Chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaollik muammosi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	68.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaollik muammosi

Купить

2 BITIRUV MALAKAVIY ISHI Chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaollik muammosi INTEGRITY OF THE MEANING AND SOUND IN LITERARY TRANSLATION FROM UZBEK POETRY GRADUATION QUALIFICATION PAPER В ЫП УСКНАЯ КВАЛИФИКАЦИОННАЯ РАБОТА НА ТЕМУ: ПРОБЛЕМА ИНТЕРАКТИВНОСТИ В ДИСТАНЦИОННОМ ОБУЧЕНИИ ИНОСТРАННЫХ ЯЗЫКОВ

3 Mundarija Kirish ……………………………………………………………………………....3 I. BOB. T a’limdagi zamonaviy texnologiyalar va masofaviy ta’lim… ………... 8 1.1. Masofaviy ta’lim tushunchasi. Masofaviy o’qitish jarayonining o’ziga xos tomonlari va afzalliklari… ……………………………………………………. 8 1 .2. O’zbekiston hududida masofali ta’limni rivojlantirishning asosiy yo’nalishlari……………………………………………………………………….20 II. BOB. Til o’rgatishda masofaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish va unda yuzaga keladigan interfaollik muammosi… …………………………….26 2.1. Chet tillarini o’qitishda zamonaviy texnologiyalarning o’rni……………....26 2.2. Interfaol ta’lim tushunchasi. Chet tili darslarida interfaol usullardan foydalanish samaralari…………………………………………………………….33 2.3. Chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaol usullardan foydalanish va unda yuzaga

4 Kirish « ...Har qaysi insonda muayyan darajada intellektual salohiyat mavjud. Agar shu ichki quvvatning to’liq yuzaga chiqishi uchun zarur bo’lgan barcha shart – sharoitlar yaratilsa, tafakkur har xil qotib qolgan eski tushuncha va aqidalardan xalos bo’ladi va har qaysi inson Alloh taolo ato etgan noyob qobiliyat va iste’dodini avvalo o’zi uchun, oilasi, millati va xalqining, davlatining faravonligi, baxt - saodati, manfaati uchun to’liq baxshida etsa, bunday jamiyat shu qadar to’liq taraqqiyotga erishadiki, uning sur’at va samarasini hatto tasavvur qilish ham oson emas 1 .» Islom Karimov. XX – asr boshidan beri fan va texnikaning deyarli barcha sohalarida juda ko’p kashfiyot va ixtirolar qilindi. Ilm – fan jamiyatimizning bevosita ishlab chiqarish kuchiga aylanib bormoqd

5 Bugungi kunda xorijiy tilni bilish o’ta muhim ahamiyat kasb etganligi bois chet tili o’qitish tizimini ham isloh etish, dars jarayonlarida zamonaviy pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda o’qitishning ilg’or usullarini qo’llash ta’limdagi dolzarb masalalardan biriga aylandi. Zero, Prezidentimiz tomonidan 2012 yil 10 dekabrda e’lon qilingan “ Chet tillarni o’rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida” gi Qarori chet tili ta’limini rivojlantirish, o’sib kelayotgan yosh avlodni zamon talablariga mos yetuk mutaxassis etib tayyorlash kabi ezgu maqsadlarga yo’naltirilganligi bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Mustaqillik yillarida 51,7 ming nafardan ziyod chet tillar o‘qituvchilari tayyorlandi, umumta’lim maktablarining 5-9

6 Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda ta’lim tizimining barcha bosqichlarida zamonaviy pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda o’qitishning ilg’or uslublarini joriy etish, o’sib kelayotgan yosh avlodning chet tillariga qiziqishini yanada oshirish va o’z navbatida, shu tillarda erkin so’zlasha oladigan mutaxassislarni tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish, ko’zda tutilgan 3 . Chet tillarni izchil o’rganishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish muhim ahamiyatga ega. Shu jarayonlardan kelib chiqqan holda ta’lim tizimida masofaviy ta’lim tushunchasi kirib keldi. Biz ham universitet talabasi sifatida masofaviy ta’lim imkoniyatlarini o’rgangan holda bugun oldimizda turgan ’’ Chet tillarini masofaviy o’qitishda interf

7 Mavzuning o’rganilganlik darajasi. Respublikamiz va xorijiy mamlakatlarning olimlari tomonidan olib borilgan ilmiy – tatqiqot ishlarida masofali o’qitish texnologiyalarini ishlab chiqish, ularni o’quv – tarbiya jarayoniga kiritishning nazariy va uslubiy asoslari o’z aksini topgan. Xususan, ushbu masala bilan S.S.G’ulomov, A.A.Abduqodirov ( “ Iste’dod” jamg’armasi), A.A.Abduqodirov ( O’zMU), M.Oripov, R.X.Hamdamov, N.Toyloqov, E.S.Polat, R.England, A.S.Lauzen, S.Novas, W.Souder va boshqa bir qator olimlar shug’ullanganlar. Masofadan o’qitishni oliy ta’limga qo’llash borasidagi ilmiy tatqiqotlar A.Abduqodirov, T.F.Bardina, R.Boqiev, V.D.Orexova, R.Hamdamov, S.I.Rahmonqulova, U.Yo’ldashev, N.Hammond, A.Jones va boshqalar tomonidan olib borilgan. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi . - Masofa

8 qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi", "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" haqidagi qonunlari va boshqa me'yoriy hujjatlari olindi. Bitiruv malakaviy ishining yangiligi. - Mazkur mavzu yuzasi bo’yicha hozirgacha ilmiy tadqiqot olib borilmagan, alohida mavzu bo’lib ishlanmagan, yetarlicha diqqat – e’tibor qaratilmagan. Bitiruv malakaviy ishimizda ilk bor ta’limdagi zamonaviy texnologiyalar xususan masofaviy ta’lim imkoniyatlari o’rganiladi. Chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaol usullardan foydalanish qulayliklari tahlil qilinadi va unda yuzaga keladigan muammolar aniqlanadi. Mavzuning ilmiy yangiligi ham ilmiy, ham ama

9 I. BOB. T a’limdagi zamonaviy texnologiyalar va masofaviy ta’lim. 1.1. Masofaviy ta’lim tushunchasi. Masofaviy o’qitish jarayonining o’ziga xos tomonlari va afzalliklari. Hozirda dunyo shunchalik tez rivojlanmoqdaki, bugungi yangilik ertaga eskirib qolyapti. Shuning uchun, ma'lumotlarni o‘z vaqtida olish maqsadida, odamzot informatsion texnologiyalarni yaratdi. Kompyuter — bu oddiy va qulay tarzda ma'lumotlarga yetishish vositasidir. Ma'lumotlar bilan ishlayotgan shaxs, ma'lumotlarning qayerda joylashishidan qat'iy nazar, xoh u shaharda, xoh jahonning boshqa nuqtasi bo‘lsin, uni olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak 4 . Hozirda shu va shunga o‘xshash boshqa muammolar komputerlar yordamida bartaraf qilinmoqda. Komputerlar inson hayotining barcha jabhalariga jadallik bi

10 texnologiyalarini rivojlanishi masofadan o’qitishni tashkil etishda yangicha yondashuvni taqozo etadi. Masofadan o’qitishni tashkil etishni hozirgi zamon modellarining asosida kommunikatsiya va tarmoq texnologiyalari yotadi. Ushbu texnologiyalar axborotdan foydalanuvchilarga keng qamrovli yo’l ochib berish bilan birga ularni muhofaza etish muammosini keltirib chiqaradi. Shu o‘rinda masofaviy ta’lim nima? Uning afzalliklari nimalardan iborat? degan savol tug‘ilishi tabiiy. Masofaviy ta’lim — bu istalgan joydan turib, qaysi vaqt bo’lishidan qat’iy nazar, shaxsiy re’ja asosida o‘qish hamda bilim olish jarayonidir. Masofaviy ta’limning asosiy maqsadi - tinglovchilarning qayerda yashashidan qat’iy nazar, jahondagi ixtiyoriy ta’lim muassasasida o’qish imkoniyatini yaratish, ta’lim muassasal

11 Masofadan o’qitish yangi pedagogik texnologiyalarning bir turi bo’lib, u ko’pgina afzalliklarga ega. Jumladan, ishlab chiqarishdan ajralmagan holda ta’lim olish, olinayotgan bilimlarning tezkorligi, talabaning bilim olish jarayonida erkinligi, ta’limning iqtisodiy samaradorligi, o‘quv jarayonida audio-video, animatsiya, grafiklar asosida ta’lim berish natijasida o‘zlashtirishning yuqori bo’lishi, bilimlar xolisona baholanishi, nazariyani amaliyot bilan taqqoslash imkoniyati, dunyoning yetuk professor-o‘qituvchilari ma’ruzalaridan foydalanish kabilardan iborat. Hozirgi vaqtda respublikamizda yosh avlodni tarbiyalash, o’qitish, bilim berish, zamonaviy axborot texnologiyalarga yaqindan yondashish hamda yangi texnika va texnologiyalar bilan ishlashni o’rgatish maqsadida juda ko’p ijobiy ish

12 cheklanishlarini istisno qilish mumkin. Hozirgi zamon ta’lim tizimida masofaviy o‘qitish ta’limning qulay turi sifatida kirib keladi. Masofaviy ta’lim ma‘lumot olishning shunday shaklidirki unda kunduzgi va sirtqi ta’lim bilan bir qatorda ma‘lumot jarayonida ta’limning kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan afzal an‘anaviy va innavatsion metod, vosita va shakllaridan keng foydalaniladi. Masofaviy ta’limning tarkibiy qisimlari quyidagilar: O‘qituvchi , o‘quvchi va kommunikatsiya. Masofaviy o‘qitishda o‘qituvchi talabaga o‘quv materialini “Internet” tizimi orqali yuboriladi. Ushbu kurs bo’yicha ta’lim olishni istagan o‘quvchilar web saytga murojaat qilib, nazariy bilimlarni oladilar, amaliy topshiriqlarni bajaradilar va o‘qituvchiga javobni elektron pochta (e-mail) o

13 ichiga server va ishchi stansiyalar,sha x siy kompyuterlar , kommunikatsiya vositalari, umum ti zi mli va tarmoqli dasturlar ta‘minotiga, lokal va markazlashgan bilim va axborot banklarini boshqaruv t izi mlari, o‘rgatuvchi dasturlari va shu dasturlarni yaratish uchun instrumental vositalariga ega bo‘lgan audio va video te x nikalarni oladi 8 . O’zbekiston sharoitida masofadan o’qitishni tashkil qilish katta samara beradi. Hozirgi davrda ta’limning bu turidan keng miqiyosda foydalanish lozim. Mazkur ta’lim turni joriy qilish bilan bog’liq ayrim muammolarning kelib chiqishi tabiiy. Lekin ularni imkoniyat darajasida hal qilishga erishish mumkin. Masalan, dastlabki paytda televideniyadan foydalanish katta samara berishi mumkin. Hozirgi kunda televideniya orqali ayrim fanlar bo’yicha o’quv

14 qilish bo’yicha mas’ul etib belgilanishi lozim. Keyingi bosqichlarida bir yoki turli yo’nalishlarga ixtisoslashgan bir necha oliy ta’lim muassasalarida masofaviy o’qitish markazlari tashkil qilinishi mumkin. Hozirgi zamon ta’lim tizimida masofaviy o‘qitish ta’limning qulay turi sifatida kirib keladi. Masofaviy ta’lim ma‘lumot olishning shunday shaklidirki unda kunduzgi va sirtqi ta’lim bilan bir qatorda ma‘lumot jarayonida ta’limning kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan afzal an‘anaviy va innavatsion metod, vosita va shakllaridan keng foydalaniladi. Masofaviy ta’lim vositasida o‘quvchi uchun qulay bo‘lgan joyda individual jadval asosida maxsus imkoniyatlar, telefon, elektron aloqa va boshqa ta’lim vositalari yordamida bir maqsadga qaratilgan nazorat qilish mumkin

15 Masofaviy o`qitish an'anaviy o`qitish shakllaridan quyidagi xarakt е rli xususiyatlar bilan ajralib turadi. Moslanuvchanligi. Xohlagan vaqtda, xohlagan joyda va sur'atda shug`ullanish imkoniyati. Fanni egallashga ajratilgan vaqtning ch е garalanmaganligi. Modulliligi. Mustaqil fanlar kurslaridan- modullardan individual yoki guruh ehtiyojlariga javob b е radigan o`quv r е jalarini shakllantirish. Parall е llik. Kasbiy faoliyati yoki boshqa o`quv yurtlaridagi o`qishi bilan parall е l holda ta'lim olish. Qamrab olish. Bir vaqtning o`zida o`quv axborotlarining bir qancha manbalariga (el е ktron kutubxonalar, axborot bazalari, bilimlar bazalari va h.k.), o`quvchilarning ko`pchiligi murojaat qilishi. Aloqa to`rlari orqali bir-birlari va o`qituvchilar bilan muloqotda bo`lishi. Iqti

16 Masofadan o`qitishning sifati ta'lim olishning kunduzgi shakli sifatida, ko`zga ko`ringan o`qituvchi kadrlar tarkibini jalb qilish va o`quv jarayonlarida eng yaxshi o`quv- uslubiy ishlar va fanlar bo`yicha nazorat t е stlaridan foydalanish hisobiga qolishmaydi. Ular o`qituvchi va o`quvchilar munosabatlaridagi barcha p е dogogik aktlar to`plamini o`z ichiga oladi. Masofadan o`qitish ta'lim jarayonida an'anaviy o`qitish vositalari bilan birga innovatsion- kompyut е r t е xnikasi va t е l е komunikatsiyalarga asoslangan hamda ta'lim t е xnologiyasi sohasida erishilgan oxirgi yutuqlardan foydalaniladi. O`quv dasturlari bo`yicha o`qitish uchun zarur bo`lgan moddiy va t е xnik vositalar majmui o`z ichiga o`quv va o`quv-yordamchi xonalarni; laboratoriya uskunalari,o`qitishning

17 Masofaviy o‘qitish tizimini tashkil etishning asosiy prin s iplarini ko‘rib chiqamiz. Ta’limning insonparvarlik prinsipi. Bu prinsip uzluksiz intensiv o‘qitish tizimida hal etuvchi ahamiyatga ega bo‘lib, masofaviy o‘qitish tizimida uning ahamiyati yanada oshadi.Uning mohiyati shundaki,bilim olish jarayoni o‘quvchi uchun maksimal qulay qilib tashkil etiladi. Bunday o‘qitish insonlarning ta’limga ehtiyojini qondirishga qaratilgan. Masofaning uzoqligi,insonlarning sog‘ligi yoki boshqa sotsial sabablar ham ularning bilim olishga monelik qilmaydigan sharoit yaratadi. Masofaviy o‘qitish tizimida o‘quv jarayonini tashkil etishda pedagokik yondoshuvlarning ustuvorlik prinsipi. Masofaviy ta’limda an‘anaviy ta’limdagi kabi ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishda pedagogik yondoshuv ustuvorligi

18 mazmuni saqlanadi. Lekin uning farqi ta’lim oluvchilar uchun qulaylikning yaratilishida 11 . Masofadan o‘qitish yangi pedagogik texnologiyalarning bir turi bo‘lib, u ko‘pgina afzalliklarga ega. Jumladan, ishlab chiqarishdan ajralmagan holda ta’lim olish, olinayotgan bilimlarning tezkorligi, talabaning bilim olish jarayonida erkinligi, ta’limning iqtisodiy samaradorligi, o‘quv jarayonida audio-video, animatsiya, grafiklar asosida ta’lim berish natijasida o‘zlashtirishning yuqori bo‘lishi, bilimlar xolisona baholanishi, nazariyani amaliyot bilan taqqoslash imkoniyati, dunyoning yetuk professor-o‘qituvchilari ma’ruzalaridan foydalanish kabilardan iborat. Masofaviy o’qitish uslubining quyidagi afzalliklari mavjuddir: а ) o’qitishning ijodiy muhiti. Mavjud ko’pgina uslublar asosi

19 tayyorlashda judayam katta rol o’ynamoqda, ya’ni jug’rofiy va moliyaviy qiyinchiliklarsiz o’zining ishlab turgan o’rnida ilm olish mumkindir. e) o’qitish va ta’lim olishning yangi va unumli vositasi . Statistik ma’lumotlar shuni ko’rsatmoqdaki, masofaviy uslub asosida ta’lim berish, ishlab chiqarishdan ajralgan holda o’qish kabi unumlidir. Bundan tashqari, masofaviy uslub asosida ta’lim olish universitet tomonidan qo’yilgan chegaradan ham chetga chiqib ketadi. Bunday asosda ta’lim olayotgan talabalar yoki o’quvchilarning boshqalardan ustunligi – ularning eng yaxshi, sifatli materiallar va o’qituvchilar bilan ta’minlanishidir. Т a’lim berish va boshqarish uslubiyotiga asoslangan holda, o’qituvchi auditoriyada o’qitish shartlaridan holi bo’lishi kerakdir. Masofaviy uslub a

20 insonning mustaqil fikrlash, xolatni baholash, xulosa va bashorat qilish qobiliyatlarini shakllantiradi 13 . Masofadan o`qitishning yana bir afzalliklari shundaki, unda o`quvchi o`ziga qulay vaqtda va xattoki ishdan ajralmagan xolda o`qishi mumkin. Aynan shu afzalliklari tufayli bu uslub dunyoda kundan-kunga kеng tarqalmoqda. Ko`pgina yirik korxonalar mutaxassislari malakani oshirish yoki qayta tayyorlash uchun shu uslubdan foydalanib, yiliga millionlab dollarlarni tеjamoqdalar. Masofadan o`qitishning yana bir afzallik tomoni unda o`qish muddatini tinglovichlar va o`quvchilar o`zlari bеlgilaydilar, ya`ni ular ixtiyoriy paytda o`qishni boshlaydi, matеriallarni o`qituvchi nazoratida o`zlashtiradi. O`zlashtirish topshiriqlarini, tеstlarni bajarishiga qarab aniqlanadi. Tinglovchilar va o`qu

21 1 .2. O’zbekiston hududida masofali ta’limni rivojlantirishning asosiy yo’nalishlari. Bugungi axborot jamiyatini bilimlar asosida qurilgan jamiyat deb tavsiflash mumkin. Chunonchi davlatlar, kompaniyalar va alohida shaxsning asosiy faoliyati bilim olish bo’lmoqda. Bilimlarni olish, qayta ishlash va saqlash texnologiyalaridan tashqari, o’qitish ya’ni bilimlarni yetkazish va uzatish texnologiyalari katta ahamiyat kasb etmoqda. O’qitishning an’anaviy shakllari egiluvchan va yengil kirishi mumkin bo’lganligi sababli, u asta – sekin foydalanuvchilarning ko’pgina guruhlari o’rtasida o’z samarasini yo’qotmoqda. Elektron o’qitishdan foydalanish esa, hozirgi vaqtda televizor va mobil telefon kabi zaruriyatga aylanmoqda. Masofali ta’lim, an’anaviy ta’limga qaraganda, bir qator ilg’or yo’nalishlar

22 ta’lim “, “Yordam” va shunga o’xshash bo’limlar asosiy o’rin egallagan. Jamg’arma portalidagi masofali o’qitish kurslari Jamg’arma boshqaruvi yig’ilishining 2003 - yil avgust oyidagi qarori, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi talablariga asosan, mamlakatimiz ta’lim tizimida faoliyat yuritayotgan yosh istiqbolli pedagog va ilmiy kadrlarni zamonaviy axborot texnologiyalari asosida kasbiy mahoratlarini oshirish, ularning ma’naviy barkamolligini yuksaltirish maqsadida tashkil etilgan. 2006 – yilda republikamizda ilk bor Jamg’arma bazasida tashkil etilgan o’zbek tilidagi “ Ma’naviyat va ma’rifat “, “ Axborot texnologiyalari va masofali o’qitish” ( shu jumladan, rus va ingliz tillarida ham ) va “ Innovatsion texnologiyalar”, “ Ta’lim muassasalari boshqaruvi” kurslari bo’yicha Jamg’arma portali

23 o’tishga ruxsat beriladi. Joriy nazorat testlari natijasiga ko’ra o’zlashtirish darajasi 75foizdan kam bo;lgan taqdirda, navbatdagi mavzuni o’qish va undan test topshiriqlarini bajarishga ruxsat berilmaydi. Kursga mo’ljallangan barcha mavzular muvaffaqiyatli topshirilgach, kompyuter joriy attestatsiyadan olgan jami ballarni umumiy ro’yxatga joylashtiriladi va tinglovchiga kurs bo’yicha yakuniy imtihon topshirishga ruxsat beradi. Yakuniy imtihon natijalariga tinglovchi 75 va undan yuqori ball to’plagan taqdirda elektron sertifikatga ega bo’ladi 14 . Hozirgi kunda respublikamizning O’zbekiston Milliy universiteti, Toshkent davlat texnika universiteti, Guliston davlat universiteti, Farg’ona politexnika instituti, Toshkent islom universiteti, Buxoro davlat universiteti, Buxoro oziq ovqat va

24 1. Bugungi o’qituvchi va rahbarlar uchun masofali o’qitishni qo’llash mumkinligini o’zlari hal qilishga, ko’rishga va xulosa chiqarishlariga imkoniyat berish kerak. Ertangi rahbar bir soat davom etadigan e-dars uchun kontenti (materiallari), uni tayyorlash va chop etishga pul to’lovlarini talab etadigan sakkiz va undan ko’proq soat ketishini bilishi, masofali o’qitish materiali, uslubiyoti, didaktikasi an’anaviydan farqlanishini, asosiy maqsad bilimlarni uzatish, o’quvchilarni o’rgatish va tarbiyalash ekanligini anglashi kerak. 2. Ta’lim muassasalarining moddiy – texnik bazasi bugun yoki ertaga albatta, yaxshilanishi, shuningdek, masofaviy o’qitishni tashkil etish uchun internetda dasturiy vositalarni yaratish zarur. 3. Ko’pgina davlatlarda, jumladan, Rossiyada masafaviy o’qitishni an’a

25 bir birlik vaqtda qancha axborot olishi bilan qiziqadi va axborot ko’p tomonga intiladi. Aynan shu tufayli, yoshlarning ko’pchiligi masofali o’qitish bilan bog’langan o’quv yurtlariga bajonidil kirishga tayyor. Yuqorida aytilganlarga xulosa qiladigan bo’lsak, XXI asrda qo’llanila boshlagan masofali o’qitishning strategik maqsadi – fuqorolarning o’zlari turar – joylarida yoki kasbiy faoliyatlari mobaynida ixtiyoriy darajadagi ta’lim olish huquqini ta’minlashdan iborat. Ushbu maqsadda ta’lim ashyolari almashinuvi asosida bilimlarni ko’plab tarqalishiga erishildi. Toshkent Moliya institutida 2000 – yil 1 – sentabrdan boshlab, iqtisodiy ta’limga masofaviy o’qitish komponentlarini kiritish tajriba loyihasi tatbiq qilishga kirishilgan. Institutning kunduzgi va sirtqi o’quv shakllarining barch

26 3. Respublikamizning bazaviy oliy o’quv yurtlarining saytlarida masofali ta’lim kurslar tashkil qilib, ulardan, birinchi navbatda, malaka oshirish, keyinchalik talabalarni o’qitishda foydalanish. 4. Respublikamizda masofali o’qish, tinglovchilarga beriladigan sertifikat, diplomlarga tegishli me’yoriy va huquqiy hujjatlarni ishlash va mutassadi boshqaruv organlarida tasdiqlash. 5. Respublikamizda maxsus elektron darsliklar va o’quv qo’llanmalar ishlab chiqadigan o’quv uslubiy markaz tashkil etish. Xulosa qilib aytganda, respublikamizdagi oliy o’quv yurtlarida masofaviy o’qitish tizimini tatbiq qilish, uni yanada yaxshi yo’lga qo’yish uchun chet davlatlarining tajribasini o’rganmoq hamda multimedia – elektron darsliklar, elektron kutubxonalar, audio va video darsliklar yaratishga jiddiy e

27 qaratilmoqda. XXI asr – yuksak texnologiyalar asri bo’lib, zamonaviy yoshlarimiz nafaqat davr ruhiga monand, balki elektron olamdagi taraqqiyotga muofiq qadam tashlamoqdalar. Shu boisdan ham, yosh avlodga ta’lim berish jarayoniga boshqacha yondashishni talab etmoqda. Darslarda o’qituvchining o’rni ham o’zgarib bormoqda. O’qituvchi endilikda asosan yo’naltiruvchi vazifani o’tamoqda. Zamon bilan hamnafas qadam tashlashni maqsad qilgan o’qituvchilar darsning har qanday qismini axborot kommunikatsiya texnologiyalari orqali jonlantirishga tayyor bo’lishlarini davr talab etmoqda. Ta’lim jarayoniga axborot kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, ayniqsa, chet tillarini o’qitish va o’rganishda tobora katta ahamiyatga molik bo’lib bormoqda. Yangi axborot texnologiyalari chet tillarini o’qi

28 berilgan. Ushbu muhim qarorga muofiq bugun, ayniqsa chet tillarini o’rganish darslariga yanada chuqurroq nazar tashlandi. Jahon maydonida yurt sha’nini munosib himoya qilishi uchun yoshlarimiz, avvalo o’zining xorijiy tengdoshlari bilan raqobatlasha olishi lozim. Bugun esa raqobat chet tillari, xususan, xalqaro biznes tili bo’lgan ingliz tilida olib borilmoqda. Axborot kommunikatsiya texnologiyalari vositalari – komyuter texnikasi, magnitafon, kitob, video uskunalari, elektron doska orqali dars vaqtini tejash va yanada ko’proq samarali ma’lumot olishga imkoniyat demakdir. Bugun yoshlar ham qo’shimcha ma’lumot olish uchun kitobni izlab varaqlab vaqt sarflamaydilar, balki uni tejab internetga murojaat qiladilar. Chet tillarini o’qitishda internet hamda uning katta imkoniyatlaridan foydala

29 imkoniyatlardan keng foylaniladi. Masalan, o’tgan 2012 – yil davomida kollej o’qituvchilarining 100 foizi axborot texnologiyalari bo’yicha malaka oshirib, o’z bilimlari doirasini kengaytirdilar va bugungi kunda Word, Excel, Power Point dasturlarida bemalol ishlamoqdalar. Internet tizimida barcha chet tili o’qituvchilari va o’quvchilari foydalana oladilar. Kollej o’qituvchilari va o’quvchilari orasida o’tkazilgan so’rovnomamizga asosan, kollejdagi o’qituvchilarning 100 foizi va 65 foiz o’quvchilar uyda kopyuter bilan ishlash imkoniyatiga ega, o’qituvchilarning 90 foizi internet tizimiga ulangan. Kollejda mavjud axborot – resurs markazida Internetga bepul kirish imkoniyati mavjud. Unda o’qituvchi va o’quvchilar darsdan keyin, bo’sh vaqtlarida Ziyonet tarmog’idagi va Youtube, bloglar hamda

30 o’quvchilar loyihalar yaratishlari; fanlararo darslar o’tishda qo’shimcha ma’lumot qidirish; taqdimot tayyorlash yoki elektron pochta orqali chet ellik do’stlari bilan suhbat o’tkazish orqali o’quvchilarning bilim olishga bo’lgan ishtiyoqini sezilarli darajada ko’taradi. Axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanib, dars o’tishda o’qituvchi unga Davlat standartlari asosida re’ja tuzib, tayyorgarlik ko’rishi kerak. Darsda axborot kommunikatsiya texnologiyalari hech qachon o’qituvchining o’rnini egallay olmaydi, balki unga ko’makdoshlik vazifasini o’taydi. Dars mazmuniga ko’ra axborot kommunikatsiya texnologiyalari va boshqa pedagogik texnologiyalarni navbatma – navbat oqilona qo’llash lozim. Axborot kommunikatsiya texnologiyalarini dars jarayoniga tatbiq qilishdan maqsad darsni b

31 Undagi ko’plab tasvirli rolik va ovozli fayllar esa o’quvchilarga o’qish, yozish, sanashga oid ko’nikmalarini shakllantirish, nutqni soddalikdan murakkablik sari rivojlantirib borishga ko’maklashadi. Bugungi kunda interfaol elektron doskalarning bir qator, jumladan, “SensBox”, “Interwrite DualBoard” va “Uboard” turlari mavjud bo’lib, ular respublikamiz maktablarida tashkil etilgan tajriba-tadqiqot maydonlarida muvaffaqiyatli sinovdan o’tgan. Albatta, bu kabi o’quv-texnika vositalarini amaliyotga keng joriy etish, birinchi galda, o’qituvchilardan ma’lum ko’nikma va ulardan samarali foydalanishni talab etadi. O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti bilan hamkorlikda xorijiy tillar bo’yicha pedagog kadrlar, xususan, 2013 — 2014 o’quv yilida 1-sinflarda chet tillaridan dars beradigan

32 malakali, fan asoslarini puxta egallagan, har tamonlama yutuk mutaxasislarni tayyorlash asosiy maqsad qilib qo’yilgan. Shuning uchun hozirgi zamon talablariga muofiq xorijiy tillarni o’rganishda zamonaviy axborot texnologiya vositalaridan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Chet tili darslarida zamonaviy o’quv – texnik vositalari, lingafon xonalari, multimedia, maxsus dasturlashtirilgan mavzular, ko’p tilli electron lug’atlardan foydalanish maqsadga muofiqdir. Chet tillarini o’rganishda masofaviy ta’lim usullaridan, matbuot, telekomunikatsiya va internet materiallaridan foydalanish o’quvchi – talabalarning faqat chet tillarini o’rganibgina qolmay, balki intelektual darajasini oshirish uchun axborot manbai bo’lib xizmat qiladi. Har bir talaba tamonidan o’z mutaxasislik fani bo’yicha xoriji

33 ularning dars jarayonida materiallar bilan bog’liqligini ta’minlash, darsdan tashqari qo’shimcha darslar uyishtirish diktant, bayon, insho yozdirish viktorina va bahslar o’tkazish, testlar yechish, kurs ishi, mustaqil ish va bitiruv malakaviy ishlarini chet tilida yozishni o’rganish talabalar bilimini oshirishda foydali hisoblanadi. O’quv yurtlarida o’tkaziladigan ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni xorijiy tilda tashkil etish hamda talaba yoshlarni faol tashkilotchilarga aylantiradi. Bo’lajak malakali mutaxasislar uchun oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlar bilan aloqada bo’lish hozirgi zamon talablaridan biridir. Bu til o’rganish bilan bir qatorda yangi adabiyotlarni tarjimasiz o’qitishga imkon yaratadi. Mustaqil davlatimizning jahon hamjamiyatida o’ziga xos o’rni taboro o’sib, xalqar

34 aloqadorlikni anglash, ta’lim muhiti doirasini kengaytirish imkoniyati asosida erishiladi. 2.2. Interfaol ta’lim tushunchasi. Chet tili darslarida interfaol usullardan foydalanish. Mamlakatimizda axborot jamiyatini shakllantirish, barcha sohalarda eng ilg’or axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish bo’yicha salmoqli ishlar amalga oshirilyapti. Xususan, bu jarayonda interfaol (interaktiv) xizmatlarning imkoniyatlari yuqori baholanmoqda. O’zbek tilining izohli lug’atida ‘’interfaol’’ tushunchasiga axborotlarni kompyuter tarmog’i orqali qabul qilish yoki uzatishga asoslanish deya ta’rif berilgan. Vikipediyada esa interaktivlik ob’yektlar o’rtasidagi o’zaro harakat xarakteri va darajasini ochib beruvchi tushuncha sifatida baholangan bo’lib, axborot nazariyasi, informatika va das

35 sohasidagi asosiy yo’nalishlardan biri interfaol ta’lim va tarbiya usullarini joriy qilishdan iborat. Barcha fan o’qituvchilari dars mashg’ulotlari jarayonida interfaol usullardan borgan sari kengroq foydalanmoqdalar. Interfaol usullarni qo’llash natijasida o’quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish, xulosalar chiqarish, o’z fikrini bayon qilish, uni asoslagan holda himoya qila bilish, sog’lom muloqot, munozara, bahs olib borish ko’nikmalari shakllanib, rivojlanib boradi. Interfaol ta`lim jarayonida dars o`quvchilarning o`zaro muloqotlari asosida amalga oshiriladi. Interaktiv ingliz so`zidan olingan bo`lib, «Interakt», ya`ni, Inter — bu «o`zaro», «akt» — harakat, ta`sir, faollik ma`nolarini bildiradi. Interfaollik, bu — o`zaro ikki kishi faolligi, ya`ni, bunda o`quv-biluv jarayoni

36 hamkorlikda tanlaydi, o’quv materiali muhokamasida ishtirok etadilar. Bunda o’quvchilar bir-birlariga yordam beradilar. XX- asr oxiri va XXI - asr boshlarida ta’lim sohasida “interfaol’’ usullar degan ibora pedagogik adabiyotlarda keng ishlatilmoqda. Bu iboraning mohiyatini ochib berishga harakat qilib ko’ramiz. “inter” o’ta degan ma’noda ishlatilmoqda. Interfaol degani o’ta faol ta’lim usuli deganidir. Bu usullar guruhi tez muddatda samarali ta’sir etish o’quvchilarda mustaqil fikr qilishni, ulardagi ijodkorlik hamda mavzu mohiyatini qiziqib o’zlashtirishlarini ta’minlaydi. O’qitishning interfaol usullari, tushuntirish, ko’rsatmali va vositalardan foydalanish kabi an’anaviy usullardan uning samaradorligi yuqori bo’lib, u talabalarni shaxs sifatida shakllanishi, xususiy qobilyatlarini o

37 ko’zi bila nazar solg’aylar va har qaysisi o’z fahmu idroklariga ko’ra bahra olg’aylar...". Bunda shu asarni har kim turlicha, ya’ni o’z fahmi idroki darajasidagina tushunishi, o’zlashtirishi, foyda ola bilishi va amalda qo’llay bilishi ko’rsatib o’tilgan bo’lib, bundan biz interfaol ta’lim usullarining an’anaviy usullardan asosiy farqlari to’g’risida yuqorida aytgan xulosalarimizni yanada qisqa qilib, o’quvchilarning fahmu idroklarini o’stirishdan iborat, deb ifodalashimiz mumkin. Bunda ta’kidlash lozimki, interfaol ta’lim usullari O’zbekistonda qadim zamonlardan beri ta’lim-tarbiya jarayonida muallim bilan talabalar hamda talabalar bilan talabalar o’rtasidagi muloqotlarda muhokama, munozara, muzokara, mushohada, tahlil, mashvarat, mushoira, mutolaa kabi shakllarda qo’llab kelingan

38 bo’yicha ayrim tajribalarni o’rganish asosida bu mashg’ulotlarning sifat va samaradorligini oshirishga ta’sir etuvchi ayrim omillarni ko’rsatishimiz mumkin. Ularni shartli ravishda tashkiliy-pedagogik, ilmiy–metodik hamda o’qituvchiga, o’quvchilarga, ta’lim vositalariga bog’liq omillar deb atash mumkin. Ular o’z mohiyatiga ko’ra ijobiy yoki salbiy ta’sir ko’rsatishini nazarda tutishimiz lozim. Interfaol mashg’ulot turlari ko’p bo’lib, ularni dars mavzusining xususiyatlari hamda ko’zda tutilgan maqsadlarga muvofiq tanlanadi va tegishlicha tayyorgarlik ko’riladi. Interfaol mashg’ulotda ishtirok etish uchun o’quvchilarning tayyorliklariga o’ziga xos talablar qo’yiladi, bular mashg’ulotda faol ishtirok etish uchun zarur bilimlarni o’zlashtirganlik, muloqotga tayyorlik, o’zaro hamkorlikda is

39 urinish o’quvchilarning faolligini pasaytirib, ularda ijodiy fikrlash malakasini shakllanishiga to’sqinlik qila boshlagan edi. Shuning uchun ham ta’lim jarayoniga o’quvchini o’qitadigan emas, balki uni o’qishga, bilim olishga o’rgatadigan interfaol dars usullari ni qo’llashga urinish kuchaydi. Biroq ta’lim amaliyotidagi barcha muammolarni interfaol dars usuli yordamida hal qilishga urinish, ularni muvaffaqiyat keltiruvchi sehrli tayoqcha deb qarash hollari ham uchraydi 23 . Fikrimizcha, bu xato nuqtai – nazar bo’lib, birinchidan interfaol o’yin usullarining ta’limda zaruriy o’rinni topa olishga putur yetkazadi, ularning ijobiy jihatlarini xiralashtiradi, ikkinchidan, an’anaviy texnologoyaning yillar davomida sayqallanib ulgurgan samarali shakllarini chetga surib qo’yadi. Doimo muvaffaqi

40 Interfaollik asosida o’tgan darsni tashkil etish shunday kechadiki, bu jarayonda birortayam o’quvchi chetda qolmaydi, ya’ni ular ko’rgan, bilgan, o’ylagan fikrlarini ochiq – oydin bildirish imkoniyatiga ega bo’ladilar. O’quvchilar hamkorlikda ishlashda mavzu mazmunini bilish o’zlashtirishda o’zlarining shaxsiy hissasini qo’shish imkoniyatiga ega bo’ladilar. O’zaro bilimlar, g’oyalar, fikrlarni almashish jarayoni sodir bo’ladi. Bunday holatlar o’zaro samimiylikni ta’minlaydi, yangi bilimlarni olish, o’zlashtirishga havas oshadi, shu jarayonda bir – birlarini qo’llab – quvvatlash, o’zaro do’stona munosabatlar vujudga keladi. Buning tarbiyaviy ahamiyati katta. Xulosa qilib aytish mumkinki, interfaol ta’lim bir vaqtda bir nechta masalani hal etish imkoniyatini beradi. Bulardan asosiysi-o’qu

41 o’qitishni tashkil etishga yangicha yondashuvni taqozo etadi 24 . Masofadan o’qitishni hozirgi zamon modellarining asosida kommunikatsiya va tarmoq texnologiyalari yotadi. Ushbu texnologiyalar axborotdan foydalanuvchilarga keng qamrovli yo’l ochib berish bilan birga ularni muhofaza etish muammosini keltirib chiqaradi. Masofadan o’qitishda o’qituvchi bilan tinglovchining orasida to’gridan - to’gri muloqatning yo’qligi ham ba’zi muammolarni keltirib chiqaradi. Masalan, muammoli o’qitish jarayonini tashkil etishda ma’lum qiyinchiliklar paydo bo’ladi. Tinglovchini yetuk mutaxasis qilib tayyorlashda muammoli o’qitishni tashkil etish muloqotni telekonferensiya orqali amalga oshirish mumkin. Ammo, bu bilan muammoni hal etish uchun qo’shimcha o’quv materiallarini ishlab chiqish lozim bo’ladi. B

42 1) chet tilida og’zaki munosabatlar bo’yicha o’zlashtirilgan bilimlari va malakalaridan amaliyotda faol foydalanib, olgan til materiallaridan faqat o’zining nutqida emas, balki internet orqali tanishgan suhbatdoshi nutqini tushunishda ham foydalanishda o’rganish; 2) o’zlashtirgan nutqiy bilimlarini munosabatning o’zgaruvchan vaziyatlariga ko’chirish moslashuvchan ko’nikmasini shakllantirish; 3) norasmiy muloqat shaklida amalga oshiriladigan suhbatni uyushtirishga, so’zlashishni o’rganishga nisbatan kuchli, darhol yuzaga keladigan motivatsiyani va haqiqatga yaqin munosabat motivatsiyasini yaratish; 4) psixologik to’sqinlarni yengish, xususan, chet tilida so’zlashishdan va xatoga yo’l qo’yishdan cho’chish, to’sig’ini hamda ichki va tashqi tortinish hamda uyalish hissini yo’qotish; 5) ta’l

43 o’rgatish bilan belgilanadi. Bundan tashqari, kurs uzaytirilishi muloqat yozma shakllariga jiddiy e’tibor qaratish imkonini beradi. Yozma muloqat nutqiy faoliyatning o’qish va yozish (yozma nutq) kabi turlarini o’zlashtirishni ko’zda tutadi. Masofadan o’qitish kursida ta’lim maqsadlarini kengaytirish ilgari egallagan nutqiy malakalarini faollashtirishni, kommunikativ malakani yanada yuqori darajasini shakllantirish hamda foydalanuvchilarning Grammatik bilimlarini yanada chuqurroq tizimlashtirishni ko’zda tutadi. Masofaviy ta’limning samaradorligi tinglovchilarga xotiralarida ko’proq axborotni saqlab turish, o’zlarining xabardorliklarini kengaytirish, ishlarida yaxshiroq natijalarga erishish imkoniyatini beradigan omillardan biri interfaollik omilidir. Masofaviy ta’limda yuqorida aytilga

44 ahamiyatga ega. Ana shularni inobatga olgan holda shuni aytishimiz mumkinki. Interfaol metod chet tillarini masofaviy o’qitish jarayonida ko’plab ijobiy natijalarga olib keladi. Chet tillarini masofaviy o’qitish jarayonida interfaol metodlardan foydalanish o’quvchilarning ishtirokini faollashtiradi, ularni maksimal natijaga samaraga erishishga undaydi. Shuningdek , interfaollik, o’qituvchilarga kursga murakkabroq materiallarni kiritishga yordam beradi 25 . Interfaollikni ta’lim jarayonida o’quvchilar tanishishi kerak bo’lgan muhitni imitatsiya qilish bilan qo’shib olib borish mumkin. Masalan, agar kurs kompyuter dasturidan foydalanishni nazarda tutgan bo’lsa, ekrandagi tasvirlar, ushbu dasturni ishlashda tasvirlanishi kerak bo’lgan rasmlarga mos kelishi kerak. O’quvchilarga esa, o’rgani

45 tushunishga asoslanadi. Interfaol metodlarni o’quv jarayoniga joriy etishning tub maqsadi – dars qaysi shaklda bo’lmasin, qayerda o’qitilmasin darsda o’qituvchi bilan o’quvchining hamkorlikda ishlashini tashkil etishdir. O’qituvchi darsiga tegishli muommolarga o’quvchilarni jalb etish, ularning harakatini faollashtirish va natijada o’zlashtirishlarni ta’limlashi lozim. Masofaviy o’qitishda interfaol metod bugungi kun nuqtai – nazaridan eng lozim bo’lgan metodga aylanmoqda. Misol uchun men ma’lum mavzu yuzasidan o’z fikrimni bildiraman. Unga munosabat, boshqalarning fikri menga qiziq bunday vaziyatda aynan tarmoq orqali tarmoq orqali fikr almashish, nafaqat tanishlardan balki, internet orqali tanish yoki notanish bo’lgan boshqa foydalanuvchining fikrini bilish ham qiziq. Turli millat vak

46 Navbatdagi muammolardan biri bu – vaqt. Ta’lim olish vaqti sizning qo’lingizda bo’lmaydi. Maxsus tayinlangan vaqtlardagini siz ta’lim olish imkoniga ega bo’lasiz. Galdagi muammo bu – siz foydalanayotgan texnologiya bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Aytaylik texnikaning buzilib qolishi, yoki internet tezligining kam bo’lishi sizga noqulayliklar olib kelishi mumkin. Ta’lim tizimida interfaol usulni qo’llaganda o’qituvchi o’quvchini faol ishtirok etishga chorlaydi. Ba’zi hollarda o’quvchining kamgapligi yoki uyatchanligi, o’z fikrini ochiq ifoda etishda tortinchoqligi ta’lim sifatiga salbiy ta’sir etishi mumkin. Bu hol albatta ta’lim samaradorligini tushurishga xizmat qilishi mumkin. Aynan ana shunday holatlarga duch kelmaslik va bunday holatlarni bartaraf etish maqsadida aynan masofaviy ta’l

47 kirishish, fikr bildirish, fikr almashinish ko’nikmalari shakllanadi. Har bir o’quvchining o’zi mustaqil fikr yurita olishga, ishlanishga, mushohada qilishga olib keladi. Interfaol usulda o’tilgan darslarda o’quvchi faqat ta’lim mazmunini o’zlashtiribgina qolmay, balki o’zining tanqidiy va mantiqiy fikrlashini ham rivojlantiradi. Albatta interfaol darslarni tashkil etishning ham o’ziga yarasha kamchiliklari mavjud. Bular, o’quv – biluv jarayoni ko’plab vaqt sarflashni talab qiladi. Interfaol mashg’ulotlarida barcha o’quvchilarni keraklicha nazorat etib borishning imkoniyati bo’lavermaydi. Juda murakkab materiallar o’rganilayotganda o’quvchilar muammoni to’laqonli, aniq yecha olmaydilar, bunday sharoitlarda o’qituvchining ro’li past bo’lishi hollari kuzatiladi. Guruhlarda o’quv jarayoni

48 Xulosa Masofaviy ta’lim – iborasi bugungi kunda ko’pchilikka ma’lum. Masofaviy ta’lim respublikamizda ta’lim tizimiga yangi kirib kelayotgan usul bo’lib, hozirgi kunda bu jarayonga jiddiy e’tibor berib kelinmoqda. Barcha oliy o’quv yurtlarida kompyuter sinflari tashkil etilgan bo’lib, ularning ko’p qismi internet global tarmog’iga ulanish asosida faoliyat ko’rsatmoqda. Masofaviy o‘qitishning quyidagi afzalliklari mavjud: 1.O‘qitishning ijodiy muhiti. Mavjud ko‘pgina uslublar asosida o‘qituvchi (pedagog) ilm beradi, o‘quvchi- talabalar esa faqat berilgan materialni o‘qiydilar. Taklif qilinayotgan masofaviy o‘qitish asosida esa o‘quvchi-talabalarning o‘zlari kompyuter axborotlar bankidan kerak bo‘lgan ma’lumotlarni qidirib topadi va o‘zlarining tajribalarini boshqalar bilan yaxshi muloqot

49 ta’minlanishidadir. Ta’lim berish va boshqarish uslubiyotiga asoslangan holda o‘qituvchi (pedagog) auditoriyada o‘qitish shartlaridan holi bo‘lishi kerak. Bugungi kunda yuqori kasbiy malakaning asosiy talablaridan biri chet tillarini mukammal bilish bo’lib qoldi. Xalqaro muloqot tillar o’rtasida yetakchi o’rinni egallab kelayotgan ingliz tilini o’rganishga alohida e’tibor berilayotgani bejiz emas. O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida ingliz tili o’qitish, o’rgatish ilmiy yondashuv asosida, davr talablarida javob bera oladigan yangi axborot – kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalar joriy etilishi asosida yangi sifat darajasiga ko’tarilib bormoqda. Chet tillarini o’rganish hozirgi davr talabi ekan, o’sib kelayotgan yosh avlodga til o’rganishning yangi uslublarini, “ Kadrlar tayyorl

50 o’quv – biluv jarayoni o’zaro suhbat tariqasida, dialog shaklida (kompyuter aloqasi) yoki o’quvchining o’zaro muloqatiga asosan kechadi. Interfaollik – o’zaro faollik, harakat, ta’sirchanlik, u o’quvchi va o’qituvchi muloqatida sodir bo’ladi. Interfaol usulning bosh maqsadi o’quv jarayoni uchun eng qulay vaziyat yaratish orqali o’quvchining faol, erkin fikr yuritishiga muhit yaratishdir. U o’zini intelektual salohiyatini, imkoniyatlarini namoyon etadi va o’quv sifati va samaradorligini oshiradi. Interfaollik asosida otgan darsni tashkil etish shunday kechadiki, bu jarayonda birorta ham o’quvchi chetd qolmaydi, ya’ni ular ko’rgan, bilgan, o’ylagan fikrlarini ochiq – oydin bildirish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Masofaviy ta’lim tizimi bilan ikki yoqlama muloqot, talabalarning o’zaro muloq

51 tashkil etishning ham o’ziga yarasha kamchiliklari mavjud. Bular, o’quv – biluv jarayoni ko’plab vaqt sarflashni talab qiladi. Interfaol mashg’ulotlarida barcha o’quvchilarni keraklicha nazorat etib borishning imkoniyati bo’lavermaydi. Juda murakkab materiallar o’rganilayotganda o’quvchilar muammoni to’laqonli, aniq yecha olmaydilar, bunday sharoitlarda o’qituvchining ro’li past bo’lishi hollari kuzatiladi. Guruhlarda o’quv jarayoni kechayotgan kuchsiz o’quvchilarning ishtiroki tufayli kuchli o’quvchilar ham past ball yoki baho olish hollari kuzatiladi. Masofaviy ta’limda, shuningdek, chet tillarini masofaviy o’qitishda interfaol usullardan foydalanish ijobiy natijalarni ta’minlovchi muhim omillardan sanaladi. Ta’lim jarayonida interfaol usullardan foydalanish o’quvchilarga dars jarayon

52 Summary The majority of distance learning today takes place using the Internet, now readily accessible for the vast majority of students whether in their own homes or at facilities such as local libraries. These electronic means are used to distribute the learning material, keep students in touch with teachers, and provide access to communication between students. Of course, distance learning can use other technological formats as well including television, DVDs, teleconferencing, and printable material, but the immediacy and functionality of Web learning has made it a first choice for many distance learners. Online programs often take advantage of a number of emerging technologies to make keeping in touch and effectively communicating ideas easier and more efficient than ever befor

53 Distance learning is a new method of teaching in our country and nowadays it is being paid attention widely. In all universities and institutes computer rooms had been established and most of them are connected with internet. Today’s requirement is to know foreign languages perfectly. Thus, learning foreign languages is today’ requirement, we should create the new methods of teaching foreign languages for our younger generation according to our national program of preparing specialists. We can get great result by establishing distance education in Uzbekistan. At present it is necessary to use this type of teaching. Interactive method which is modern in the method of teaching foreign languages have already been made by scientists and it has been proved that this method of teaching is mor

54 this method encourage learners to get good result. Moreover, interactiveness helps teachers use more difficult tasks during teaching. On other hand, there are some problems of organizing the interactive lessons. These are, it takes a lot of time, it is impossible to control all learners during lessons. While learning difficult materials learners can not solve the problem exactly, in such situations we can see teachers being passive. While working in groups active learners could get bad marks because of working with passive learners in group. Using interactive methods in teaching foreign languages in distance education is one of the main factors of effectiveness. Also, it helps learners to share or to get information. They can do tasks together by exchanging ideas. Basing on the getting

55 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. Karimov I.A. O’zbekiston XXI- asrga intilmoqda. - T.: O’zbekiston. 2000. 2. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch. - T.: 2008. 3 .Karimov I.A. Barkamol avlod - O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq. 1998. 4. O‘zbekiston Respublikasining «Ta‘lim to‘g‘risida»gi Qonuni. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.: 1998. 5. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq, 1998. 6. Abduqodirov A.A. Ta’lim tizimida masofali o’qitish texnologiyasi. - Jamiyatning hozirgi zamon taraqqiyotida telekommunikatsiyalar va axborot texnologiyalarining roli va ahamiyati. Xalqaro ilmiy konferensiyasi materiallari(2005 –yil 27-29sentabr) – T.: 2005. 7. Abduqodirov A.A. Axboro

56 12. Farberman B.L. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar. – T.: Fan. 2000. 13. Farberman B.L., Musina R.T., Jumaboyeva F.A. Oliy o‘quv yurtlarida o‘qitishning zamonaviy usullari. – T.: 2002. 14. Hayitov A. Boymurodov N. Ta’limdagi noan’anaviy darslar va interfaol usullardan foydalanish. – T.: Yangi asr avlodi. 2006. 15. Ishmuhamedov R.J. Innovatsiya texnologiyalari yordamida ta’lim samaradorligini oshirish yo‘llari. – T.: TDPU. 2004. 16. Jalolov J. Chet tili o’qitish metodikasi. – T.: O’qituvchi. 1996. 17. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Qarshi: Nasaf, 2000. 18. Og‘ayev S. Yangi pedagogik texnologiya-hayotiy ehtiyoj. «Xalq ta’limi» jurnali.2001. 19. Roziqov O., Og’ayev S., Mahmudov M., Adizov B. Ta’lim texnologiyasi. – T.: 2005. 20. Ro’zimurodov O.N. Haydarov T. Masofadan o’qitis

57 25. O’zbek tilining izohli lug’ati. 2 – jild. – T.: 2011. 27. Xo‘jayev N.X., Xodiyev B.Yu., Baubekova G.D., Tilabova N.T. Yangi pedagogik texnologiyalar. O‘quv qo‘llanma. – T.: Fan. 2002. 28. Yo‘ldoshev J.G‘. Yangi pedagogik texnologiya: yo’nalishlari, muammolari, yechimlari. «Xalq ta’limi» jurnali.1999. 29. Ziyomuhammadov B., Abdullayeva Sh. Ilg‘or pedagogik texnologiya: Nazariya va amaliyot «Ma’naviyat asoslari» darsi asosida ishlangan uslubiy qo‘llanma. -T.: Abu Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti. 2001. 30. Choriyev A.Yangi pedagogik texnologiyalar. Maruzalar matni. – Qarshi. 2000.

58 F o y d a l a n i l g a n l u g ` a t l a r . 1. Isoqov.U, Raximov.M, Sobirov.B. Inglizcha – o’zbekcha -lug’at. – T.: Yangi asr avlodi. 2010. 2. Butayev.Sh. Irisqulov.A. inglizcha – o’zbekcha, o’zbekcha – inglizcha lug’at. – T.: Fan. 2009. 3. Oxford Advanced Learner`s Dictionary. A.S.Hornby. – Oxford University Press.2001.

59 Foydalanilgan internet saytlari 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Distance_learning 2. http://www.distance-learning –college – guide.com/index.html 3. http://www.google.uz – masofaviy ta’lim

Купить