Daryo transporti - Физическая культура - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	362.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Физическая культура

Daryo transporti

Купить

DARYO TRANSPORTI
Reja
1.Dengiz va daryo transportining xalq
xo’jaligidagi ahamiyat
2.Jahon dengiz va daryo transporti
3.Dengiz va daryo portlari

•
Suv transportida yuk tashish juda mashhur xizmat turidir, chunki suv transporti uzoq
vaqtdan beri o'zini ishonchli va barqaror tashuvchi sifatida ko'rsatdi. Bugungi kunda
Rossiyada ham, butun dunyoda yuk kemalari parki juda katta va o'sishda davom etmoqda .
•
Barcha suv transportidan uchta katta toifadagi kemalar ajralib turadi: daryo, dengiz,
aralash tipli (daryo va dengiz bir vaqtning o'zida).
•
Daryo kemalari ichki suv yo'llarida - ko'llar, daryolar va boshqa suv havzalarida ishlaydi.
•
Dengiz hududlarida suzishga qodir bo'lgan barcha kemalar dengiz kemalari deb ataladi.
•
Aralash turdagi kemalar suv yo'llariga nisbatan universaldir.
•
Daryo transporti. Ichki suv yo’llari transporti kemalar qatnaydigan daryolar, kanallar, va
ichki suv havzalaridan foydalanadi va u ushbu ob’ektlarning tabiiy xususiyatlariga ko’p
darajada bog’liqdir.
•
Masalan, Amazonka, Panama, Missisipi, Ob’, Enisey, YAnszi, Kongo daryolari dunyoning eng
qudratli temir yo’l magistrallariga nisbatan ham ancha katta o’tkazish qobiliyatiga ega.
Lekin bu imkoniyatlardan foydalanish umumiy iqtosodiy rivojlanish darajasiga bog’liq.
•
SHu sababdan dunyoda suv transporga yuk oboroti bo’yicha AQSH, Rossiya, GFR,
Niderlandiya, Belgiya, shuningdek, Xitoy ajralib turadi. Ba’zi mamlakatlarda sun’iy suv
yo’llari va ko’l kemachiligi rivojlangan.

Umuman, ichki suv transporti ayrim mamlakatlarning
ichki ehtiyojlariga xizmat qiladi, lekin u xalqaro yuk
tashishda ham ishtirok etadi.
Ayrim mamlakatlarda, ayniqsa, rivojlanayotgan
mamlakatlarda, masalan, Amazonka, Panama, Kongo
kabi buyuk daryolar imkoniyatlaridan foydalanish juda
past darajada.
Dunyo suv yo’llarining umumiy uzunligi 550 ming km
bo’lib, unda asosiy o’rinni MDH (123 ming km), Xitoy
(110), AQSH (41), Braziliya (31), keyingi o’rinlarni
Venesuela, Hindiston, Pokiston, Bangladesh, Zoir,
Fransiya, GFR, Nigeriya, Finlyandiya egallaydi.
Lekin ichki suv transportining rivojlanish darajasini
yuk oboroti hajmi va ushbu transport turining
umumiy transport yuk oborotidagi salmog’i belgilab
beradi. YUk oboroti bo’yicha o’rinlar kuyidagi tartibda
taqsimlanadi: AQSH, Xitoy, Rossiya, Kanada,
Niderlandiya, Fransiya, Belgiya.
Ko’rinib turibdiki, bu ro’yxat undan oldin berilgan
ro’yxatdan farq qilib, uning tarkibida iqtisodiy
rivojlangan mamlakatlar bor, holos. Boshqa
ko’rsatkich - ichki suv transportining umumiy
transport yuk oborotidagi salmog’i bo’yicha
ko’rsatgichlar juda yuqori (52%).

Bu ko’rsatgichlar GFRda 25, Belgiyada 17,
AQSHda 10, Rossiyada 5,5 foizni tashkil
etadi. SHu bilan bir qatorda bu transport
turi amaliy jihatdan rivojlanmagan
(Yaponiya, Mongoliya, Kuba, O’rta Osiyo
mamlakatlari) yoki kam rivojlangan (Buyuk
Britaniya, Italiya).
Ichki suv trinsportining rivojlanishiga ichki
suv yo’llarining ahvoli va flotining katta-
kichikligi katta ta’sir ko’rsatadi.
Masalan, AQSHdagi 41 ming km suv
yo’lidan 31 ming km kanallar va
shlyuzlangan daryo uchastkalariga to’g’ri
keladi. Bu mamlakat 20 mln. t. dan ko’proq
tonnajga ega bo’lgan dunyodagi eng katta
daryo va ko’l flotiga ega. MDH, Xitoy, GFR,
Fransiyada ham katta kanallar va suv
yo’llari barpo etilgan.

•
Dunyoda xalqaro daryolar yoki xalqaro daryo havzalari (XDH) soni 2140 ta bo’lib, ular
eng yirik daryolarning yarmini tashkil etadi. Masalan, Reyn, Amazonka, Zambezi
havzalarida 7 mamlakat, Nil, Kongo, Niger havzalarida 9 mamlakat, Dunay havzasida
esa 12 mamlakat joylashgan.
•
Dunyoning daryo havzalari maydoni 1 mln. kv. km dan ortiq bo’lgan 13 ta eng yirik
daryodan faqatgina 4 tasi - Volga, Lena, YAnszi, Makkenzi bir mamlakat hududida
joylashgan, holos.
•
Tajribalar shundan dalolat beradiki, iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda daryolarning
xalqaro xarakteri bo’lish o’rniga, ma’lum darajada uni rag’batlantirgan. Lekin bular
rivojlanagan mamlakatlarga taaluqdi emas.
•
Yevropada Reyn, Dunay, Oder, Elba eng yirik daryo arteriyalari hisoblanadi. AQSHda
asosiy daryo transporti yuklari Missisipi - Buyuk ko’llar tizimida tashiladi.
•
Amerikaning Buyuk ko’llar tizimi va Avliyo Lavrentiy daryosining chuqur suv yo’lidan
dengiz kemalari ham foydalanadi.
•
Ichki suv transportida kemalar quvvati va yuk ko’tarish imkoniyatini ko’paytirish,
shatakka olish usullarini takomillashtirish, suvosti qanotli kemalarni keng qo’llashini
rivojlantirishning muhim yo’nalishlaridir.

Oʻrta Osiyoda qadimdan Amudaryo va Sirdaryoda
qayiqlardan transport turi sifatida foydalanilgan.
18-asrda Rossiyaning boshqa mamlakatlar bilan savdo
munosabatlari Oʻrta Osiyoda daryo transportining
rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi
Jahon bozorida rus xom ashyosi (yogʻoch, don, kanop,
momiq) va Rossiya orqali oʻtadigan sharq tovarlari
(choy, ipak, paxta va boshqalar) ga talab ortdi. 1847
yilga kelib Orol dengizining shim. qirgʻogʻi va quyi
Sirdaryoni egallagan Rossiya ruslarning tayanch
punktlarini qoʻriqlash va yangi hududlarni oʻrganishga
moʻljallangan Orol harbiy flotiliyasini tuzdi.
Amudaryoda bugʻ bilan yuradigan kemalarning
uzluksiz qatnovi 1873 yildan yoʻlga qoʻyildi (shu
yilning aprelda Orol dengizidan Nukus shahrigacha
birinchi kema yurdi).
1877-yilda daryoning Chor-joʻygacha boʻlgan qismi
ham oʻrganildi, suv yoʻli uzaytirildi.
1887-yilga kelibRossiyaning Oʻrta Osiyodagi siyosiy va
iqtisodiy mavqeini mustahkamlash maqsadida
Amudaryo harbiy flotshshyasi tashkil etildi (Amudaryo
harbiy flotiliyasini tashkil etish toʻgʻrisidagi qaror 1893
yilda tasdiklangan).

•
1913 yilda flotiliyada 8 paroxod, 14 barja boʻlib, ular garnizonlarga xizmat koʻrsatish,
Toʻrtkoʻldan Termizgacha boʻlgan masofaga doimiy pochta, yoʻlovchi va yuk tashishni
yoʻlga qoʻyishga moʻljallangan edi. 1923 yilda Amudaryo harbiy flotiliyasi
natsionalizatsiya qilindi va "Oʻrta Osiyo paroxodchiligi" aksiyadorlik jamiyatiga
aylantirildi.
•
Kema va qayiqlar qatnaydigan suv yoʻllarining umumiy uz. 887 km edi. Oʻsha davrda
Oʻrta Osiyo suv yoʻllarida umumiy yuk ortish quvvati 7 ming t boʻlgan 20 kema va 50
barja, umumiy yuk ortish quvvati 24 ming t boʻlgan 1500 qayiqbor edi. 1923 yilda
boshqaruv idorasi Toshkentda joylashgan Oʻrta Osiyo paroxodchilik boshqarmasi
tuzildi (1934 yilda boshqarma Chorjoʻyga koʻchirildi, 1956 yildan Oʻrta Osiyo
paroxodchiligi sobiq Ittifoq Dengiz floti vazirligi ixtiyoriga oʻtkazildi).
•
1930 yilda Toshkentda dengiz texnikumi ochildi (1939 yilda Chorjoʻyga koʻchirilgan).
•
Xorazm vohasi, Qoraqalpogʻiston, Tojikiston, Turkmaniston daryo transporti 50-
yillarning 2-yarmigacha bu xududlarning iqtisodiy rivo-jida muhim oʻrin tutdi. 1950 yil
Termizda daryo porti ochildi, 1952 yilda Xoʻjaylida kema taʼmirlash zdi qurildi.
•
Amudaryo sohillarida yangi Sharlavuq, Toʻrtkoʻl, Beruniy, Qoratov, Xoʻjayli bandargoh
(pristan)lari foydalanishga topshirildi.

•
1980 yilga kelib Oʻzbekistonda suv yoʻllarining umumiy uz. 2800 km ga yetdi.
•
Amudaryoda Panj (Tojikiston) bandargo-qidan Moʻynoqqa qadar paroxodlar qat-novi amalga
oshirildi.
•
Daryo suvining kamayishi va Orol dengizining qurib borishi natijasida suv yoʻllari keskin
qisqardi, ammo shunga qaramay 1980 yil Daryo transportida 1420 ming t yuk tashildi.
•
1991 yilda Oʻrta Osiyo respublikalari mustaqillikka erishganlaridan keyin Oʻrta Osiyo
paroxodchiligi boshqarmasi mulki Turkmaniston, Oʻzbekiston, Tojikiston oʻrtasida taqsimlandi.
•
1994 yil 11 mayda Oʻzbekistan Respublikasida joylashgan daryo floti boʻlinmalarini boshqarish
tartibi qayta tashkil etildi. Oʻrta Osiyo paroxodchiligining Oʻzbekistondagi mulki va boʻlinmalari
negizida "Termiz daryo porti", "Xorazm daryo floti", "Qoraqalpogʻiston daryo floti" ishlab
chiqarish birlashmalari tashkil etildi (1995). 2001 yil iyun oyidan Oʻzbekistan avtomobil va
daryo transporti agentligi (1998)ning Kemachilik registri va kemachilik inspeksiyasi boʻlimi
flotning texnik holati va suv yoʻllarining holatini nazorat qilish ishlarini olib boradi.
•
Respublikada Termiz daryo porti, Sharlavuq, Toʻrtkoʻl, Beruniy, bratov, Xoʻjayli bandargoxlari,
Amudaryo orqali Toʻrtkoʻl - Xonqa, Chalish - Beruniy suzma koʻpriklari, Xoʻjayli kema taʼmirlash
zdi bor (2001). Termiz daryo porti yiliga 2 mln. t dan ortiq yukni qabul qilish - joʻnatish
quvvatiga ega, Afgʻonistonning Hayraton bandargohi orqali eksport-import yuklarini yetkazib
berish xalqaro ahamiyatga molik.

Daryo transporti

Купить

Похожие документы
Jahon transporti geografiyasi
Markaziy osiyo davlatlari transport tizimidagi asosiy muammolar
Misr turizm geografiyasi
Burchaklarni o‘lchash Transportir
Avstraliya transporti