Chor Rossiyasining Turkistonni bosib olishiga qarshi xalq harakatlari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	394.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	История

Chor Rossiyasining Turkistonni bosib olishiga qarshi xalq harakatlari

Купить

Chor rossiya si ning turkistonni bosib olishiga qarshi xalq harakatlari Reja: 1. Chor Rossiyasining O’rta Osiyoni bosib olishi va uning mustamlakachilik mohiyati. 2. Turkiston xalqlarining chorizm zulmiga qarshi ozodlik kurashlari. 1916 yil qozg'oloni.3. Turkistondagi ma'naviy hayot. Jadidchilik harakati va uning mazmun, mohiyati. www.arxiv.uz

Turkistonning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi to’rt bosqichda ro’y berdi. I bosqich- 1847-1864-yillar bo’lib, bu davrda chorizm armiyasi 1847-yili Sirdaryoning quyi oqimini bosib oldi. 1853 yilda Qo’qon xonligining Oqmasjid qal'asi bosib olindi va uning o’rnida Pero’vsk istehkomi qurildi. 1864 yilda chor qo’shinilari Pishpek va To’qmoqni bosib oldi. II bosqich- 1865 yildan boshlanib, 1868 yilga qadar davom etadi. 1865 yilda Toshkent., 1866 yilda Xojand, O’ratepa, Jizzax, 1968 yilda Samarqand va Kattaqo’rg'on shaharlari bosib olindi. III bosqich-1873 yili fevralidan to 1879 yit avgust oyigacha davom etadi. 1873 yili Xiva, 1876 yil Namangan bosib olindi. Biroq Go’ktepa qal'asini qamal qilayotganida chor qo’shinilari mag'lubiyatga uchradi. IV bosqich-1880 yil oxiri

Rus mustamlakachvligming Turkistondagi asosiy tayanch ma'muriy va majbur qiluvchi tashkiloti politsiya idorasi bo’lib, u katta vakolatlarga ega edi. Mustamlakachilik ma'muriyatining muhim huquqiy bog'ini sud organlari hisoblangan. Sudlar ikki xil ko’rinishga ega bo’lib, ular sudlar va xalq sudlari deb atalgan. Ularning birinchisi sof mustamlakachilik shaklida bo’lsa, xalq sudlari shariat asosida ish yurituvchi qo’zilik idorasi edi. Rossiya imperiyasining 1886 yilgi «Nizom»i o’lkaga rus aholisini ko’chirib keltirish yo’li bilan o’lkani ruslashtirish harakatini qonunan mustahkamlab, unga siyosiy tus berdi. Ko’chib keluvchi har bir oilaga 10 tanobdan kam bo’lmagan er ajratish belgilandi. Imperiyaning qora tuproqli markaziy hududlaridan er taqchilligidan qutulish siyosati oqibatida

15 yil davomida (1875-1890) Turkistonga 1300 oila ko’chib kelib joylashib, 19 ta rus qishlog'i tashkil topdi. Ayniqsa, 1891-1892-yillarda Rossiyada ocharchilik boshlanganda Turkistonga ko’chib keluvchilar nihoyatda ko’payib ketdi. Ana shu ikki yil davomida 25 ta yangi rus qishlog'i paydo bo’lib, rus dehqonlari soni ikki baravarga ko’paydi. Ko’chirib keltirilgan rus dehqonlari katta imtiyozlarga ega bo’ldilar, ulardan ma'lum muddatgacha soliq olinmadi. Turkiston aholisining 5 foizini tashkil etuvchi rus mustamlakachilari qo’liga hosildor erlarning 60 foizi berib qo’yilgan edi. Turkistonni paxta xom ashyosi etishtiradigan bazaga aylantirish Rossiya agrar siyosatining bosh maqsadi deb belgilandi. Rossiya Turkistonni qisqa muddatda o’z sanoati uchun xom ashyo manbaiga aylantirdi. 1

Rossiya imperiyasi Turkiston xalqini ma'naviy-madaniy jihatdan tutqunlikka solish, uzoqqa mo’ljallangan manfaatiga bo’ysundirish siyosatini yuritdi. Uning mohiyati, mazmuni mahalliy xalqni uning milliy, tarixiy ildizlaridan uzib tashlash, xalqning ma'naviy, madaniy, tarixiy merosini yo’q qilish, ruslashtirishdan iborat edi. 1884-yilda Toshkentda dastlabki «rus-tuzem maktabi» ochildi. Sunday maktablarda rus va ozbek muallimlari dars mashg'ulotlarini o’tadigan bo’ldi. Maqsad o’zbek yoshlariga rus tilini o’rgatish va rus turmush tarzini singdirish edi. Bu maktablarning ochilishi ham aslida o’lkada ruslashtirish siyosatini amalga oshirishning muhim belgilardan edi. Chor mustamlakachilari o’lkaning er osti va er usti boyliklarini ko’proq o’zlashtirish maqsadida Turkistonning tabiiy

1892 yilning yozida Turkiston markazi Toshkentda rus mustamlakachilarini talvasaga solgan va tarixga «Vabo isyoni» yoki «Toshotar voqeasi» sifatida kirgan qo’zg'olon bo’ldi. lyun oyida Toshkentda vabo tarqaldi. Shahar ma'muriyati shoshilinch choralar ko’rdi. Vabo kasali bilan o’lganlarni shahar ichkarisidagi 12 ta qabristonga ko’mish man etildi, shahar tashqarisida 4 ta yangi qabriston ochiladi, deb e'lon qilindi. Shahardan chiqish va kirish nazorat ostiga olindi. Shaharda vabo kasaliga chalinganlar yo’q qilinar ekan, degan mish-mishlar tarqaldi. Mustamlaka ma'muriyati tibbiyot nuqtai nazardan tog'ri bo’lgan bu tadbirlar haqida aholi o’rtasida tushuntirish ishlari olib bormadi, musulmonchilik odatlari, marosim, qonun-qoidalarini hisobga olmadi. Va'da qilingan 4 ta y

Qurollangan soldatlar etib kelgach, xalq ayamay o’qqa tutildi. Natijada ko’p kishi halok bo’ldi va yaralandi. Qo’lga olingan 60 kishi turli muddatlarga qamoq jazosi va surgunga hukm qilindi. Mustamlakachilarning zo’ravonligi xalqning ozodlik harakatini to’xtatib qololmadi. Turkistonda ko’tarilgan ozodlik harakatining yana biri 1898 yilgi Andijon qo’zg'olonidir. Qozg'olonga Andijon yaqinidagi Mingtepa qishlog'ida yashovchi Muhammad Ali Eshon boshchilik qildi. Qo’zg'olonchilar Andijondagi mustamlakachilarning harbiy gornizoniga bostirib kiradi va kazarmaning piramidalarida 30 ga yaqin turli miltiqni o’lja qilib olib, birinchi qatordagi soldatlar ustiga tashlanishadi. Ularga ichkaridagi soldatlar qarshilik ko’rsatadilar. Chorak soat davom etgan o’tishmadan so’ng qozg'olonc

Urushlar tarixda hech qachon yaxshilik va xayrli ishlarga olib kelmagan. U doimo o’z orqasidan xarobalik, vayronalik, ochlik va qashshoqlikni olib kelgan. O’lka mehnatkashlarining ahvoli 1914 yil Rossiyaning birinchi jahon urushiga kirishi bilan yanada og'irlashib ketdi. Ulkada g'alla etishtirish kamayib, urush tufayli o’z vaqtida etkazib kelinmagan. G'alla tanqisligi natijasida mahalliy aholi orasida ocharchilik boshlandi. Birinchi jahon urushi Rossiya imperiyasini tobora holdan toydirmoqda edi. O’n minglab askarlar jangda qurbon bo’ldilar. Vaziyat armiya ehtiyojlari uchun salmoqli miqdorda kuch ajratishni zudlik bilan talab qildi. Natijada Rossiya imperatori Nikolay II 1916-yil 25-iyunda Turkiston, Sibir va Kavkazdagi 19 yoshdan 43 yoshgacha bo’lgan erkaklarni front orqasidag

11 iyulda Toshkentda hunarmandlar, ishchilar, shahar kambag'allari va shahar atrofidagi dehqonlar Beshyog'ochdagi politsiya boshqarmasi tomon yo’l oldilar. Namoy ishchilar «bolalarimizni bergandan kora o’zimiz olganimiz yaxshiroq, podshoh Slib ketsin» deya maydonni larzaga keltirib qichqirdilar. Mahalliy aholi faollaridan Yo’lchi Ibrohimov (ko’nchi), G'ulom Kamolov (g'isht teruvchi), ishchi ayol Zuhrabibi Musaeva va boshqalar xalqni podshoh hukumatiga qarshi qat'iy kurash boshlashga da'vat etdilar. «Ur politsiyachilarni» degan qichqiriqlar bilan boshqarmaga hujum qildilar. Tez orada jazo qo’shinii etib keldi. Natijada ular 5 kishini otib o’ldirishdi, 15 kishi yarador bo’ldi. Noroziliklar Farg'ona vodiysida tobora kuchaya boshladi. G'alayonlar Qo’qon shahri,

Turkiston general-gubernatori Jizzax qo’zg'olonini bostirish uchun polkovnik Ivanov boshchiligida oltita to’pi bor 13 ta rota askar, 300 kishilik kazak otryadi va 3 rota sapyorlarni safarbar etdi. Jazo I otryadi qo’zg'olonni shafqatsizlarcha bostirdi. Omon qolgan Jizzax aholisi jazirama cho’lga haydaldi. Jizzax ishi boyicha 1000 dan ortiq kishi hibsga olindi, 151 kishi sud qilinib, turli muddatlarga qamaldi. 1916 yilgi qo’zg'olon butun Turkistonga yoyildi, dehqonlar va kambag'allar qo’zg'olonni harakatga keltiruvchi asosiy kuch bo’ldi. Qo’zg'olon bostirilgan bolsa-da, mustamlakachilar ham anchagina kuchlaridan ajraldilar. Shuning uchun ham, A.F Kerenskiy «Urush frontlariga yangi bir front-Turkiston fronti qoshildi»,-deb vaziyatga jiddiy baho bergan edi. 1916 yil qo’

Sharq bilan G'arbni taqqoslab, xususan Rossiya tasarrufiga olingan musulmonlaming jahon taraqqiyotidan uzilib qolayotganini qrim-tatar farzandi Ismoil Gaspirali birinchi bo’lib angladi. U turkiy xalqlardagi jaholatni yo’q qilish, ma'naviyat-ma'rifat orqali taraqqiy topgan mamlakatlar darajasiga ko’tarilish harakatini boshlab berdi. Ismoil Gaspirali maorifni isloh qilish, maktablarda dunyoviy fanlarni o’qitish masalasim ko’tardi. U 1884 yilda Qrimdagi Bog'chasaroy shahrida jadid maktabiga asos soldi. "Jadid" arabcha so’z bo’lib, "yangi" degan ma'noni bildiradi. Ismoilbek g'oyalarini qabul qilgan yangilik tarafdorlari "jadidlar", uning g'oyalari esa jadidchilik nomini oldi. Ismoilbek Gaspirali darslik yaratdi, o’zining "Tarjimon" (1

Aholini tarbiyalash va o’z mafkurasini belgilashda Jadidlar tarix va o’z milliy qadriyatlarini ishlab chiqish masalalariga katta e'tibor berishgan. Jadidlarning xalqaro aloqalari keng qamrovli bo’lgan. Ular Rossiya, Turkiya, Misr va boshqa mamlakatlardagi Jadidchilik oqimlari dasturlaridan xabardor bo’lganlar. Shu bilan birga, Jadidlar milliy teatrga asos soldilar. Munavvar qori rahnamoligida 1913 yilda musulmon drama san'ati havaskorlari jamiyati-«Turon» truppasi tuzildi. 1914-yil 27-fevralda Toshkentdagi «Kolizey» teatr binosida O’zbek milliy teatrining 1-rasmiy ochilish marosimi bo’ldi. O’sha kuni sahnada M.Behbudiyning «Padarkush» pesasi namoyish etildi. Milliy teatr san’ati odamlarga millatda mavjud bo’lgan qusurlar va ijobiy tomonlarning tushuntiruvchi oyna bo’lib xizmat qild

Jadidlar boy tarixiy merosida milliy g'oya va milliy mafkura alohida o’rin tutadi. Jadidchilik faqat madaniy hodisa bo’lib qolmasdan, u, avvalo, siyosiy hodisa ham edi. Milliy taraqqiyparvarlar o’z faoliyatida davlat va uning qurilishidan tortib, jamiyat va uning ma'naviy hayotigacha bo’lgan barcha masalalarni qamrab olishgandi. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkistonda maydonga kelgan Jadidchilik madaniy-ma'rifiy, milliy, ijtimoiy-siyosiy harakat edi. U o’sib mustamlakachilarga qarshi ko’tarilgan milliy-ozodlik harakatining mafkurasiga aylandi. Xulosa qilib aytganda, XIX asrdagi parokandalik, uch xonlikdagi o’zaro notinchlik va mahalliychilik yurtimizni jahongir davlatlar iskanjasiga soldi. Bosqinchilar uchun qulay zamin yaratdi. Natijada XIX asrning ikkinchi yarmida Ross

Купить