Buddaviylik tarixi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	114.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Buddaviylik tarixi

Купить

BUDDAVIYLIK TARIXI Reja: 1. Buddizmning paydo bo’lishi. 2. Buddizm asoschisi. 3. Ta’limoti haqida. 4. Buddizmning tarqalishi .

Buddizmning paydo bo’lishi. Buddizm dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mioddan avvalgi VI-V asrlarda Hindistonda vujudga kelgan. Bu dinga e’tiqod qiluvchilar , asosan, Janubi Sharqiy va Sharqiy Osiyo mamlakatlari : Shri Lanka, Hindiston, Nepal, Butan, Xitoy, Singapur, Malayziya, Indoneziya , Mongoliya, Koreya, Vetnam, Yaponiya, Kambodja, Birma, Tailand, Laosda va qisman Yevropa va Ameri- kada, Rossiyaning Tuva, Buryatiya kabi respublikalarida istiqomat qiladilar. Hozirgi kunda e’tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va hinduizmdan so’ng to’rtinchi o’rinni egallaydi. Buddistlarning soni taxminan 700 mln. Atrofida bo’lib , ulardan 1mln. ga yaqini rohiblardir. Buddizm bundan 2600 yil avval Hindistonda diniy- falsafiy ta’limot sifatida vujud

 Ayni kunda bu dinga e’tiqod qilib kelayotgan Sharq mamlakatlaridagi buddizm ta’limotini o’rganlish u yerdagi siyosiy-iqtisodiy , manaviy madani- yatni tushunishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Bu davlatlarda ushbu dinga e’tiqod qiluvchilar nazarida buddizmning qoida va an’analari markaziy hukumat qonunlaridan ko’ra ustunroqdir, tabiiyki, buning zamirida uning potensial kuchi yotadi.  Binobarin buddizm- najot dinidir. Bu dinning paydo bo’lishiga Hindiston jamiyati hayotidagi Siddxartxa yashagan davr urug’ qabilachilik munosa -batlari yemirilayotgan va dastlabki davlatlar vujudga kelayotgan davr edi.  Bundan tashqari , Hindistonda kastachilik tartibi nihoyatda kuchli edi. Jamiyatda sodir bo’layotgan o’zgarishlar Hindiston aholisining past tabaqa- lari ahvolini yanada yomonlashti

Bu din Hindistonda keng tarqala boshlagan. Chunki, u jamiyat turli tabaqa- larining manfaatiga javob berardi. U kshatriylar uchun brahmanlarning hukmron mavqeiga, imtiyozlariga, shuningdek, kastaviy kamsitishlariga arshi kurashda qurol bo’lib xizmat qilardi. Oddiy mehnatkash xalq ommasiga esa bu din o’zlarining oqir ahvollaridan qutulish yo’llarini ko’rsatgandek bo’lgan. Brahmanlik dini esa hatto aldanish ko’rinishida bo’lsa ham bunday yo’lni ko’rsarta olmagan. Eng past, huquqsiz kasta a’zolari ham buddaviylarning monaxlik jamoasiga a’zo bo’lib kira olardilar. Bu bilan ular jamoaning teng huquqli a’zosiga aylanardilar va ma’lum insoniylik huquqlariga ega bo’lar- dilar. Bundan tashqari, bu din-og’ir qurbonliklar qilishni, murakkab marosim -larni bajarishni talab etmasdi. Ayni paytda, bu din

 Buddizm asoschisi. Buddizm tarixi tadqiqotchilari mavjud manbalar asosida bu oqim asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. Bu ta’limot to’g’risidagi xabar beruvchi adabiyotlarda u Siddxartxa , Gautama, Shakyamuni, Budda, Tadxagata, Djina, Bxagavan kabi ismlar bilan zikr etil gan. Bu ismlar ma’nolari quyidagicha : Siddxartxa – shaxsiy ism, Gautama- urug’ nomi , Shakyamuni- “Shakya qabilasidan chiqqan donnish- mand” , Budda- “nurlangan”, Tadxagata – “shunday qilib, shunday ketgan”, Djina – “g’olib”, Bxagavan – “tantana qiluvchi”. Ular ichida eng mashhuri “Budda” bo’lib, shundan ushbu dinga buddizm nomi berilgan.  Bizgacha Buddaning biografiyalari yetib kelgan : “Maxavostu”- milod - ning II asrida yozilgan, “Lalitavstara” – milodning II – III asrlarida yuzaga kelgan, “Buddxa

Siddxartxa (topshiriqni bajaruvchi) Gautama Shakya qabilasining pod- shohlaridan biri Shuddxodananing o’g’li edi. Uning saroyi Himolay tog’lari etagida Kapilavasti degan shaharda bo’lgan (hozirgi Nepal hududida) . Uning onasi – malika Mayya. Uning otasi Shuddxodan Hindistonning shimo- li – sharqiy qismida sakiylar sulolasi asos slogan Kapi Lavasta podsholi - ning hukmdori bo’lgan. Manbalarda Shuddxodan qonun podshosi, qonun bilan boshqaruvchi hukmdor deb qayd etilgan. Sakiylar sulolasining biror-bir hukmdori Shuddxodandek o’z fuqarosi orasida katta hurmatga sazovor bo’lmagan. U bunday katta hurmatga adolat posboni bo’lgani uchun erishgan. Sakiylar xonadonida o’tmishda Gotama nomli buyuk mutafakkir o’tgan. Siddxartxa uning sharafiga Gautama (Gotama avlodi) deb atalgan. Siddxartxa tug’ilgac

29 yoshli Siddxartxa shahar va qishloqlar kezib, bu yo’l mohiyatini targ’ib etishga kirishadi. U beshta rohib bilan qishloqma qishloq kezib yuradi. Birmuncha vaqt changalzor o’rmonlarda kezib horib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o’tiradi va o’zicha , to haqiqatni topma -guncha shu yerdan turmaslikka qaror qiladi. Bu o’tirishning 49 kuni uning qalbida “sen haqiqatni topding” degan sado keladi. Shu payt uning ko’z oldida butun borliq namoyon bo’ladi . U hamma joyda shoshilish, qayoqqadir intilishni ko’radi: hech bir joyda osudalik yo’q edi. Hayot nihoyasiz uzoqlikni ko’zlab o’tib ketayotgan edi. Inson aqli yet -mas bir kuch Trishna – yashash, mavjud bo’lish umidi barchaning tinchini buzar, halok qilar va yana qayta yaratar edi. Mana endi Budda kimga qar- shi kurashish ke

 Budda “yaratuvchi oily kuch” ning borligiga shubha va ishonchsizlik bildiradi. Uning fikricha , eng muhimi insonning shaxsiy kamoloti va ezgu turmush tarzidir.  Budda ta’limotining asosida “ hayot – bu azob uqubat” va “ najod yo’li mavjud” degan g’oyalar yotadi. Buddizm ta’limotiga ko’ra , inson o’ziga xos mavjudot bo’lib , tug’iladi, o’zini o’zi halok qiladi yoki qutqaradi. Bu g’oya -lar Buddaning ilk da’vatida ta’birlangan to’rt haqiqatda o’z ifodasini topa- di.  Birinchi haqiqat – “azob – uqubat mavjuddir”. Har bir tirik jon uni boshi- dan kechiradi, shuning uchun har qanday dunyoviy hayot – qiynoq, azob – uqubatdir.  Tug’ilish – qiynoq, kasallik – azob, o’lim – kulfat, qiyinchilikka duch ke –lish – mashaqqat, ayriliq – ezilish, orzu havasga yetolmaslik – uqubat. Dunyo tuzulishinin

Ikkinchi haqiqat – “qiynoqlarning sabablari mavjuddir”. Inson moddiy narsalar yoki ma’naviy qadriyatlardan foydalanib, ularni haqiqiy va doimiy deb hisoblaydi hamda doimo ularga ega bo’lishga intiladi. Bu intilish hayot davomiyligiga olib boradi. Yaxshi yoki yomon niyatlardan tuzilgan hayot daryosi orzular va intilishlar sababi kelajak hayot uchunkarmahozirlaydi. Demak, qayta tug’ilish , qaytadan qiynoqlarga duchor bo’lish davom etadi. Aksariyat buddistlar fikricha, Buddadan keyin hech kim nirvana holatiga erisha olmagan. Uchinchi haqiqat – “qiynoqlarni tugatish mumkin”. Yaxshi yoki yomon ni- yatlardan , intilishlardan butunlay uzilish nirvana holatiga olib boradi. Bu holatda inson qayta tug’ilshdan to’xtaydi. Buddistlar fikricha, nirvana hola- ti “hayot g’ildiragidan” tashqariga chqish ,

To’g’ri niyat qilish – dunyoviy lazzat-halovatlardan xalos bo’lishga , keraksiz fikrlar va boshqalarga zarar etkazib qo’yishdan saqlanishga intilish; 3. O’zini to’g’ri tutish – o’ziniki bo’lmagan narsaga ko’z olaytirmaslik, ortiqcha hissiyotga berilmaslik; 4. To’g’ri anglash – o’z tanasi va ruhiga o’zini yo’qotib qo’ymaydigan da- rajada nazoratda bo’lish hamda bunda ehtiroslar va iztiroblarga chek qo’yish; 5. To’g’ri harakat qilish – o’zidagi yomon tuyg’ularni jilovlash hamda ezgu tuyg’ular va harakatlarni rivojlantirish; 6. To’g’ri hayot kechirish – no’maqul hayot tarzidan saqlanish; 7. To’gri fikr yuritish – kamolotning to’rt bosqichini ketma ket bosib o’tish; 8. To’g’ri gapirish – yolg’ondan , tuhmatdan, haqoratdan va befoyda gaplardan saqlanish; 3. Donishmandlik – bu buddizmning asosiy

Купить