbiy tayyorgarlikka ega bo’lsada, nahotki Fransiya va Rassiya bunga
erisha olmagan nemislar dala og’ir artelleryasida ham ustunlikni
qo’lga kiritgan edilar. Umumiy harbiy texnika va qurolli kuchlarni
tashkil qilishdagi ustunlik ham nemislar tarafiga o’tgan. Harbiy
yaroqlilik zaxiralarning sifati tizimi yaxshiligi Rassiya va Fransiyadan
kam farq qilsada ustunlik Germaniya tomonida edi.
Angliyaning butun harbiy sanoatini qo’shganda ham Germaniya
harbiy – sanoatini ishlaab chiqarilishi rus va fransuzlardan kuchliligi
bilinib turdi. Avstriya - Vengriya armiyasi to’g’risida aytish
mumkinki, ulardan dominiyon ustunlikni saqlab qolish ustunlik
qilingan. Chunki imperiyaning slayan qismi ruslar bilan urushishni
xoxlamas edi. Angliyaning ekspeditsion armiyasi ham sifatli bo’lishiga
qaramasdan yirik emas edi. 6 – dviziyani tashkil etgan. Angliya
Fransiya va Rassiyani bir qilib hisoblaganda Antantaning harbiy
sanoati Germaniya bilan tenglasha olishi mumkin edi. Ammo 1914 yil
Germaniyadagi kuchaytirilgan tizimga qaramasdan dengiz kuchlari
borasida Angliyani quvib o’tish qiyin edi. Fransiya va Rassiyaning har
biri yettitadan drednoytga ega bo’lsa, Angliyaning o’zida drednoyt 30
tani tashkil qilgan. Antantaning dengizdagi ustunligi Germaniyani

qamal qilishni ta’minlashi mumkin edi. Germaniya esa markaziy va
janubi – sharqiy Yevropadagi resurslarni mustahkamlashga majbur
bo’lgan. Dengizdagi general shtab va hukumat urushning qisqa vaqtda
tugashini istardi. Rassiyada katta harbiy dastur tugamasdanoq
Germaniya urushni bo’shlab yuborishga shoshilar edi.
Bolqon urushi xalqaro vaziyatni yanada keskinlashtirib
yubordi. Haqiqatdan ham Bolqon slavyanlari Turkiya zulmidan qutila
boshladi. Ammo Bolqon davlatlari o’rtasidagi keskinlik yanada olib
bordi. Turkiyaning mustamlakachi inqilobi bilan emas, Bolqondagi
monarxiya hukumatlarining urushi natijasida hamdir. Turkiya ustidan
g’olib davlatlar o’rtasida keskinlik oshdi. Bolgariyada ikkinchi Bolqon
urushidan revansh kutsa, Gretsiya va Serbiya chegara masalasida
kelishuvga borishni xoxlamagan. ( Albaniyani tiklash uchun ) Turkiya
qulay paytni kutdi. Ya’ni Gretsiyadan Egey dengizini olish uchun bo’lib
ammo bu hammasi emas edi. Bolqon manarxiyalarining ortida buyuk
imperialist derjavalar turardi. Yaqin Sharqda ta’sir o’tkazish uchun bir
– biri bilan baxslashar edi. Rassiya va Angliyaning harakati Turkiyani
Germaniya ta’siridan chiqarishga qaratildi. Sofiya Buxorets va
Aginada Antanta va Avstro – german bloki o’rtasida chuqur kurash
boshladi. Maqsadlari Bolqon hukumatlarining siyosiy pozitsiyasini o’z
tomonlariga og’dirish edi. Jahon urushida ularning harbiy kuchlari
harakatlantiruvchi kuchi bo’lishi zaruriyat hisoblangan. Janubiy
slavyanlar Avstriya – Vengriya mustamlakasidan ozod bo’lishni
ko’zlagan. Serb hukumatining maqsadi ,, Buyuk Serbiya’’ ni tashkil
etish bo’lgan. Rassiya unga homiylik qildi. Avstra – Vengriya hukmron
doiralari esa o’zlariga qarshi janubiy slavyanlar targ’ibotida serblarni
ayblaydi. Rassiya uchun esa Serbiya Avstriyaga qarshi Plasdarm

vazifasini o’tash lozim bo’lgan. Tezda ittifoqchilik mexanizmi ishlab
chiqilishi belgilandi.
1914 yil kuzida ikki guruh o’rtasida diplomatic kurash davom
etdi. 1914 yil iyunida Nikolay II bilan Rumin qiroli Kanstansada
uchrashib Sazanov Ruminiyaning uzil – kesil Antanta tarafiga o’tishini
ta’kidlagan. Transilvaniyada kelib chiqqan rumin – vengr qarama –
qarshiligi chuqur ahamiyat kasb etdi. Kanopishtdagi uchrashuvda (1914 yil
iyun) Vilgelm II kelgusidagi diplomatic dasturlar borasida Frans – Ferdenant
bilan kelishib olgan. Ruminiya bilan ittifoqchilikni mustahkamlash;
Ruminiya bilan Bolgariyani kelishtirish; Bolgar – turk yaqinlashuvini
ma’qulash va boshqalar.
Xalqaro kurashning keskinlashuvida asosiy kuch Germaniya va
Angliya bo’lib qoldi. Ular imperialistic kurashning asosiy faktoriga
aylandi. 1913 va 1914 yilning birinchi yarmida ingliz diplomatiyasi
kuchaygan davr bo’ldi. Ikkala blok o’rtasidagi keskinlik oshib bordi.
Imperialistic siyosat yaqqol namoyon bo’lib bordi. German imperializmi
urushni boshlashni hal qilishga kirishishi barcha imperiyalarga ma’lum
edi. Urushga tayyorgarlik va agressivlikda Germaniyaning holati aniq
edi. Ularni urushni boshlanishi haqida qarori boshqa boshqa imperiya
diplomatlari tomonidan turlicha tahlil qilingan. Serbiyada ham boshqa
slavyan viloyatlarida bo’lgani singari Avstra - Vengriyani bir qator
tashkilotlarga bo’lib, ular bu hukumatga qarshi va birlashish uchun
kurashayotgan janubiy slavyanlarga qarshi kurash olib brogan. Ularning
siyosiy yetakchilari bir xil bo’lmagan. Serb armiyasi ofitserlari
orasidagilar ham ,, qora qo’l’’ga qarshilik qilgan. Bu esa shu kabi
yashirin tashkilotlar janubiy slavyanlarni birlashtirish va va Avstriya -
vengriya zulmidan qutulishga harakat qilishgan. ,, Qora qo’l’’
tashkiloti ,, buyuk Suriya’’ ni tuzish tarafdori edi. Tashkilotning

boshlig’I palkovnik Dragutin Dmitrievich bo’lib, taxallusi Apis edi.
Asosan serb kontrazvetkasining boshlig’I hisoblangan. Ko’p sonly milliy
tashkilotlar demokratik ahamiyat kasb etgan. Ularning qatorida ,, Mlada
Bosna’’ ham bor edi. Avstriyaning keksa imperatori Frans – Josif
o’zining oxirgi yillarini o’tamoqda edi. Imperiyaning siyosiy hayotida
uning qarindoshi taxt vorisi Frans – ferdenantning ta’siri kuchatyib
bordi. Gabsburglar monarxiyasini kuchaytirish haqida keng qamrovli reja
barchaga ma’lum edi.
Janubiy slavyanlar ozodlik harakati davomida ersgersoglarni
o’ldirish rejasi tuzilgan. 1914 yil mart oyida Bosniyada qo’shinni
ko’zdan kechirish uchun kelishi ma’lum edi. Serb kontrazvetkasi bu
manevr to’g’risida to’g’ri serbiyaga qarshi urush urush degan xulosaga
keldi. ,,Mlada Bosna’’ ersgersogni o’lim jazosiga hukm qilgan Uni
slavyanlar dushmani deb bilgan. Suiqasdga tayyorgarlik boshlandi.
Bevosita bo’lmasdan terroristic aktning ijrochilari ,, Mlada Bosna’’ ning
a’zolari edi. Ular Cavrilo Prinsip va Nedelko Gabrinovich bo’lganlar.
Milliy ishning rivoji uchun bunday ishni bajarishga tayyorlanishgan.
O’lim quroli esa,, Qora qo’l’’ hisoblangan ular Bosniya ozodlik harakati
bilan yaqin aloqada bo’lgan. Serb hukumati fitna haqida gap- so’zlarni
rad etadi. Chunki bunga ular erta deb hisoblashgan. Ya’ni rus
armiyasini qayta tashkil etish tugallanmasligidan xavfsiragan. Fitna
sodir bo’lib urush boshlanganda qiyin ahvolga tushishlarini taxmin
qilishgan. Serb hukumati qotillikga yashirin bo’lsada xalaqit berishni
lozim topgan. Ammo serb hukumati ,, qora qo’l’’ bilan yaqin aloqada
bo’lib, serb hukumatining talablarini bajarmagan. Hatto serb hukumati
Venadagi elchisi orqali Avstriya – Vengriya vaziri Bilinskiyni
ogohlantirib Bosniyani boshqarish qiyinligi, ersgersog bu yerda
kelmasligi lozimligi, bu xavfliligini aytgan. Ammo ogohlantirish

e’tiborsiz qoldirilgan. Bu yerda u Avstra – Vengriya armiyasini
monevrdan o’tkazish uchun kelgan edi.
Ersgersog o’limidan so’ng Venada vaziyat o’zgardi. Bosh shtab
boshlig’I Konrad fon Getsendorg Serbiyaga qarshi urush boshlashni
talab qildi. Tashqi ishlar vaziri aristokrad graf Bertxold uning talabini
qo’lladi. Vengriya bosh vaziri graf Tissa bunga qarshi chiqdi. Uning
ta’siri ham kuchli edi. Uning fikri e’tiborga olinmas edi. Gabsburglar
manarxiyasidagi ichki vaziyat mana shunday edi. Ittifoqchilarning
ko’rsatmasi muhim edi. Hatto Konrad fon Getsendorf ta’kidlaganidek,
Germaniyaning yordamisiz urushdan qochish ham lozim edi. Urushni
boshlash to’g’risidaagi vaziyat amalda Berlinda hal etildi. Germaniya
imperatori Vilgelmga aynan Avstra- Vengriyaning Bolqondagi siyosati
xususida o’z qarashlarini elchisi orqali yetkazdi. ( Frans Jozef maktubi)
Sarayevo ishida Serbiyani ayblash asossizligini ham Jozef ko’rsatib
berdi. Serb hukumatining jan ubiy slavynlarni birlashtirishga urinishi
Gabsburglarga qarshi qaratilmaganligi bunga shubha qilmaslikni ham
Uend hukumati aytib o’tgan.
1914 yil 5 iyulda Vilgelm II Podstam saroyida Avstriya elchisi
Segenni qabul qildi. Urushni boshlashga qarshi emasligini imperator
ta’kidlab o’tgan. Segen va Xayos shuningdek Betman va Simmerman
bilan ham uchrashishgan. Avstriya Serbiya bilan urush boshlasa
Germaniya ham qanday holatda ularning ittifoqchisi bolib qolishini
aytishgan. Avstriyaning Serbiyaga qarshi rejasi ma’qullangach, Vilgelm
II Potsdamda harbiy va dengiz qo’mondonlarini chaqirgan. Ularning
ko’pchiligini ogohlantirib o’tgan. Barcha qo’mondonlar urushga tayyor
ekanliklarini aytib, javob berishgan. German bosh shtabining
kvartirmeysteri general o’z ma’ruzasida mobilizatsiya rejasi 1914 yil
31 mart kuni yakunlangan. Armiya har qanday holda tayyor bo’lishi

kerak. Podstamdagi suhbatdan so’ng diplomatic o’yin boshlanadi.
Go’yoki xalqaro arenada hech nima sodir bo’lishi mumkin emasligiga
ishora qilib, german siyosatchi rahbarlari dam olishga ketganligini
bildirishgan. Matbuotda avstro - serb keskinligi ,, yumshaganligi’’
ma’lum qilindi. 1914 yil 7 iyul kuni Berlindan bunaqa javob kelgach,
ministrlar sovetining yig’ilishi chaqirildi. Ammo Vena ishga tezda
kirishmadi. Urushni tezda boshlashga shoshilmadi. Ikkala hukumat ya’ni
Germaniya va Avstra - vengriya o’rtasida yakuniy kelishu imzolanishi
kerak edi. Agarda urushda mag’lubiyat bo’lsa, Gabsburglar monarxiyasi
yemirilishi muqarrar edi. Berlin bundan norozi bo’la boshladi.
1915 yil oxiri va 1916 yil dekabr oylarida Britaniya tashqi
ishlar vazirligiga ser Eduard Grey har qanday holda diplomatic yutuqga
erishish uchun harakat qilgan va ko’p tomonlama muzokaralar olib
brogan. Urush agressiyasida Angliyaning qarashlarini bir tomonga
yo’naltirish qiyin edi. Serbiyaga ultimatum berishga qadar Grey
Saranovni takliflarini rad etdi. 1914 yil 26 iyul kuni ultimatum
berilgach vaziyat o’zgardi. Avsriyaning Serbiya uchun provakatsiya
hujjatlarini tayyorlayotganligi Londonga ma’lum edi. Ersgersog
o’ldirilgandan keyin birinchi kuniyoq rus diplomatic mashinasi o’z ishini
davom ettirdi. Peterburgda birinchi trevoga signali Londondan
Benkendorgdan keldi. So’ngra italiya elchiligi ham Avstriya
elchiligining tayziqi kuchli ekanligini ma’lum qilgan. Sazonov o’z
ma’lumotlarini doimiy yetkaziv turgan. 1914 yil 20 iyul kuni Rassiyaga
Fransiya prizidenti Puankarre va ministrlar soveti vakili Vivian tashrif
buyurdi. Ular to’satdan Germaniya bilan urush kelib chiqsa o’z
ittifoqchiligini ta’kidlab o’tgan. Chor rassiyasi bu safar urush oldida
cho’chimasliligini ta’kidlab o’tgan. Shu bilan birgalikda ultimatum
berishga qaror qilgan edi. Vena hukumati siyosatchilarining

ta’kidlashicha Puankarrening shaxsiy tashabbusi bo’lmasa ham Rassiya
podshosi va uning vazirlari Vena talablarini ko’rib chiqishi lozim edi.
Puankarrening Peterburgdan qaytishini Vena hukumati Belgraddagi
elchisi orqali 23iyul kuni Serbiya hukumatiga ultimatum berib javobi
uchun 48 soat vaqt bergan. Ultimatumda Serb hukumati tezda
Avstriyaga qarshi harakatni to’xtatish va hatto terroristic aktni jazolash
va boshqa talablar mavjud edi.
Germaniyaning strategic rejasi Fransiyani yashin tezligida yo’q
qilish, rus armiyasini jalb qilish sekin kechishidan foydalanish
(bunda 40 kundan ortiq kun kerak deb hisoblagan) Shunki ushbu
muddat ichida rus armiyasi ittifoqchisiga yordam berolmaydi deb
hisoblagan. Fransiya yengilgach, barcha kuchlarni Rassiyaga tashlash va
uni ham yo’q qilish rejalashtirgan. Rus harbiy tayyorgarligining har
bir kuni germanlar uchun favqulotda xavfli deb qaraganlar. Rus
mobilizatsiya tadbirlariga imkon qadar yo’l bermaslik nemislar uchun
muhim hisoblangan. Angliyaning pozitsiyasi ham aniq ko’rinmasdi.
Uning fikricha Angliya va Italiya, Avstriya – serb ziddiyatida vositachi
rolini bajarishga uringan. Bularning barchasi foydasiz edi. 28 iyul kuni
Avstra – vengriya armiyasining katta qismini mobilizatsiya qilishni
boshladi. Rus hukumati yana muzokara qilishga urinib podsho vilgelmga
murojaat qildi. Germaniya diplomatiyasi ruslarning murojaatini rus
armiyasi mobilizatsiyasini sekinlashtirish uchun qabul qildi. 28 – iyul
kuni kechasi Nikolay II ga Vilgelmning javob telegrammasi yuborildi.
Ruslarning taklifi inobatga olinishi Vena bilan muhokama qilinishini
bildirishgan. Kelgusi ya’ni 29 iyul kuni german elchisi Purtales
Sazanovga rus armiyasi jangavorligini to’xtatishni so’rab qattiq ohangda
talab qilgan. Ammo tezda Peterburg Avstriya qo’shinlari Belgradni
bombardimon qilinganligi haqidagi ma’lumotni oldi. 29 –iyul kuni

Nikolay II bosh shtab boshlig’I Yamkovich bilan suhbatlashgach,
umumiy mobilizatsiya haqida farmoyishlar butun imperiyaga ma’lum
qilindi.
Vilgelm rus podshosiga telegramma yuborib, Rassiya va
Avstriya o’rtasida kelishuvni tashkil qilishga va’da berdi. Nikolay bu
bilan tanishib chiqib harbiy vazir Suxomlimovga umumiy mobilizatsiyani
bekor qilishni topshiriq bergan. Aslida rus podshosi mobilizatsiyani
qisman to’xtatishni mo’ljallagan. Saranov, Yunishkevich va
Suxomlinovlar esa, Vilgelm rus podshosi Nikolayga ta’sir o’tkaza
olayotganligidan xavotirga tusha boshladilar. Ular uchchalasi podshoh
bilan uchrashishga qaror qilishadi. Ammo Nikolay muzokarani tugatishini
bildiradi. Nikolay oxir – oqibat vazirning so’zlarini eshitadi. Ammo u jim
bo’lib 3 soatdan keyin o’z so’zini bildirishini ma’lum qiladi. Saranov
urushdan qochib bo’lmasligini podshohga tushuntirishga urinadi. Oxir
oqibat Nikolay ularga rozilik bildiradi. Umumiy mobilizatsiya e’lon
qilinadi. 31 iyul kuni bu rasman tasdiqlanadi. German elchisi esa
Saranovga ma’lum qilib, Agarda Rassiya 1- avgust kuni 12 00
da
demobilizatsiyani e’lon qilmasa Germaniya ham mobilizatsiyaga kirishini
aytdi. Saranov ,, bu urush deganimi?’’ deb aytdi. Purtales esa ,, yo’q’’
deb javob qaytardi. Rassiya mobilizatsiyani to’xtatmadi. 1-avgust kuni
Germaniya ham umumobilizatsiyani e’lon qildi. Saranov yana bir necha
bor nemis elchisining savollarini rad qildi. Shu tariqa rus – german
urushi boshlanadi.
Germaniya bosh shtabi rus mobilizatsiyasini ushlab qolishini talab
qilgan. Britaniya siyosiy rahbarlari Askvit, tashqi ishlar vaziri Grey
amaldorlarning qarashlari ma’lum edi. Germaniya asosiy raqobatchi
bo’lib, uni yo’q qilish belgilangan. Ammo ular ehtiyotkorlik bilan
yondashish lozimligini ma’qul topishgan. Angliya imperializmi va

ittifoqchilarining qiziqishlari, aholining siyosiy kayfiyati o’rganib
chiqilgan. Angliya hech qachon Germaniya tomonidan Fransiya va
Rassiya bosib olinishiga yo’l qo’ya olmasdi. Agarda german
imperializmi kuchayib ketsa Angliyaning buyuk derjava tizimi
parchalanib ketishi muqarrar edi. Britan imperializmi qulat vaziyatni
kutardi. Faqatgina 1914 yil 27iyul kuni ya’ni birinchi siyosiy inqiroz
boshlangandan so’ng xalqaro vaziyatni muhokama qila boshladilar.
Ggey o’z dokladlarini eshittirdi. Grey esa agarda hukumat daxlsizlikni
tanlasa, u iste’foga chiqishi haqida ogohlantirdi. Lord Morley 1 – bo’lib
Angliyaning urushga kirishiga qarshi chiqadi. Vazirlar Askvit, Xolden va
Cherchill Grey tarafdori edi. Lyod Jorj va boshqa vazirlar tezlovchi
pozitsiyani tanlaydi. 1- avgust kuni Puankarre ham Fransiyada
mobilizatsiyaga farmoyish berdi. 1 – avgust kuni Germaniyada urush
matni tuziladi. Birinchi jahon urushi mana shu tariqa boshlanadi.

Aabiyotlar
1. Black Jeremy. A History of Diplomacy . London, Reaktion Books Ltd, 2010
2. Xolliev A. Xalqaro munosabatlar va diplomatiya tarixi. – Т ., 2014.
3. Богатуров А.Д., Аверков В.В. История международных отношений. 1945-
2008. М., 2010.
4. История международных отношений. Основные этапы с древности до
наших дней. – М., Логос, 2007. / под ред. Г.В.Каменской, О.А.Колобова,
Э.Г.Соловьева.
5. Системная история международных отношений. 1918-2003. В четырех
томах. Отв. Ред. А.Д.Богатуров. М.,2003. Qo’shimcha adabiyotlar:
6. Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан
бирга қурамиз. – Тошкент: “Ўзбекистон” НМИУ, 2017. – 488 б.
7. Бажанов Е.П., Бажанова Н.Е. Многополюсный мир. М., 2010.
8. Бережков В.М. Страницы дипломатической истории. 4-ое издание. М.,
1987.
9. Буданова В.П. Готы в эпоху великого переселения народов. М., 1990.
10.Дулина Н.А. Османская империя в международных отношениях (30-40-
годы XIX века). М.,1980.
11.3агорский А.В. Хельсинский процесс: Переговоры в рамках Совещания по
безопасности и сотрудничеству в Европе 1972-1991 гг. М., 2005.
12.Ивонин Ю.Е. У истоков Европейской дипломатии нового времени.
Минск,1984.
13.История дипломатии. М.,1959-1963 гг. T.I; II. 14.Лебедева М.М. Мировая
политика М., 2003.

Brinchi jahon urushining diplomatik tayyorlanishi

Купить