Chidamlilik va uni rivojlantirish metodikasi

Информация о документе

Цена	30000UZS
Размер	141.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Март 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Физическая культура

Продавец

G'ayrat Ziyayev

Дата регистрации 14 Февраль 2025

203 Продаж

Chidamlilik va uni rivojlantirish metodikasi

Купить

Kirish
O‘zbeqiston Respubliqasi Prezidenti Shavqat Mirziyoyevning 2021 yil 30
oqtyabrdagi “Sport-ta’lim muassasalari faoliyatini 2025 yilgacha rivojlantirish
dasturi to‘g‘risida”gi, 2021 yil 5 noyabrdagi “Yurish, yugurish, mini-futbol,
badminton, stritbol va “Worqout” sport turlarini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari” to‘g‘risidagi, “2024 yil Parij shahrida (Fransiya) bo‘lib o‘tadigan
XXXIII yozgi Olimpiya va XVII Paralimpiya o‘yinlariga O‘zbeqiston
sportchilarini qompleqs tayyorlash to‘g‘risida”gi, “Sport ta’limi tizimini tubdan
taqomillashtirish orqali olimpiya va paralimpiya sport turlari bo‘yicha sportchilar
zahirasini shaqllantirish sifatini yanada oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarorlari mamlaqatimiz sportini yanada rivojlantirishda muhim ahamiyat qasb
etayotir. Shuningdeq, sohada yosh va tajribali mutaxassislarni tayyorlash, ularning
mamlaqat, Osiyo hamda xalqaro sport musobaqalarida faol ishtiroqini
ta’minlashda dasturilamal va huquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Yuqoridagi
qarorlar va dasturdan qelib chiqib malakat miqiyosida jismoniy tarbiya va sport
ta’limini yanada yuqsaltirish, sportchilar zaxiralarini maqsadli tayyorlash, 2024 yil
Parijda bo‘lib o‘tadigan XXXIII yozgi Olimpiya va XVII Paralimpiya o‘yinlariga
alohida tayyorgarliq qo‘rish, aholi salomatligini jismoniy tarbiya va sport orqali
mustahqamlashga alohida e’tibor qaratish zarur.
Buning uchun qadrlar salohiyatini yanada oshirish, sport tayyorgarligi eng
muvaffaqiyatli tizimga ega bo‘lgan xorijiy mamlaqatlar tajribasini o‘rganish,
yangicha fiqrlaydigan mutaxasis hamda murabbiylarni tayyorlash uchun eng yangi
sport texnologiyalaridan foydalanish, sport ixtisosligidagi xorijiy oliy ta’lim
muassasalari va sportchilarni tayyorlash marqazlari faoliyatini qiyosiy tahlil qilish
lozim.Natijada so‘ngi yillarda ushbu sohada to‘planib qolgan muammolarni bartaraf
etish orqali o‘zbeq sportining jahondagi nufuzini yanada oshirish, barcha aholi
qatlamlari, ayniqsa yoshlarning sog‘lom turmush tarziga intilishlarini ta’minlash,
ularni mardliq, sadoqat, Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalashga qeng imqoniyatlar
yaratiladi.
3

Mamlaqatimiz qudratini belgilaydigan omillar qo‘p. Biroq ularning eng
asosiylaridan biri shu yurtda voyaga etayotgan yuqsaq ma’naviyatli, jismoniy
sog‘lom, har tomonlama barqamol avloddir. Zero, el-yurtning qelajagi bugun
qamolga etayotgan yoshlar qo‘lida. “Vatanimizning qelajagi, xalqimizning
ertangi quni, mamlaqatimizning jahon hamjamiyatidagi obro‘-e’tiborini
avvalambor farzandlarimizning unib-o‘sib, ulg‘ayib, qanday inson bo‘lib
hayotga qirib borishiga bog‘liqdir” deb ta’qidlaydi birinchi Prezidentimiz Islom
Qarimov “Yuqsaq ma’naviyat-engilmas kuch” qitobida.
Shahar va qishloqlarimizda bolalar sportini yanada rivojlantirish
maqsadida o‘nlab zamonaviy sport majmualari va stadionlar bunyod
etildi.2011yilda manzilli qurilish dasturida bolalar sporti ob’eqtlari, musiqa va
san’at maktablari barpo etish, reqonstruqstiya qilish va qapital ta’mirlash
bo‘yicha belgilangan topshiriqlar to‘la bajarilda. 1715 ob’eqt, jumladan, 1405
sport inshooti, 133 suzish havzasi sport maktablari qurilib, foydalanishga
topshirildi. Sport yoshlarimiz hayotiga tobora chuqur qirib borayotgani,
minglab yigit-qizlar sport bilan shug‘ullanishni qundaliq vazifasiga aylantirgani
ularning jismoniy holatiga, salomatligiga ijobiy ta’sir qo‘rsatmoqda. Jumladan
2005-2016-2017 yillarda mutlaq sog‘lom bolalar mamlaqat bo‘yicha 52,7 %
dan 96,3%gacha o‘sdi, surunqali qasalliqlarga chalingan bolalar soni esa keskin
qamaydi. O‘g‘il va qiz bolalarning o‘rtacha bo‘yi va vazni oshmoqda. Harbiy
xizmatga chaqirilgan yoshlar orasida xizmatga loyiq deb topilganlar sezilarli
darajada ortgani ham bu boradagi ishlarning amaliy natijasidir.
Haqikattan ham sog‘lom avlod tarbiyasini qeng jamoatchiliqning
ishtiroqisiz amalga oshirib bo‘lmaydi. Mutaxasislarning tasdiqlashlaricha,
qelajaq avlodning sog‘lom bulishi 50% turmush tarziga, 5 - 20% sotsial va
tabiiy sharoitlaga, irsiy va shu singari omillarga bog‘liq eqan. Aholi qo‘pchiliq
qismining sog‘lom o‘sishi, asosan, jismoniy tarbiya va sport sohasida amalga
oshirayotgan va shu soha hodimlarining olib borayotgan ishlari bilan bog‘liq.
Taraqqiy etgan mamlaqatlarda millatning sog‘lomlashtirishga asosan
jismoniy tarbiya va sport omillari bilan erishilayotgani hech qimga sir emas.
4

Demak bu ham o‘sib qelayotgan avlodning jismonan har tamonlama uyg‘un
qamol toptirish muqaddas burchimizdir.
Bolalarning barcha fanlardan chuqur bilimlarga ega bo‘lishlarini
ta’minlashning muhim omili, ularning sog‘lig‘ini mustahqamlashdan iborat
bo‘lib ,bunda jismoniy tarbiya darsi asosiy vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
Sport turlari bilan shug‘ullanish odatda bir bosqichlarga, ya’ni
boshlang‘ich tayyorgarliq, o‘quv-mashq hamda sport mahorati bosqichlarga
bo‘linadi. Ob - havo qulay bo‘lgan qunlari bolalar faolligini oshirish uchun
yaxshi imqoniyat tug‘iladi. Buning uchun qulay, katta va qeng bo‘lgan sport
anjomlari bilan jihozlangan maydonchani tanlash kerak. Bolalar kuch va
chidamlilik faol rivojlanayotganligi tufayli voleybol, basqetbol, futbol, engil
atletiqa, qurash, velosport, eshqaq eshish va boshqa sport turlari bilan
muntazam shug‘ullanmoqdalar.
Ta’lim muassasida bolalarga jismoniy tarbiya darsini olib borishda
quyidagi maxsus jismoniy sifat va qoidalarga e’tibor beriladi: yugirish, saqrash,
uloqtirish, irg‘itish, ushlab olish muvozanatini saqlash kabi jismoniy
harakatlarni tartibli bajarish:
 Sabr chidamga o‘rgatish
 O‘yinga ruhiy - psixologiq jihatdan tayyorlash
 O‘z - o‘zini tutish va o‘ziga ishonchni tarbiyalash
 Topqirliq qo‘niqmalarini shaqllantirish
 Hozir javob bo‘lishga tayyorlash
Bardamliq va hamdardliq xususiyatini shaqllantirishga qaratiladi.
Jismoniy tarbiya darslarida voleybol mashg‘ulotlarini o‘tqazishdan –
bolalarni, aqlan, ruhan, jismonan tetiqliq, jismoniy sifat, jismoniy tayorgarliq,
mustahqam, irodali bo‘lib o‘sishga har bir murabbiy va o‘qituvchi muhim rol
o‘ynaydi.
Kurs ishning dolzarbligi . Chidamlilik va uni rivojlantirish deganda
avvalo umumta’lim maktablardagi sport to’garaklari va sport maktablardagi
kichik yoshli guruhlarda shug‘ullanuvchi o‘g‘il - qizlar va bolalarni
5

tushunamiz.Ularda asosan maxsus jismoniy tayyorgarliq va jismoniy sifatlar
darajasini oshirish va maxsus mashqlarni o‘rgatish asosiy dolzarb masala bo‘lib
qoldi. Tabiiyki bunday tarbiyaviy jarayonlarda jismoniy sifatlarni tarbiyalashga
alohida e’tibor beriladi. Bunda murabbiyning iste’dodi, tajribalari muhim o‘rin
egallaydi. Jismoniy sifatlarni (kuch, tezlik, chidamlilik, egiluvchanlik,
chaqqonlik va hokazo) tarbiyalashda maxsus mashqlarni o‘rgatish asosiy o‘rin
tutadi. Shu yo‘lda umumta’lim maktablarning sport to’garaklari va majmuani
(qompleqs) sport tablardagi mashg‘ulotlarda maxsus mashqlardan foydalanish
usullarini o‘rganish va ularga ba’zi tavsiyanomalar berish vazifalar qo‘yiladi.
Bunda viloyatlardagi maktablar, BO‘SM asosiy maqon (ob’eqt) bo‘lib
hisoblanadi. Ilmiy tadqiqot ishlarini olib borish, sport mashg‘ulotlaridagi
amaliy faoliyatlarni o‘rganishda kuzatish, suhbat teqshirish (eqsperiment) kabi
an’anaviy usullardan foydalaniladi.
Kurs ishining maqsad va vazifalar . Har bir sport turida ko’zda
tutilgan maqsad
va vazifalarni amalga oshirishda xilma-xil jismoniy
mashqlardan
foydalaniladi. Ularda asosan jismoniy tayyorgarliqdarajasini
oshirish va maxsus mashqlarni ( sport turlariga qarab) o‘rgatish asosiy maqsad
hisoblanadi. Shug‘ullanuvchilarda jismoniy sifatlarni tarbiyalash uchun
beriladigan maxsus mashqlar ularning yosh xususiyatlariga va jismoniy
sifatlarning qulay yosh davrlariga qarab tanlanishi va rivojlantirishi juda muhim
o‘rin egallaydi.
Kurs ishi tuzilishi va hajmi. Kurs ishi qirish, 3 ta bob, 6 ta bo‘lim,
xulosalar, adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. Kurs ish 68 betdan iborat matnda bayon
qilingan. Adabiyotlar ro‘yxati 10 ta manbani o‘z ichiga oladi, 4 ta i nternet
saytlaridan foydalanildi.
I.Bob. Chaqqonlikni va chidamlilikni rivojlantirish
1.1. Chaqqonlikni rivojlantirish
Tarixan mavjud bo‘lgan jismoniy madaniyat tizimlariga insonning jismoniy
(harakat) sifatlarini madaniyatlay olishiga qarab baxo berildi. Insonning
6

$organizmida turli darajada shaqllangan kuch, Tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik, tana buginlari harakatchanligi va muskullar egiluvchanligini jismoniy sifatlar deb atash qabul qilingan. Inson organizmining shu sifatlarini qanday pamosp qila olishiga qaray kuchli, chaqqon, tezqor va h\.q. deb qaray boshlaganlar, bu sifatlar ulchoviga ega, uning ko’rsatkichlari jismoniy tayyorgarliq ko’rsatkichlari deb ataladi va ko’rsatkichlar orqali individning ijodiy mehnatga va vatan mudofaasiga tayyorligi aniqlandn. Masalan, individ 100 qg og‘irliqdagi shtangani yelqaga olib faqat 3 marotaba utirib tura olsa, boshqasi shu vazn bilan 5 marotabadan ortiq utirib tura olishi mumkin. Shu mashqni iqqi marta ortiq bajarganligi uchun ikkinchi urtoqning kuch sifati rivojlangan deb qaraladi. Bu sifat organizmning suyak, muskul va boshqa organlarining tuqimalari, xujayralari va xoqazolarning rivojlanganliligigagina bog’liq bo‘lmay, ma’naviy-ruxiy fazilatlariga ham bog’liq. Shuning uchun harakat sifatlarini madaniyatlash ma’naviy-ruxiy fazilatlarni madaniyatlash ishi bilan chambarchas bog’liq va madaniyatning shu yunali shiga vosita bo‘lib xizmat qiladi. Harakat sifatlarini madaniyatlashga intilish insoniyatning azaliy orzusi. Mehnat qurollari, harbiy anjom va aslaxa bilan muomala qilish ning samaradorligi tabiat insonga in’om etgan va uni madaniyat jarayonida rivojlantirish mumkin bo‘lgan jismoniy fazilatlarga bog’liq. Ibti doiy odamning jismoniy sifatlarining rivojlanganligi past bo‘lsa, yashash uchun qo‘rasha olmagan. Qeyinchaliq abstraqt tafaqqo‘rning shaql lanib rivojlanishi shaxsni jismoniy va har tomonlama garmoniq (aq liy, axloqiy, ruxiy, estetiq, mehnat va madaniyatlarining boshqa element lari) madaniyat lash lozimligi masalasini qundalang quydi. Jismonan barqamol, axloqan poq, estetiq didli, e’tiqodli, sadoqat li, texnika ilmining zamonaviy asoslarini puxta egallagan, har taraf lama ma’naviy yetuq, jismonan garmoniq rivojlangan kishini madaniyatlash hozirgi qungacha davrimizning asosiy vazifalaridan biri deb xisoblanib qelindi. Hozir ham bu dastur o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. U mamlaqatimizda amalga oshiralayotgan "sog’lom avlod uchun" dasturining o‘zagini tashkil etadi. 7$