Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 45.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 04 Апрель 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

Chet tilida sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish va o’tkazish metodikasi

Купить
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’TA MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI
 
 
UGANCH DAVLAT UNIVERSITETI 
 
 
CHET TILLARI FAKULTETI NEMIS TILI TA’LIM YO’NALISHI
TALABASI ISMAILOV ELMURODNING 
 
 
 
BITIRUV MALAKAVIY ISHI 
 
Chet tilida sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish
va o’tkazish metodikasi
 
 
 
 
 
 
 
 
  MUNDARIJA 
 
KIRISH  …………………………………………………………………….........3  
I.BOB.KECHALAR TASHKIL QILISH VA O’TKAZISH METODIKASI 
..............................………………………………………………………..……….9  
1.1 Sinfdan tashqari ishlar to’g’risida umumiy tushuncha…………………..........9 
1.2Qo’shiqlar kechalarini o’tkazish metodikasi………………...….......................15
1.3Fan va texnika yangiliklari kechalarini o’tkazish  metodikasi...........................21
II.BOB.TANLOVLAR VAVIKTORINARNI TASHKIL QILISH VA O’TKA-
ZISH METODIKASI  ……………………………….…………………………..33
2.1Og’zaki nutq ko’nikma-malakalari tanlovlarini tashkil qilish va o’tkazish meto- 
dikasi………………………..................……..………………………...…….........35
2.2Viktorinalarni tashkil qilish va o’tkazish metodikasi ……………………........52
XULOSA ………………………………………………………………..61
ADABIYOTLAR …………………………………………………………...........66 KIRISH 
Mazkur   bitiruvmalakaviy   ish   “Chet   tilida   sinfdan   tashqari   ishlarni   tashkil
qilish va o’tkazish metodikasi” mavzusiga bag’ishlangan.  
Ishning dolzarbligi   
Chet   tili   fanidan   o’tkaziladigan   sinfdan   tashqari   ishlar   o’quv-bitiruv
jarayonida   katta   ahamiyatga   ega.   Sinfdan   tashqari   ishlar   chet   tili   darslarini
to’ldiradi,o’quvchilar   bilimlarini   kengaytirasi   va   chuqurlashtiradi,
ko’nikma malakalarini rivojlantiradi. Eng asosiysisi, o’quvchilarning chet tili faniga
bo’lgan qiziqishlari oshadi.  
Chet  tilida  sinfdan  tashqari   shlarni   tashkili   qilish  va  o’tkazish   metodikasini
takomillashtirish o’quv-tarbiyaviy jarayonni yaxshilashga tegishli hissa qo’shadi.  
Mavzuning o’rganilish darajasi vayangiligi     
Chet  tilidan  sinfdan  tashqari   ishlarni   tashkili   qilish  va  o’tkazish   metodikasi
masalalari   hali   to’liq   o’rganilmagan.   Shu   masalalarga   bag’ishlangan   darslik   va
qo’llanmalarda   kechalar   va   ko’rik   –tanlovlarni   tashkili   qilish   va   o’tkazish
metodikasi yetarli darajada yoritilmagan.  
Mazkur   bitiruv   malakaviy   ishida   chet   tilida   kechalarni   tashkili   qilish   va
o’tkazish metodikasi masalalari o’rganiladi,ya’ni sinfdan tashqari ishlar to’g’risida
umumiy     tushuncha   ,qo’shiqlar   kechalarini   o’tkazish   metodikasi,   fan   va   texnika
yangiliklari   kechalarini   o’tkazish   metodikasi   kabi   masalalar   muhokama
qilinasi.Bundan   tashqari   ishda   tanlovlar   va   viktorinalarni   tashkili   qilish   va
o’tkazish metodikasi, shu jumladan og’zaki nutq ko’nikma-malakalari tanlovlarini
tashkili qilish va o’tkazish metodikasi chuqur tadqiq qilinadi.    Ishning maqsad va
vazifalari             Ishning maqsadi quyidagicha:     
  -chet tilida kechalarni tashkili qilish va o’tkazish metodikasini o’rganish,  
    -tanlovlar   va   viktorinalarni   tashkili   qilish   va   o’tkazish   metodikasini   atroflicha
tadqiq qilish.   
Ushbu maqsadlarga erishish uchun ishda quyidagi vazifalar qo’yiladi:    -
sinfdan tashqari ishlar to’g’risida umumiy tushuncha berish,  -qo’shiqlar 
kechalarini o’tkazish metodikasini tadqiq qilish,   -fan va texnika yangiliklari kechalarini o’tkazish metodikasini o’rganish,  
-og’zaki   nutq   ko’nikma-malakalari   tanlovlarini   tashkili   qilish   va   o’tkazish
metodikasini atroflicha ko’rib chiqish,  
-viktorinalarni tashkili qilish va o’tkazish metodikasini tadqiq qilish.  
Ishning metodologiyasi va metodikasi   
Biz   mazkur   malakaviy   ishda   qo’yilgan   maqsad   va   vazifalarni   amalgam   oshirish
uchun   rus   va   O’zbek   metodist-olimlarining   ishlaridan   foydalandik,shu   jumladan
rus olimlaridan S.N.Savinanig “ [ Библиотека   учителя   иностронного   языка .   М .,
1991]   qo’llanmasi, L. Ye. Ishenko, L, Z. Yakushinalarning “  Немецкий   язык   вне
урока .”   [   Л . Е .   Ищенко ,   Л .   З .   Якущина .   М .,   1969]   qo’llanmasi,   hamda     o’zbek
olimlaridan   J.   Jalolovning   " Чет   тил   укитищ   методикаси "   [   Ж .   Жалолов .
Тощкент :   Ўкитувчи , 1996]   асаридан . Ushbu ishlar asosiy manba sifatida hizmat
qildi.    
          Yordamchi   manba   sifatida   turli   lug’atla,   chet   tili   darsliklari,   ilmiy   maqolalar
qo’llanildi.  
     Mazkur bitiruv malakaviy ishda quyidagi metodlardan foydalanildi  
1) nazariy fikirlsrni tahlili qilish va umumlashtirish;  
2) chet tili darsliklarini tahlil qilih;  
3) Misollar yordamida nazariy fikirlarni isbotlash.  
      Ishning nazariy va amaliy ahamiyati   
     Mazkur bitiruv malakaviy ishning nazariy ahamiyati:  
         Ishda  to’plangan  va  umumlashtirilgan g’oyalar  avvalgi   metodik nazariyalarni
to’ldiradi, bundan keyin ishlarga manba sifatida hizmat qiladi.  
    Ishning amaliy ahamiyati:  
    Mazkur  ish  natijalaridan  oliy  o’quv  yurtlari,litsey  va
kollejlarda,maktablarda,seminar va maxsus kurslarda foydalaniladi.  
     Tadqiqotning joriylanishi   
        Ishning   dastlabki   himoyasi   nemis   tili   kafedrasida   o’tkaziladi.   Mazkur   ishning
metodikasi asosida qo’llanma yaratish mumkin.        Ishning manbasi   
      Tadqiqot  obekti    sifatida  quyidagi  materiallar   hizmat   qiladi:   chet  tilida  sinfdan
tashqari   ishlarni   tashkili   qilish   va   o’tkazish   metodikasiga   oid
qo’llanmalar,lug’atlar,maqolalar.  
    Tadqiqotning tuzilishi   
Mazkur   bitiruv   malakaviy   ish   kirish,ikki   bob   va   xulosadan   iborat.   “Kechalar
tashkil   qilish   va   o’tkazish   metodikasi”   deb   nomlangan   birinchi   bob     sinfdan
tashqari   ashlar   to’g’risida   umumiy   tushuncha,qo’shiqlar   kechalarini   o’tkazish
metodikasi, fanva texnika yangiliklari kechalarini o’tkazish metodikasi masalalarga
bag’ishlanadi. Ikkinchi bob “Tanlovlar va viktorinalarni tashkil qlilish va o’tkazish
metodikasi” deb nomlanadi.Bu bobda og’zaki nutq ko’nikma-
malakalari tanlovlarini  tashkil  qilish va o’tkazish metodikasi,viktorinalarni tashkil
qilish   va   o’tkazish   metodikasi   muommolasri   tadqiq   qilinadi.   Xulosada   butun   ish
yuzasidan qilingan xulosalar bayon qilinadi.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  I.BOB.KECHALAR TASHKIL QILISH VA O’TKAZISH METODIKASI 
    
1.1   Sinfdan tashqari ishlar to’g’risida umumiy tushuncha   
          Chet   tilidan   sinfdan   (darsdan   )   tashqari   ishlar   tizimiga   turli   tashkiliy
shakllar,metodlar   va   ish   turlari   kiradi,   shu   jumladan   ommoviy   ishlar     (mavzuiy
kecha,viktorina,savol-javob   tomoshosi,   tanlov,olimpioda,kinofilm   (videofilm)
namoyish   qilish,   cchet   tili   haftaligi   (kuni),   ko’rgazma     badiy   havaskorli,
baynalminal do’stlik klubi va hakozalar)guruhiy ishlar( og’zaki nutq,o’qish,tarjima
to’garaklari,   chet   ellik   do’stlar   bilan   xat   yozishish,   ko’rgazmali   qurollar   yasash
filotelistlar   (marka   to’plovchilar),   drama   va   musiqa,   kino   to’garaklari,   vaqtli
to’garaklar   (albom   tuzish,stend   yasash,   devoriy   gazeta   chiqarish)   va
yakkamayakka(individual)   ishlar(ma’ruza   tayyorlash,   sh’er   yodlash   ashula
o’rganish,   maqola   yozish,biron   rol   ustida   ishlash,   ko’rgazmali   qurol   yoki   albom
tayyorlash,   kechada   cccchiqishga   tayyorgarlik   ko’rish).   Larning   hammasini
umumiy maqsad birlashtiradi:  
1. chet   tilidan   bo’lgan   bilim,   ko’nikma     va   malakalarni   kengaytirish   va
chuqurlashtirish;  
2. o’quvchilarning nemis tiliga bo’lgan qiziqishlarini kuchaytirish;  
3. shaxsni har tamonlama shakillanishiga hissa qo’shish.  
Mazkur maqsadlar o’quvchilarning  istak-hohishlari bilan  hamohang kelishi lozim.
Nemis tilida sinfdan tashqari ishlar mazmuni ushbu  ishlarning asosiy yo’nalishlari
bilan belgilanadi:   
1.pragmatik  yo’nalish:  o’quvchilarda  kommunikativ  malaka-
ko’nikmalarni shakillantiriah;  
  2.gnoseologik   yo’nalish:   bolalarga   tili   o’rganilayotgan   mamlakat   to’g’risida,
dunyo voqealari, bolalar va yoshlar tashkilotlar va hakozalar to’g;risida ma’lumot
berish;  
  3.akseologik   yo’nalish:   o’quvchilarda   narsa-voqealarga   to’g;ri   baho   bera   olish
hamda o’z fsoliyatlarida yo’nalishlarini aniqlay olish  qobiliyatini rivojlantirish.               Chet tilidan sinfdan tashqari ishlar printsiplarga rioya qilingan holda amalga
oshiriladi. Ushbu printsiplarning asosiylari quyidagilar:  
1.hayot bilan bog’liqlik printsipi;  
2.kommunikativ faollik printsepi;  
3.o’quvchilarning bilim darajasini hisobga olish va chet tili darslri bilan bog’liqlik
prisipi;  
4.o’quvchilani yosh xususiyatlarini inobatga olish printsepi;  
5.yakka,guruh va ommoviy ish shakillari birgalikda olib borilish printsepi;  
6.chet   tlida   sinfdan   tashqari   ishlarni   tayyorlanishi   va   o’tkazilishida   fanlarning
o’zaro bog’liqlik printsepi.  
       Sinfdan tashqari ishlarning davriy turlariga ertaliklar,kechalar,konsertlar,ko’rik
tanlovlar,viktorinalar,olimpiadalar,chet   tili   haftaligi,dekadasiva   oyliklari,matbuot
markazi ishlari kiradi.  
        Kechalar    darsdan keyin o’tkaziladigan ommoviy ishlar orasida mazmunan va
shaklan     turli-tumanligi   bilan   ajralib   turadi.   Maktab,kasb-hunar   kollejlari   va
akademik litseylar hayotida quyidagi kechalar keng tarqalgan:  
- unitilmas sanalarga bag’ishlangan mavzuiy kechalar;  
- atoqli kishilar bilan uchrashuv;  
- chet   tlida   gapiruvchilar     (   yurtdoshlar,xorijiy   talabalar,mehmonlar)bilan
uchrashuv;  
- maktab,   kasb-hunar   kollejlari   va   akademik   litseylarda     bajarilgan   ishlar
yuzasidan hiaobot ( to’garak  a’zolari, fakultativ ishtirokchilari) kechalari: 
- madaniyat,sanat,adabiyot,fan-texnika
arboblari(yozuvchi,shoir,sanatkor,olim,kashfiyotchi)   ijodiga   bag’ishlangan
kechalar; 
- badiy havaskorlik hisoboti 
- chet tilida o’rganilgan asarlar muhakamasi doir kechalar va hakazolar.   Har
qanday kecha mufassal  ssenariy asosida olib boriladi. Kechaning ssenariysi
(dasturi) ga ko’ra tantali , bayramona sharoitda chiqishlar rejalashtiriladi.  
Kechani o’tkazish to’rt  bosqichni o’z ichiga oladi:    1) dastlabki   tayyorgarlik   bosqichi-   mavzu   tanlanadi,o’tadigan   vaqti   va   joyi
belgilanadi, material to’planadi, ssenariy tuziladi va bezash ishlari qilinadi;
2) ijrochilar   tayyorligi   bosqichi-   dasturga   bimoan   kachaning   ijro   qismlari
maqomida   tayyorgarlik(repetitsiya),   yakkama-yakka   ishlash,   kecha   haqida
e’lon hozirlash kabilar;  
3) kechani o’tkazish bosqichi- ssenariga ko’ra nomerlar ijro qilinadi, kechaga
yakun yasaladi, mukofotlar beriladi;  
4) o’quvchilar   umumiy   yig’ilishida   kecha   yuzasidan   muhokama   o’tkaziladi,
devoriy   matbuotda   xabar   beriladi,   alohida   ko’mak   ko’rsatganlar
ma’muriyat  tamonidan rag’batlantilidi.  
    Kechalarni yil davomida ikki marta, birinchi va ikkinchi yarim yillikda o’tkagan
maqul.  
        Ko’rik-tanlovlar   chet   tlida   tashkil   qlinadigan     darsdan   tashqari     muhim   ish
turlaridandir. Unda yaka holda ,gurih bo’lib va sinf bilan qatnashish ruxsat qilinadi.
     Ko’rikning quyidagi turlari  tavsiya qilinadi: 
                     1)darslikka kirgan , o’qish kitobidan yoki o’qituvchi tanlagan she’r yoki
parcha (matn) ni ifodali o’qish;  
2) o’quv dasturi mavzusi bo’yicha hikoya qilish;  
3) rasmlar   yoki     videofilmlardan   lavhani   so’z   bilan   tasvirlash,   ovozsiz
berilgan videofilmga ovoz berish;  
4) og’zaki tarjima;  
5) yozma tarjima;  
6) chet tilida ashula aytish va hokazo; 
                          Mazkur   tadbirni   maktab,   kasb-hunar   kollejlari   va   akdemik   litseylar
miqyosida va maktablar aro o’tkazish mumkin.   
             Hakamlar hayati shaxsiy va guruhiy ijrichilik  mahoratini baholab, g’libni
aniqlaydi va ajratilgan  mukofotni topshiradi.     Viktorina (savol-javob tamoshasi)
chet   tli   va   boshqa   o’quv   fanlarini     bilish   darajasini   va   fanlararo     aloqani
kuchaytirish   yo’lidagi   darsdan   tashqari   muhim   ishdir.   Mazkur   tadbir   mavzu
jihatdan xilma-xil bo’ladi. Masalan “ Tevarak -atrof  haqida”.                          Olimpiodalar shaklida o’tkaziladigan ommoviy ish o’quvchilarni kasbga
yo’naltiruvchi omillardan sanaladi.  
                        Odatda   olimpioda   sinf/maktab/kasb   hunar   kollejlari/   akademik   litsey
doirasida, shahar, tuman, viloyat va esublika miqyosida o’tkaziladi.  
             Olimpioda talablarini  quyidagicha umumlashtirib ifodalash mumkin:  
- chet tili matnini tez va to’g’ri o’qish;  
- ravon talafuz qilish;  
- savolga tezkorlik bilan javob berish;  
- Tabiiy nutq tezligini namoyish qilish;  
- Savolga berilgan javob mazmunining mavzusiga mos kelishi;  
- Leksik,grammatik va talaffuzdagi kamchiliklar bor/yo’qligi;   
Chet  tili  olimpiodasi  g’oliclari orasida chetili  oliy o’quv yurti fakultetlari  talabasi
bo’lish   huquqini   olgan   va   keyinchalik   chet   tilidan   mutaxasis     bo’lib   yetishib
chiqqanlar oz emas.  
 
1.2   Qo’shiqlar kechalarini o’tkazish metodikasi  
 
Kecha   va   tadbirlarda   qo’shiqlarni   nemis   tilida   ijro   etish   o’quvchilarning   estetik
tarbiyasini   oshirishda   qiziqarli   shakllardan   hisoblanadi.   O’quvchilar   bunday
kechalarda     nemis   o’quvchilari   germaniya   yoshlari   ыумши   hamda   tez-tez
kuylaydigan qo’shiqlar bilan tanishadilar.  
                Ayrim   qo’shiqlarni   ijro   qilishdan   oldin   uning   muallifi,   лудши   chiqishi   va
boshqalar haqida m’lumot berib o’tish kerak.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 
1969 “ Немецкий язык вне урока.” ]
          
Kecha   yoki   ertalabki   qo’shiqlar   tadbirlari     maktablarda   tez-tez,   huddi   ba’diy
havaskorlar   to’garaklaridek   o’tkaziladi.   Biroq   bunday   komtsert   dasturlari
o’quvchilar   nutq   faoliyatining   o’sishiga     kam   tasir   qiladi.   Shuning   uchun   biz
qo’shiqlar   kechalarini   o’tkazishning   boshqa   shaklini   taklif   qilamiz.Bu   umuman olganda     kechalar   dam   olishning     o’ziga   hos   uslubi   ищэдшиб     unda
to’rlanganlarning hammasi uning jonli ishtirokchilari hisoblanadilar.  
                    Kechani   olib   boruvchi   bir   yoki   bir   nechta   o’quvchilar   zalga   to’rlangan
o’quvchilar bilan suhbatlashadilar, ular bilan kichik musiqiy viktorina o’tkazadilar.
Suhbay ko’rgina qo’shiqlar bilan namoyish qilinadi. Kecha dasturiga o’quvchular
so’zlarini   She’r     tarzida   o’rgangan,   bazan   esa   darsda   qo’shiq   qilib     kuylangan
qo’shiqlarni hihishga qarab kechaga kiritish mumkin. [Л.Е. Ищенко, Л. З. 
Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
O’quvchilar   ohanglari   yaxshi   tanish   bo’lgan     qo’shiqlarni   daturga   kiritish
mumkin.   Zalga   kirishda   o’quvchilar   matni   komryuterda   yozilgan   yoki   nusxa
qilingan o’zbak qo’shiqlarini nemis tilida olib kiradilar. Agar o’quvchilar oldinlari
hech   qachon     qo’shiqlarni   nemis   tilida   kuylamagan   bo’lsalar   u   holda   ular   faqat
naqoratni , maxsus tayyorlangan o’quvchilar esa  qo’shiqni to’liq kuylaydilar.   
Kechada   qatnashgan   o’quvchilar   katta   qiziqish   bilan     btta-ikkita   katta
bo’lmagan   yoki   alohida   kurletlarni   o’rganadilar.   Bunday   vaziyatlarda   kechaga
tayyorlangan   nemischa qo’shiqlarning matnlari   yozilgan rlakatlardan foydalanish
mumkin.   
Kecha   o’tkazilayotgan   zalga   shuningdek   o’zbek-nemis   qo’shiqlaridan
sitotslar keltirilgan rlokatlar bilan ba’diy bezak berish mumkin. Misol uchun:  
1)“Unser   Lied   die   Ladergrenzen   ueberfliegt:   Freundschaaft   siegt!
Freundschaft siegt!“   
2) “ Das Lied  voller Herlichkeit kundet von Schonheit , von Liebe ubd 
Licht.”  
3) “Hell soll unser Lied erklingen im den Sonnenschein”  
4) “ To’ne, Lied durch aller Munde, Freude reicht die Hand zum Bunde!”  
5) “ Leicht ist ums Herz uns Bei freudigem Lied.”  
6) “ Ja, unser Lied hilft uns lieben und leben.”  
7) “ Wer mit dem Liede kann schreiten durchs Leben, Geht nicht verloren, erobert
sich   die   welt.!   Zalni   bezash   uchub   alohida   olingan   bastakorlar,   qo;shiqchi   va
shoirlar   rartetlaridan   ham   foydalanish   mumkin.   Rasmlar   yoki   rangli
qag’ozlardan tayyorlangan orrlikatsiyalar,notalar tasvirlari tushurilgan belgilar, alohida     musiqiy   faqtlar   murakkab   bo’lmagan   zal   bezagini   nihoyalab   beradi.
[ Л.Е. 
Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]   
        VI – IX sinflar uchun qo’shiq kechasining na’munaviy dasturini keltiramiz.  
Programm:  
1. Begrussungslied.  
2. Einleitende Worte.  
3. Lieder des Friedens.  
4. Frolich sein und singen.  
5. Lied der Arbeit.  
6. Abschiedslid.  
  O’quvchilar   Paul   Dessuaning   yoshlarga   qaratilga   musiqa   sadolari   ortida   o’tirib
oladilar.   Qo’shiqlar   zalga   maktab   radiosi   reproduktorlari   orqali   yetkaziladi.Agar
maktab radiolashmagan bo’lsa u holda o’quvchilar qo’shiqlarni magnitafon orqali
kuylaydigan maktab xori bilan ijro qiladilar.[  Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М ., 
1969 “  Немецкий   язык   вне   урока .“]  An
die Jugend  
                                                                 Worte: Heinz Rusch
Musik: Paul Dessau  
Jugend auf! Jugend auf! Nun kein Besinnen!  
Trag den Frieden,schlag den Krieg!
Denn den Frieden zu gewinnen,  Ist
der schonste Sieg.  
 
 
Freundschaft sei, Freundschaft seiunser Streben,
Starkt die Krafte, ruft die Welt!  Denn wir leben
friedlich leben,  Wenn der Frieden uns erhelt.  
 
Jugendlied, jugendlied froh erklingen!   Singt auf der Erde! Sibgt auf dem Mond.  
Allen Menschen Frieden bringe,  Und
aus dem Sonne gruesst der Tag!  
 
Frieden! Frieden! Hier auf Erden!  
Jugend, vorwarts! Schlag den Krieg!  
Denn es kann nur Frieden werden,  Junge
Welt durch deinen Sieg.  
          Sahnaga   birinchi   boshlovchi   chiqib   yig’ilganlarga   quyidsgi   so’zlar   bilan
murojat   qiladi:   [ Л . Е .   Ищенко ,   Л .   З .   Якущина .   М .,   1969   “   Немецкий   язык   вне
урока .”]  
     Liebe Freunde! Wir haben euch mit einem schonen Lied Paul Dessau begruesst.
Dessau   gehort   zu   den   fuehrenden   Komponisten   der   BRD.   Er   hat   viele   Werke
komponiert, darunter eine Oper, Buehnen und Filmmusik, viele Lider.   
       Sein Lied   “ An die Jugend”, das wir uns eben angehort haben, ruft die Jugend
zum Kampf fuer den Frieden in den ganzen Welt auf.  
     Sahnada qo’shiqning ohirgi kurlet matni yozilgan katta plokat paydo bo’ladi va
uni o’quvchilar yana bir marotaba tinglaydlar.   
     Boshlovchi:   
Wir   haben   uns   heute   zur   “   Stunde   der   Lieder”   versammelt,   um   diese   Zeit   gut
beisammen zu verbringen, uns manche Lieder anzuhoren und einige singen.  
Wir haben uns fuer heute folgendes Motto gewahlt:  
       “ Unser Lied hilft ubs lieben und leben”! Ja, ein schones Lied ist immer unser
besterFreund im Leben, bei der Arbeit, in den Mussenstunden.  
      Nun beginnen wir mit den alten Liedern unserer Vater und Grossvater, mit den
Liedern des Friedens. Hort euch jetzt bitte ein deutsches Volkslied an und sagt mir,
was fuer ein ist das und wesen Lieblingslied es war.  
     Suhbatni ikkinchi boshlovchi davom ettiradi.  
     Jetzt horen wir unseine detsche Schalplatte an. Das Lied ist euch wohl bekannt.
Beantworten einige Fragen, die dieses Lied betreffen.   Sahnada   qo’shiq   ijro   qilinayotgan   paytda   o’quvchilar   javob   berishlari   kerak
bo’lgansavollar plokatlar bilan paydo bo’ladi.   
1. Was fuer ein Lied ist das?  
2. Wer ist der Verfasser dieses Liedes?  
3. Worin besteht der hauptgedanken dieses Liedes?  
4. Wer hat die Musik zu diesem Lied  komponiert?  
5. Wer sang dieses Lied?  
         Boshlovchining savollariga javob berayotib o’quvchilar o’zlari o’qiyotgan sinf
va familiyalarini aytadilar.  
        Kechaga   maxsus   saylangan   hakamlar     hayati   eng   yaxshi   javoblarni   belgilab
boradilar. Agar biron bir savolga jabob bera olishmasa yoki javob to’liq bo’lmasa
kecha boshlovchisining o’zi yoki hakamlar hayati to’ldiradi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. 
Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне уроka.”] 
      Keyingi boshlovchi kechaning yakunlovchi qismiga o’tadi.  
        Bei   Fest   und   Spiel,   frohlichem   Beisammensein   singen   die   Jugendlichen   der
BRD   gern.   In     der   Schule   und   zu   Hause,   und   auf   Froher   Fahrt   klingen   ihre
munteren Lieder laut und hell. Lustig sind viele deutsches Volks und Scherzlieder,
wie zum Beispiel das Lied “Tanz, Mariechen”  
 
 
 
Tanz, immer tanz, immer tanz, Mariechen,  
Tanz, immer tanz, immer tanz, Marie!  Tanz,
immer tanz, immer tanz, Mariechen,  tanz, 
immer tanz, Marie!  
Braucht Marie zum Tanzen neue Schuhe,  
Лкшупе  Marie zum Tanzen zum Schuh!  
Braucht Marie zum Tanzen zum Strumpfe,  
 kriegt Marie die Stumpfe noch dazu! Hei!  
  Tanz, immer tanz,… 
Braucht Marie zum tanzen neue Schuhe,  kriegt
Marie zum Tanzen  neue Schuh!  Braucht 
Marie zum Tanzen neue Kleider,  Kriegt Marie
die Kleider noch dazu.  
 
Tanz, immer tanz,....  
Braucht Marie zum Tanzen neue Schuhe,  
kriegt Marie zum Tanzen neue Schuh!  Braucht
Marie zum Tanzen auch Musik,  Kriegt Marie 
noch dazu! Hei!  
Birinchi   marta   qo’shiq   sahnada   bir   necha   o’quvchi   ijrosida   kuylanadi.   Ikkinchi
safar esa naqorat ijro qilinadi.   
 
1.3   Fan va texninika yangiliklari kechalarini o’tkazish metodikasi  
 
                    Chet   tillarda   texnik   axborot   kechalarini   o’tkazish   maktablarda   fanlararo
aloqani   oshirishning   samarali   shakllaridan   hisoblanadi.   Fizika   yoki   kimyoga
qiziqadigan o’quvchilar   radio yoki rasm to’garagiga qatnashsalar o’zlariga yaxshi
tanish   bo’lgan   olimlar   haqidagi   ma’lumotlarni   katta   qiziqish   bilan     chet   tilida
tinglaydilar.   [Л.Е.   Ищенко,   Л.   З.   Якущина.   М.,   1969   “   Немецкий   язык   вне
урока.” ] 
                Ular   texnika   soxasiga   tegishli     u   yoki   bu   rivojlanish   hodisalari,   texnika
yangiliklari   haqidagi   qisqa   xabarlarni   nemis   tilida   tushunganlaridan   hursand
bo’ladilar. Bu ularning o’zlariga bo’lgan ishonchlarini yanada mustaxkamlaydi va
nemis   tilida   turli   hil     manbalardan   ma’lumotlarni   qo’lga   kiritishdagi   mustaqil
ishlarida asqotadi.  
              Kecha   bo’lib   o’tayotgan   binoda,   o’quvchilar   ish   olib   borayotgan   texnika
to’garaklarida   texnikaning   shu   sohasiga   oid   nemischa   gazeta   va   jurnallardan
olingan maqolalar ko’rgazmasi tashkil qilinadi.           Ma’lumki, agrda kechada qatnashuvchilar do’stlarining nutqlarini tushunsalar,
u   holda   chet   tilida   bo’ladigan   har   qanday   kecha   ishtirokchilari   faol   bo’lishadi.
Shuning   uchun   “   Stunde   der   Technik”   tashkilotchilari   shunga   harakat   qilishlari
kerakki, hattoki mazmun jihatdan qiyin bo’lgan ma’lumotlar o’quvchi uchun qulay
ko’rinishga   keltirilishi   lozim.   Son   jihatdan   ko’p   bo’lmagan   notanish   so’zlarni,
qaysiki   ularsiz   xabarlarni   yoritib   bo’lmaydigan   so’zlarni   rus   tiliga   tarjima   qilish
yoki   ularni   doskada     ko’rsatish   kerak.   Ma’lumotlarni   yengillashtirishni
osonlashtirish   maqsadida   nutq   nima   haqda   borayotgan   bo’lsa,   ularni   apparatura
orqali namoyish qilish yoki plokatlar stendlari orqali imkon boricha yoritish kerak.
Shu maqsadda tinglovchilar orasidan tarjimonlarni jalb qilgan maqsadga muvoffiq.
Chiquvchi   hohlovchilardan   o’z   xabarlarining   ayrim   qismini   o’zbek   tiliga   tarjima
qilishni  so’raydi. [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне
урока.”]  
              Radio kuniga bag’ishlangan kechani tasvirlash maqsadida misol keltiriz. Bu
kecha o’quvchilarga ilmiy ommobop adbiyotlarni o’qish mobaynida shu jumladan
“   buyuk   insonlar   biografiyasi”,   “muhim   sanalarga   oid   og’zaki   nutq   mavzulari
ustida ishlash jarayonida o’quvchilar bilimlarini amalda qo’llash imkonini beradi.  
                                       Programm:  
I.Begrussungsansprache anlasslich des Tages Rundfunkes.  
II.Kurze Berichte ueber das Leben und Wirken von A.S Popow.   
1. Die Studienjahre von A.S Popow. 
2. A.S Popow an der Militarschule in Kronstadt.   
3. Der erste Radiosender von A.S Popow.  
4. Die Entwicklung des Radios wird fortgesetz.  
III. Wissentoto “Wer weiss mehr” 
IV. Am 2. Sonntag im Januar Mitteilung eines Schuelers.      V. die Code
der Funkamateure.  
   VI. Unser Radiobestler.  
         Zal hamda sahna quyidagicha jihozlangan bo’lishi mumkin. Sahnaning ohirgi
qismida   A.S   Popowning   katta   surati   uning   iki   tarafida   esa   A.S   Popovning nomidagi   medallar   maketi   va   „Faxriy   radiochi“   nishoni   joylashtiriladi.   Zalda
joylashgan   stendlardan     birida   A.S   Popovning   birinchi   radiopriyomnigi
ikkinchisida   esa   zamonaviy   radiopryomnik   sxemasi   turishi   kerak.   Zalni   bezash
uchun     radioelektronika   taraqqiyotiga   bag’shlangan   o’quvchilartamonidan
tayyorlangan xabarlar, rasmlar va plokatlardan foydalanish mumkin.  [Л.Е. 
Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
Zalning   ko’rinadigan   qismiga   quyidagi   so’zlar   bilan   plokatlar   osib   qo’yilishi
mumkin.“Die   Technikist   der   beste   Freund   und   Helfer   der   Werktatigen,   wenn   sie
ihnen gehort!     Boshlovchi:  
      Liebe   Freunde!   Wir   beginnen   heute   die     Veranstaltungsreihe   “     Stunde   der
Technik”.   In   unseren   Arbeitsgemeinschaften,Schulzirkeln,   im   Lesesaal   der
Internationalen Bibliothek treffen wir ofters unser Schuler,   die grosses   Interesse
fuer Technik und Technischi Literatur zeigen.   
          In   unseren   Abendeb   organisieren   wir   einen   Informationsaustausch   ueber
Neuheheiten   in   der   Technik.   Wir   werden   auch   die   Moglichkeit   haben,   die
Arbeitsresultate der junger Techniker in unserer Schule zu besprechen.  
     Einige unserer “ Stunde der Technik” warden wir den wichtigsten Ereignissenn
aus der  Geschichte der Technik widmen. So ist unsere heutige Veranstaltung dem
Tage des Rundfunks gewidmet.  
              Zalda   radiorepraduktor   yoki   magnitafon   yoqiladi,   o’quvchilar   esa   turli
radiokanallarning musiqa sadolari ostida radio kuniga bag’ishlangan qisqa tabrikni
tinglaydilar.   [Л.Е.   Ищенко,   Л.   З.   Якущина.   М.,   1969   “   Немецкий   язык   вне
урока.”]  
            Wer     von   euch   kennt     nicht   diese   Rufzeiche,   die   Rufzeichen   unserer
Funkstation?   Mit   diesen   Rufzeichen   beginnen   wir   unseren   Arbeitstag,   indem   wir
nsere Empfabger einschalen. Wir horen sie mehrere Male im Laufe des Tages, wir
hören sie auvh, wenn der Arbeitstag zu Ende geht.  
       Nach diesen Rufyeichen bekommen wir die wichtigsten Nachrichten yu hören.
Es   gab   aber   yeiten,   keine   Rufyeichen   ertönten,   da   die   Menschen   überhaupt   kein
Radio hatten.       Wir haben uns ans Radio, wie ans Licht und Wasser   gewöhnt.             
             Und  jedes  Jahr   am  7.  Mai  erinnern  wir  uns  mit  grosser  Dankbarkeit   an die
Menschen, die uns dieses Wunder  geschenk haben.          
      Dabei nennen wir vor den Namen des grossen Gelehrten A.S Popow.  
       Sahnada A.S Popovbing surati yoriyiladi va beshta o’quvchi navbatma-navbat
Chiqib qisqa  xabarlar  orqali  A.S Popovning turli davrlardagi ilmiy faoliyati  bilan
tanishtiradilar.  
    Birinchi o’quvchi:   
                            Die Studienjahre A.S Popows  
        A.S Popow wurde am16. Marz 1859  in Kronstadt im geboren.  
          Im   Jahre   1877   warer   nach   Petersburg   gekommen.   Hier   hatte   er   ander
Universitat Mathematik, Physik, Elektrotechnik studiert. In Petersburg hatte er an
der   Einrichtubg   der   ersten   Stassenbeleuchtung   teilgenommen.   Hier   hatte   er   der
grossen russuschen Erfinder kennengelehrnt. [ Л . Е .  Ищенко ,  Л .  З .  Якущина .  М ., 
1969 “  Немецкий   язык   вне   урока .”]  Ikkinchi
o’quvchi:  
    Popow   an   der   Militarsxhule   in   Kronstadt.     Im   Jahre   1883   verlasst   Popow
Petersburg   undnimmt   eine   bescheidende   Stellung   in   einer   Militarschule   in
Kronstadt   an.   Zu   diesem   Entschluss   brachte   ihn   die   Liebe   zur   Elektrotechnik.   In
der   Militarschule   wurde   deren   Programm   in   der   Elektrotechnik   grosse
Aufmerksamkeit   geschenkt.   In   der   Militarschule   gab   es   viele   Kabinette   mit
verschidenen Aparaten. Dies ermoglichte eine breite Forschungarbeit, hier konnte
er verschidene Versuche anstellen.  
     Uchinchi o’quvchi:  
     Der erste Radiosendung Ppows  
Im Jahre 1895 baute A.S Popow enen Empfanger, mit dem er die Sinale von 
Blitzen aufschreiben liess.   
        Popow   sagte   damals   zu   seinem   Gehilfen:   “   Wir   haben   solcheine   Entdeckung
gemscht,   deren   Bedeutung   jetzt   kaum   jemand   begreifen   wird.   Glauben   Sie   mir, diese paar Wochen,die wir daran gearbeitet haben, werden zur bedeutendsten Zeit
unseres Leens.  
   To’rtinchi o’quvhci:  
                                      Am 7. Mai 1895  
  Am   7.   Mai   1895   demonstrirte   A.   Popow   sene   Erfindung   in   der   Petersburg
Universitat.   Seine   Mitteilung   rief   riesiges   Interesse   der   Zuhorer   hervor,   aber
niemand verstand die grosse Bedeutung der Erfindung von Popow. Popow schloss
seine Mitteilung mit den Worten: “ Ich glauba, dass dieser Apparat in der Zukunft
zur Fernubertragung von Signalen dienen wird.“   
     Der Sakrater der Versammlung stellte ein Protokol auf. Das rotokol vom 7. Mai
1895 wurde zum offizielen Dokument der Geburt des Rundfunks.  
     Beshinchi o’quvchi:  
                Die Entwicklung des Radios wird fortgesetzt  
     Von dieser Zeit an begann die Entwicklung des Radios. Dieser Arbeit widmete
A. Popow die letzten Jahre seines Lebens.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 
1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
              Die englischen Kapitalisen wollten ihm alle seime Patente abkaufen. Popow
antwortete aber nicht.  
    Im Jahre 1906 starb der grösse  Erfinder , sein Werk aber wurde fortgesetzt und
leistete  der Menschheit  gewaltige Dienste.  
In unserem Lande wurde der Rundfunk   zum wichtigsten Mittel der Verbereitung
der Kultur,der Errungenschaften von Wissenschaft und Kunst. 
Shular   haqida   ,,Wer   weiss   mehr   ”   kim   ko`proq   biladi   nomli   kichik   viktarina
o`tkaziladi. 
1.Wer ist die ersten Propagandisten   der Radiotechnik in unserem Land?  
2. Mennt, bitte die Faniliennamen der Trager A.S Popowsmedaille?  
3. Wann   fand   die   erste   Ubertragung   eines   Kontzertes   i   unserem   Lande   statt?
Boshlovchi:  
Unsere   Arbeiter,   Gelehrten,   Erfinder   Funkamateure   arbeiten   fortwahrend   an   der
wieteren Entwicklung der Radoitechnik.        O’quvchilarning guruh bo’lib suhbati.  
Birinchi o’quvchi.  
Ohne   radioejektronische   Apparaturen   waren   unsere   Erfolgein   der   Eroberung   des
kosmos   undenkbar.   [Л.Е.   Ищенко,   Л.   З.   Якущина.   М.,   1969   “   Немецкий   язык
вне урока.”  ]   Ikkinchi o’quvchi.  
Natuerlich!  Flugbahnberechnung  von  Sputniks  und  Raumschiffen, 
ihre Geschwindigkeitund ihre Lenkung wurden moglich nur durch die 
Radioelektronik.    Uchinchi o’quvchi:  
Und   nicht   nur   das!   Die   Verbindung   zu   den   Raumschiffen   und   Sputniks,   das
Erhalten   von   Wissenschaftlichen   Informationen   ware   dovh   unmoglich   ohne
Radioelektronik.  
   To’rtinchi o’quvchi:  
Dank der Radioelektronik hat der Mensch den Kosmos erreicht und die Tuer zum
Weltall geoffnet.  
    Uchinchi o’quvchi:  
Erinnerst   du   dich   daran,   was   Aleksej   Leoniw   ueber   die   Funkverbindung   gesagt
hat?  
    Ikkinchi o’quvchi:  
Gewiss!   In   unserem   Ansprache   auf   dem   Roten   Platzsagte   er:   wahrend   ich
ausserhalb   des   Raumschiffeswar,   hatte   ich   mich   dem   Kommondeuer   und   mit   der
Erde   ununterbrochen   Funkverbindung.   Die   Ferbsehanlage   des   Raumschiffes
strahlte   den   ganzen   Verlauf   meines   Ausstieges   in   den   Weltraum   auf   die   Erde.“
Birinchi o’quvchi:  
  O! Unsere Radioteleskope und Radiosysteme ermoglichten es, Funkortung solcher
Planeten wie Venus, Merkur, Mars und Jupiter durchzufuhren!  
  Ich   mochte   einmal   Signale   von   anderen   Planeten     fangen!   Und   auch   im   Weltall
herumfliegen!  
           Shundan song oäquvchilarning radiohavaskorlik haqidagi diologo boshlanadi.
Ich begreife einfach nicht , wie kann man so lange an dem Empfangar sitzen. Ist es
so interessant?                  Interessant? Es ist ja grosasartig, wenn man die Stimmen seiner Freunde im
Choas von Tonen hort.  
      Hast du Funkamateuerfreunde?  
            Sogar   viele.   Johann   in   Amerika,   nikolo   in   Italien,   und   Moris   in   Frankreich.
Und in welcher Sprache   ызкшсрые   du mit deinen Freunden? Beherrschen sie die
deutsche Sprache oder sprichst du mit ihnen in ihrer Muttersprache?  
          Auch   du,   Ganschen!   Die   Kurzwellenamateure   der   ganzen   Welt   besitzenihre
eigene Sprache- die Code der Funkamateure.  
     Und konnt ihr mit Hilfe dieser Code verstehen?  
            Sehr   gut.   In   dieser   Code   gibt   es   etwa   250   verschiedene   Worter   und
Bezeichnungen.   Mit   Hilfe   dieser   Code   kann   man   sogar   Liebeserklarung   machen.
Nanu, ich wusste nicht, dass eure Code so interessant und bequem sind. Dan werde
ich dich nicht storen und gehe fort. Gluckliche Gesprache und Bekanntschaften im
Ather.  
          Kecha   maktab   radioto’garak   a’zolarining   to’garak   mashg’ulotlarida   ular
tamonidan   tayyorlangan   uncha   katta   bo’lmagan   pryomniklar   namoyishi   bilan
nihoyasiga   yetadi.   Shu   paytda   ular   qilgan   ishlariga   nemis   tilida   tushuncha   berib
o’tadilar.[  Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урoka.”]
 
 
 
 
 
 
II. Bob 
Ko’rik – tanlovlartni tashkil qilish 
мы  o’tkazish metodikasi 
 
        Chet tillarda sinfdan va maktabdan tashqari ishlarga   juda ko’p ko’rik – tanlov
va   olimpiodalar   kiradi.   Bu   juda   ko’p   o’quvchilarga   chet   tllarda   sinfdan   tashqari olgan   bilimlarini   qo’llashga   katta   yordam   beradi.   Bundan   tashqari   kim   mustaqil
alohida chet tiliga qiziqayotganini aniqlab olishga  ham yordam beradi.  [Л.Е. 
Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.” ]  
            Tanlov   yoki   olimpiodalarga   tayyorgarlini   uch   bosqichda   amalga   oshirish
tavsiya qilinadi.  
            Eng   birinchi   tanlov   yoki   olimpiodalarni   o’tkazish   uchun   sharoitlar   ishlab
chiqish lozim. O’quvchilarning ijodiy tashabbuslari  va faolligini oshirishga intilib
o’qituvchilar ilg’or o’quvchilarning o’zlarini jalb qiladilar. Eng yaxshi yuqori sinf
o’quvchilaridan   iborat   bo’lgan   tanlov   yoki   olimpioda   hakamlari   tashkil   qilinadi.
Ular o’quvchilar bilan   o’qituvchilar bilan birgalikda hakamlar hayatining maxsus
kengashida tasdiqlanadigan sharoitlarini  ishlab chiqadilar.  
            Hakamlar   hayati   a’zolari   tanlov   maktab   o’quvchilari   orasida   keng   targibot
qiladilar. Ular tanlovnimg alohida oätkayish shatlarini tushuntiradilar va hammabi
unda   ishtirok   etishga   chaqiradilar.     O’qituvchi   o’quvchilarning   tanlovda   faol
ishtirok   etishlarini   taminlashi   shart.   Buni   u   dars   davomida,   to’garak
mashg’ulotlarida yoki darsdan tashqari vaqtlarda amalga oshirishi mumkin.  [Л.Е. 
Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.” ]  
            Boshqa   fanlarga   o’xshab   chet   tillarda     tanlovlar   va   olimpiodalar   bir   nachta
turlarda o’tkaziladi. Birinchi tur topshiriqlari bir oz oddiy bo’lib  unda o’quvchilar
o’quv materialllari, ma’lum o’quv yili bo’yicha saf tortadilar. Ikkinchi tur birinchi
turda g’olib bo’lgan parallel sinf o’quvchilari o’rtasida o’tkaziladi. Ikkinchi shartni
o’tkazish   birinchi   shartnga   qaraganda   murakkablashadi.   Keyingi   turlar   maktab,
tuman, shahar viloyat bosqichlariga kengaytiriladi. Ayrim tanlovlarni o’tkazish va
tashkil qlish metodikasi haqida batafsil to’xtalamiz.  
        2.1 Og’zaki nutq ko’nikma-malakalari  tanlovlarini tashkil qilish va 
metodikasi  
               
                Bu   tanlovlarni   barcha   bosqich   o’quvchilari   uchun   tavsiya   qilish   mumkin.
O’qituvchi   tanlov   vaqtida   tekshirishi   hu   jumladan   har   bir   o’quv   bosqichida
qo’llaniladigan til materiallarining  dastur talabiga mosligini tekshirib birishi kerak.                 Quyida   biz   keltiradigan   tanlov   materiallaeini     o’qituvchi   yettinchi   sinf
o’quvchilariga tavsiya qilishi mumkin.  
         Tanlovning birinchi turi o’tkazilishidan ikki oy oldin  maktabda tanlov haqida
e’lonni  maktabnig e’lonlar osiladigan burchagiga osib qo’yish lozim.  
Wettbewerb  im freien Sprechen  
Achtung  
Auch du kannst daran teilnehmen , bereite dich darauf vor!  
Keyin   o’quvchilarga     birinchi   tur   shartlari   devoriy   gazetalar   va   Plokatlar   orqali
e’lon qilinadi. 
Bedingung der ersten Runde  
1. Einige   Fragen   der   Jury   und   der   anwesenswen   Gaste     beantworten   und
entsprechende Fragen an das Auditorium richten.  
2. Ein bekanntes Bild beschreiben.  
3. Berlin- die Hauptstadt der BRD.  
4. Mein Arbeitstag.  
5. was weißt du von deinem deutschen Freunden?  
Tanlovda   qatnashish   shartlari   bilan  darsda   chuqur   o’rganadilar.  Tanlov  davomida
biribchi   navbatda   o’quvchilar   javoblarining   m’ano-   mazmuniga   e’tibor   qaratish
haqida     ogohlantiradilar.   Hakamlar   hayati   savol-javoblarning   lug’aviy   grammatik
to’g’ri tuzilgzmligiga, talaffuzning to’g’riligiga, va nemischa nutq tezligiga diqqat
qiladilar.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]
O’quvchilarning   g’labaga   bo’lgan   hohishi   har   bir   mavzu   bo’yicha   ko’proq   bilim
olishga   undaydi.   Shunung   uchun   tanlovga   tayyorgarlik   borayotib   o’qituvchi
o’quvchilarga tavsiya qilgan   turli xil so’zlashgichlardan foydalanadilar. Tanlovga
bunday tayyorgarlik ishlari o’quvchilarning og’zaki nutqi, bilim va ko’nikmalarini
yanada rivojlanyiradi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык
вне урока.”]  
             Ikkiknchi topshiriqni  bajarishga  tayyorgarlik ko’rish uchun hakamlar hayati
tanlov   qatnashchilariga   nemi   stilida   ta’riflash   uchun     oldindan   nomi   berilgan
rasmni   e’lon   qiladilar.   Bu   rasmlar   yoki   rasmlar   seriyalari   ustida   o’quvchilar nafaqat   joriy   o’quv   yilida   balki   o’tgan   o’quv   yillarida   ham   ishlagan   bo’lishlari
mumkin.   
       Tanlovni o’tkazish uchun o’quvchilar maxsus bino, sinf honasida  agar imkon
bo’lsa zalda yoki kutibxonada tayyorgarlik ishlarini olib boradilarStendlar esa chet
tillarini o’rganishning muhimligi haqidagi shiorlar bilan osib qo’yilladi.  
       Die Fremdsprache ist eine Waffe im lebenskampf.  
            Das   Studium  der   fremderr  Sprache    bereichert  die  Muttersprache,   macht   sie
geschmeidiger und ausdrucksvoller    
      Wer fremde Sprache nicht kennt, weisst nicht von seiner eigenen.  
     Shu binoning o’zida o’quvchilarning chet ellik do’stlari bilan yozishgan xatlari
aks   ettirilgan   stend   ham   o’rnatiladi.   Xonani   bezash   uchun   sinfning   nsmis   tilida
erishgan yutuqlari  aks ettirilgan stend ham o’rnatiladi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. 
Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
  Tadbirda   qatnashishni   istagan   sinfning   barcha   o’quvchilari   taklif   qilinadilar.
Hakamlar   hayati   raisi   auditiriyaga     yig’ilganlarga   kichik   tabrik   so’zini   yo’llaydi.
Liebe   Freunde!   Heute   beginnt   die   erste   Runde   unseres   Wttbewerbs     im   freien
Sprechen.   Ich   mochte   noch   einmal     die   Bedingungen   des   heutigen   Wettbewerbs
wiederholen.   Jeder   Teilnehmer   des   Wettbewerbs   muss   fuenf   Fragen   zum
genennten Thema beantworten und fuenf Fragen an das Auditorium richten. Dann
beschreibt er ein Bild auf Deutsch.  
                Liebe   Gaste!   Liebe   Zuhörer!   Nehmt   an   unserem   Gespräch   aktiv   teil!   Ich
wünsche allen recht viel Erfolg!  
        Shundan   keyin   hakamlar   hazati   azolaridan   biri   so’zlashish   uchun   mavzuni
aytadi.   Misol   uchun:   “   Sprechen   wir   zum   Thema:   Was   weisst   du   von   deinen
deutschen Freunden.“  
      O;dindan tayyorlangan ro’yxat bo’yicha  tanlov ishtirokchilaridan birontasi stol
oldiga kelib hakamlar hayatining beshta savoliga javob beradi  
1. Wie heisst dein deutscher Freund?  
2. Was schreibt er dir?  
3. In welcher Sprache schreibt er seine Briefe?   4. Wie alt ist er?  
5. Weißt du sein Hobby?  
Keyin esa javob bergan o’quvchi o’zining beshta savolini yo’llaydi.  
1. Interesiert er fuer Sport?  
2. In welcher Stadt wohnt dein deutscher Freund?  
3. was fuer ein Halstuch tragt die deutchr Schueler?  
4. Lest den Freund Zeitungen?  
Tanlov davomida javoblardagi  hamda o’quvchilarning savollarida yo’ qo;yilgan 
hatolarni hakamlar hayati a’zolari tamonidan to’g’irlanadi.  Hakamlar har bir tanlov
qatnashchilarining  kamchiliklarini qayd qilib borish uchun kartochkalar bo’ladi. 
Tanlov davomida o’quvchilarning  javoblarini magnitafolarga yozib olish  yanada 
samarali bo’ladi. Lentaladagi yozuvlar baxsli holatlarda o’quvchilarning 
javoblarini qayta ko’rib haqqoniy baholashga yordam beradi. Hisobga olish 
kartochkalarini hakamlar hayati oldinda  tanlov qatnashchilarining har biriga 
tayyorlab qo’yadi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне
урока.” ]  
   Har bir musobaqa ishtirokchisi  javob berib bo’lgandan keyin sport 
musobaqalarida b’lganidek  o’quvchilar to’plagan ballar  qatnashchilarga ko’rsatib 
boriladi.  Musobaqa Qatnashchilari taqdim qilingan  topshiriqlarni bajarib 
bo’lganlaridan keyin hakamlar musobaqaga xulosa chiqaradilar. Hakamlar tur 
g’oliblari va natijalarini e’lon qilgunga qadar musobaqa qatnashchilari dam olib 
nemischa qo’shiqlar kuylaydilar va raqsga tushadilar. Keyi hakamlar hayati raisi  
tur g’olibinig familiyasini e’lon qilib keyingi II – III turlarda omad tilaydi  
Bedingung der zweiten Runde  
1. Sich   einen   unbekannten   Text   anhoren   und   einige   fragen   zu   diesem   Text
beantworten.  
2. Eine kleine Erzahlung zum Inhalt eines Bildes zusammenen.  
Shunday qilib birinchi turda o’quvchilar qisqa savollarni tinglab unga javob bergan
bo’lsalar unda ular ma’lum bir matnni unga kengaytirilgan javobni matn 
mazmunidan kelib chiqib berishlari kerak bo’ladi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина.  М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]       
      O’qituvchi 1,5-2 daqiqa ichida katta bo’lmagan  matnni oldindan tayyorlaydi. 
Musobaqa davomida bu matnlarni o’qituvchi yoki hakamlar hayati a’zolaridan biri 
beradi. Agar maktabda magnitafon bo’lsa matnlar magnitafon orqali eshittiriladi. 
Matnlar o’quvchilar uchun yangi bo’lib , biroq ularning mazmuni sinda oldin 
o’tilgan mavzularning birontasi  bilan mazmunan bog’liq, yaqinroq bo’lishi kerak. 
Tanlovning ikkinchi turi uchun matnlarni keltiramiz:  
“ Die Stadt ohne Denkmaler”  
Ein Tourist kam in eine unbekannte Stadt. Das Wetter war herrlich. Hell strahlte 
die Sonne, die Vögel sangen lustig. Der Tourist wollte die Stadt besichtigen und 
spazierte langsam durch ihre Strassen. Auf dem Marktplatz begegnete er einem 
kleinen Mädchen.   
Ein guter Fahrer  
Ein Berliner war mit seiner Frau  und vier Kindern in der Stadtmitte. Der Vater 
wollte ein Taxi nehmen. Er trat yu einem Taxifahrer und sagte: “ Wieviel kostet 
die Faht bis Gruenau?“  
„Etwa 15 Mark fuer sie und ihre Frau, erwiederte der Vater. “ Die vier Kinder 
bringe ich umsonst hin.” Der Mann wandte sich an seine KinderÖ Ästeigt ein, 
Kinder, Schnell! Der Onkel bringt euch schön nach Hause. Mutti und ich kommen 
schon mit der U-Bahn nach Hause”.   
 
Steh auf!  
Zwei Studenten, Paul und Georg wohnen in einem Studentheim. Einmal zankten 
sie sich. Sie sprschen schon seit einiegen Tagen nicht mehr miteiander und keener 
wollte als erste beginnen. Eines Abends legte Paul einen Zettel auf den Tisch. Auf 
dem Zettel stand geschrieben: “ Georg, wecke mich morgen um sieben.” Am 
nachsten Morgen erwacht Poul und sieht, dass es schon neun ist. Wuetend springt 
er aus dem Bett und bemerkt auf dem tisch einen anderen Zettel: Steh auf! Es ist 
scho sieben.  
Der Schularzt kommt   „ Kommt morgen um neun Uhr in die Schule” sagte die Lehrerin zu den Schuelern 
der ersten Klasse, “ morgen kommt der Schularzt.“ Wascht euch gut! Vergess auch
den hals nicht, denn der Schularzt sieht sich auch euren Hals an. Hans Wascht sich 
nicht gern, aber heute wascht er sich sehr lange. Seinen Hals wascht er so gut wie 
noch nie. “ was ist mit dir?” fragt seine Mutter erstaun. “ Hete kommt der 
Schularzt, er will sich unseren Hals ansehen. Sie mal, musst du aber schnell in die 
Schule laufen. Um 1 Uhr kommt hans nsch Hause. Er ist traurig. “ Ach, Mutti, 
denk dir, der Schularzt hat nur meinen hals von innen angesehen.  
      Kartinalr bilan berilgan topshiriqlar ham qiyinlashadi. O’quvchilarko’rganlarini
tasvirlab qolmay ularga taqdim qilingan kartina yoki kartinalar seriyalarining kelib 
chiqib o’z hikoyalarining mazmuniga asos qilib oladilar. Ular o’z hikoyalarida 
kartina voqea hodisalarining joyi va vaqti haqida va kartina qahramonlariga ism 
beradilar va ularning xulq atvori harakterlariga izoh beradilar. Musobaqa 
ishtirokchisi bergan javoblarni qanchalik qiziqarli qilib hikoya qilib bear olsa, 
shunchalik yuqori baho oladi.  
   II turda foydalaniladigan kartinalr ro’yxati o’quvchilarga oldindan berilmaydi. 
Biroq musobaqa davomida ishtirokchilar ikkinchi topshiriqni bajarish uchun bir 
neche daqiqa olishlari mumkin. Vaqtni yo’qotmaslik uchuntopshiriqni birdaniga 
ikki ishtirokchiga berish mumkin. Birinchi o’quvchi matn bilan berilgan 
topshiriqni bajarsa, ikkinchi ishtirokchi kartina bilan bog’liq topshiriqni bajaradi. 
[Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
II turda musobaqa ishtirokchilari kartinalar bo’yich tuzishi mumkin bo’lgan 
na’munaviy hikoyani keltiramiz. “ Alischer hat Geburtstag.”   
      Gestern hatte Alischer Geburtstag. Viele Gaste kamen zu ihm zu Besuch. Das 
waren Alischers Schulfreunde. Sie gehen alle in die 5. Klasse. Alischer bekam 
viele schone Geschenke. Max schenkte ein Buch. Sabina schenkte ein Bild. 
Michael schenkte aber ein kleines Flugzeug, er hat es selbst gebastelt. Alischer war
sehr froh.Er dankte  den Kindern fuer ihre Geschenke.  Am besren gefiel Alischer 
das Flugzeug .   III - tur odatda yakunlovchi tur hisoblanadi. III turga oäquvchilar 
tayyorlanmagan o’quvchilarning bilim  - ko’nikmalarini tekshirish uchun tuziladi. 
III – turga topshiriqlar quyidagi tartibda tuzilishi mumkin.  
   Bediengung der zweiten Runde  
1. Sich   einen   unbekannten   Text   anhoren   und   entsprechend   dem   Inhalt   des
Textes sich mit dem Auditorium unterhalten.  
2. ein unbekanntes Bild Beschreiben.  
Odatda III- turda ishtirokchilar soni unchalik ko’p bo’lmaydi. Shuning uchun 
o’qituvchi har bir ishtirokchi uchun alohida kartochka  tayyaorlashi mumkin.      
Matnlar II – turda Leksik grammatik  materiallar asosida tuzilganidek III – turda 
ham tinglash uchun matnlar o’quvchilar o’quv jarayonida o’zlashtirib olgan 
materiallar asosida tuziladi. Ammo ikkinchi turda matnlar murakkablashadi, 
matnlar mazmuni oldin o’tilgan og’zaki nutq mavzulari bilan  yaqin bo’lishi shart 
emas.  Tanlovning III – turi uchun na’munaviy matnlarni keltiramiz. [ Л . Е . 
Ищенко ,  Л .  З .  Якущина .  М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”]  
                     Ein Geheimbrief von Goethe  
Johann Wolfgang von Goethe in seinem Leben schrieb viele Briefe. Es waren 
wichtige Briefe. Alle Genossen und Freunde von Goethe brachten ihre Briefe  von 
ihm nach Frankfurt. Wissenschaftler arbeiten an diesem Briefen. Nun weiss mann, 
an wen Goethe schrieb wohin,wann und aus welchem Grunde.  
      Aber einen Brief von Goethe kann niemend entschluesseln. Es ist ein ganz und
gar ungewohnliches Brief.  
                             Auf eigenen Fuessen  
Der deutsche Dichter Poul Heyse war ein sehr humorviller Mann. Einmal fuhr er in
einer ueberfuelten Strassenbahn. Als die Stassenbahn abfuhr, trat ein Jungling dem 
Dichter auf dem Fuss und blieb darauf stehen. Der DDicter aber wurde nich bose 
und zog sienen Fuss. Er klopfte ihn nur vaterlich auf die Schulter. Der Jungling sah
ihn verwundert.          Avval matnning yozuvi ikkinchi turda bo’lganidek musobaqa 
ishtieokshil;arining hammasi ashitishadi. So’ngra hakamlar hayati a’zolari 
musobaqa ishtirokchilarini  berilgan matn bo’yich suhbat olib borilishi haqida 
ogohlantirishadi. Shundan keyi ikkinchi marta matnning yozuvi eshittiriladi. 
Hakamlar hayati a’zolari topshiriqni baholash chog’ida diqqatlarini 
ogohlantirilmagan mavzu bo’yicha suhbat olib boorish malakalariga qaratadilar. 
Boshlovchi o’zining do’stida nemis tilida biron bir savolga javob bear olishni 
bilishi shart. Adar nusobaqa ishtirokchilari  hakamlar hayati a’zolari yiki 
tamoshabinlar tamonidan javob olsa  suhbatdoshining shunga o’xshash savoli bilan
ao’llab quvvatlashi kerak. Musobaqa III – tirining ikkinchi topshirig’ini bajarish 
uchun o’qituvhi  o’quvchilarga notanish ammo og’zaki mavzularga yaqin bo’lgan 
kartinalardan tanlab olishlari kerak. Musobaqa yakuniga yeta boshlasa ham ,  
yuqorida ta’kidlaganimizdek ishtirokchilar soni kamayib boradi. Shuning uchun 
III- tirda ishtirikchilar umumiy soni imkon qadar ko’proq bo’lishiga e’tibor 
qaratish lozim. Muhimi musobaqaning ushbu turi maktabda nemis tili daeslarida 
o’quvchilar nimani o’rganishlarikerakligini qatnashchilar amalda ko’rsatib 
berishlari lozim.  
      
2.2   Viktorina tanlovlarini tashkil qilish va o’tkazish metodikasi   Yuqorida
keltirilgan tanlov g’oliblari o’g’zaki nutq va bilim ko’nikmalarini  mustahkam 
egallagan o’quvchilar bo’ladilar. Bunday viktorina tanlovlari „Kim ko’proq 
biladi“ shiori ostida o’tkaziladi. O’quvchilar uchun viktorinaga tayyorgarlik 
ko’rishni osomlashtirish uchun qaysidir bir mavzu bo’yicha cheklanish 
maqsadga muvoffiq bo’ladi.  Misol uchun:  
1. Deutsche Gaste besuchen unsere Stadt oder unser Dorf.  
2. Was weißt du von deiner Hauptstadt.  
3. Deutsche Stadte.  
4. die usbekishe und deutsche jugend.  
5. Deutsche Schriftsteller und ihre Werke.  
6. Deutsche Kompanisten und ihre Werke.   7. Deutsche und usbekische Sprichtworter.  
       O’qituvchi yoki hakamlar hayatidan  birontasi o’quvchilarga viktarina 
tanloviga qanday tayyorgalik ko;rishni tushuntiradilar. Biroq aniq topshiriqlarni 
o’quvchilar musaboqaning o’zida oladilar. Shunday qilib birinchi mavzu bo’yicha 
o’quvchilar tanlovga kelishi mumkin bo’lgan o’zlari yashayotgan qishlaq yoki 
sharlari haqida nemis tilida hikoya qilib beradilar.  
        Tanlovning ikkinchi bosqichida qatbashish uchun o’quvhcilarga o’qituvchi 
darsliklardagi poytaxtimizga bag’ishlangan matnlar bo’yicha tayyorgarlik ko’rishni
taklif qiladi.  Toshkentda bo’lgan o’quvchilar nima ko’rgan, nimani eshitgan 
bo’lsalarnemis tilida gapirib beradilar. O’qituvchi Toshkentning tarixiy joylari 
haqida qo’shimcha qilib o’zining Toshkent haqidagi hikoyasini plokatlar va boshqa
ko’rsatmali vositalar orqali namoyish qiladi.  
       O’rta bo’g’in bosqichidagi o’quvchilar uchun  tanlov o’yin qo’nkursidan bir oy
oldin o’qituvchi maktabda „Deutsche Gaste besuchen unsere Stsdt” nomli o’yin 
o’tkazilishi haqida e’lon qiladi. Mehmonlar ehtimol shahar bilan tanishishni 
istasalar ularga shaharni yaxshiroq bilishga yordam berishlari uchun hohlovchilar 
tanlovda qatnashishlari mumkin.  
        Tanlovga tayyorgarlik davomida o’qituvchi o’quvchilar bilan „Stadt“ mavzusi
bo’yicha og’zaki nutqga oid lug’atni takrorlaydi. Ular shahar ko’chalarini suratlar 
yordamida tasvirlaydilar, odamlar yashaydigan ko’chalar haqida hikoya qiladilar. 
O’quvchilar shahar nimasi bilan mashhurligi, qanday buyuk insonlar yashagani va 
mehnat qilgani haqida hikoya qiladilar. Shuning uchun mehmonlar bilan sayrga 
chiqqanda o’z shahrining diqqatga sazovor joylari, ko’chalari va maydonlari 
haqida  hikoya qilib berishga tayyor bo’lishlari kerak.  
        Agar musobaqada qatnashishni hohlovchilar soni ko’r bo’lsa , u holda ular
guruhlarga bo’linadilar. Tanlov qatnashchilari uchta topshiriqni bajaradilar.      
Birinchi shart topshiriqlariga har bir guruh a’zolarining mehmonlari bilan 
tanishishlari, o’zlari haqida gapirib berishlari va tashrif buyurgan nemis 
do’stlarining qayerda yashashlari va ishlashlari haqida bilishlari kerak. Har bir 
guruhga suhbatga tayyorgarlik ko’rish uchun uch daqiqa vaqt beriladi. Bu vaqt  ichida ular mehmonga nima garirib berishlari va unga nima qiziqarli bo’lishi 
mumkinligi haqida kelishib oladilar.            Namunaviy suhbat:  
„Guten Tag, liebe Kinder!“  
 „ Guten Tag!”  
Mein Kollegen und ich sind Touristen. Wir mochten eure Stadt besichtigen. Wollt
ihr uns dabei helfen?”.  
“Sehr gern”  
“Scho’n. Aber zuerst muessen wir miteinander Bekanntschaft machen. Ich bin 
Hans Mueller, ein Lehrer aus der BRD.“  
 „Und wir sind  Schueler und Mitschule Nr… Wir gehen in die 6. Klasse.“  
„Wir lernen gern Deutsch. Unsere Deutschlehrerin  uns viel ueber Deutschland.“
Ich habe einen deutschen Freund. Er heisst Willi und  цщрте  in Bonn.  “Na, jetzt
sind wir schon gute Freunde. Gehen wir zusammen spazieren und ihr  укяфрде  
гты  ueber eure Stadt.  
     Hakamlar hayatida har bir guruh a’zolarining ism familiyalari yozilgan ro’yxat 
bo’ladi.  Ыгрифе  chog’ida tanlov qatnashchilari familiyalari oldiga to’g’ri javob 
uchun Plus, noto’g’ri javob uchun minus belgilari  йщэнши  boriladi. Har bir guruh 
a’zolari javob berib ulgurgan savollarga hakamlar hayati hisoblab chiqib yakun 
yasaydi. Bu raqamlar o’quvchilarning suratini baholash uchun kerak. Guruhning 
umumiy bahosini  chiqarayoti hakamlar hayati albatta suhbatning mazmuniga ham 
etibor qaratadilar.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне 
урока.” ]  
      Ikkinchi topshiriqda har bir guruh a’zolari mehmolarni qiziqtiradigan 
o’zlarining shaharlari haqida 5 ta savolga javob berishlari kerak.  Savollarni har bir
guruhga  ularning mehmonlari тфмифеьф-тфмифе berishadi.  Hakamlar hayati  
musobaqa qatnashchilariga quyidagi so’zlar bi;lan murojet qiladi.  Ubsere 
deutschen Gaste interesieren sich sehr fuer unsere Stadt. Sie stellen uns viele 
Fragen.  Beantwortet diese Fragen, bitte!.                                    Namunaviy savollar
1. Ist eure Stadt eine alte Stadt?  
2. Wieviel Einwohner hat eure Stadt?   3. Wie heisst der scho’nste Stadt eurer Stadt?  
4. Welche Museen gibt es in eure Stadt?  
5. Wie heisst der grosste in eurer Stadt?  
6. Gibt es in eurer Stadt viele Dankmaler?  
7. Wem sind sie gewidmet?  
8. Welche Bildhauer haben diese Denkmaler geschaffen?  
9. Wie komme ich am schnellsten von eurer Schule zum Bahnhof?  
10. Wo erholen die Einwohner eurer Stadt im Sommer?    
Savol berib bo’lingandan  keyin hohlovchilar qo’llarini ko’rtaradilar. Mehmon kim
javob berishi  kerak bo’lsa o’sha o’quvchini chiqaradi. Bunda u o’zining 
savollariga har bir guruh a’zolari javob berishlarini kuzatib boradi. Hakamlar 
hayati o’quvchilarning ikkinchi shart bo;yicha shartlarini bajarishlarini baholay 
turib oldin bo’lganidek nenischa nutq tazligini va to’g’riligini hisobga olishadi. 
Uchinchi tapshiriq shartlari bo’yicha birinchi guruh a’zolari qolgan ikki guruh 
a’zolarining qaysi ko’chani tariflaganini topishlari kerak. Topishi kerak bo’lgan 
guruh xonadan bir muddatga chiqib turadi. Hakamlar hayati o’quvchilarga qaysi 
ko’chaga ta’rif berishlari kerakligini aytadilar.  O’quvchilar bu ko’chada 
joylashgan  diqqatga sazovor joylar va unda joylashgan binolarni aytib beradilar.    
Keyin birinchi guruh a’zolari kirib keladilar va ko’chaga ta’rif berishni 
tinglaydilar. Guruh topshiriqni baholash vaqtida nemis tilida nutqning 
to’g’riligidan tashqari ko’chaning nomini topishga ketgazgan vaqt ham hisibga 
olinadi.  O’quvchilar buni qanchalik tez bajarsalar shunchali yuqori baho oladilar. 
Shuning uchun savollr aniq bo’lishi kerak. Aks holda o’quvchilarning javoblari 
ham aniq bo’lmasligi mumkin.  
       Uchinchi shart topshiriqlarini bajarib bo’lgandan keyin hakamlar hayati 
musobaqada g’olib bo’lgan jamoa nomini va eng yuqori bal to’plagan 
ishtirokchilarning nomlarini e’lon qiladilar va umumiy xulosa chiqariladi.  
        Yuqori sinf o’quvchilari uchun viktorina tanlovi      Bu tanlovga tayyorgarlik uzoq bo’ladi. Tayyorgarlik bir yari ikki oy davom 
qiladi. Bu vaqt davomida  o’qituvchi nemis tili darslarida  darsliklarda bo’lgan 
germaniya  shaharlari haqidagi materiallarni takrorlaydilar.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. 
Якущина. М., 1969 “ Немецкий язык вне урока.”] 
 Tanlovda qatnashadigan har bir sinf o’quvchilari  “ Deutsche Stadte” nomli 
devoriy gazetani germaniya shaharlari haqida chiqaradilar.  Bu xabarlar o’sha 
shaharning tarixiy joylari,  bosh ko’chalarining nomlari bilan aks ettirilgan bo’ladi.
Bunda o’quvchilar o’zlarining germaniyalik do’stlari bilan yozishgab 
materiallaridan foydalanish mumkin. Bu devoriy gazetalar maktab yo’laklariga 
osib qo’yiladi.  Shunday qilib tanlovning barcha qatnashchilari o’zlarining 
bilimlarini shu mavzu bo’yicha oshirib oladilar. Albatta tanlovning barcha 
tayyorgarlik ishlarida  o’qituvchi rahbarlik qiladi. U turli sinf va sinfdan tashqari 
ishlarda o’quvchilar germaniya shaharlari haqida 10-12 ta muhim ma’lumotlarni 
bilib borishlarini kuzatib boradi.  [Л.Е. Ищенко, Л. З. Якущина. М., 1969 “ 
Немецкий язык вне урока.”]  
Biz tanlovga tayyorgarlikni quyidagi tartibda kiritishni taklif etamiz.  
  Germaniya shaharlari haqidagi ko’rsatmali vasitalar va devoriy gazetalar bilan bir
qatorda germaniyaning geografik  xariyasini ham osib qo’yish mumkin. Tanlovga 
tegishli materiallar kutubxonada nemis tili xonasida qo’yiladi. O’quvchilar tanlov 
davomida o’zlari germaniya shaharlari haqidagi materiallarda foydalanishlari 
mumkinliklari  haqida ogohlantiriladilar. O’quvchilar topshiriqlarni bajarganliklari 
uchun qanchalik qiaiq va to’liq material bo’lsa shunchalik yuqori baho oldilar.   
          Bu   tanlov   qatnashchilari   ham   jamoalarga   bo’linadilar   va   ikkita   topshiriqni
bajaradilar.  
     Birinchi topshiriq shundan iboratki unda jamao a’zolari germabiya shaharlari 
haqida qisqacha izoh berib o’tadilar. Bu topshiriqni bajarayotganda beshtadan kam 
bo’lmagan jamoa a’zolari qatnashishlari kerak. Tanlov qatnashchilari lotaeyaa 
bo’lganidek qisqacha gapirib berishlari uchun shahar nomlari ko’rsatilganbillet 
oladilar.  Topshiriqni baholash chogäida hakamlar hayati javobning mazmunoga,  materialning bayon qilinish shakliga va javob berishda qatnashgan o’quvchilarning
soniga e’tibor qaratadilar.  
       Ikkinchi shart viktorina shaklida o’tkaziladi.  
       Hakamlar hayati nemis tilida Germaniyaning  taniqli shaxslari, siyosiy 
arboblari rasmlarini ko’rsatadilar. Tanlov qatnashchilari bu binolar va 
yodgorliklarning qaysi shaharda joylashganini aytib berishlari kerak.  
        Savollar mazmuni Germaniya shaharlari bilan bog’liq bo’lishi kerak. Shuning 
uchun har bir berilgan to’g’ri javob uchun eng yuqori baho qo’yiladi va yakunda 
osha jamoa g’olib bo’ladi.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xulosa   
Otkazilgan tadqiqotlar asosida quyidagi xulosalar qilindi:  
1. Chet tili fanidan o’tkaziladigan sinfdan tashqari isglar o’quv tarbiyaviy 
jarayonni kuvhaytiradi, chet tili mashg’ulotlarini to’ldiradi, o’quvchilar bilimlarini 
kengaytiradi, chuqurlashtiradi va o’quvchilarning chet tili faniga bo’lgan 
qiziqoshlarini oshiradi.   2. Chet tilida sinfdan tashqari ishlar tizimiga tirli shakllar metodlar va ish 
turlari kiradi, shu jumladan ommoviy ishlar va  guruhiy va yakka ishlar. Bularning 
barchasini umumiy maqsadlar birlashtiradi: chet tilidan bo’lgan bilim, 
ko’nikmamalakalarni kengaytirish,O’quvchilarning nemis tili faniga bo’lgan 
qiziqishlarini kuchaytirish, shaxsni har tamonlama shakllanishiga xissa qo’shsish.  
3. Sinfdan tashqari ishlarning asosiy yo’nalishlariga pragmatik yo’nalish, 
gnoseologik va akseologok yo’nalish kiradi.  
4. Chet tilida sinfdan tashqari ishlar quyidagi asosiy printsiplarga rioya 
qilingan holda o’tkaziladi: hayot bilan bog’liqlik. Kommunikativ faollik, 
o’quvchilarning bilim darajasin gisobga olish, o’quvchilarning bilim darajasini 
hisobga olish, o’quvchilarning yosh xuxusiyatlarini hisobga olish, yakka va guruh 
ish shakllari birgalikda olib borilish printsipi.  
5. Sinfdan tashqari ishlarning davriy turlariga ertaliklar, kechalar, kontsertlar, 
ko’rik tanlovlar, viktorinalar, olimpiadalar, chet tili haftaligi va dekadasi va 
oyliklari kiradi.  
6. Kechalar darsdan keyin o’tkaziladigan ommoviy ishlar orasiba mazmunan 
va shaklan turli-tumanligi bilan ajralib turadi:  
- unutilmas kechalarga bagishlangan kechalar,  
- atoqli kishilar bilan uchrashuv,  
- chet   tilida   gapiruvchilar   (yurtdoshlar,   xorijiy   talabalar,   mehmonlar)   bilan
uchrashuv,  
- maktab   kasb-hunar   kollejlari   va   sksdemik   litseylarda   bajarilgan   ishlar
yuzasidan hisobot kechalari,  
- madaniyat,   sa’nat,   adabiyot,   fab-texnika   arboblari   ijodlariga   bag’ishlangan
kechalar,  
- badiiy havaskorlik hisoboti,  
- chet tilida o’rganilgab asarlar muhokamasiga oid kechalar va hakozalar.  
7. Har qanday kecha mufassal ssenariy olib boriladi. Kechaning ssenariysiga 
ko’ra tantanali, bayramona sharoitda chiqishlar rejalshtiriladi.   Kechani o’tkazish to’rt bosqichni o’z ichiga oladi: dastlabki tayyorgarlik bosqichi,
ijrochilar tayyorgarlik bosqichi, kechani o’tkazish bosqichi. 
8. Kechalrni yil davomida ikki marotaba, birinchi va ikkinchi yarim yillikda 
o’tkazgan ma’qul.  
9. Tanlovlar chet tilda darsdan tashqari o;tkaziladigan muhim ish tiridir.  Unda 
yakka, guruh va sinf bilan qatnashish ruxsat qilinadi.  
10. Tanlovning quyidagi turlari tavsiya qilinadi: ogäyaki nutq koänikma 
malakalari tanlovi, darslikka kirgan, o’qish kitobidan yoki o’qituvchi tanlagan 
she’r yoki matnni ifodali o’qish, o’quv dasturi mavzusi bo’yicha hikoya qilish, 
og’zakiva yozma tarjima, chet tilda ashula aytish va hakozo.  
11. Mazkur tadbirni maktab, kasb-hunar kollejali, akdemik litseylar 
miqyosida o’tkazish mumkin. Hakamlar hayati shaxsiy va guruhiy ijrochilik 
mahoratini baholab,  g’olibni aniqlaydi va ajratilgan mukofotni tapshiradi.  
12. O’g’zaki nutq ko’nikma-malakalari tanlovini barcha bosqich 
o’quvchilari uchun tavsiya qilish mumkin. Tanlovning o’tkazilishi haqidagi e’lon 
maktabning e’lonlar osib qo’yiladigan burchagiga tanlovdan ikki oy oldin osib 
qo’yilishi lozim.  E’londa tanlovning shartlari chet tilida yoziladi. Tanlov e’lonida 
suhbat mavzulari beriladi. Darslarda o’quvzhilar ushbu mavzular bo’yicha  ruxta 
tayyorgarlik ko’radilar.  Tanlov paytida o’quvchilar javoblarining ma’no-
mazmuniga e’tibor qaratilishi haqiba ogohlantiriladilar. Hakamlar hayati savol-
javoblarning lug’aviy,grammatik jihatddan to’g’riligiga , talaffuziga va chet tilda 
nutq tezligiga e’tibor qaratadilar.  
13. Tanlovda g’olib bo’lish istagi o’quvchilarni o’z bilimlarini 
kengaytirishga undaydi. Tanlovga tayyorgarlik ishlari o’quvchilarning nafaqat 
og’zaki nutqi, balki bilim darajalarini yanada rivojlantirishga yordam beradi.  
14. “Viktorina “  chet tili va boshaqa o’quv fablarini bilish darajasini 
oshirish va fanlararo aloqani kuchaytirish yo’lidagi darsdan tashqari muhim ishdir. 
Mazkur adbir mavzu jihatdan xilma-xil bo’ladi. Viktorina o’yinlari “ Kim ko’proq 
biladi” shiori ostida o’tkaziladi.   15. Viktorinaga tayyorgarlikni oshirish uchun biron bir mavzu bo’yich 
acheklanish maqsadga muvoffiq bo’ladi.  
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ: 
 
1. Жалолов   Ж.Ж.   Чет   тил   ўкигиш   методикаси.   Чет   тиллар   олий   ўқув
юртлари (факультетлари)талабалариучун дарслик. Тошкенг: Ўкигувчи, 1996.-
368 б.  2. Ўрта   мактабларда   чет   тиллар   ўқигишнинг   умумий   методикаси./
Миролюбов   А.А.,   Рахманов   И.В.,   ЦетлинВ.С.   таҳрири   остида   (русча   1967
йил   нашридантаржима.   Таржимонлар:   Аълоев   Й.,   Алиев   Ғ.).   Т.:   Ўкигувчи,
1974. -510 6. 
3. Зарипова   Р.А.   Четтилларўкигшпметодикасиданқўлланма.   Тошкент:
Ўқигувчи, 1986. -184 6. 
4. Рогова   Г.   В.,   Рабинович   Ф.   М.,   Сахарова   Т.   Е   Методика   обучения
иностранным языкам в средней пжоле М.: Просвепкние, 1991. -281 с. 
5. С.Н.Савина.   Внеклассная   работа   по   иностранньш   язьгеам   в   средней
школе. / Библиатека учигеля иностранного язнка. М.,1991. -160 с. 
6. Л.Е Ишрнко, Л.З.Якушина. Немецкий язнк вж урока. М ., 1969. - 164   с .
7.   В . Н . Блохина ,   ЕВ . Журавлева .Spiele     und   kleine   Theaterstuecke.   Игрн   и
инсивнировки. Изд.2-е. М., 1976. - 192 с. 
8. В.А.Шрголева и др.  In derSchule und zu Hause.  В школе и дома. Книга
для чтения на немецом язьпсе в 7-8 классах. М., 1972. - 128 с. 
9. О . Ф . Серегина .Denk   nach   los   fix!   Подумай-   оггадай.   Пособие   для
учашихся средней школь1. М., 1975. - 80 с. 
10.Wir singen Deutsch. Мн поём по-немецки. Сборник песен для учавдихся 
2-10 классов. Изд, 2-е. Сост.З.Эстеррайхер. М., 1976. - 240 с. 
11.Bohn R. Pobleme derWortschatzarbeit.München:Langenscheidt, 1983- 192 S 
12.   BimmelP;   Kast   B.,Neuner   G.   Arbeit   mit   der   Lehrlektion.   München:
Langenscheidet, 1994-211 S.  
13.BuhlmannR.,   Laveau   J.Arbeit   mit   Sachtexten.
München:Langenscheidt,1983245 S.  
14.Dahlhaus B. Fertigkeit Hören München:Langenscheidt, 1994. - 192 8 . 
15. Dieling H., Hirschfeld U.Phonetik lehren und lernen. 
München:Langenscheidt,1999.-200 8.  16. P.Doye.   Typologie   der   Testaufgaben   für   den   Unterricht   Deutsch   als
Fremdsprache .Berlin/ München:Langenscheidt,1988. 
17. Funk.   H.,König   M.   Grammatik   lehren   und   lernen   München:Langenscheidt,
1991.-160 8. 
18.Handbuch   Fremdsprachenunterricht   /   Hrsg.   Von   K.-   Bausch   u   a.   Tübingen:
Francke. 1989, 1989. 
19. U. Häesermann,H.E. Pirpho. Aufgabenhandbuch Deutsch als Fremdsprache . 
Abriss einer Aufgaben- und Übungstypologie München:Langenscheidt,1996. - 
528. 
20.Kast B. Fertigkeit Schreiben. Fernstudieneinheit 12 München: 1999. -232 8. 
21.M.   Löschmann   .   Effiziente   Wortschatzarbeit.   Alte   und   neue   Wege.   Frankfurt/
M.: Peter Lang, 1993.  
22. Methoden   des   fremdsprachlichen   Deutschunterrichts.   Chet   tili   o’qitish
metodlar ( Tarjimon S.Saidaliev). .  Namangan,2005. - 240 b. 
23. G. Neuner. Lernerorientierte Worschatz auswahl  und Wortschvermittlung.  In 
Fremdsprache Deutsch. Н.2 /1991. - 8.76-83. 
24. Neuner   G.,Hunfeld   H..   Methoden   des   fremdsprachlichen   Dutschunterrichts.
Eine Einführung.Fernstudieneinheit München:Langenscheidt,1993. - 184 8. 
25 S.Saidaliyev.Chet tili o’qitish metodikasidan  ocherklar. Namangan, 2004.-238 .
26.Schatz  H. Unter Mitarbeit  vonb E-M.Jenkins,G.Neuf- Münkel, R. Roland. 
Fertigkeit Sprechen. Fernstudieneinheit 20. München:Langenscheidt, 2006 - 208 S.
27. G. Westhoff. Fertigkeit Lesen .Fernstudieneinheit 17. München: 1997.-176 8. 
28. O’rta maktab chet tillar (ingliz,ispan, nemis, fransuz tillari) darsliklari (1990 
yildan hozirgacha nashr qilinganlari). 
29. L.Prange.   44   Sprechspiele   füDeutsch   als   Fremsprache.   2.Aufl.   Ismaning:
Max Heuber,2001. 
30. Ch.Dauvillier,   D.Le’vy-Hillerich.   Spiele   im   Deutschunterricht,
Fernstudieneinheit 28. Berlin, Munchen: Langenscheidt, 2004. 
                              
                                          Internetseiten                   
   
31. http://www.yahoo/com  
32. http://www.google.co.uz 
33.http://www.suchmaschine/de   
34.  http://www.wikipedia . org/de
Купить
  • Похожие документы

  • Umumta’lim maktabining 2–4-sinf o’quvchilarida o’zbek tilida tasvirlash ko’nikmalarini shakllantirish
  • Sinflarda biologiya fanidan laboratoriya mashg'ulotlarini tashkil qilish metodikasi
  • Katta guruh tarbiyalanuvchilarini harakat faoliyatini oshirish
  • Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini jismoniy tarbiya darslarida egiluvchanlik jismoniy sifatlarini rivojlantirish
  • Sharq allomalari asarlarida oiladagi shaxslararo munosabatlar masalalari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha