Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 2.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 30 Март 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

Delphi XE5 muhitida android operatsion tizimi uchun dasturlar ishlab chiqish

Купить
Delphi XE5 muhitida android operatsion tizimi
uchun dasturlar ishlab chiqish
REJA 
KIRISH 
ASOSIY QISM 
I BOB Android operatsion tizimi  
1.1 Android OT tarixi 
1.2 Android OTning hayotimizda tutgan o’rni 
1.3 Android   OT   uchun   dasturiy   ta’minotlarni   ishlab   chiqish   imkonini
beruvchi dasturlash vositalari: Eclipse, Intellij IDEA, Delphi XE 5 
1.4 Android OTning afzalliklari 
II BOB Delphi XE5 muhiti. Uning yangi imkoniyatlari  
2.1 Delphi XE5ning kelib chiqishi 
2.2 Delphi XE5 muhiti   
2.3 Delphi XE5 muhitining yangi imkoniyatlari  
III BOB Delphi XE5 muhitida Android operatsion tizimi uchun 
dasturlar ishlab chiqish 
3.1 Android  OTga dastur tuzish uchun zarur dasturiy vositalar “Android 
Development Tools”  
3.2 Dasturni sinovdan o’tkazuvchi qurilmalar 
3.3 Tayyor dasturni qurilmaga o’rnatish va ishga tushirish  
IV BOB Android OT uchun amaliy dasturlar ishlab chiqish namunalari
4.1 An’anaviy Hello World! dasturi 
4.2 Player dasturi 
4.3 Android   operatsion   tizimi   o’rnatilgan   qurilmaning   texnik
imkoniyatlaridan foydalanish.  Yoritgich (Fonar) dasturi 
Hayot faoliyati 
1  
  KIRISH 
. 
MASALANING QO’YILISHI VA DOLZARBLIGI 
Bugungi   kunda   ham   zamonaviy   fan-texnika   yutuqlaridan   noto’g’ri
maqsadlarda   foydalanishga   bo’lgan   urinishlar   tobora   ko’payib   bormoqda.
Mana   shunday   texnologiyalardan   biri   —   bu   uyali   aloqadir.     Bu   vosita   bugun
hayotimizning   ajralmas   bir   qismiga   aylanib   ulgurgan.   U   masofalar   kesimida
biz yashayotgan    olamni    shunchalar    kichraytirib   qo’ydiki,   bugungi    kunda
yer   sharining   narigi    burchagi    bu   chekkasi    bilan   soniyalar    ichida   aloqa
bog’lay oladi.  Shu  o’rinda  biz  qo’l  telefonining  kundalik  ijtimoiy  foydali
tomonlari haqida  to’xtalib  o’tirmaymiz,  bu  haqida  shundoq  ham  yetarlicha
ma’lumot   tarqatilgan.     Ayniqsa,   bu   uyali   aloqa   vositalari   reklamasida   deyarli
har kuni to’xtovsiz targ’ib qilinmoqda.  
Shunday   qilib,   qo’l   telefoni,   aytish   mumkinki,   «uchinchi»   ekranga   aylanib
ulgurdi. Agar «katta ekran» deb ataladigan kinoteatr ekranlarini shartli ravishda
«birinchi     yo’nalishdagi     ekran»     desak,     «zangori     ekranni»,    ya’ni     uydagi
televizorlarni     «ikkinchi     yo’nalishdagi     ekran»     deyish     mumkin.     Shu
ma’noda,   qo’l   telefoni   bugun   «uchinchi»   yo’nalishdagi   ekranni   hosil   qildi.
«Katta   ekran»   va   «zangori   ekran»   faoliyati   huquqiy   yo’l   bilan   tartibga
solinadi,   ular   orqali   namoyish   etiladigan   ko’rsatuvlar   badiiy,   axloqiy,
tarbiyaviy   va   estetik     jihatdan     tegishli     tarzda     nazorat     qilinadi,     davlat
tomonidan     turli   mafkuraviy   tahdidlardan   himoyalanadi.   Shuningdek,   biror
mamlakatda   zamonaviy   texnologiyalarning   mavjudligi   hali     unda     axborot
jamiyatining     yuzaga     kelishi     uchun     yetarli     emas.     Buning   uchun     aholi
axborot   olish   borasida   keng   va   teng   imkoniyatga   ega   bo’lishi, jamiyatda
yuksak axboriy madaniyat shakllanmog’i zarur.  
2  
  Yuzaki     qaraganda,     Tofflerning     insoniyat     jamiyatini     uch     davrga
tasniflashiga odamlarning tirikchilik tarzi va yashash holati asos bo’lgan, degan
xulosaga     kelish     mumkin.     Lekin     "uch     to’lqin"     nazariyasi     mohiyatan
teranroq   tahlil     etilsa,     davrlar     taqsimotida     insonlarning     tafakkur     tarzidagi
evrilishlar birlamchi   o’rin   tutgani   ayon   bo’ladi.   Agrar davrda inson asosan
o’zlashtirma   mehnat   bilan   kun   ko’rdi   -   tabiatdagi   mavjud   ne'matlardan   "bor
boricha"   qabilida   foydalandi.     Sanoat     inqiloblari     bosqichida     esa     uning
tafakkur     tarzi     keskin   o’zgardi:     qo’l     mehnatidan     xalos     bo’lgan     insoniyat
texnika  yordamida bunyodkorlik  va  yaratuvchanlik  davriga  qadam  qo’ydi.
Toffler   "uchinchi   to’lqin"   deya   nomlagan   axborot   jamiyatida   esa
izlanuvchanlik,   tashabbuskorlik   va   yangilikka   intilish   hayot   mazmuniga
aylandi. Agar  industrial davrda odamlar  uzog’ini  yaqin, og’irini  yengil qilgan
texnologiya   asosiy   qadriyat   hisoblangan   bo’lsa,   axborot   jamiyatida   u   o’rnini
bilimlarga bo’shatib berdi.  
Delphi   XE5   muhitida   Android   operatsion   tizimi   uchun   dasturlar   ishlab
chiqish   mavzusidan   hamda   yurtboshimizning   yurtimizdagi   jamiyat   hayotini
yanada yaxshilashga qaratilgan qarorlaridan kelib chiqqan holda Android OTga
dasturlar   tuzish,   uni   o’rganib   chiqish   va   tuzilishi   bilan   tanishish   kabi
masalalarni  hal  etishni   o’z  oldimizga  maqsad  qilib  qo’yamiz.  Bu  nima  uchun
kerak?   Hozirda,   Android   operatsion   tizimi   tobora   keng   tarqalib   borayotgan
operatsion   tizimlar   qatoriga   kiradi.   Shuningdek,   ushbu   operatsion   tizimning
mobil   qurilmalar   uchun   ham   mo’ljallanganligi,   shu   operatsion   tizim   uchun
tuzilgan dasturlarga bo’lgan ehtiyojni oshiradi. Chunki, zamon qulaylik tomon
shiddat   bilan   ilgarilab   bormoqda.   Mobil   qurilmalar   esa,   ixchamligi   jihatidan
doimo   bizga   hamroh.   Doimo   yonida   bo’lgan   qurilmada   u   uchun   zarur
dasturlarning mavjud hamda yetarli bo’lishi hozirgi zamon ishbilarmonlarining
talabidir.   Bu   har   bir   sohaga   chuqur   kirib   borgan   operatsion   sistema   hamda
uning natijasi bo’lmish dasturga bo’lgan ehiyoj demakdir. Qolaversa, Android
operatsion   tizimi   mutlaqo   bepul   hamda   ochiq   kodli   operatsion   tizimdir.   Bu   u
3  
  uchun   istagan   dasurchi   o’z   dasturini   tuza   olishi   hamda   Play   marketga
joylashtirishi mumkinligini anglatadi. Shuningdek, Delphi XE5 muhiti dasturni
dasturchi   o’zi   mukamml   bilgan   dasurlash   tilida   tuzish   imkonjiyatini   beradi.
Shunday   ekan,   nega   endi   biz   va   biz   kabi   yosh   dasturchilar   bu   sohaga   befarq
bo’lishimiz   kerak.   Butun   dunyo   katta   qiziqish   bilan   kutib   olayotgan   soha
hamda   u   uchun   tuzilgan   dasturlarga   bo’lgan   ehtiyojning   misli   ko’rilmagan
darajada yuqori ekanligi ushbu mavzuning dolzarbligini keltirib chiqaradi. 
Ushbu masalalarini hal qilishda quyidagi  tadqiqot uslublari dan foydalanildi:  
– tadqiqot   mavzusiga   oid   texnologik,   psixologik,   estetik   adabiyotlarni
o’rganish;  
– boshqa   tildagi   veb   saytlardagi   ma’lumotlarni   tahlil   qilish,   ular
foydalangan usullarni amaliyotda tatbiq etib ko’rish; 
– internet   forumlari,   o’zbek   forumlaridagi   Android   operatsion   tizimi
bo’yicha fikrlarni o’rganish; 
– Android operatsion tizimi uchun kichik dasturlarni tayyorlash.  
MAQSAD VA VAZIFALAR 
  Odamzod     pul     va     moddiy     boyliklar     hamma     narsaning   kaliti     bo’lgan
davrlarni     boshdan     o’tkazdi,     qurol     kuchi,     zo’ravonlik     bilan   hokimiyat
egallangan   davrlarni   ko’rdi.   Mana,   endi   axborot   barcha   ne'matlardan   ustun
bo’lgan   zamon   keldi.     Bunday   jamiyatda   kishilar   o’rtasidagi   munosabatlarda
axborot   omili   yetakchilik   qiladi.   "Kimki   haqiqiy   axborotga   ega   bo’lsa,     u
dunyoga     hukmronlik     qiladi"     degan     mashhur     naql   ham   birmuncha   amaliy
ahamiyat kasb  etadi.  
Jamiyat   hayotining   barcha   jabhalarida   axborot   hal   qiluvchi   kuch   vazifasini
o’taydi. 
Ta’bir joiz bo’lsa, jamiyat axborot bilan nafas oladi, axborot bilan oziqlanadi. 
4  
  Tezlik   bilan   rivojlanib   va   keng   tarqalib   borayotgan   kompyuter   axborot
texnologiyalari   davrida   hayotimizni   qo’l   telefonlari,   cho’ntak   kompyuterlari,
kompyuterlarsiz tasavvur qilishimiz juda ham qiyin.  
Biz   bilamizki   hozirgi   davrda   boshqa   texnika   vositalari   qatorida   qo’l
telefonlari   ham   takomillashib,   murakkablashib,   mukammallashib   boryapti.
Bunda   foydalanuvchilar   soni   esa   kundan   kunga   jadallik   bilan   oshib   boryapti.
Yosh   boladan   tortib   keksa   kishilargacha   qo’l   telefon   xizmatlaridan
foydalanishmoqda. 
Hozirda   kompyuterlar   bilan   raqobatlasha   oladigan   darajada   qo’l   telefonlari
kuchayib ketdi. Ularda ham o’zining maxsus operatsion tizimi, tezkor xotirasi,
protsessori   mavjud   bo’lib,   foydalanuvchining   doimiy   yordamchisiga   aylanib
qoldi. Bularga misol qilib Blackberry, Apple iPhone, Samsung, HTC, ZTE, LG
kabi   yirik   kompaniyalar   ishlab   chiqarayotgan   smartfonlar   va   planshetlarni
keltirishimiz   mumkin.   Ulardagi   operatsion   tizimlar   ham   sun’iy   intellektga
qarab   takomillashib   bormoqda.   Shu   jumladan,   yaqin   yillarda   o’z   faoliyatini
boshlagan va hozirgi kunda smartfon bozorining 75 % ini egallashga ulgurgan
Android   operatsion   tizimi   yuqori   ko’rsatkichlarni   namoyish   qilmoqda.   Ya’ni,
ushbu   OTdan   aholining   50-60   foizi   foydalanadi.   Operatsion   tizim
foydalanuvchilari   qanchalik   ko’payib   borsa,   unda   ishlaydigan   dasturlarga
bo’ladigan ehtiyoj ham shunchalik kattalashadi. 
Demak, Android uchun mo’ljallangan dasturlarni tuzish ko’proq talab etiladi.
Biz   ham   shuni   inobatga   olib,   hozirgi   kunda   ko’pchilik   uchun   qo’l   keladigan
dasturlarni qulay usulda yaratish usul va vositalarini o’rganib chiqishga harakat
qilamiz.   Xususan,   “Native   Language”   ya’ni   har   kimning   o’zi   puxta   bilgan
dasturlash   tilida   boshqa   operatsion   tizimlar   uchun   ham   dastur   tuza   olish
imkoniyatiga ega bo’lgan Delphi  XE5 muhiti bilan ishlashni  batafsil  o’rganib
chiqishga harakat qilamiz. Bu ishimizning asosiy maqsadi hisoblanadi. Ushbu
maqsaddan kelib chiqqan holda quyidagi vazifalar belgilandi: 
5  
  – Android operatsion tizimi haqida to’liqroq ma’lumotlarni qidirib topish,
ularni o’rganish, tahlil qilish; 
– Android   operatsion   tizimiga   moslashgan   gadjetlar   (planshetlar,
telefonlar,   pleyerlar   va   h.k.)   ni   o’rganish,   yirik   kompaniyalar   mahsulotlarini
tahlil qilish; 
– Android   operatsion   tizimida   ishlaydigan   dasturiy   ta’minotlarning
imkoniyatlarini o’rganish; 
– Delphi XE5 muhitining imkoniyatlarini o’rganish, tahlil qilish va undan
foydalanish 
– Google korporatsiyasining Play Market loyihasi haqida ma’lumotga ega 
bo’lish; 
– Delphi   XE5   muhitida   Android   operatsion   tizimi   uchun   dasturlar   ishlab
chiqishini o’rganish; 
 
 
6  
  ASOSIY QISM I BOB Android operatsion tizimi 
1.1   Android OT tarixi 
Android   (yunoncha   so’z   bo’lib,   ikki   bo’g’inli   -   «erkak»   va   «o’xshash»)   —
odamsifat   robot   ma’nosini   anglatadi.   Balki   shuning   uchun   ham   Android
operatsion tizimining ramziy belgisida robot tasvirlangandir.  
Android   operatsion   tizimining   yaratilish   tarixi   2002-yillardan   boshlangan.
Mana     shu     davrda     Google     korporatsiyasi     dasturchilari     Andy   Rubinning
dasturiy   ishlanmalari     to’plami     bilan     qiziqib     qoladilar.     Dastlab   mobil
qurilmalar uchun yangi operatsion tizimni yaratish loyihasi bilan Android Inc.
kompaniyasi   maxfiy   tarzda   shug’ullangan.   Ushbu   kompaniyani   keyinchalik
Google sotib oladi. 
Android   —   Linux   yadrosida   yaratilgan   portativ   (tizimli)   operatsion   tizim
bo lib,   kommunikatorlar,   planshetli   kompyuterlar,   elekron   kitoblar,   raqamliʻ
pleyerlar,   qo l   soatlari,   netbuklar   va   smartbuklarda   ishlatiladi.   Keyinchalik	
ʻ
Google    Open     Handset     Alliance     (OHA)   ni     tashkil     qildi,     u   hozirda    ham
platformani   qo’llabquvvatlash   va   yanada   rivojlantirish   bilan shug’ullanadi.
Android   Native   Development   Kit,   C   va   boshqa   tillarda   yozilgan   ilovalarni
yaratadi. 2012-yilning uchinchi choragida sotilgan  smartfonlarning  75  foizida
Android operatsion tizimi o’rnatilgan. 1991-yil Linus Torvalds boshlab bergan
erkin va ochiq kodli operatsion sistemalar 2007   yilga kelib   telefonlarni   ham
egallay   boshladi.   Aslida     bu   qanday   boshlangan     edi?   2005-yil     iyul     oyida
Google kompaniyasi  telefonlarga dastur ishlab  berish  bilan shug‘ullanadigan
Android  Inc. nomli  kichik kompaniyani 130 mln. dollorga sotib oladi va o’zi
bu   operatsion   tizimni   chiqarishni   davom   ettiradi.   Ushbu     Android     Inc.
kompaniyasining asoschilaridan biri  Andy  Rubin  bugungi  kunda Googlening
mobil     aloqalari   bilan   shug‘ullanuvchi     bo‘limiga   rahbarlik     qiladi.     Andy
Rubin “Biznes   haftaligi” (Business    Week) gazetasiga    bergan   intervyusida:
“Egasini     yaxshi   tushunadigan   telefonlar     yaratish     uchun     katta   ehtiyoj
mavjud”     deb   ta’kidlab o’tgan   edi. Buni   qarangki,   haqiqatdan   ham 2007-
7  
  yilga     kelib     Google   butun   dunyoni     hayratga     solishga   muvoffaq     bo‘ladi,
ya’ni  xuddi shu  yili  u Symbian,  Windows  mobile,  iPhone  sistemalari  bilan
raqobatlasha   oladigan yangi mobil   sistemaga   asos   soldi.   Siz “Xo‘sh   nima
qilibdi,     telefon   operatsion   sistemalari     (OS)     yana   bittaga     ko‘payibdida!”
deyishingiz     mumkin.   Haqiqatdan   ham     bittaga     ko‘paydi-yu,     ammo   ulardan
butunlay     farq     qilar     edi.   Bu   farq     unig     asosida     Linux       Kernel     2.6     dan
foydalanilganida edi.   Endi Linux nafaqat kompyuter yoki notebuklarda, balki
telefonlarda  ham  mavjud.   Shu  tariqa  2007-yil noyabrda Google  tomonidan
tashkil  etilgan Open  Handset  Alliance (OHA) ommaga Google Androidning 
Software Developing Kit(SDK)ni taqdim etdi.  OHAga birinchilardan   bo‘lib
HTC,     LG,   Samsung,     T-mobile     kabi     kompaniyalar,     keyinroq     esa
protsessorlar     va     chiplar     bo‘yicha   ishlovchi   QUALCOMM     va     Texas
Instrumentslar    a’zo   bo‘lishdi.   Hozirda   OHAga   47   ta   dasturiy   va texnik
qismlar  bilan  ishlaydigan kompaniyalar  a’zo  bo‘lgan. 2008-yil  21-oktabrda
dasturchilarni   quvontiradigan   voqea     yuz     berdi,     ya’ni     OHA       Androidni
ochiq     kodli     deb   e’lon   qildi.     Android     OHA     GPLv2     va   Apache2.0
litsenziyalari  ostida 1.5 versiyasi butun ommaga taqdim etildi. 2007-yilning 5-
noyabrida   Google   Open   Handset   Alliance   (OHA)   tuzilganligini   e lon   qilib,ʼ
birinchi ochiq mobil Android tizimini namoyish etdi. 
2008-yilning   23-sentabrida   operatsion   tizimning   birinchi   versiyasini
namoyish   etdi.   Birinchi   versiya   chiqqanidan   so’ng   tizim   bir   necha   marta
yangilandi.   Bu   yangilashlar   tizimda   aniqlangan   xatolarni   tuzatib,   yangi
funksiyalar qo’shdi. 
2009-yilda platformaning  to’rtta  update(yangilash)lari  chiqdi. Shunday qilib,
fevralda turli xatoliklari tuzatilgan 1.1 versiyasi chiqdi. Aprel va sentabrda mos
ravishda   1.5   „Cupcake“     va   1.6   „Donut“   updatelari   chiqdi.   „Cupcake“
versiyasida   bir   qancha   o’zgartirishlar   kiritildi,   xususan,   virtual   klaviatura,
video   yozish   va   tomosha   qilish,   brauzer   va   boshqalar.   „Donut“da   birinchi
8  
  marta   CDMA   tizimlarini   qo’llash   paydo   bo’ldi.   2009-yilning   oktabrida   bir
nechta Google akkauntlarini, 
HTML5   tilidagi   brauzerni   qo’llaydigan   va   bir   nechta   yangiliklar   kiritilgan
Android 2.0 „Eclair“ operatsion tizimi chiqdi. „Eclair“ (2.1) versiyasida „tirik
rasmlar“ paydo bo’ldi va ekran blokirovkasinining ko’rinishi o’zgardi. 
2010-yilning   o’rtasida   Google   Android   2.2   „Froyo“   versiyasi   chiqdi.
2010yilning   oxirida   esa   Android   2.3   „Gingerbread“   namoyish   etildi.   Bu
updatelar   an anaviy   blokirovkani   raqamli   yoki   harf-raqamliga   o’zgartirdi,ʼ
„Kesish,   nusxa   ko’chirish“,   qayta   qo’yish   funksiyalarini   soddalashtirdi   va
hokazo. 
2011-yilning 22-fevralida Android 3.0 „Honeycomb“ namoyish etildi. Uning
asosiy yangiligi planshetga moslashtirilgani edi. 
2011-yilning   19-oktabrida   chiqqan   Android   4.0   „Ice   Cream   Sandwich“   —
birinchi   universal   tizim   (ham   planshetlarga,   ham   smartfonlarga
moslashtirilgan) chiqdi. 
2012-yilda   tizimning   yangi   versiyasi   —   „Jelly   Bean“   chiqdi.   U   iyunda   4.1
raqami   ostida   namoyish   etilib,   oktabr   oxirida   yangi   update   chiqqach   4.2ga
o’zgardi.   Android   ostida   ishlaydigan   birinchi   moslama   2008-yilning   23-
sentabrida   HTC   kompaniyasining   HTC   Dream   smartfoni   (T-Mobile   aloqa
operatori tomonidan T-Mobile G1 nomi ostida namoyish etilgan) bo’ldi. Tezda
boshqa   smartfon   ishlab   chiqaruvchilari   tomonidan   Android   OT   ostida
moslamalar   chiqarish   so’rovlari   paydo   bo’ldi.   Androidning   planshetlarga
moslashtirilgan   3versiyasi   (Honeycomb)   chiqqach   planshet   ishlab
chiqaruvchilariga ham Android yoqib qoldi. Google kompaniyasi ham boshqa
ishlab   chiqaruvchilar   bilan   hamkorlikda   o’zining   „Google   Nexus“
moslamalarini   Android   OT   ostida   chiqara   boshladi.   Aynan   shu   moslamalar
birinchi bo’lib yangi versiyalarda chiqadi. 
9  
  Smartfonlar   va   planshetlardan   tashqari   Android   OT   boshqa   moslamalarga
ham   o’rnatiladi.   Masalan,   2009-yilda   sotuvga   Androidda   ishlovchi   fotoramka
chiqdi.   2011-yilda   Blue   Sky   kompaniyasi   Android   OT   ostidagi   „aqlli“
I`mWatch   soatlarini   chiqardi.   2012-yil   avgustda   Nikon   dunyodagi   birinchi
Androidda   ishlovchi   fotokamerani   namoyish   etdi.   „Google   Nexus“   seriyasida
smartfon   va   planshetlardan   tashqari   Android   ostidagi   Nexus   Q   mediapleyeri
mavjud. 
2012-yil oktabrda Google boshqaruvchi direktori Larri Peyj Android ostidagi
moslamalar   soni   500   mln.dan   ortgani   va   har   kuni   1,3   mln.ga   ko’payayotgani
haqida xabar berdi. 
2008-yil   22-oktabrda   Google   Android   OT   dasturlarining   onlayn   do’koni   —
Android   Market   ochilishi   haqida   e lon   qildi.   Kelishuvga   ko’ra   yaratuvchilarʼ
foydaning   70  %ini,  operatorlar   esa   qolgan   30  %ni   olishadi.   2009-yil   fevralda
AQSH va Buyuk Britaniya yaratuvchilarida Android Marketdagi o’z dasturlari
uchun   pul   olish   imkoniyati   paydo   bo’ldi.   Sony   Ericsson   kompaniyasi
dasturlarning   onlayn   do’koni   Android   Marketda   shaxsiy   kanalini   ishga
tushirdi. U kanalda kompaniya tomonidan tavsiya etilgan dasturlar va o’yinlar
berilgan. 2011-yil dekabrda Android Market tuzilganidan beri 10 mlrd. dastur
ko’chirib olindi. 
2012-yil   martda   Google   kompaniyasi   „Kitoblar“,   „Android   Market“,
„Musiqa“   va   boshqa   servislarni   yagona   Google   Play   servisiga   birlashtirdi.
Google   Play   internet   do’koni   190   ta   davlatda   ishlaydi,   700   mingdan   ortiq
dasturga ega, ochilganidan beri 25 mlrd. ta dastur ko’chirib olingan. 
Android platformasi uchun maxsus Droid va Roboto shriftlari turkumi ishlab
chiqildi.   Android   OS   sining   1.5   versiyasidan   boshlab   har   bir   versiyasi   nomi
birorbir   shirinlikni   ifoda   etadi.   Versiyalar   tartibi   bo‘yicha   nomlar   birinchi
harflari   lotin   alfaviti   harflariga   mos:   1.5   Cupcake   («keks»),   1.6   Donut
(«ponchik»),   2.1   Eclair   («ekler»   yoki   «glazur»),   2.2   Froyo   («muzlatilgan
10  
  yogurt»   so‘zi   qisqartmasi),   2.3   Gingerbread   («imbir   pryanigi»),   3.0
Honeycomb   («asalari   uyasi»),   4.0   Ice   Cream   Sandwich   («musqaymoq
briketi»), 4.1 Jelly Bean («saqichli muz parchasi»), 5.0 Key Lime Pie («laymli
pirog»),   Lollipop   («muz   parchasi»),   Molasses   («melassa»)   va   Nougat
(«nuga»). 
Birinchi ikkitasi  mashhur  robotlar  nomlari bo‘lgan:  1.0 Astro («Astro Boy»)
va   1.1   Bender   («Futurama»),   ammo   ularni   mualliflik   huquqlari   sababli
shirinliklar nomiga almashtirdilar. 
2011-yil fevral oyi ma’lumotlari bo‘yicha Android operatsion tizimi iPhone 4
iOS ni ortda qoldirib, Buyuk Britaniyada eng ommaviy smartfonlar ro‘yxatida
yetakchilik   qildi.   Ekspertlarning   taxminlari   bo‘yicha,   bu   Android   operatsion
tizimining   mobil   operatsion   tizimlari   bozoridagi   global   yetakchilikka   birinchi
qadamidir. IDC oxirgi ma’lumotlariga qaraganda, hozirda «aqlli» qurilmalarni
sotishda   Androidning   ulushi   taxminan   75   foizni   tashkil   etadi,   eng   yaqin
raqobatchisi  — iOS — 2-o’rinda, taxminan 14 foiz bilan ancha ortda qolgan.
2008yildan Android bozordagi o’z ulushini muntazam oshirib keldi va iOSdan
o’zib ketdi hamda Symbianni siqib chiqardi. 
Agar   Androidning   rasmiy   saytida   kursorni   pastki   chap   burchakdagi   robotga
olib borilsa, u har xil harakatlar qilishni boshlaydi. Masalan, bosganda qo’lini
silkitadi. 
Android- shu yaqin yillarda OT sohasiga kirib kelgan va ko’p dasturchilarni,
shu operatsion tizim bilan pul topishga undagan “Yashil o’zga sayyoralik” dir.
Bu   dastur   juda   ko’p   smartphonelarni   boshqaruvchi   operatsion   tizim
hisoblanadi. 
Mobil   operatsion   tizimlar   (windows   mobile,   symbian)   orasida   eng
mashhurrog’i va keng qo’llaniladigani ham shu tizimdir. 
Android operatsion tizimining interfeysi juda qulay yaratilgan bo’lib, ish stoli
va   menyu   orqali   dasturlar   piktogrammalari   ro’yxatini   ko’rishimiz   mumkin.
Eng yuqorida Soat, Zaryad, Operator antennasi signali, GPS, 3G-4G va boshqa
11  
  ko’plab foydalanuvchiga eslatib turuvchi indikatorlar paneli joylashgan. Ushbu
panelni   yuqoridan   pastga   qarab   barmoq   bilan   harakatlantirganda   Panel   visual
ravishda to’liq ekranga tushadi va barcha eslatmalar to’liq ko’rsatiladi.  
Nufuzli   “Gartner”   tadqiqot   kompaniyasining   hisob-kitoblariga   ko‘ra,
2016yilga   kelib   Android   dunyodagi   eng   mashhur,   eng   ko’p   tarqalgan
operatsion   tizimga   aylanadi.   Tahlilchilarning   fikricha,   kelasi   to’rt   yil   ichida
odamlar orasida mobil qurilmalardan foydalanish judayam katta tezlikda oshib
boradi. Eslatib o’tamiz, bugungi kunda butun dunyo bo’ylab Android bazasida
ishlovchi   qurilmalarning   soni   608   millionga   teng   bo’lsa,   2016-yilga   kelib   bu
ko’rsatkich   2,3   milliard   donaga   yetadi.   Aksincha,   “Microsoft”
korporatsiyasining   “Windows”   operatsion   tizimi   bazasida   ishlovchi   gadjetlar
soni hozirgi kunda 1,5 milliard donadan iborat bo’lsa, oradan to’rt yil o‘tib bu
raqam 2,28 milliardga yetadi. Ana o’shanda Android bu borada “Windows”dan
o’zib   ketadi.   Ekspertlarning   ta’kidlashicha,   2016-yilga   kelib   odamlar   shaxsiy
kompyuterlarga qaraganda ko’proq smartfon, planshet kabi mobil qurilmalarni
ishlatadigan bo‘ladi. 
Hozirda   smartfonlar   va   planshetlar   bozorida   iOS   va   Android   asosidagi
qurilmalar   yetakchilik   qilyapti.   Yana   Windows   Phone   ham   bor,   hozirgi
vaziyatda   turli   usullarda   bozordan   oz   bo‘lsada   o’rin   egallashga   harakat
qilayotgan, Apple va 
Microsoftdan   farqli   ravishda,   to’liq   ekotizimga   ega   bo’lgan,   Googleda,
hozircha,   faqat   smartfon  va  planshetlar   uchun  operatsion  tizim  mavjud  xolos.
Chrome OS hisob emas — u faqat veb dasturlar uchun va veb applar hali-veri
nativ appllarning o’rnini bosa olmaydi. 
1.2   Android OTning hayotimizda tutgan o’rni 
Hozirgi   kunda   har   bir   kishi   o’z   mobil   telefoniga   ega   va   biz   telefonlarning
rusumlari     haqida     ko’p     eshitganmiz.   Telefonlarning     rusumlariga     qarab
tanlaymiz     va   narx   ham   shunga   bog’liq   deb   o’ylaymiz.     Mobil   telefonning
narxi bir  jihatdan   unda    ishlayotgan   operatsion    sistemaga   ham bog‘liqdir.
12  
  Telefonimizda   ishlayotgan   dasturiy   ta’minot   nafaqat   uning   narxiga,   balki
telefonning   boshqa     xususiyatlari     va   qulayliklarini     ham   belgilab   beradi.
Bugungi     kunda     mobil     tizimlar   sohasida     qo’llanilayotgan   asosiy   dasturiy
ta’minotlar  Symbian, Windows  Mobile,  iPhod systemasi, Android,  Web  OS
va yana  bir  ochiq  kodli  yosh sistema  Samsung Electronics ning  kechagina
yaratilgan  Bada sistemasi.  
Uznetning operatsion tizimlari umumiy davr bo’yicha. 
 
  Bugungi     kunda     juda   tez   ommalashayotgan,   mobil   qurilmalar   uchun
yaratilgan   ochiq   kodli   operatsion   sistema   –   Android   tizimidir.   Android
dasturiy     ta‘minotini   ishlab     chiqishda     Googlening   Java   biblatekalaridan,
mikroprotsessor    kodi   esa   ARM arxitekturasida   C dasturlash   tilida va   uni
mashina     kodiga     o‘girishda   GCC     kompilyatoridan   foydalniladi.   Android
grafikasi     va     animatsiya   uchun     ham     ochiq     kodli   bo‘lgan   OpenGL     ES
kutubxonalaridan, ma’lumotlarni   saqlash   va boshqarish uchun   SQL lightdan
13  
  foydalanilgan.     Sistema     MP3,     MP4,   MIDI,     OGG,     MPEG-4,   WAV,
formatidagi  audio  va  video fayllarni  hamda  
JPEG,     PNG,     GIF,   BMP   farmatli     suratlarni     qo‘llab   quvvatlaydi.
Androidning     1.5-   versiyasida   sizga     YouTubega   videolarni     yuklash     va
ekranda   animatsion     rejimda   ishlash   mumkin   edi.   2009-yili     15     sentabrda
taqdim qilingan  Android  
1.6     versiyasida   Google   dasturiy     vositalari   qo‘llanilgan     bo‘lib,     tezkor
qidirish   maqsadida     ekranning   yuqorisida       ―quick     search   box
joylashtirilgan.     Yozishga     erinadiganlar   uchun   esa   tovush   bilan   qidirish
texnologiyalari qo‘llanilgan. 2010yilning    Oktabrida    Android 2.0    ommaga
taqdim     qilindi.     Bu   versiya   telefonning     protsessor   tezligini     oshirib     telefon
protsessorining         samarali     ishlashini       ta’minladi.     Ishlab     chiqilgan   yangi
Androidda  kontakt  listda joylashgan shuning uchun endi  kontakt  nomi  bilan
birgalikda   uning   rasmini ham qo‘yishingiz   mumkin   va   siz   bu kontaktning
ustiga   bossangiz alohida qismdan   uni   joylashgan joyini   aniqlashda,   Gmail
orqali xat  yo‘llashda  va 
qo‘ng‘iroq   qilishda     foydalanishingiz   mumkin.       Androidda   Internetdan
foydalanish  uchun  aynan  shu sistema  uchun  yaratilgan WebKit brauzeridan
foydalaniladi,     endilikda   bu   brauzer   HTML5ni   ham   qo’llab   quvvatlaydi.
Google     sistemani     yaratishga   yaratdiyu     sistemani     asosan   o‘zining   dasturiy
vositalari  bilan  to’ldira  boshladi.  Masalan  Google Voice  tovush xizmatlari
uchun, Sky   Map   yulduzlar   xaritasi, Google   qidirish   xizmati, Google Maps
xaritalari va 
Gmail   kabilardir.     Android   foydalaniladigan   dasturiy   ta’minoti     Javada
yozilgan     bo’lib,     yaratatilgan   dasturni     mashina     kodiga   o’girish   uchun
standart     Java   Virtual     Machinedan     emas   Android     uchun     tuzilgan   Dilvak
Virtual Machinedan foydalaniladi.  
 
14  
  1.3   Android OT uchun dasturiy ta’minotlarni ishlab chiqish imkonini 
beruvchi dasturlash vositalari: Eclipse, Intellij IDEA, Delphi XE 5 
Hozirgi    kunda     Android   bozori     jadallik bilan   rivojlanib    bormoqda.   Har
oyda Android  bozoriga  chiqayotgan  dasturlar  soni  ikki  barobar  ko‘payishi,
hamda   juda   ko‘p   Android   uyali   aloqa   vositalari   va   planshetlarini   ishlab
chiqilishi   yaqin   orada   bu   rivojlanishni   to‘xtab   qolishidan   emas,   balki   aksidan
darak   beradi.   Bu   rivojlanishlar   orasida   kompyuter   texnologiyalariga
qiziquvchan,   yoxud   sohasi     shunga     yaqin     bo‘lgan     har     bir     foydalanuvchi
o‘zining  mobil  aloqa vositasiga  dastur  yozishga  qiziqib  ko‘rsa  kerak.   
Android   OT   uchun   mo’ljallangan   dasturlar   paketi   .apk   kengaytmali   fayl
ko’rinishida   bo’ladi.   Ular   o’rnatilganda   o’zining   kutubxonasiga   hamda
ilovasiga   ega   bo’ladi.   Google  Androidni   rivojlantirish   maqsadida   Linux,   Mac
OS   X   (10.4.8   yoki   undan   yuqori),   Windows   XP,   Windows   Vista   hamda
Windows   7   ostidagi   32   va   64-razryadli   mashinalar   uchun   mo’ljallangan
SDK(Software   Development   Kit)   paketini   bepul   yuklab   olishni   taklif   etadi.
Android uchun dasturlar tuzishni Java 
(Java 1.5 dan kam bo’lmagan) tilida ham amalga oshirilishi mumkin. Bunda 
Eclipse dasturlash muhiti tavsiya etiladi. Buning asosiy ikkita sababi mavjud. 
Birinchidan, Eclipse mutlaqo bepul hamda unda ishlashni o’rganib olish juda
oson.   Ikkinchidan,   ADTning   tarkibida   ham   aynan   Eclipsening   3.3-3.7
versiyalari   uchun   mo’ljallangan   maxsus   plagin   mavjud.   Dasturni     yozish
uchun  avvalambor  sizga  
Integrated   Development Environment (IDE) kerak bo‘ladi.   Hozirda Eclipse
IDE   keng  tarqalgan,  lekin  siz     Eclipse     dan    foydalana    olmagan    bo‘lsangiz,
NetBeans   dan   foydalanib ko‘rishingiz   mumkin.   Eclipse   IDE   ni   quyidagi
linkdan     sistemangizning   xususiyatlaridan     kelib     chiqqan     holda     tanlab
olishingiz  mumkin:  
http://www.eclipse.org/downloads/  
15  
  Bundan tashqari, ADTning tarkibida IntelliJ IDEA uchun ham maxsus plagin
mavjud.  Shuningdek,   Eclipsega   asoslangan   integratsiya   ishlab   chiqish   muhiti,
ya’ni, Motodev Studio uchun ham ADT tarkibida plagin mavjud. Bunda siz 
Google SDK(Software Development Kit) bilan to’g’ridan-to’g’ri ishlashingiz
mumkin.  
2009-yilda ADTdan tashqari  Android Native Devolopment  Kit(NDK)  ishlab
chiqildi.   U   C,   C++   dasturlash   tillari   yordamida   dastur   qismini   amalga
oshirishga   ruxsat   berish   vositalari   va   kutubxonalar   paketidir.   NDK   tezligi
muhim   bo’lgan   kod   qismlarini   ishlab   chiqish   uchun   foydalanishda   tavsiya
etiladi. 
2013   yilda   Google   JetBrains   dan   IntelliJ   g'oyasiga   asoslangan,   yangi
rivojlanish muhiti Android Studioni tanishtirdi. Shu yili Embarcadero ham Rad
Studio   XE5   nashrini   namoyish   etdi.   Uning   eng   asosiy   yangiligi   Linux
yadrosiga   asoslangan   Android   OT   uchun   ham   dasturlar   ishlab   chiqish
imkoniyatiga   ega   ekanligidir.   NDKning   tarkibida   zarur   kutubxonalarning
mavjudligi   Rad   Studio   tarkibidagi   har   ikkala   Delphi   XE5   hamda   C++
dasturlash   tillari   yordamida   Android   operatsion   tizimi   uchun   dastur   tuzish
imkonini berdi. 
1.4 Android OTning afzalliklari 
Ko’pchilik Androidning ko’p tarmoqli imkoniyatlari va yashirin funksiyalari
borligini   taxmin   qilsalar   kerak,   lekin   iste’molchi   Androidning   sirlaridan   uni
boshqarish   jarayonida   smartfon   yoki   planshetning   qo’shimcha
imkoniyatlaridan   foydalanilgani   kabi   xabardor   bo’lib,   foydalana   olmasliklari
mumkin.   Chunki   mavjud   muloqot   oynalaridan   foydalanishning   qulayligini
oshirish hamda qurilmadan estetik zavq olinishini ta’minlash maqsadida ayrim
funksiyalar yashirin tarzda berilgan. 
Android dasturining afzalliklari:  
- Android     operatsion     tizimida     ishlovchi     mobil     qurilmalar     Gmail,
Google 
16  
  Docs,   Maps   va   boshqa   Google   kompaniyasining   xizmatlari   bilan   to‘liq
ishlay oladi.   
- Android   market   hozirgi   kunda   eng   zo‘r   dasturiy   ta‘minot   Web-
saytlaridan hisoblanadi va Android uchun juda ko‘p bepul dasturlar mavjud.  
- Android kommunikatorlari yordamida xohlagan mobil aloqa operatorini
tanlash imkoniyati mavjud.   
- Android platformasi paydo bo‘lganiga uncha ko‘p vaqt bo‘lmagan bo‘lsa
ham,     u     bir   qancha   imkoniyatlarni     taqdim     etadi     va     shunga     yarasha
Androidda ishlaydigan qurilmalarning narxi ham unchalik baland emas.   
- Android bu to‘liqligicha ochiq operatsion tizim hisoblanadi.  
- Android ko‘p jarayonli operatsion tizim, ya‘ni unda bir vaqtning o‘zida
bir necha dasturlar ishlash imkoniyati mavjud.   
- Android  qurilmalarini  hammasida  virtual  klaviatura  mavjud.   Ba‘zi 
Android     qurilmalarida     ham     virtual,     ham     haqiqiy     klaviatura     mavjud
bo‘ladi.  
- Android  operatsion  tizimi  faqatgina  kommunikatorlarda  emas,  balki
planshet  kompyuterlar,  netbuklar  va  boshqa  gadjetlarda  ham  ishlay oladi. 
Androidning   imkoniyatlari,   asosan,   yosh   va   o’rta   yoshli   foydalanuvchilarga
mo’ljallangan. 
Usta   foydalanuvchilarning   menga   bu   kerak   emas,   bu   qiziqarli   emas   degan
fikrga borishlari noto’g’ri. Chunki qurilmalarning sirlarini anglangan sari yangi
imkoniyatlari  ochilib boraveradi. Kimki bu yo’lni bosib o’tgan bo’lsa oldinga
qarab boraversin. 
Kelinglar, Androidning yashirin funksiyalarini o’rganamiz. 
1.   Kontaklar   ro’yxatiga   murojat   qilish .   Androidda   telefon   qo’ng’irog’ining
qulaylik darajasi  OC Symbianga nisbatan kamroq. Lekin bu masala ancha tez
hal   bo’lishi   mumkin.   Ko’p   telefon   qilinadigan   obyektni   ish   stoliga   chiqarib
qo’yish kerak.  Buni quyidagi tartibda bajaramiz. 
17  
  a) Ish   stolining   bo’sh   joyini   yangi   muloqot   oynasi   hosil   bo’lgunigacha
bosib 
turamiz. 
b) “Добавить ярлык” ni bosamiz. 
s)     Keyin   bizga   nima   kerakligini   tanlab   olamiz.   So’ngra   “Прямой   набор
номера”, “Персональное сообщение” ni tanlaymiz. “Прямой набор номера”
tugmasi   bosilganda   to’g’ridan-to’g’ri   kerakli   obonentning   raqami   teriladi   va
qo’ng’iroq   qilish   mumkin.   “Персональное   сообщение”da   esa   –xat   yozish
imkoniyati tug’iladi. 
Kontakt-   tugmasini   bosganda   kerakli   obonentga   qo’ng’iroq   yoki   xat   yozish
mumkin bo’ladi. 
2. Ovoz   bilan   raqam   terish   yoki   mavjud   ro’yhatdan   izlash.   Ish   stolining
birida   Androidning   Google   tugmasi   o’rnatilgan.   Klaviaturada   esa   mikrafon
rasmchali   tugmacha   bor.   Qidiruv   haqida   hamma   narsa   ayon.   Mikrafon   esa
odam   ovozini   yozma   ravishda   aks   etishi   uchun   ximat   qiladi   va   ekranda
tanlangan tilda aks etadi. 
3. Android   funksiyalariga   tezda   kirish .   Buning   uchun   ekranning   yuqori
qismini   bosgan   holda   qo’lni   uzmay   pastga   qarab   harakatlantirishning   o’zi
kifoya,   shunda   funksiya   menyusi   ochiladi.   Wi-Fi,   Bluetooth,   ovoz   funksiyasi
yoki   3Gga   ishlashni   GPRS   almashinuvini   sozlanadi   ya’ni,   ayni   funksiya
rasmchasini bir marta bosish orqali u yoqiladi, ikkinchi marta bosish orqali esa,
o’chiriladi.   Xilma-xillik   soni   aniq   mualliflik   qurilmasi   yoki   jihoz   turiga
bog’liq. 
4. Ish   stolining   miqdori .   Android   OSli   jihozning   foydalanuvchisi   o’zi
qancha   ish   stoli   bo’lishini   boshqara   oladi.   Bir   nechta   ish   stoli   yaratish   uchun
ish stolini bo’sh joyini menyu chiqgunga qadar uzluksiz bosib turamiz. So’ng
ish   stolining   miqdorini   aniqlash   uchun   “ Настройки   н5ального   экрана ”
bo’limini   tanlaymiz   va   “ Допольнительные   параметри ”buyrug’ini   beramiz.
Ish stolining sonini o’zgartrishning yana boshqa usullari ham bor. 
18  
  5. Ochilgan   dasturlarni   yopish.   Ravshanki,   agar   foydalanuvchi   ochilgan
dasturdan   to’g’ridan-to’g’ri   chiqsa,   uni   yopmaydi   balki   olib   qo’yadi.   Bu
foydalanish   resurslari   sistemasini   dastur   fon   rejimida   ishlagani   uchun   amalga
oshiradi.   Foydalanuvchining   o’zi   ishni   o’chirish   uchun   quyidagi   harakatni
amalga   oshirishi   mumkin.   “ настройки ”   ga   kirib   keyin   “ приложение ”   ni
bosamiz   so’ng   “ Управление   приложений   ”   ga   va   keyin   “ Запушенные ”
keraksiz   programmani   yopamiz.   Принудительное   завершение   bu   ishlarni
bajarish yoqmayotgan bo’lsa shunchaki  TASK Killer bossangiz hammasi  o’z-
o’zidan   yechiladi.   Garchi   bu   sistema   ancha   vaqt   yechilmagan   programmalar
bo’lsa ham yechish imkoniyatiga ega. 
6. Ochilagan programmalar . Ro’yxatdagi ochilgan programmalarni ko’rish
uchun “ домой ” tugmasini muddatli bosish kifoya. 
7. Ish   stoli .   Agar   foydalanuvchi   bir   necha   ish   stoli   o’rnatgan   bo’lsa   va
smartfonni ochgan paytda ko’z oldida aynan birini bo’lishini istasa, menyuning
tahrirlash bo’limiga kirib asosiy ekranni tanlab qo’yadi.  Shuningdek ish stoli 
“ домой ” tugmachasini bosishda paydo bo’ladi. 
8. “Google”   xizmatlari.   Iste’molchi   yangi   kontakt   yoki   kalendarga   yangi
yozuv,   sistema   axborotlarini   saqlashni   so’rashi   mumkin.     Bunda   qurilma
“Google”   akkauntini   ochishni   so’raydi.   Bu   qurilma   internetga   ulangan   holda
odatdagi vositalar yordamida amalga oshiriladi. Agar iste’molchi yangi kontakt
yaratsa   yoki   kalendarga   yangi   yozuvni   kiritsa,   sistema   ma’lumotni   telefonda
yoki Google akkauntiga saqlashni so’raydi. Yana bir android siri - bu internet
trafikni   boshqarishdir.   Ko’pchilik   dasturlar   va   Androidning   yangilanish
jarayonida ham qurilma internetga ulangan bo’lishi kerak. 
Android OT ning ustunliklari quyidagilardan iborat:  
• Ba’zi sharhlovchilar Android qator hollarda veb-syorfing, Google Inc. 
19  
  servislari bilan mosligi kabi va boshqa xususiyatlari bilan o‘z 
raqobatchilaridan biri Apple iOS kompaniyasiga qaraganda o‘zini yaxshi 
namoyon qilishini aytadilar. Android, iOS ga nisbatan ochiq platforma 
hisoblanadi, bu holat unda ko‘proq funksiyalarni amalga oshirishga imkon 
beradi. 
• iOS va Windows Phone 7 dan farqli ravishda, Androidda fayllarni qabul 
qilish va uzatishga ham imkon beruvchi Bluetooth oqimini to‘la amalga 
oshirish mavjud. FTP-serverini, tarmoqqa ulanish nuqtasi rejimi (PAN xizmati)
va Bluetooth orqali guruhli birinchi darajali tarmoqni (GN xizmati) amalga 
oshirish mavjud. 
• Android-apparatlarida, odatda, USB va xotira kartalarini olmasdan turib 
boshqa uzatish usullari tezlik cheklanishlaridan qat’iy nazar kompyuter 
fayllarini tezlikda telefonga ko‘chirishga imkon beruvchi, MicroSD-kardrider 
mavjud; Bundan tashqari, iOS va Windows Phone 7 da sinxronlashtirish 
dasturi (iTunes va 
Zune),siz   biror-bir   fayllarni   telefondan-telefonga   to‘g‘ridan-to‘g‘ri   uzatish
mumkin   emas,   Android   operatsion   tizimidagi   telefonlar   esa   xotira   kartasi
fayllar tizimini 
USB mass storage device («fleshka») kabi uzatish imkoniga ega. 
• А vvaldan dasturni «tekshirilmagan manbalardan» (misol uchun, xotira 
kartasidan) o‘rnatish taqiqlanishiga qaramay, ushbu cheklash apparat 
sozlamalarini o’zgartirish orqali muammosiz dasturlarni telefonlar va 
planshetlarga o‘rnatishga imkon beradi (misol uchun, Wi-Fi-ulanish 
nuqtalariga ega bo‘lmagan va odatda juda qimmat turadigan mobil internetga 
pul sarflashni istamaydigan foydalanuvchilar uchun), hamda barcha 
istaganlarga Android uchun ilovalarni bepul yozish va o‘z apparatida test 
sinovlaridan o‘tkazish imkonini beradi, shu bilan birga, iOS va Windows 
Phone 7 da hatto o‘z dasturlarini tarqatish istagi bo‘lmaganda ham 
loyihachining qayd etish ro‘yxatini sotib olishi kerak bo‘lardi. 
20  
  • Android ARM, MIPS, x86 kabi turli apparatli platformalarda 
foydalanish mumkin. 
• Boshqa ilovalar uchun muqobil Google play 
magazinlari mavjud, masalan Amazon’dan   Appstore 
for Android, Opera Store, Yandex.Store. 
Android   A   dan   Я   gacha   (barcha   versiyalari)   dan
foydalanish uchun 10 ta eng yaxshi maslahat.  
Androidning   operatsion   sistemalari   siz   uchun  noqulay
bo’lishi   mumkin,   garchi   siz   shu   paytgacha   boshqa
smartfon 
bilan   ishlagan   bo’lsangiz   ham,   10   ta   mutaxassislarning   kerakli
maslahatlaridan xabardor bo’lgan ma’qul. 
1. Adobe Flashdan talabga muvofiq foydalaning! Android operattelefonini
tanlabsizmi   demak   internetdan   foydalanishning   barcha   muammolari   o’zidan
o’zi   yechiladi.   Unutmang,   sizni   Google   qo’llab-quvvatlaydi!   O’zingizning
brauzeringizni   oching   va   “ меню ”   tugmasini   bosing.   U   yerda   “ меню ”   ni
topasiz, keyin esa “ Включить   плагины ” ("Enable plug-ins") buyrugini toping.
Uni bosib 
" По   требованию " ("On demand") ni tanlang endi, bu betni ochilishi bilan uni
ko’rib yo’qotish uchun “Flash” ni bosing. 
 
 
21  
   
2. WiFi dagi uyqu rejimini o’chirish va yoqish. Bu samarali hisoblansada,
lekin bizga ishoning. Agar butun kun davomida WiFi ga ulanib va undan tez-
tez foydalansangiz bu batareyani tejaydi.  Telefoningizdagi knopkani bosib 
“ меню ” ga kiring. Ro’yxatdagi simsiz ulanishlar va to’rlar 
(Wireless & networks), keyinchalik WiFi ga ulanishni 
tanlang. Biz uchun muhimi " WiFi   sleep policy", "Never"
ni tanlaymiz. Shu yo’l bilan siz telefoningizni 3G yoki 4G
da   ulanishni   oldini   olasiz.   3G   va   4G   ulanish   batareyaning
energiyasini tejaydi. 2-rasm. 
WiFi dagi uyqu rejimini o’chirish 
3. Home   Screen   ni   o’rnatish.   Buni   amalga   oshirish
uchun   bir   necha   variantlar   bor.   Bunda   Androidning   ko’p
foydasi   bor.   Бекграунд   yoki   tabiiy   aboyni   tanlashdan
tashqari yana ko’pgina kerkli ma’lumotlar olish imkoniyatiga egasiz. 
Ko’pchilik “ виджет ” larda obi-havodan boshlab o’yinlargacha 
bor.   Androidda   imkoniyat   juda   ko’p.   Ayrim   masalalar   “ меню ”   da   bor.   Bu
bizlarni   boshqa   to’plamlarga   uzatadi.   Keyin   Facebook   .   Shuningdek   boshqa
to’plamlar   ham   yaratish   mumkin.   Biz   nima   yuklaganimizni   ko’rish   uchun
bo’sh Home Screen tugmasini bosib turamiz. Kerakli obyektni olib o’zimizga
qulay qilib o’rnatamiz. 
Keraksiz   bo’lsa   виджет / ярлык / папку   tugmalarini
bosib   axlat   karzinasiga   tashlashimiz   mumkin.   Bu
telefonga zarar qilmaydi balki bosh ekranni tozalaydi. 
4. SD kartaga ma’lumotni o’tkazish . Androidning
2.2   (Froyo)   versiyasidan   boshlab   barcha   ma’lumotlarni
SD   kartaga   saqlash   mumkin.   Bu   yo’l   bilan   telefon
resurslarini bo’shatadi. 
  
22  
   
5. “Sideloading”   ga   ruxsat   berish.   Bu   so’z   xohlagan
biror   manbani   Android   bozoridan   boshqalaridan
o’rnatish deganidir. Bundan tashqari Android uchun yana
takliflar   ham   bor   buni   hech   qanday   zarari   yo’q.   Home
Screen   dan   “ меню ”   ni   topib   unga   kiramiz.   Ekranning
yuqorisidagi 
“Неизвестные источники” ochiladi. Bayroqchani oling
va 
ogohlantirishni   o’qing.   Agar   siz   AT&T   ga   ega   bo’lsangiz   sizga   bunday
imkoniyat kerak bo’lmaydi. 
 
6. Olingan   ma’lumotlarni   o’chirish.     1500000   dan   ziyod   Android   bozori
bor. 
Ularni   imkoniyati   juda   ko’p.   Home   Screen   “ меню ”   ga   kirib   o’zingizga
ro’yxatdan keraklisini olasiz. 
 
7. Ringtonlar uchun to’g’ri joy topish tanlovi.  Android telefonlarda sevimli 
musiqalarni   o’rnatish   mumkin.   Keragini   MP3   ga   yoki
oddiy   formatda   olib   uni   o’zini   kompyuteringizda   saqlang.
Keyin   unga   telefonni   ulab   “media”papkasini   toping.   Agar
bunaqasi   bo’lmasa   o’zingiz   tayyorlang.   Bu   papka   ichiga
ringtonlaringizni   :   "notifications",   "ringtones"   yoki
"alarms"   laridan   biriga   joylashtiring.   Endi   telefonni
kompyuterdan o’chiramiz. 
8. Displayyingizdagi   yarqiroqlik
darajasini   o’zgartring.   Ekrandan   qat’iy
23  
  nazar   har   doim   sizdan   yarqiroqlik   darajasi   so’raladi.   Bu   yerda   sizdan
telefonning   yarqiroqlik   darajasi   so’raladi.   Uni   o’zgartring.   Bu   ham   vidjet
yaratish imkonini  beradi. 
9. Turli xidagi ovozlar darajasini o’rnatish.  Ovozni joriy dasturda yoki 
umuman darajasini belgilab qo’yish mumkin. 
Bundan   tashqari   “ меню ”   ham   sizning   imkoniyatingizni
kengaytiradi.   Bu   yerda   yana   yashirin   fayllar   ham   bor.   Siz
mavjud   ilovalarni   yashirib   qo’yishingiz,   yoki   yashirin
ilovalarni ochishingiz mumkin. 
10. O’z telefoningizni kalit so’z bilan himoya qiling. 
Har   qanday   OS   da   ham   xavfsizlikga   alohida   e’tibor
berilgan.   Xususan,   Android   OS   da   ham.   Android   2.2
versiyasidan boshlab telefonni bloklash imkoniyati mavjud.   
Undagi   xavfsizlik   imkoniyatlarini   ko’rish   uchun,   Parametrlar   ilovasining
xavfsizlik   bandi   tanlanadi.   Bu   bo’lim   orqali   qurilmani   shifrlash,   cd   kartani
shifrlash,   sim   kartani   bloklash   yoki   pin   kodni   o’zgartirish,   noma’lum
manbalardan   ilovalar   o’rnatishga   ruxsat   berish   kabi   bir   nechta   amallarni
bajarish mumkin. Bloklash ekrani bo’limida esa uchta bo’lim bo’lib ular ekran
bloki,   ekran   opsiyalarini   bloklash   va   egasining   ma’lumotini   bloklashlardir.
Ekran bloki bo’limi beshta banddan iborat bo’lib, ekranni to’rt xil ko’rinishda
bloklash   mumkin.   Birinchi   holda,   oddiygina   surish   rejimi.   Bunda   xavfsizlik
yo’q deb hisoblanadi. Ikkinchi holatda, ekranni grafik rejimda ya’ni biror shakl
bilan bloklash so’raladi va bunda xavfsizlik o’rtacha deb baholanadi.  
Uchinchi hol Pin-kod bilan parollash, bu xavfsizlikning o’rtachadan yuqori 
ko’rinishga o’tishidir. To’rtinchi holda esa, ekran bloki uchun parol qo’yiladi 
va bu yuqori darajadagi xavfsizlik deb hisoblanadi. Ekranni bloklash 
bo’limining beshinchi bandi hech qanday blok qo’yilmasligini belgilaydi. 
Ekran opsiyalarini 
24  
  bloklash bo’limida turli  yorliqlar, soat, yordam  matnlarini bloklash mumkin.
Egasi ma’lumoti bo’limini chertilsa, bloklash ekranida qurilma egasi haqidagi 
ma’lumotni ko’rsatish yoki ko’rsatmaslikni  belgilovchi muloqot oynasi  hosil
bo’ladi. Unda ko’rsatilgan maxsus belgi qo’yish uchun ajratilgan joyga belgi 
qo’yib, tasdiqlansa o’zgarishlar OS tomonidan saqlab
qolinadi. 
 
II BOB Delphi XE5 muhiti. Uning yangi imkoniyatlari 
2.1 Delphi XE5ning kelib chiqishi 
Delphi XE5ning kelib chiqishi bevosita Borland hamda 
Embarcadero kompaniyalari bilan uzviy bog’liq. Borland 
kompaniyasi   taniqli   dasturlarining   deyarli   barchasi   o’zi   ishlab   chiqargan
Delphi   dasturlash   tilida   yaratilgan   edi.   Delphi   —   Turbo   Paskal   dasturlash
tilining davomchisi bo lib, uning rivojlanishi natijasi hisoblanadi. Paskal tilidaʻ
dasturlar butunlay Proceduralar yordamida tuzilgan. Turbo Paskal 5.5-sonidan
boshlab   obyektga   mo ljallangan   xususiyatlarni   qo shildi,   delphi   —   obyektga
ʻ ʻ
yo’naltirilgan   dasturlash   tili   esa   Introspekiyani,   ya ni   metodli   klasslarning	
ʼ
xususiyatlari   hamda   ulardan   tashkil   topuvchilarining   kompilyatsiya   kodi
tarkibiga   qo shildi.  Object   Pascal   —   Pascal   tilidan  bir   qancha   kengaytirishlar	
ʻ
va to’ldirishlar orqali kelib chiqqan bo’lib, u obyektga yo’naltirilgan dasturlash
tili hisoblanadi. Bularning barchasi Borland Delphi paketiga kiritilgan.  
Borland   Delphining   Windows   3.1   uchun   16   bitli   dasturlar   ishlab   chiqishga
mo’ljallangan   birinchi   versiyasi   1995-yilda   chop   etilgan   bo’lib,   keyinchalik
25  
  Delphi 1 deb nomlangan. Bu RAD sistemasining  birinchisi bo’ldi. 1996-yilda
paydo   bo’lgan   Delphi   2   esa,   Windows   3.1   uchun   32   bitli   amaliy   dasturlar
ishlab   chiqish   imkonini   berdi.   Borland   kompaniyasi   tomonidan   1997-yilda
COM   interfeyslarni,   MIDAS   hamda   ActiveFormsni   qo’llab-quvvatlovchi
Delphi 3, 1998-yilda 
Windows   98   uchun   amaliy   dasturlar   tuzish   imkonini   beruvchi,   VCL   ni
qo’llabquvvatlovchi   Delphi   4,   1999-yilda   esa,   freymvork,   parallel   dasturlash
imkoniyati, va ilg’or integratsiyalashgan muhit imkoniyatlari qo’shilgan, XML,
ADO   ma’lumotlar   bazasini   qo’llab-quvvatlovchi   Delphi   5   keng   ommaga
havola etildi. 2001-yilda Linux ostidagi Delphining navbatdagi versiyasi Kylix
nomi   bilan   e’lon   qilindi.   Unda   CLX   xoch-platforma   asoslarini   o’rniga
Delphining   VCLi   ishlatildi.   Xoch   platformani   rivojlantirish   hamda   Linux   va
Windowsni   qo’llab-quvvatlash   uchun   urinishlar   natijasi   Delphi   6   dir.   Bu
Linuxni   qo’llab-quvvatlash   uchun   ikkinchi   urinish   edi.   Ommaga   Delphida
dastur tuzuvchilar eng ko’p ishlatgan standart versiya, ya’ni Delphi 7 – 2002-
yil avgust oyida havola etildi. U ishlash tezligi yuqori va apparatlarga bo’lgan
talabi   pastligi   bilan   Borland   tomonidan   ishlab   chiqilgan   eng   muvaffaqiyatli
mahsulotlardan biri edi. Shuningdek, unga qo’shilgan juda ko’p yangi ilovalar
internetni   qurishni   qo’llab-quvvatlaydi.   Bundan   tashqari,   Delphi   7   majburiy
aktivlashtirishni   talab   qilmaydi.   2003-yilning   dekabr   oyida   Delphi   8   paydo
bo’ldi. Lekin u faqat .NET kengaytmani o’z ichiga olardi xolos. Delphi 8 qattiq
tanqidga   uchradi.   Bunga   uning   past   sifatliligi   hamda   ona   ilovalar   tuzishdagi
ishonchsizliligi   sabab   bo’ldi.   Delphining   bu   qobiliyati   navbatdagi   versiyasida
tiklandi.     Uning   nomi   Delphi   2005   yoki   Delphi   9,   shuningdek,   Borland
Developer   Studio   3.0   deb   ham   ataladi.   U   Delphi   8   ga   nisbatan
takomillashtirilgan bo’lib, Win32 va .NET ni o’z ichiga oladi. CLXni qo’llab-
quvvatlash   o’chirildi.   Delphi   2006,   Delphi   10,   Developer   Studio   4.0   deb
nomlangan   yangi   versiya   2006-yilning   boshida   ishlab   chiqildi.   Unda   xizmat
26  
  paketlari   yaxshilandi   va   bir   qancha   tuzatishlar   kiritildi.   Quyida   Delphida
tuziladigan dastur qolipiga misol keltirilgan. 
Misol:  
{  MainForm formasi yaratilayotganda bajariladigan 
hodisa.} 
 procedure TMainForm.FormCreate(Sender: TObject);  
var 
   {TStrings Qator turidagi o'zgaruvchilarni e'lon 
qilish(matnlar).}    Strings: TStrings;  begin 
   {Yaratish(xotira ajratish va xokazo.) TStringList
turida ob'yekt. 
    Abstrakt metodlarni amalga oshiruvchi 
TStringList - 
TStrings turining avlodi.}    Strings := 
TStringList.Create;     try 
     {Qator kiritish.} 
     Strings.Add('Kiritiladigan qator.'); 
     {Qatorlarni faylga saqlash.}      
Strings.SaveToFile('C:\Strings.txt');    finally 
     {Obyektni o'chirish.}      Strings.Free;    
end; 
 end;<includeonly><noinclude>“«<!--<nowiki></nowiki>
--
>»”</noinclude></includeonly> 
Delphida bajarilgan taniqli dasturlar ichidan quyidagilarni sanash mumkin: 
• Borland   mahsulotlari:   Borland   Delphi,   Borland   C++   Builder,   Borland
JBuilder 1 va 2-sonlari 
• Administratorlik/ma'lumotlar   bazasi   yaratish:   MySQL   Tools
(Administrator, Query Browser), TOAD 
27  
  • Muhandislik dasturiy mahsulotlari: Altium Designer/Protel (Elektronika
pyektlash) 
• Grafik muhitlari:  FastStone Image Viewer ,  FotorixImager, Photofiltre 
• Internetda ma'lumotlar uzatish: Skype (VoIP va IM), QIP va QIP Infium,
The   Bat!   (elektron   pochta   mijoz   dasturi),   PopTray   (elektron   pochtani
tekshirish),   FeedDemon   (RSS/Atom   yangiliklar   lentasini   ko'rish),   XanaNews
(Yangiliklar guruhini o'qish), Xnews (Yangiliklar guruhini o'qish) 
• Musiqa yaratish: FL Studio (avval FruityLoops) 
• Dasturlash muhitlari yaratish: Dev-C++ (IDE), DUnit, Game Maker 
(o'yinlar yaratish) Help & Manual, Inno Setup (Dastur o'rnatuvchi dastur) 
• Veb-dasturlash:   Macromedia   HomeSite   (HTML-taxrirlagich),   TopStyle
Pro  
(CSS-taxrirlagich), Macromedia Captivate 
• Veb-brauzerlar (MSIE uchun asos): Avant Browser, Netcaptor 
• Yordamchi dasturlar(utilitalar): Spybot — Search & Destroy, Ad-Aware,
jv16   PowerTools,   Total   Commander,   Copernic   Desktop   Search,
PowerArchiver, MCubix, Download Master (ko'chirishlar ustasi) 
Avvaldan   ushbu   dasturlash   muhiti   faqatgina   Microsoft   Windows   amaliyot
tizimi   uchun   dasturlar   yaratishga   mo'ljallangan,   keyinchalik   esa   GNU/Linux
hamda   Kylix   tizimlari   uchun   moslashtirildi,   lekin   2002-yilgi   Kylix   3   sonidan
so'ng   ishlab   chiqarish   to'xtatildi,   ko'p   o'tmay   esa   Microsoft.NET   tizimini
qo'llab quvvatlashi to'g'risida e'lon qilindi. Lazarus proekti amaliyotidagi (Free
Pascal)   dasturlash   tili   Delphi   dasturlash   muhitida   GNU/Linux,   Mac   OS   X   va
Windows CE platformalari uchun dasturlar yaratishga imkoniyat beradi. 
Embarcadero   RAD   Studioning   kelib   chiqishi   bevosita   Borland   kompaniyasi
o’zining korporatsiyalarini sotishini e’lon qilishidan boshlanadi. 
Ba'zi   dasturchilar,   “Delphi   dasturlash   tili   rivojlanishdan   to'xtadi”   -   deb
bilishadi. Bunday deb o'ylashlariga sabab nimada?  
28  
  2006   yil   8   fevralda   Borland   firmasi   dasturiy   vositalarni   ishlab   chiqarishni
tugatmoqchi   ekanini,   bu   bo'limni   sotish   niyatida   ekanini   e'lon   qildi.   2006-yil
14noyabrda   Borland   firmasi   dasturiy   vositalar   bilan   ishlash   bo'limlarining
barchasi   o'zining   qaramog'ida   bo'lgan   CodeGear   firmasiga   o'tganligini   e'lon
qildi. 2007 yil 16-martda esa CodeGear RAD Studio 2007 (Delphi 11, Delphi
2007)   chiqarildi.   U   MS   Build   va   Windows   Vista   uchun   rivojlangan   Visual
Component   kutubxonasiga   ega,   ammo   C#   Builder   xususiyati   Visual   Studio
kabi   yuqori   emas.   Uni   internetdan   bemalol   yuklab   olish   mumkin   bo’lgan.
Uning paketini litsenziyali kaliti, yangi 
InstallAware   o’rnatish   texnologiyasi,   Delphi   2007   ning   bir   vaqtning   o’zida
ingliz, nemis, fransuz va yapon tilidagi xalqaro versiyalari tashkil qilgan.  
2008-yil   1-iyunda   CodeGear   firmasi   Embarcadero   Technologies   firmasi
tomonidan sotib olindi. 
Delphi   va   C++   Builder   ning   keyingi   versiyalari   Embarcadero   Technologies
firmasi   tomonidan   ishlab   chiqilmoqda.   Ya'ni   Delphi   rivojlanishdan   to'xtagani
29  
  yo'q.   Umuman   olganda   Delphi   7   ning   o'zida   Windows   uchun   har   qanday
dasturni   tuzish   mumkin.   Shuning   uchun   Delphining   keyingi   versiyalarida
asosiy urg'u .NET va boshqa texnologiyalarga qaratilgan. 
2009-yilda Embarcadero firmasi tomonidan ishlab chiqilgan Delphi 2009 
(Delphi 12) butunlay yangi, yaxshi imkoniyatlarga ega bo’ldi. Uning kodining
nomi     Tiburon   bo’lib,   butunlay   to’liq   Unicodeni   qo’llab-quvvatlash   uchun
VCL   va   RTL   qaytadan   ishlab   chiqildi.   Win32,   .NET   ni   rivojlantirish   uchun
butunlay yangi usullar va xususiyatlar  qo’shilgan. Kompaniyaning navbatdagi
mahsuloti Delphi 
2010   (Delphi   14,   shu   o’rinda   Delphining   13-versiyasi   hech   qachon
bo’lmagan) 
2009-yil   25-avgustda   ishlab   chiqildi.   Uning   kodi   nomi   Waewer   bo’lib,
ikkinchi   Unicode   versiyasi   edi.   Unda   Windows   7   uchun   ham   dastur   tuzish
mumkin bo’lgan. 
Shuningdek,   eski   uslub   komponentalari   sxemasiga   ega   bo’lish   bilan   birga
sensorli qurilmalar uchun ham dastur tuzish imkoniyati mavjud bo’lgan. 2010-
yilning 30avgustida kod nomi Fulcrum bo’lgan Embarcadero Delphi XE ishlab
chiqildi.   Unda   Amazon   EC2   ni   qo’llab-quvvatlovchi   Microsoft   Azure   paketi
hosil  qilindi. 2011-yil  27-yanvar  kuni Embarcadero mahsulotining navbatdagi
versiyasini   oldingilariga   nisbatan   arzon   narxda   hamda   shu   yilning   birinchi
choragida   chiqishini   e’lon   qilindi.   Bu   talabalar,   kichik   biznesmenlar   va
mustaqil   ishlab   chiqaruvchilar   uchun   muhim   xushxabar   edi.   Kutilgan   dastur
2011-yilning   1sentabrida   Embarcadero   Rad   Studio   XE2   nomi   bilan   ommaga
namoyish  etildi.  Uning  kodi  Pulsar  deb  nomlangan.  Embarcadero  Rad  Studio
XE2   ni   Delphi   XE2,   C   ++   Builder,   Prism   XE2   hamda   RADPHP   XE2   lar
tashkil  qilgan. Bu dasturlash tillari jamlangan yaxlit paket  edi. Shuningdek, u
uzoq   vaqt   davomida   qo’llabquvvatlanib   kelingan   Windowsning   32   bitli
versiyalariga qo’shimcha ravishda 
30  
  (starter   nashri   bundan   mustasno)   64   bitli   Windowsni   ham   qo’llab-
quvvatlaydi.   Bundan   tashqari,   aynan   shu   versiyadan   boshlab,   Mac   OS   X,
Apple iPhone, iPod 
Touch va iPad lar uchun ham dastur  tuzish imkoniyati mavjud bo’ldi. Lekin
FireMonkey hamda VCL larning imkoniyati hali to’la ochilmadi va Androidga
dastur tuzish imkoniyati ham yo’q edi, shuningdek iOS platformalarining 4.2.1
va   undan   past,   OS   X   esa   10.7   dan   past   bo’lgan   versiyalari   uchun   dasturlar
tuzish mumkin bo’lgan xolos. Dasturning davomi ochiq qolgan ushbu qismlari
shovshuvlarning   yanada   ortishiga   sabab   bo’ldi.   Shunda   Embarcadero   Linuxni
qo’llabquvvatlovchi dastur tuzish bo’yicha faoliyat yuritayotganini e’lon qildi.
Bu esa yangi dasturga qiziqishni yanada orttirdi.  
2012-yilning   4-sentabrida   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE3   va   C   ++
Builder kiritilgan holda Rad Studio XE3 ni namoyish etdi. U Windowsning har
ikkala 32 va 64 bitli versiyalarini (Windows 8 ni ham o’z ichiga olgan holda)
qo’llab-quvvatlovchi, FireMonkey ham 2/FM 2
 o’lchamda ishlovchi, Mac OS X
va   iOS   ning   platformalariga   qo’yilgan   talablar   ham   yaxshilangan   holdagi
mahsulot edi. 
2013-yilning   22-aprel   kuni   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE4   va   C   ++
Builder kiritilgan holda Rad Studio XE4 ni namoyish etdi.   Delphi XE4 mobil
dastur   ishlab   chiqish   xususiyatiga   qaratilgan   bo’lib,   u   iOS   Simulator   va   iOS
qurilmalar   uchun   xoch-platforma,   FireMonkey   mobil   platformalarining
dastlabki   namoyishi   bo'ldi.   Ushbu   versiyada   Embarcadero   Delphi   mobil
ilovalar   uchun   ikki   yangi   kompilyator   ya’ni,   iOS   Simulator   hamda   iOS
qurilmalar   uchun   Delphi   Xoch   Compilerni   joriy   etadi.   Yangi   mobil
kompilyator orqali markerni bartaraf etish tushunchasi olg’a suriladi. U tashqi
API va kutubxonalar uchun aniq uslub talab qiladi. Shuning uchun ham Delphi
XE4 ning RTL (Run-Time Library)i optimallashtirildi.  
2013-yilning   12-sentabr   kuni   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE5   va   C   ++
Builder   kiritilgan   holda   Rad   Studio   XE5   ni   namoyish   etdi.   Uning   eng   asosiy
31  
  yangiligi bu - Android operatsion tizimi uchun ham dastur tuzish imkoniyatiga
egaligidir.   Xususan,   Gingerbread   2.3.3   versiyasidan   Gingerbread   2.3.7
versiyasigacha,  Ice Cream Sandwich 4.0.3 va Ice Cream Sandwich 4.0.4, Jelly
Bean 4.1, Jelly Bean 4.2, Jelly Bean 4.3 lar hamda iOS 7 uchun dasturlar tuzish
mumkin.  
2014-yilning   15-aprel   kuni   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE6   va   C   ++
Builder kiritilgan holda Rad Studio XE6 ni namoyish etdi. U birgina C++ yoki
Delphi   kod   bazasini   bilgan   holda   ish   stoli,   mobil   va   Google   Glass   kabi
qurilmalar  uchun  ham   ilovalar   yaratish  uchun imkon  beradi.  Shuningdek Rad
Studio   XE6   avvalgi   imkoniyatlariga   qo’shimcha   ravishda   Android   4.4   Kitkat
uchun   ham   dastur   tuzish   imkonini   beradi,   bundan   tashqari   Android   uchun
dastur tuzilayotganda 
FireMonkey imkoniyatlaridan ham foydalanish mumkin bo’ldi. 
2014-yilning   2-sentabr   kuni   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE7   va   C   ++
Builder kiritilgan holda Rad Studio XE7 ni namoyish etdi. Bu versiya avvalgi
versiyalarning   imkoniyatlarini   zamonaviylashtirilgan   ko’rinishidir.
Shuningdek,   endi   har   qanday   qurilmalar   uchun   tuzilayotgan   dastur   Wi-Fi   va
32  
  Bluetooth   yordamida   bog’lanib   boshqa   qurilma   bilan     aloqaga   chiqish
imkoniyatiga ega bo’lishi mumkin.   
2015-yilning   14-aprel   kuni   Embarcadero   tarkibiga   Delphi   XE8   va   C   ++
Builder kiritilgan holda Rad Studio XE8 ni namoyish etdi. Unda ham tarkibiga
qator   yangiliklar   qo’shildi.   Jumladan,   Bloteooth   hamda   WiFi   bilan   ishlashni
qo’llab-quvvatlovchi   dasturlar   takomillashtirildi.   Universal   uslublar   va
Windows   jihozlardan   xususiylashtirish,   shu   jumladan   kengaytirilgan   Multi
Device   Designer   views   shakllantirish   amalga   oshirildi.   FireMonkeyda
ImageList   ildizini   yangicha   talqin   etildi.   Barcha   platformalarda   bog’langan
platforma   kutubxonalari   qo’llabquvvatlandi.   Acces   kutubxonasi   ham   keng
qamrovli   qo’llab-quvvatlandi.   O’zaro   bo’g’langan   ma’lumot   turlari,   dinamik
va statik ulanish to’la qo’llab-quvvatlandi. 
Uning umumiy ko’rinishi quyidagicha: 
2.2 Delphi XE5 muhiti. 
Android OS “Native language” xususiyatiga ega. Aynan shuning uchun ham
har   qanday   dasturchi   u   uchun   dastur   tuza   oladi.   Bu   tabiiy   dasturlash   tilidan
foydalanish   demakdir.   Ya’ni   dasturchilarning   dasturlash   tilining   chuqur,   eng
mohiyatli   nuqtalaridagi   imkoniyatlaridan   mohirona   foydalana   olishlari   xuddi
33  
  tabiiydek   tuyulib   ketadi.   Androidning   turli   reklamalaridagi   “Native”   so’zini
ishlatilishining ma’nosi ham ana shunda. Dasturchi mukammal o’zlashtirgan til
xoh   Delphi   xoh   C++   bo’lsin,   yoki   boshqa   dasturlash   tili   bo’lishidan   qat’iy
nazar u Android OS uchun dastur tuzish imkoniyatiga ega.  
Delphi   XE5   muhiti   Delphi   dasturlash   tilining   mukammal   versiyalaridan
hisoblanib,   qator   qulayliklarga   ega.   U   obyektga   yo’naltirilgan   dasturlash   tili
bo’lgani   uchun   dasturchi   o’zining   fantaziyasidan   kelib   chiqqan   holda   har
qancha     sodda   ko’rinishga   ega,   foydalanish   uchun   qulay   bo’lgan   interfeysli
dasturlarni tuzishi mumkin. Delphining XE5 dan so’ng XE6, XE7 va XE8 kabi
versiyalari taqdim etilgan bo’lib, ularning imkoniyatlari deyarli bir xil. Shuning
uchun   biz   Delphi   XE5   dan   imkoniyati   bir   oz     ko’proq   bo’lgan   Delphi   XE7
muhitida Android 
OS   uchun   dasturlar   tuzishni   o’rganishimiz   maqsadga   muvofiq.
Embarcaderoning 
Delphi XE7 dasturini ishga tushirish uchun odatdagidek  
Пуск   Программы    Embarcadero RAD Studio XE7   Delphi XE7  
buyruqlarini ketma-ket beriladi yoki ishchi stoldagi dastur yorlig’i orqali ham 
dasturni   yuklashni   amalga   oshirish   mumkin.   Dasturning   yuklanish   jarayoni
birnecha   soniyada   yakunlanadi.   Delphi   XE7   muhitining   umumiy   ko’rinishi
quyidagicha: 
34  
   
Dastur   interfeysining   yuqori   qismida   boshqa   dasturlar   kabi   sarlavha   satri,
menyular   satri   hamda   uskunalar   paneli   aks   etgan.   Chap   tomonning   yuqori
bo’lagida esa, Structure oynasi joylashgan bo’lib, ushbu oynada joriy dasturda
foydalanilgan   yoki   foydalanilayotgan   formalar,   componentlar   va   boshqa
obyektlar   tuzilishi   pog’onasimon   ko’rinishda   aks   etib   turadi.   Dasturni   yangi
ishga tushirilganda bu oyna bo’sh bo’ladi, chunki hali unda hech qanday forma
yaratilmagan,   shuningdek,   component   o’rnatilmagan.   Chap   tomonning   quyi
qismida   esa,   Object   Inspector   oynasi   joylashgan.   Ushbu   oyna   ikki   qismdan
iborat   bo’lib,   chapida   Properties   ya’ni   xususiyatlar   oynasi   o’ngida   esa   events
ya’ni   hodisalar   oynasi   joylashgan.   Joriy   componentning   o’lchami,   fon   rangi,
nomi   yoki   bajaradigan   vazifasidan   kelib   chiqgan   holda   boshqa   xususiyatlari
Properties oynasida mujassam. Ushbu component ustida bajariladigan amallar
ya’ni   hodisalar   esa   events   oynasida   mujassamlashgan   bo’lib,   ular
quyidagilardan   iborat   bo’lishi   mumkin.   Masalan:   component   ustida
35  
  sichqonchaning   chap   tugmachasini   bir   marta   bosish   (OnClick),   ikki   marta
bosish (OnDblClick), componentning hosil bo’lishi 
(OnCreate),   uning   faol   holatda   bo’lishi   (OnActive),   component   joylashuvi
(OnAlignPosition),   ayni   holatda   sichqonchaning   faol   bo’lishi
(OnMouseActivate)     va   boshqalar.   Umuman   olganda   Object   Inspector   oynasi
component haqida to’liq ma’lumot beradi. Dasturning o’ng tomoni ham yuqori
va quyi qismlarga bo’lingan. Standart holatda yuqori qismida Project Manager
oynasi   joylashgan   bo’ladi.   Ushbu   bo’lim   proyektni   boshqaruvchi   bo’lim
hisoblanib,   aynan   shu   bo’lim   orqali   biz   Android   OS   uchun   tuzgan
dsturimizning   compilyatorini   ko’rsatib   qo’yishimiz   mumkin.   Quyi   qismida
Tool   Palette   oynasi   joylashgan.   Bu   oyna   o’z   ichiga   dastur   tuzish   jarayonida
foydalanish   mumkin   bo’lgan   barcha   componentlarning   ro’yhatini   bo’limlarga
ajratgan holda oladi.  
Xususan,   Standart   componentalar   bo’limida   asosiy   va   eng   ko’p
foydalaniladigan   TButton,   TEdit,   TLabel,   TMemo,   TListbox,   TPanel   va
boshqa   shu   kabi   componentalari   joylashgan.   Additional   bo’limidan   esa,   o’z
nomiga   muvofiq   qo’shimcha   componentalar   o’rin   egallaydi.   Ular   qatoriga
dasturning   qo’shimcha   imkoniyatlarini   oshiruvchi   TBitBtn,   TSpeedButton,
TMaskEdit,   TStringGrid,   TDrawGrid,   TImage,   TShape,   TLabeledEdit,
36  
  TButtonedEdit va boshqalar kiradi. Teechart Lite bo’limida funksiya grafigini
turli   o’lchovli   grafikada   chizish   va   shunga   o’xshash   imkoniyatlari   bo’lgan
komponentalar mavjud. Fast Report esa maxsus hisobot ustasidir. Yana Win32,
Data   Access,   dbExpress,   Datasnap   Server,   Internet,   Xml     kabi   bir   qator
bo’limlari o’z ichiga turli komponentlarni oladi. 
Yuqoridagilar  dasturning  ishga  tushirilgandagi  standart 
holatidir. 
Foydalanuvchi obyektlarning yoki oynalarning joylashuvini o’zi uchun qulay
hisoblangan,   istalgan   ko’rinishda   o’zgartirib   olishi   mumkin.   Bundan   tashqari,
dastur   dastlab   ishga   tushgan   holda   yoki   barcha   formalar   yopilgan   holatda
oxirgi foydalanilgan proyektlar, unitlar, global tarmoqqa ulangan holda dastur
yangiliklari,   hujjatlar   asosiy   oynada   aks   etib   turadi.   Bu   ularga   tez   murojaat
qilish imkoniyatini yanada oshiradi. 
3.3 Delphi XE5 muhitining yangi imkoniyatlari 
 
Delphi XE5 muhitining Embarcadero Rad Studioning dastlabki versiyalaridan
ajratib   turadigan   eng   asosiy   farqi,   yangi   imkoniyati   bu   Android   operatsion
tizimi   uchun   dastur   tuzish   imkonini   berishidir.   Embarcadero   o’zining     Rad
Studio   XE2   versiyasi   chiqqanidayoq,   Linux   yadrosi   asosida   ishlovchi
37  
  dasturlarni   qo’llabquvvatlovchi   dastur   ishlab   chiqish   bo’yicha   ish   olib
borilayotganligini   e’lon   qilgan   edi.   Bu   reja   Rad   Studio   XE5   ga   kelib   o’z
natijasini berganini ko’rishimiz mumkin.  
Delphi XE5 Android OTi uchun ilova dasturlar ishlab chiqish imkonini berish
bilan birga, uning avvalgi barcha imkoniyatlari zamonaviylashtirildi. Xususan,
Unicode   ni   qo’llab-quvvatlash   darajasi   oshdi.   Dasturlashda   grafik   rejim
imkoniyatlarini  misli  ko’rilmagan darajada oshirgan FireMonkey  xususiyatiga
ham ushbu versiyada qaytadan ishlov berildi.  
Biz   muhitini   o’rganib   chiqqan   Delphi   XE7ning   imkoniyati   esa,   undanda
yuqori,   undanda   kengdir.   Bu   Windows   32   hamda   64   razryadli,   OS   X,   iOS,
Android   operatsion   tizimlari   uchun   gadjetlar   va   multi-qurilmalar   dasturini
ishlab chiqish uchun eng qulay versiya. Endi tuzilayotgan dasturlar Bluetooth
ko’magida   bog’lanishi   mumkin.   Shuningdek,   parallel   dasturlash   kutubxonasi
ham   endi   mavjud.   Enterprise   Mobility   xizmatlar   qurish   uchun   FireMonkey
rivojlanishda   davom   etmoqda.   O’zgarishdan   interfeys   ham   chetda   qolmadi.
Tarozi   ko’rgazmali   shaklga   asoslangan   yagona   foydalanuvchi   interfeysi   endi
boshqa   asboblar   turlari,   shakl,   omillar   operatsion   tizimlari   uchun
moslashtirildi.  
Istalgan qurilma uchun sinflardan meros olib yangi sinf hosil qilish mumkin.
FireMonkeyning   yangi   imkoniyatini   uning   noyob   tarkibiy   qismi   MultiView
komponentasi   misolida   ko’ramiz.   Ushbu   komponentaning   dinamik   xususiyati
yuqori   bo’lib,   u   istalgan   platformada   holatga   qarab   ko’rinishini   o’zgartirishi
mumkin.   Shuningdek,   sensorli   qurilmalarda   yengil   qo’l   harakatlari   bilan
menyu   hosil   qilish   hamda   buyruq   bajarish   imkoniyati   yanada   ortdi.   Oracle,
DB2,   Microsoft   SQL   Server   Informix,   SQL   Server   kabi   ma’lumolar   bazasi
38  
  bilan   aloqani   yanada   samarali   tashkillashtirish   mumkin.   Enterprise   Mobility
xizmatlarga   ham   alohida   e’tibor   qaratildi.     Custom   Mobile   API   boshqaruvi
orqali   REST   /   JSON   bilan   modul   olish   mumkin.   Rad   Studio   WiFi   yoki
Bluetooth   orqali   osonlikcha   muloqot   qilish   imkonini   beradi.   VCL   Windows
ham   avvalgi   barcha   imkoniyatlarni   saqlash   bilan   birga   ba’zi   qo’shimcha
ilovalar hamda Bluetooth va WiFining ba’zi qurilmalari qo’shilgan. 
 
 
 
III BOB Delphi XE5 muhitida Android operatsion tizimi uchun dasturlar
ishlab chiqish 
3.1 Android  OTga dastur tuzish uchun zarur dasturiy vositalar
“Android 
Development Tools” 
Dasturlashning har bir sohasida dastur kodini yozish uchun alohida dasturlash
muhiti   kerak   bo’ladi.   Bu   sohada   Google   Eclipse   hamda   uning   Android
Development   Tools   (ADT)sini   ishlatishni   tavsiya   etadi.   Biz   ADTni   o’rnatish
hamda sozlash jarayonini ko’rib chiqamiz.  
Hozirda   ko’pchiligimiz   ishlatadigan   kompyuterlarimiz   (noutbuklarimiz)
Windows   7   operatsion   tizimida   ishlagani   uchun   biz   ham   ushbu   operatsion
tizimda ish olib boramiz. 
Embarcadero Rad Studio XE7 ni to’laligicha o’rnatganimizda Android OTga
dastur tuzish uchun zarur bo’lgan qurilmalar ham o’rnaydi. Xususan, Android
SDK hamda Android Virtual Device (AVD) managerlar ham. Bosh menyudagi
dasturlar   orasidan   Embarcadero   Rad   Studio   XE7   ni   tanlab,   Android   SDKs
so’ng,   Android   Tools   buyruqlarini   bersak,   quyidagicha   muloqot   oynasi   hosil
bo’ladi. 
Bunda kattagina komponentlar ro’yhatini ko’rishimiz mumkin bo’ladi.  
39  
  SDK Manager oynasi 
Ushbu   ro’yhatda   Androidning   har   xil   versiyalari   uchun   ishlatiladigan
komponentlari   ro’yhati   berilgan.   Ulardan   o’rnatilganlari   to’g’risida,   Status
ustunida   Installed   deb   yozilgan   bo’ladi,   qolganlarida   esa   Not   installed   degan
yozuvni ko’rishimiz mumkin. Ro’yhatdan muhim komponentlarni yuklab olish
uchun ularni belgilab chiqamiz. Ular quyidagilar: 
– Tools papkasi; 
– Extras papkasidagi Android Support Library komponenti; 
– 4.*   versiyalari   uchun   SDK   Platform   (tizim   platformasi)   hamda
Emulyator ishlashi uchun ARM EABI v7a System Image komponenti; 
– Qolgan versiyalar uchun asosan SDK Platformning o’zi. 
Ta’kidlab o’tishimiz kerakki, har bir komponent va platformalar yuklab olish
uchun   kattagina   hajmga   ega.   Shuning   uchun   boshlang’ich   o’rganish   ishlarida
40  
  faqatgina   2.3.3   (API10)   versiya   uchun   kerak   bo’lgan   komponentlarni   olish
yetarli. 
Agar   internetda   trafik   masalasi   chegaralanmagan   bo’lsa,   u   holda   barcha
punktlarni yuklab olsihni tavsiya qilamiz. Keyingi ochiladigan oynada Install X
packages   tugmasi  bosiladi,   so’ngra   Accept  All  ni   bosib  Install  tugmasi   orqali
yuklab olinadi. 
SDK Manager komponentlarini yuklash 
Shu   bilan   sozlash   ishlari   nihoyasiga   yetadi.   Endi   Androidda   birinchi
proyektimizni tuzishga kirishsak bo’ladi. 
  Androidda   dastur   tuzishdan   oldin   uni   qaysi   muhitda   tekshirish,   testdan
o’tkazishni   bilishimiz   lozim.   Buning   uchun   bizga   Android   Virtual   Device
(AVD)   –   Android   smartfoni   emulyatori   yordam   beradi.   Ushbu   emulyatorni
quyidagicha sozlab olamiz. 
Пуск     Все   программы  Embarcadero Rad Studio XE7   Android 
SDKs  Android AVD Manager 
Buyruqlarini ketma-ket berilsa, quyidagi oyna hosil bo’ladi. 
41  
  Ushbu   oynaning   yuqori   o’ng   burchagidagi   New   tugmasini   bosganimizda
quyidagicha muloqot oynasi hosil bo’ladi. 
42  
   
Ushbu   oynaning   AVD   Name   bo’limiga   tuzilayotgan   virtual   qurilmamizning
nomini beramiz. Devise hamda target bo’limida biz yuklab olgan Androidning
turli   versiyalari   mavjud.   Ular   orasidan   keraklarini   tanlab   olishimiz   mumkin.
Biz tanlagan qurilma xususiyatlariga qarab oynaning quyi qismidagi bo’limlar
faollashadi   yoki   nofaollashadi.   Masalan,   Nexus   One   Devise   li   qurilma   uchun
Front   camera   nofaollashadi,   Back   camera   esa   faollashadi.   7.0   “WSVGA
Devise   li   planshet   uchun   esa   aksincha   bo’ladi.   Ushbu   kameralarni   virtual
qurilma turiga qarab uch xil o’zgartirish mumkin. Birinchisi, None ya’ni yo’q.
Bu   holda   bunday   kamera   virtual   qurilmada   umuman   mavjud   bo’lmaydi.
Ikkinchisi, Emulated. Bu hol tanlanganda kamera yolg’ondakam hosil bo’ladi,
aslida esa ishlamaydi. 
Uchinchisi,   Webkam0   dir.   Bunda   kamera   haqiqatdan   ham   mavjud   bo’lib,
virtual   qurilma   ishga   tushganda   notebook   yoki   kompyuterlardagi   webcamera
ham   avtomatik   tarzda   ishga   tushib   ketadi.   Virtual   qurilmaning   CPU   si
avtomatik   tarzda   kompyuterning   CPUsini   o’zlashtirib   oladi.   Uni   o’zgartirish
43  
  uchun ruxsat berilmagan. Oynaning Memory Options, Internal storage, SD kart
qismlari   avomatik   tarzda   to’lgan   holda   tavsiya   etiladi.   Zarur   bo’lsa
o’zgartirishimiz   mumkin.   Agar   biz   qilgan   o’zgartirish   tuzilayotgan   virtual
qurilma imkoniyatiga mos kelmasa, u holda oynanaing pastki  qismida xatolik
xabari aks etib turadi. Agar hech qanday xatolik xabari  mavjud bo’lmasa, Ok
tugmasini   bosganimizda   biz   kiritgan   xususiyatlar   bo’yicha   yangi   virtual
qurilma   paydo   bo’ladi.   Endi   unda   bemalol   tuzgan   proyektimizni   sinovdan
o’tkazishimiz mumkin. 
3.2 Dasturni sinovdan o’tkazuvchi qurilmalar 
Android  operatsion  tizimining  yana  bir  afzalliklaridan  biri  shundaki, unda
tanlangan     obyekt     strukturasini     dastur     orqali     realizatsiya     qilishda     ancha
imkoniyatlar   mavjud.   Dastur     strukturasi     avtomatlashgan     holda     tizim
tomonidan   hosil qilinadi, dasturlovchi   esa   dastur   tuzish   jarayonida   dastur
obyektlarini     mantiqan   bog`lanish   bosqichlarini   to`g`ri   tanlay   bilishi   va
modullar   orqali   uzatilishi   kerak   bo`lgan     parametrlarni     to`g`ri     tanlab     uzata
olishi  yetarlidir. 
Windows   operatsion   tizimida   bo’la   turib,   Android   operatsion   tizimi   uchun
tuzilgan   dasturni   sinovdan   o’tkazishning   asosan   ikki   xil   usuli   mavjud.
Birinchisi,   virtual   qurilma   orqali.   Ikkinchisi   esa   haqiqiy   mavjud   telefon,
planshet yoki biror 
Android operatsion tizimi o’rnatilgan qurilma orqali.  
Agar tuzgan dasturimizni real qurilma orqali sinovdan o’tkazmoqchi bo’lsak,
u   holda   quyidagicha   ishlarni   amalga   oshirishimiz   lozim.   Dastlab,   mavjud
qurilmaning Parametrlar bo’limiga kirib, Ishlab chiqaruvchi opsiyasi bo’limini
tanlaymiz.   Bu   bo’limdan   USB   vositalari   bo’limiga   belgi   qo’yib   qo’yamiz.
Ya’ni 
USB ulanganda USB vositalari bo’limi ishga tushiriladi. Bu belgi qo’yilganda
foydalanuvchi  tizim tomonidan quyidagicha ogohlantiriladi. 
44  
  USB   vositalari   faqatgina   rivojlantirish   maqsadlari   uchun   mo’ljallangan.
Undan   kompyuter   va   qurilma   o’rtasida   ma’lumotlardan   nusxa   ko’chirishda,
qurilmaga   eslatmalarsiz   ilovalarni   o’rnatish   hamda   jurnal   ma’lumotlarini
o’qishda foydalanish mumkin. 
Ushbu   ogohlantirishga   javoban   OK   tugmasini   bosish   bilan   qurilma
kompilyatsiya   berishga   tayyor.   Endi   uni   biror   USB   kabeli   orqali   kompyuter
yoki   notebookga   ulab,   kompyuterdagi   sozlash   ishlarini   amalga   oshiramiz.   Bu
jarayon   tayyor   dasturning   o’ng   qismidagi   Project   Manager   oynasi   orqali
amalga oshiriladi. 
Uning   Target   Platforms   bo’limidan   Android   ni   tanlaymiz.   Android
bo’limining   Target   papkasida   biz   kompyuterga   USB   orqali   ulagan
qurilmamizning   markasi   aks   etib   turadi.   Uni   tanlab,   faollashtirib   qo’yamiz.
Endi   kompyuter   ham   soz.   F9   klavishini   bosish   orqali   dasturni   ishga
tushirishimiz mumkin. Agar dastur matnida xatolik bo’lmasa  u qurilmada aks
etadi. Dasturni  xuddi   tayyor   dasturdek  istaganimizcha  sinovdan  o’tkazishimiz
mumkin.  
Dasturchi   faqat   ayrim   qurilma   yoki   o’zida     mavjud   bo’lgan   qurilma
uchungina   dastur   tuzmaydi.   U   ixtiyoriy   markadagi   qurilmalar   uchun   ham
dastur   tuza   olishi   kerak.   Tuzgan   dasturini   kompilyatsiya   qilish   uchun   turli
qurilmalarga   ega   bo’lish   imkoniyati   har   doim   ham   mavjud   bo’lavermasligi
mumkin.   Bunday   holatlarda   Embarcadero   Rad   Studio   XE7   ning   virtual
emulyatori yordamga keladi.  
Android   Virtual   Device   (AVD)   yordamida   biz   ixtiyoriy   qurilmani   virtual
ravishda hosil qilib olishimiz mukin. Bu bizga dastur tuzishni mo’ljallayotgan
qurilmamiz xoh telefon, xoh planshet bo’lishidan qat’iy nazar xuddi u bilan bir
xil   bo’lgan   virtual     qurilmada   tuzgan   dasturimizni   sinovdan   o’tkazish
imkoniyatini   beradi.   Yuqorida   virtual   emulyatorni   qanday   qilib   hosil   qilishni
o’rganib   chiqqan   edik.   Unga   kompilyatsiya   berish   esa   xuddi   real   qurilmaga
kompilyatsiya berganimiz kabi amalga oshiriladi. Bu jarayon tayyor dasturning
45  
  o’ng qismidagi Project Manager oynasi orqali amalga oshiriladi. Uning Target
Platforms   bo’limidan   Android   ni   tanlaymiz.   Android   bo’limining   Target
papkasida biz hosil  qilib olgan virtual qurilmamiz aks  etib turadi. Uni  tanlab,
faollashtirib   qo’yamiz.   Endi   kompyuter   ham   soz.   F9   klavishini   bosish   orqali
dasturni ishga tushirishimiz mumkin.  
Bunda quyidagicha jarayon sodir bo’ladi. 
 
Dastur ishga tushganda dastlab virtual  qurilma xuddi real telefon yongandek
ishga tushadi. Faqat tezlik jihatidan farq qilishi mumkin xolos. Chunki, virtual
qurilma biroz sekin ishlaydi.  
46  
  Qurilma  ishga   tushganidan   bir  necha   soniya  o’tganidan  so’ng  uning  ilovalar
qismida   dastur   ham   ishga   tushadi.   Shu   tariqa   dastur   tayyor   holga   kelgunicha
istalgancha sinovdan o’tkazilishi mumkin.  
3.4   Tayyor dasturni qurilmaga o’rnatish va ishga tushirish 
Embarcadero   Rad   Studio   XE7   muhitida   yuqoridagi   ketma-ketliklar   asosida
dastur   tayyorlanib,   uni   aniq   biror   manzilga   saqlab,   kompilyatsiya   berilganda
avtomatik   ravishda   XE7   tomonidan   dasturning   .apk   kengaytmali   fayli   hosil
qilinadi. U odatda dastur saqlangan joyning davomidan quyidagicha manzilda
joylashadi:     ...   \Android\Debug\Project1\bin\Project1.apk.   Ushbu   .apk
kengaytmali   fayl   nusxasini   ixtiyoriy   ko’rinishda   xohlang   bloteooth,   xohlang
shareit xohlang chip yoki boshqa vositalar yordamida olib Android operatsion
tizimi   o’rnatilgan   qurilmaga   odatdagidek   o’rnatish   mumkin.   Dastur
o’rnagandan   so’ng   u   qurilmaning   ilovalar   qismida   aks   etib   turadi.   Maxsus
ikonkasining ustida bir marta yengil bosish orqali dastur ishga tushadi.  
Dasturlar   uchun   eng   ommabop   bozor   bu   Play   Marketdir.   Xususan,   Android
operatsion   tizimi   uchun   ham.   Bizga   ma’lumki,     Play   Marketga   qo’yilgan
dasturlardan  keladigan   foydaning  30   %   i   kompaniya   hisobiga,   qolgan   70  %   i
esa, dasturchi hisobiga tushadi.  
47  
  IV BOB Android OT uchun amaliy dasturlar ishlab chiqish namunalari 
4.1 An’anaviy Hello World! dasturi 
Dasturchilar   orasida   eng   ko’p   ommalashgan   quyidagicha   an’ana   mavjud.
Aksariyat   dasturchilar   o’zlarining   eng   birinchi   tuzgan   dasturlarini   “Hello
world!”   jumlasini   namoyon   etishdan   boshlaydilar.   An’anaga   sodiq   qolgan
holda   biz   ham   hozir   “Hello   world!”   emas-u,   “Salom   dunyo!”   jumlasini
namoyish   etishni   ko’rib   chiqamiz.   Buning   uchun   Embarcadero   Rad   Studio
XE7 dasturi o’rnatilgan kompyuterdan uni odatdagidek ishga tushiramiz. Ya’ni
quyidagicha: 
Пуск     Все   программы  Embarcadero Rad Studio XE7  Delphi XE7 
Buyruqlarini   ketma-ket   beriladi.   Hosil   bo’lgan   Delphi   XE7   muloqot
oynasidan esa, o’zimiz uchun zarur hisoblangan:  harakatga keltiruvchi  hamda
project   fayllarini   hosil   qilib   olish   zarur.   Buning   uchun   quyidagi   buyruqlar
ketmaketligi beriladi. 
File   New   Multi-Device Aplication-Delphi; 
Hosil   bo’lgan   Multi-Device   Aplication   oynasi   bizga   yetti   xil   ko’rinishdagi
formani   taklif   etadi.   Ulardan   tayyorlayotgan   dasturimizga   mosini   tanlashimiz
mumkin.  
48  
  49  
  H ozir  Blank 
Aplication bo’limini 
tanlab OK tugmasini 
bosamiz.  Natijada  
bilan FireMonkey 
muloqot quyidagicha uyg’unlashgan 
oynasi hosil bo’ladi.   Ushbu   oynada   quyidagicha   sozlash   ishlarini   amalga   oshiramiz.   Style
bo’limidan   biz   uchun   kerak   bo’lgan   Android   qismini   faollashtirib   qo’yamiz.
Views bo’limidan esa mavjud qurilmalar orasidan mosini belgilab, faollashtirib
qo’yamiz. 
 
 
 
 
 
Natijada quyidagi muloqot oynasi hosil bo’ladi. 
Endi   Delphi   XE7   muhiti   Android   operatsion   tizimiga   dastur   tuzish   uchun
tayyor!  
“Salom   dunyo!”   jumlasini   ikki   xil   usulda   namoyish   etamiz.   Birinchi   usulda
dastur  ishga   tushishi   bilanoq ushbu  jumla  qurilma  ekranida  namoyon  bo’ladi.
Buning uchun, mavjud forma ustida sichqonchaning chap tugmasini ikki marta
50  
  chertiladi.   Yoki   formaning   Object   Inspector   oynasining   Events   bo’limidan
OnCreate hodisasini tanlashimiz ham mumkin.  
 
Hosil bo’lgan kodlar oynasiga quyidagi kodni kiritamiz. 
Showmessage(‘Salom dunyo!’) 
Kodlar oynasida umuman quyidagicha kodlar aks etadi: 
unit Unit1; interface uses 
  System.SysUtils,  System.Types,  System.UITypes,  System.Classes,
System.Variants, 
  FMX.Types, FMX.Controls, FMX.Forms, FMX.Graphics, FMX.Dialogs; 
type 
  TForm1 = class(TForm)     procedure FormCreate(Sender: TObject);   
private 
    { Private declarations }   public 
    { Public declarations }   end; var 
  Form1: TForm1; implementation 
{$R *.fmx} 
{$R *.SmXhdpiPh.fmx ANDROID} procedure TForm1.FormCreate(Sender: 
TObject); begin showmessage('Salom dunyo!'); end; end. 
51  
  Endi   dasturni   saqlaymiz,   so’ng   avvalgi   bobdagi   kabi   kompyuterni   hamda
android   operatsion   tizimi   o’rnatilgan   qurilma   yoki   virtual   qurilmani
kompilyatsiya uchun sozlaymiz. F9 klavishini bosganimizda biz istagan jumla
qurilma ekranida namoyon bo’ladi. Dastur tayyor! 
Ikkinchi   usul:   Bu   usulda   dastur   ishga   tushgandan   so’ng   hodisa   bajarilishi
uchun   knopka   bosilishi   lozim.   Bunda   biz   standart   komponentalardan
foydalanamiz.   Sozlangan   XE7   muhitining   formasiga   Tool   Palette   oynasining
Standard bo’limidan TLabel komponentasini tashlaymiz. Bu komponenta matn
aks   etishi   uchun   xizmat   qiladi.   Buni   dasturchi   o’z   xohishidan   kelib   chiqqan
holda formaning ixtiyoriy joyiga joylashtirishi mumkin. TLabel komponentasi
faol   bo’lgan   holda   Object   Inspector   oynasining   Properties   bo’limidan   Text
bandini   tanlaymiz.   Uning   o’ng   qismiga   oynada   aks   etib   turuvchi   izohni
kiritishimiz mumkin. Hozir  
Delphi XE7 dasturi foydalanuvchilari   jumlasini  kiritamiz.  So’ng 
xuddi  shu  usulda  yana  bitta  TLabel komponentasini 
tashlab, uning Text xususiyatidagi matnni o’chirib qo’yamiz. 
Yana   o’sha   Standart   componentalar   bo’limidan   bu   gal   TButton
componentasini tashlaymiz. Uning Text xususiyatini dastur ishlayotgan vaqtda
knopkada   nima   aks   etib   turishi   lozim   bo’lsa,   shuni   kiritiladi.   Uni   Ok   deb
kiritamiz. TButtonning OnClik hodisasiga quyidagi kodni kiritamiz. 
TLabel2.Text:=’Salom dunyo!’ 
Bunda   dastur   ishga   tushganda   Delphi   XE7   foydalanuvchilari   izohi   dasturda
aks etib turadi. Ok tugmasini bosganimizda formaning TLabel2 komponenetasi
joylashgan   qismida   “Salom   dunyo!”   jumlasi   aks   etadi.     Dastur   matning
umumiy tuzilishi quyidagicha: 
unit Unit1; interface uses 
  System.SysUtils,  System.Types,  System.UITypes, 
System.Classes, 
System.Variants, 
52  
    FMX.Types, FMX.Controls, FMX.Forms, FMX.Graphics, FMX.Dialogs, 
FMX.StdCtrls; type 
  TForm1 = class(TForm) 
    Button1: TButton; 
    Label1: TLabel;     Label2: TLabel;     procedure FormCreate(Sender: 
TObject);     procedure Button1Click(Sender: TObject);   private 
    { Private declarations }   public 
    { Public declarations }   end; var 
  Form1: TForm1; implementation 
{$R *.fmx} 
{$R *.SmXhdpiPh.fmx ANDROID} 
procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject); begin 
Label2.Text:='Salom dunyo!'; end; end. 
Dasturni   saqlab   yuqoridagi   usullarning   ixtiyoriy   bittasi   orqali   yo   real   yoki
bo’lmasa   virtual   qurilma   orqali   kompilyatsiya   qilish   mumkin.   Izoh:   Dastur
aynan   kompilyatsiya   qilish   jarayonida     d:\...   \Android\Debug\Project1\bin\
Project1.apk. manzilda .apk kengaytmali faylni hosil qiladi.  
Dasturning ishlash jarayoni virtual qurilmada quyidagicha aks etadi. 
53  
   
4.2 Player dasturi 
Player dasturi tuzilishini  o’rganish misolida Delphi XE7 muhitida bir nechta
komponentalar   jamlanmasidan   unumli   foydalanishni   ham   ko’rib   chiqamiz.
Dastur quyidagicha imkoniyatlarga ega: 
Dastur ishga tushganda avtomatik ravishda qurilma xotirasida mavjud bo’lgan
barcha   musiqiy   formatdagi   fayllarni   yuklab   oladi.   Ularni   aralashtirib
yangratadi yoki foydalanuvchining ixtiyoridan kelib chiqqan holda tartib yoki
albom bo’yicha yangratadi. 
54  
  Dastur interfeysining ko’rinishi quyidagicha: 
Dastur kodi quyidagicha: unit MusicPlayer.Android; interface 
{$IFDEF ANDROID} 
uses 
  FMX.Graphics, 
  MusicPlayer.Utils, 
  System.IoUtils, System.SysUtils, System.Classes, 
  FMX.Types, FMX.Platform.Android, 
  Androidapi.JNI.Os, Androidapi.JNI.Net, 
  Androidapi.JNIBridge,  Androidapi.JNI.JavaTypes, 
Androidapi.JNI.GraphicsContentViewText, 
  Androidapi.JNI.Media,  Androidapi.JNI.Provider, 
Androidapi.Helpers, 
Androidapi.JNI.App; type 
  TMusicPlayer = class   private   type 
55  
      TProcessThread = class (TThread)     private 
      [weak] FMusicPlayer: TMusicPlayer;       FOnProcessPlay: 
TOnProcessPlayEvent;       procedure DoProcessPlay;     public       constructor 
Create(CreateSuspended:  Boolean;  AMusicPlayer: 
TMusicPlayer; processHandler: TOnProcessPlayEvent);       destructor 
Destroy; override;       procedure Execute; override;     end;   protected     class 
var FInstance: TMusicPlayer;   private 
    FCurrentIndex: Cardinal; 
    FPlaylist: TArray<TMPSong>; 
    FAlbums: TArray<TMPAlbum>; 
    FMusicPlayer: JMediaPlayer; 
    FPlayBackState: TMPPlaybackState; 
    FRepeatMode: TMPRepeatMode; 
    FShuffleMode: Boolean; 
    FDefaultAlbumImage: TBitmap; 
    FOnSongChange: TOnSongChangeEvent; 
    FOnProcessPlay: TOnProcessPlayEvent; 
    constructor  Create(AType:  TMPControllerType 
TMPControllerType.App);           procedure   DoOnSongChange(newIndex:
Integer);           procedure   DoOnProcessPlay(newPos:   Single);           procedure
SetVolume(const  Value:  Single);         procedure SetTime(const  Value:  Single);
procedure   SetRepeatMode(const   Value:   TMPRepeatMode);           procedure
SetShuffleMode(const   Value:   Boolean);           function   GetVolume:   Single;
function   GetTime:   Single;           function   GetRepeatMode:   TMPRepeatMode;
function   GetDuration:   Single;           function   GetPlaybackState:
TMPPlaybackState;           function   GetShuffleMode:   Boolean;       public
destructor   Destroy;   override;           class   procedure   SetPlayerType(AType:
TMPControllerType);           class   function   DefaultPlayer:   TMusicPlayer;
property   CurrentIndex:   Cardinal   read   FCurrentIndex;           property   Volume:
Single   read   GetVolume   write   SetVolume;           property   Time:   Single   read
56  
  GetTime   write   SetTime;           property   Duration:   Single   read   GetDuration;
property PlaybackState: TMPPlaybackState read GetPlaybackState;     property
ShuffleMode: Boolean read GetShuffleMode write 
SetShuffleMode;           property   RepeatMode:   TMPRepeatMode   read
GetRepeatMode write 
SetRepeatMode;     property Playlist: TArray<TMPSong> read FPlaylist;     
property Albums: TArray<TMPAlbum> read FAlbums; 
    property DefaultAlbumImage: TBitmap read FDefaultAlbumImage write 
FDefaultAlbumImage;           property   OnSongChange:   TOnSongChangeEvent
read FOnSongChange 
write   FOnSongChange;           property   OnProcessPlay:   TOnProcessPlayEvent
read FOnProcessPlay write 
FOnProcessPlay;     function GetAlbums: TArray<string>;     function 
GetSongs: TArray<string>;     function GetSongsInAlbum(AName: string): 
TArray<string>;     function IsPlaying: Boolean;     function CanSkipBack: 
Boolean;     function CanSkipForward: Boolean;     procedure PlaySong(path: 
string);     procedure PlayByIndex(Index: Cardinal);     procedure Play;     
procedure Stop;     procedure Pause;     procedure Next;     procedure Previous; 
end; var 
  NoArtBitmap: TBitmap; 
{$ENDIF} implementation {$IFDEF ANDROID} 
{ TMusicPlayer } function TMusicPlayer.CanSkipBack: Boolean; begin 
  Result := (Length(FPlaylist) > 0) and (FCurrentIndex > 0) and 
    (FPlayBackState  in  [TMPPlaybackState.Playing, 
TMPPlaybackState.Paused]); end; function TMusicPlayer.CanSkipForward: 
Boolean; begin 
  Result := False; 
  if  (Length(FPlaylist)  =  0)  or  not  (FPlayBackState 
57  
  [TMPPlaybackState.Playing, TMPPlaybackState.Paused]) then     
Exit(Result);   case RepeatMode of     TMPRepeatMode.One: 
      Result := FCurrentIndex in [Low(FPlaylist) .. High(FPlaylist)] ; 
    TMPRepeatMode.Default,     TMPRepeatMode.None: 
            Result   :=   FCurrentIndex   in   [Low(FPlaylist)   ..   High(FPlaylist)-1]   ;
TMPRepeatMode.All: 
      Result := True;   end; end; constructor TMusicPlayer.Create(AType: 
TMPControllerType); begin 
  
MainActivity.setVolumeControlStream(TJAudioManager.JavaClass.STREA
M_M
USIC); 
  FMusicPlayer := TJMediaPlayer.Create; 
  FPlayBackState := TMPPlaybackState.Stopped; 
  FRepeatMode := TMPRepeatMode.All; 
    FShuffleMode   :=   False;
FDefaultAlbumImage:=TBitmap.CreateFromFile(TPath.Combine(TPath.Get
DocumentsPath,'MusicNote.png')); 
  TProcessThread.Create(True,self,DoOnProcessPlay).Start; end; class 
function TMusicPlayer.DefaultPlayer: TMusicPlayer; begin 
  if not Assigned(FInstance) then     FInstance := TMusicPlayer.Create;   
Result := FInstance; end; destructor TMusicPlayer.Destroy; begin 
  FMusicPlayer.release; end; procedure 
TMusicPlayer.DoOnSongChange(newIndex: Integer); begin 
  if Assigned(FOnSongChange) then 
    TThread.Queue(TThread.CurrentThread, procedure       begin 
        FOnSongChange(newIndex); 
      end); end; procedure TMusicPlayer.DoOnProcessPlay(newPos: Single); 
begin 
  if Assigned(FOnProcessPlay) then 
58  
      TThread.Queue(TThread.CurrentThread, procedure       begin 
        FOnProcessPlay(newPos); 
      end); 
end; function TMusicPlayer.GetAlbums: TArray<string>; var   projection: 
TJavaObjectArray<JString>;   cursor: JCursor;   art_uri,   uri: Jnet_Uri; begin   
projection := TJavaObjectArray<JString>.Create(3);   projection.Items[0] := 
TJAudio_AlbumColumns.JavaClass.ALBUM;   projection.Items[1] := 
TJAudio_AlbumColumns.JavaClass.ARTIST;   
projection.Items[2]:=StringToJString('_id'); 
art_uri:=TJnet_Uri.JavaClass.parse(StringToJString('content://media/
external/audi o/albumart'));   cursor := 
MainActivity.getContentResolver.query( 
        TJAudio_Albums.JavaClass.EXTERNAL_CONTENT_URI,
projection,nil,nil, nil); 
  SetLength(Result, cursor.getCount); 
  SetLength(FAlbums, cursor.getCount + 1); 
  FAlbums[cursor.getCount] := TMPAlbum.AllMusicAlbum;   while 
(cursor.moveToNext) do   begin 
    FAlbums[cursor.getPosition].Name:= JStringToString(cursor.getString(0));
    FAlbums[cursor.getPosition].Artist:= JStringToString(cursor.getString(1));
FAlbums[cursor.getPosition].Album_ID := cursor.getInt(2);     
uri:=TJContentUris.JavaClass.withAppendedId(art_uri, 
FAlbums[cursor.getPosition].Album_ID);     if 
TFile.Exists(JStringToString(uri.getPath)) then       
FAlbums[cursor.getPosition].Artwork  := 
TBitmap.CreateFromFile(JStringToString(uri.getPath)) 
    else 
59  
        FAlbums[cursor.getPosition].Artwork := FDefaultAlbumImage;     
Result[cursor.getPosition] := FAlbums[cursor.getPosition].Name;   end;   
cursor.close; end; function TMusicPlayer.GetDuration: Single; begin 
  Result := FMusicPlayer.getDuration; end; function 
TMusicPlayer.GetPlaybackState: TMPPlaybackState; begin 
  Result := FPlayBackState; end; function TMusicPlayer.GetRepeatMode: 
TMPRepeatMode; begin 
  Result := FRepeatMode; end; function TMusicPlayer.GetShuffleMode: 
Boolean; begin 
  Result := FShuffleMode; end; function TMusicPlayer.GetSongs: 
TArray<string>; var   projection: TJavaObjectArray<JString>; 
cursor: JCursor; selection: JString; begin 
  selection 
StringToJString(JStringToString(TJAudio_AudioColumns.JavaClass.IS_MU
SIC) 
+ ' != 0');   projection := TJavaObjectArray<JString>.Create(5);   
projection.Items[0] := TJAudio_AudioColumns.JavaClass.ARTIST;   
projection.Items[1] := StringToJString('title');   projection.Items[2] := 
StringToJString('_data');   projection.Items[3] := 
TJAudio_AudioColumns.JavaClass.ALBUM;   projection.Items[4] := 
TJAudio_AudioColumns.JavaClass.DURATION; 
 
  cursor := MainActivity.getContentResolver.query( 
        TJAudio_Media.JavaClass.EXTERNAL_CONTENT_URI,
projection,selection,nil, nil); 
  SetLength(Result,cursor.getCount);   SetLength(FPlaylist, cursor.getCount); 
while (cursor.moveToNext) do   begin 
    FPlaylist[cursor.getPosition] := TMPSong.FromCursor(cursor); 
    Result[cursor.getPosition]  :=  Format('[%s]-[%s]', 
60  
  [FPlaylist[cursor.getPosition].Artist, FPlaylist[cursor.getPosition].Title]);   
end;   cursor.close; end; function TMusicPlayer.GetSongsInAlbum(AName: 
string): TArray<string>; var   projection: TJavaObjectArray<JString>; 
cursor: JCursor; selection: JString; begin   if AName = 
TMPAlbum.AllMusicAlbum.Name then   begin 
    Result := GetSongs;     Exit;   end; 
  selection 
StringToJString(JStringToString(TJAudio_AudioColumns.JavaClass.IS_MU
SIC) 
+ ' != 0 and ' + 
      JStringToString(TJAudio_AudioColumns.JavaClass.ALBUM) + ' = "' + 
AName + '"');   projection := TJavaObjectArray<JString>.Create(5);   
projection.Items[0] := TJAudio_AudioColumns.JavaClass.ARTIST;   
projection.Items[1] := StringToJString('title');   projection.Items[2] := 
StringToJString('_data');   projection.Items[3] := 
TJAudio_AudioColumns.JavaClass.ALBUM;   projection.Items[4] := 
TJAudio_AudioColumns.JavaClass.DURATION;   cursor := 
MainActivity.getContentResolver.query( 
    TJAudio_Media.JavaClass.EXTERNAL_CONTENT_URI,            
projection,selection, nil,nil);   SetLength(Result,cursor.getCount);   
SetLength(FPlaylist, cursor.getCount);   while (cursor.moveToNext) do   begin
    FPlaylist[cursor.getPosition] := TMPSong.FromCursor(cursor); 
    Result[cursor.getPosition]  :=  Format('[%s]-[%s]', 
[FPlaylist[cursor.getPosition].Artist, FPlaylist[cursor.getPosition].Title]); end;
cursor.close; 
end; function TMusicPlayer.GetTime: Single; begin 
  Result := FMusicPlayer.getCurrentPosition; end; function 
TMusicPlayer.GetVolume: Single; var 
  AudioManager: JAudioManager; begin 
61  
    AudioManager 
TJAudioManager.Wrap(MainActivity.getSystemService(TJContext.JavaClass
.AU
DIO_SERVICE)); 
  Result 
AudioManager.getStreamVolume(TJAudioManager.JavaClass.STREAM_M
USIC
); 
  Result  :=  Result 
AudioManager.getStreamMaxVolume(TJAudioManager.JavaClass.STREAM
_M
USIC); end; procedure TMusicPlayer.Next; begin 
  case RepeatMode of     TMPRepeatMode.One: 
    begin       Time := 0;       Play;     end; 
    TMPRepeatMode.Default,     TMPRepeatMode.None: 
      if CurrentIndex = Length(FPlaylist) - 1  then         FMusicPlayer.Stop 
      else       begin         if ShuffleMode then 
          PlayByIndex(Random(Length(FPlaylist))) 
        else 
          PlayByIndex(FCurrentIndex + 1);       end; 
    TMPRepeatMode.All: 
      if FCurrentIndex = Length(FPlaylist) - 1 then         PlayByIndex(0)       
else       begin         if FShuffleMode then 
          PlayByIndex(Random(Length(FPlaylist))) 
        else 
          PlayByIndex(FCurrentIndex + 1);       end;   end; 
  DoOnSongChange(FCurrentIndex); end; procedure TMusicPlayer.Pause; 
begin 
  FMusicPlayer.pause; 
62  
    FPlayBackState := TMPPlaybackState.Paused; end; procedure 
TMusicPlayer.Play; begin 
  if FPlayBackState = TMPPlaybackState.Stopped  then 
    FMusicPlayer.prepare; 
  FMusicPlayer.start; 
    FPlayBackState   :=   TMPPlaybackState.Playing;   end;   procedure
TMusicPlayer.PlayByIndex(Index: Cardinal); begin 
  FCurrentIndex := Index; 
  PlaySong(FPlaylist[FCurrentIndex].Path); end; function 
TMusicPlayer.IsPlaying: Boolean; begin 
  Result := FMusicPlayer.isPlaying; end; procedure 
TMusicPlayer.PlaySong(path: string); begin 
  Stop; 
  FMusicPlayer.reset; 
  FMusicPlayer.setDataSource(StringToJString(path));   Play; end; procedure 
TMusicPlayer.Previous; begin   if (FCurrentIndex > 0) and (FCurrentIndex < 
Length(FPlaylist)) then   begin 
    PlayByIndex(FCurrentIndex -1);     DoOnSongChange(FCurrentIndex);   
end; end; 
class   procedure   TMusicPlayer.SetPlayerType(AType:   TMPControllerType);
begin 
  // Do nothing end; procedure TMusicPlayer.SetRepeatMode(const Value: 
TMPRepeatMode); begin 
  FRepeatMode := Value; end; procedure 
TMusicPlayer.SetShuffleMode(const Value: Boolean); begin 
  FShuffleMode := Value; end; procedure TMusicPlayer.SetTime(const 
Value: Single); begin 
  FMusicPlayer.seekTo(Trunc(Value)); end; procedure 
TMusicPlayer.SetVolume(const Value: Single); var 
63  
    AudioManager: JAudioManager; begin 
  AudioManager 
TJAudioManager.Wrap(MainActivity.getSystemService(TJContext.JavaClass
.AU
DIO_SERVICE)); 
AudioManager.setStreamVolume(TJAudioManager.JavaClass.STREAM_M
USIC, 
Round(AudioManager.getStreamMaxVolume(TJAudioManager.JavaClass.S
TREAM_MUSIC) * Value), 0); 
end; procedure TMusicPlayer.Stop; begin 
  if  FPlayBackState  in  [TMPPlaybackState.Playing, 
TMPPlaybackState.Paused] then 
    FMusicPlayer.seekTo(0); 
  FPlayBackState := TMPPlaybackState.Stopped;   FMusicPlayer.stop;   while
FMusicPlayer.isPlaying do     sleep(10); 
  DoOnProcessPlay(0); end; 
{   TMusicPlayer.TProcessThread   }   constructor  
TMusicPlayer.TProcessThread.Create(CreateSuspended: 
Boolean; 
    AMusicPlayer:   TMusicPlayer;   processHandler:   TOnProcessPlayEvent);
begin 
  inherited Create(CreateSuspended);   FOnProcessPlay := processHandler;   
FMusicPlayer := AMusicPlayer; end; destructor 
TMusicPlayer.TProcessThread.Destroy; begin 
  FMusicPlayer := nil;   inherited; end; procedure 
TMusicPlayer.TProcessThread.Execute; begin   inherited;   while 
Assigned(FMusicPlayer) do   begin 
    case FMusicPlayer.PlaybackState of 
      Playing: DoProcessPlay; 
64  
        Stopped, 
      Paused, 
      Interrupted, 
      SeekingForward, 
      SeekingBackward: sleep(200);     end;   end; end; procedure 
TMusicPlayer.TProcessThread.DoProcessPlay; var   currentPos: Single; begin  
currentPos := FMusicPlayer.Time;   if Assigned(FOnProcessPlay) then 
    FOnProcessPlay((currentPos/FMusicPlayer.Duration) * 100);   if 
FMusicPlayer.IsPlaying then     Sleep(200)   else 
    FMusicPlayer.Next; end; 
{$ENDIF} end. 
4.3 Android operatsion tizimi o’rnatilgan qurilmaning texnik
imkoniyatlaridan foydalanish. Yoritgich (Fonar) dasturi 
Delphi   XE7   muhitida   Android   operatsion   tizimi   uchun   nafaqat   oddiy
dasturlar,   balki   qurilmaning   texnik   imkoniyatlaridan   foydalangan   holda   ham
dastur  tuzish  mumkin.  Xususan,  quyida  Android operatsion  tizimi  o’rnatilgan
qurilma uchun uning chirog’ini yoquvchi yoritgich dasturini hosil qilish hamda
uning   tuzilishi   bilan   tanishib   chiqamiz.   Bunda   dasturning   FireMonkey
muhitidan foydalanamiz.  Dastur kodi:  unit FlashLightU; interface uses 
  System.TypInfo, 
  System.SysUtils, System.Types, System.UITypes, System.Classes, 
System.Variants, 
  FMX.Types, FMX.Controls, FMX.Forms, FMX.Dialogs, FMX.StdCtrls, 
FMX.Effects, 
  FMX.Objects, FMX.Layouts, FMX.Media; type 
  TFlashLightForm = class(TForm) 
    FlashLight: TImage; 
    ImageOn: TImage; 
    FlashLightShadow: TShadowEffect; 
65  
      Light: TImage; 
    ImageOff: TImage; 
    ContainerLayout: TLayout; 
    Camera: TCameraComponent; 
    GlowEffect1: TGlowEffect;     LayoutButtons: TLayout;     procedure 
FormCreate(Sender: TObject);     procedure ImageOffClick(Sender: TObject);
procedure ImageOnClick(Sender: TObject);   private     procedure 
SetFlashlightState(Active : Boolean);   public 
    { Public declarations }   end; var 
  FlashLightForm: TFlashLightForm; implementation {$R *.fmx} procedure 
TFlashLightForm.SetFlashlightState(Active : Boolean); begin   if Active then   
begin 
    Camera.TorchMode := TTorchMode.ModeOn;   end else 
    Camera.TorchMode := TTorchMode.ModeOff; end; 
 
procedure TFlashLightForm.FormCreate(Sender: TObject); begin 
  ImageOff.Enabled := Camera.HasFlash;   Camera.Active := True; end; 
procedure TFlashLightForm.ImageOffClick(Sender: TObject); begin 
  ImageOff.Visible := False; 
  ImageOn.Visible := True; 
  SetFlashlightState(True);   Light.Visible := True; end; procedure 
TFlashLightForm.ImageOnClick(Sender: TObject); begin 
  ImageOff.Visible := True; 
  ImageOn.Visible := False; 
  SetFlashlightState(False);   Light.Visible := False; end; end. 
Dasturning ko’rinishi quyidagicha: 
66  
   
Dastur   sinovdan   o’tkazish   jarayonida   yoki   qurilmaga   o’rnatilganidan   so’ng,
ekran  markazidagi   power   tugmasining   belgisiga  o’xshash  tugmani  bosilganda
qurilmaning   yoritgichi   faollashadi.   Ikkinchi   marta   bosish   esa,   o’sha   yoritgich
faoliyatini to’xtatishga xizmat qiladi. 
Hayot faoliyati xavfsizligi 
Shaxsiy     kompyuterni     ishga     tayyorlash     va     o'chirish     tartiblari     mavjud.
Avvalambor, kompyuterning tarmoq kuchlanishiga  mosligini tekshirish  kerak.
Shaxsiy     kompyuterlar     220     yoki     110     kuchlanishli     elektr     tarmoqlarida
ishlashi   mumkin.   Shaxsiy     kompyuterlar     uchun     kuchlanishning     o'zgarishi,
ayniqsa  keskin o'zgarishlar  xavfli  bo'lishi  mumkin.  Shuning  uchun  maxsus
stabilizatorlardan yoki  elektr  quvvatining  uzluksizligini  ta'minlovchi  -  URS
qurilmasidan   foydalanish   tavsiya   etiladi.   Maxsus   URS   qurilmasi   elektr
quvvatini   o'zgarmas   holda     ushlab     turadi,     hamda     elektr     manbai
o'chirilgandan     keyin     muayyan     vaqt   davomida     kompyuter     ishlashini
ta'minlab  turadi.  Bu  vaqt  kompyuterda bajarilayotgan ishlarni tugatish uchun
yetarlidir.   Masalan,   kerakli   ma'lumotlarni   diskka   yozib   qo'yish   yoki
programmalar ishini tugatish uchun va hokazo.  
67  
  Monitor     oldida     uzoq     vaqt     o‘tirib     ishlaydiganlar     kompyuter     bilan
me’yoridan   ortiq   muloqatda   bo‘lish   sog‘liqga   zararligini   bilishlari   kerak.
Ayrim   kasbiy     kasalliklar,     ularning     olidini     olish     usullari     va     kasalliklarni
davolash   metodlarini     bilish     foydadan     holi     emas.     Sog‘lik     uchun     xavfsiz
bo‘lgan   kompyuter   va   dasturiy   ta‘minotni   qanday   tanlab   olish,   ish   joyini
tashkil   qilishni   bilish   zarur.   Kompyuter   xonasida   tushayotgan   yorug‘lik
o‘quvchining ish joyiga tepadan   va   chapdan   tushishi,   display   ekraniga   va
tugmalar  ko‘zni qamashtirmaydigan bo‘lishi maqsadga muvofiq.   
Xonadagi     havo     harorati     o‘rtacha     20-24 0  
C     atrofida     bo‘lishi     lozim.
O‘quvchilarning     shaxsiy     kompyuter     bilan     uzliksiz     ishlash     vaqti     25-30
daqiqadan,     bir     kun     davomida     esa     50     daqiqadan     oshmasligi     ma‘qul.
O‘quvchi   kompyuterdan     eng     kamida     40     sm     narida     o‘tirishi     kerak.
Kompyuter     xonasida   o‘tkazilayotgan-     dars     paytida     o‘quvchilarga     tana
mushaklarda  va  ko‘zlarda zo‘riqish  hosil  bo‘lmasligi  uchun  2-3  daqiqadan
iborat  dam  berilishi lozim. 
Shu lahzalarda o‘quvchilarga yengil kuy eshitish, kursida o‘tirgan holda qo‘l
va   bo‘yin   mushaklari   toliqmasligi   uchun   yengil   jismoniy   mashqlar   bajarish
tavsiya  etiladi.  Har  bir  o‘quv  guruhi  shunday  kichik,  guruhlarga  bo‘linishi
kerakki,     mashg‘ulotda     qatnashayotgan   o‘quvchilarning     umumiy     soni     20
tadan oshmasligi darkor. Kompyuter bilan ishlashda insonga ta‘sir ko‘rsatuvchi
asosiy omillar:  
 uzoq vaqt davomida o‘tirib izlash  
 monitorning elektromagnit nurlari ta‘siri  
 ko‘z charchashi, kop ishlash 
 bilaklar bo‘yinlarning toliqishi  
 axborotni yo’qotib qo‘yish vaziyatlardagi ruhiy zo‘riqish holati.  
Kompyuter     oldida     o‘tirib     ishlashda     go’yo     inson     erkin     joylashgandek
bo‘ladi, biroq bunday holat organizm uchun majburiy va noqulay hisoblanadi. 
68  
  Bo‘yin,   muskullar,   bosh, qo‘l    va   yelka   bo‘g‘inlari    tarang   holatda,   shu
sababli osteoxondroz,   bolalarda   esa   skolioz   yuzaga   kelishi   mavjud.   Ko’p
vaqt   mobaynida     ishlaydigan     insonlarda     kursi     suyanchig‘i     va     tanasi
o‘rtasida  issiq kompress hosil bo‘ladi, bu esa inson organizmida gaz, qon turib
qolishiga   olib   keladi,     natijada     prostatit     va     gemoroy     yuzaga     keladi.     Bu
kasalliklarni  davolash uzoq  vaqt  talab  etadi. Shaxsiy kompyuterning sog‘liq
uchun   eng   zararli   uzeli   uning   video   monitoridir.   To‘g‘ri   foydalanish
qoidalariga     rioya     qilmaslik     oqibatida     ko‘zlarning     zo‘riqishi     va   oqibatda
uzoqni   ko‘ra   olmaslik   kasalliklariga   chalinishi   mumkin.   Kompyuter bilan
ishlashda   xodimlar,   xomilador   ayollar,   bolalar   alohida   ehtiyotkorlik   bilan
harakat  qilishlari  lozim.  
Xomilador  ayollarning  tartibsiz  va  me‘yoridan  ortiq kompyuter bilan 
shug‘ullanishi  bola rivojlanishiga ta‘sir ko‘rsatib, bolaning erta tug‘ilishi    va
turli   xil   ko‘ngilsizliklarga   olib   keladi.   Xomilador   ayollar kompyuterdan 1
oyga  20   soat   ishlashi   belgilangan.   Bundan   tashqari,   kam   harakatli   hayot   tarzi
ko‘pincha   semirib   ketishiga   olib   keladi.     Elektromagnit     nurlari     zamonaviy
monitorlar   salomatlik   uchun   xavfsiz hisoblanadi,   biroq   hali   to‘la   xavfsiz
emas.     Agarda     ish    joyingizda     eskiroq   kompyuter     turgan    bo‘lsa,     yaxshisi
undan     uzoqroq     bo‘ling.     Ko‘zlar     matn     yoli   sur‘atning     har     bir     kichik
silkinishini  qayd  etadilar,  
ekranning     jami   yomonlashishiga     olib     keladi.     Ranglarni,     shriftni
foydalanayotgan     dasturlarda   oynalar     joylashtirishni,     ekranni     noto‘g‘ri
joylashtirish     ko‘rish     qobilyatiga   yomon     ta‘sir   ko‘rsatadi.     Barmoq
uchlarining   nervlari   tugmalarni   bosa   berishda   go‘yo   yorilib   ketayotgandek
bo‘ladi, jonsizlanib qoladi, natijada barmoq uchlari uvishadi,   bu   esa   bilaklar
bo‘yinlari   va   bog‘lovchi   aparata   zararlanishiga   olib kelishi mumkin, keyin
esa bilaklar doimiy og‘riydigan bo‘lib qolishi mumkin.  
Barcha   foydalanuvchilar   ham   o‘zlarining   axborotlari   qo‘shimcha   nusxasini
doimiy ravishda yaratib bormaydilar. Arxiv viruslari ham doimiy xavf tug‘dirib
69  
  turadilar,     eng     yaxshisi     firmalarning     vinchestrlari   ham     buziladi     va     eng
tajribali dasturchi   ham   ba‘zida   boshqa   tugmani   bosib   yuborishi   mumkin.
Natijada bunday   stress   oqibatida   infarkt   kelib   chiqishi    mumkin.   Bundan
tashqari, kompyuter   inson   psixikasiga   ham   ta‘sir   ko‘rsatadi.   Bu   mavzuda
qator tortushuvlarga  sabab  bo‘ladi,  Masalan,  kompyuter  o‘yinlariga  berilib
ketish,   internetga     qaram     bo‘lib     qolish-bu     muammolar     qanchalik     jiddiy?
Inetrnetga   qaram     bo‘lib     qolish,     o‘yinlarga     berilib     ketish-bunday     holatlar
odatda,     endi   o‘rganayotgan     foydalanuvchilar     uchun     yoki     kompyutersiz,
shunga     o‘xshash   maxsulotlar     bilan     shug‘ullanganlar     uchun     xos     holatdir.
Agarda   inson   soatlab saytlardan   chiqmay   berilib   ketsa,   bunga   kompyuter
emas,  uning  o‘zi  aybdor bo‘ladi. Balki bu muammo haqiqatda ham jiddiydir?
Bu   xususida   turli   nuqtai   nazarlar     bildirilgan     va     bildirilmoqda.     Biroq
yaxshisi  bunday  ahvolga  olib kelmaslik lozim.  
XULOSA 
Bugungi   kun   har   qanday   masalaning   yechimi   kompyuter   yordamida   hal
qilinayotgan    bir     davr     hisoblanadi.     Hozirda     hech    bir     soha     yo’qki     unda
kompyuter,   internet   foydalanilmaydigan.     Har   bir   sohaga   chuqur   kirib
borayotgan   yangi     texnologiyalar,     insoniyat     taraqqiyotiga     o‘zining     bemisl
ulushuni qo‘shmoqda.   
Shuni   ham   ta’kidlash   lozimki,   hozirda     axborot   sohasini   rivojlantirish   va
faoliyatini  yaxshilash  bo‘yicha  ham  O‘zbekistonda  bir  qator  Prezident 
Farmonlari     va     qonun     hujjatlari     ishlab     chiqilmoqda.     Bular     esa     o‘z
navbatida   aholi   ongini   oshirish   va   malakali   servis   xizmatini   tashkil   qilishga
qaratilgandir.     Xususan,   mamlakatimiz   yoshlari   uchun   yaratilgan
imkoniyatlarning   son-sanog’i   yo’q.     Mamlakatimizning   eng   chekka
hududlarigacha   maktab   hamda   akademik   litsey,   kasb-hunar   kollejlarining
zamonaviy texnologiyalar asosida jihozlangani buning yaqqol misolidir. 
Xulosa     qilib     aytganda,     hozirgi     kunda     axborotni     istalgan     vaqtda     va
ishonchli manba orqali qabul qilish va undan samarali  foydalanish eng asosiy
70  
  masaladir.  Ayniqsa,  ommalashib  borayotgan  mobile  texnologiya  sohasida.
Yurtimizdagi mobil texnologiya sohasidagi o`zgarishlarni olib qarasak, boshqa
hech     bir     davlatdan     qolishmagan     holda     endilikda     O`zbekistonda     ham
Android   operatsion     tizimida     ishlovchi     telefonlar     ishlab     chiqarilishi     biz
yoshlarda  faxr tuyg`usini uyg’otadi. 
 
INTERNET MA’LUMOTLARI 
http://forms.embarcadero.com/RADStudioXE7WhatsNewWebinar?cid= 
701G0000000tKTx  
 
NEW! in RAD Studio XE5 
 Develop Android apps with Delphi and iOS apps with C++ FM 
 New mobile components for Android and iOS FM 
 REST   Client   support   to   access   cloud   based   RESTful   web   services   (in
Professional edition and higher) FM VCL 
 FireDAC integrated into the Delphi install and core components included
in Professional edition FM VCL 
 IBLite database for Android with unlimited deployment license FM 
 Develop iOS 7 apps FM 
 Fixes and enhancements FM VCL NEW! in RAD Studio XE6 
 Application Tethering Components FM VCL 
 Taskbar component VCL 
 Cloud Service (BaaS) integration with components for Kinvey and 
Parse FM VCL 
 New VCL Styles VCL 
 VCL sensor components VCL 
 In-app purchase and in-app advertising FM 
 Create apps for Google Glass FM 
 Accessibility for FireMonkey desktop FM 
71  
   Improvements in quality, performance and stability FM VCL 
 Build Android apps with C++ FM 
 C++ Package Support for 64-bit Windows FM VCL 
 Find definition and find references for C++ FM VCL 
 FireDAC enhancements and Informix driver updates FM VCL 
 Database Explorer for FireDAC FM VCL 
 Apache support (WebBroker) 
 DirectX 11 support FM VCL 
What's new in RAD Studio XE7 
RAD Studio XE7 is a must-have upgrade for all developers and is the newest 
version of the award winning, multi-device app development solution for 
Windows, OS X, iOS, Android, gadgets, and wearables. There are great 
Windows and VCL features, a new Parallel Programming Library, significant 
FireMonkey enhancements for building multi-device apps, new Enterprise 
Mobility Services, and enhancements for connecting with gadgets and 
wearables, thanks to the new Bluetooth support. 
http://www.embarcadero.com/products/rad    -   studio/product    -   tour     
 
INTEGRATED COMPILERS AND TOOLCHAINS 
New in XE8!  iOS 64 bit Object Pascal compiler and toolchain 
New in XE8!   Support for iOS Universal Apps (including both 32 bit and 64
bit binaries in an app bundle) 
FMX APPLICATION PLATFORM (FIREMONKEY) 
New in XE8!  FireUI Mobile Previews 
New in XE8!  Multi-Device Preview 
New   in   XE8!   Extended   Multi   Device   Designer   views   styling,   including
universal styling and Windows styles customization 
New   in   XE8!   FireUI   Device   Manager,   to   edit   the   specifications   of   the
available devices and add more 
72  
  New in XE8!  Memo platform controls for iOS 
New in XE8!  ListView platform controls for iOS 
New in XE8!  Calendar platform controls for iOS 
New in XE8!  Switch platform controls for iOS 
New in XE8!  MapView component for mobile platforms (iOS and Android) 
supporting platform specific interactive mapping libraries (respectively, by 
Apple and Google) 
New in XE8!  WebBrowser component for Windows 
New in XE8!  WebBrowser component for OS X 
New in XE8!  Improved mixing of platform and styled components, with new
platform styling options for iOS and controls Z-order improvements (with 
ControlType property for non-platform controls) 
New in XE8!  ImageList component for FireMonkey 
New in XE8!  Enhancements in FireMonkey multimedia support 
New in XE8!  Support for higher resolutions in Camera components 
New   in   XE8!   Android   Lollipop   specific   style   enabled   by   default   (Android
only) 
New in XE8!  FireMonkey Applications Analytics Support* 
*   Requires   a   specific   contract   and   by-volume   fee   for   storing   run-time
analytics data and accessing it 
New in XE8!  App Tethering extensions and protocol enhancements 
New   in   XE8!   Bluetooth   framework   improvements   and   new   TBluetooth
component for classic Bluetooth 
New   in   XE8!   Proximity   support   based   on   the   "beacons"   technology
(including the iBeacon and AltBeacon standards) for iOS, Android, and OS X  
SOURCE CODE MANAGEMENT 
 Enhanced in XE8 ! Version Insight – Integrated framework for 
supporting source code management tooling inside the IDE  
73  
   Enhanced in XE8!  Subversion integration into the IDE, including 
change list labels, SVN merge dialog, branches switching and more  
 Enhanced in XE8!  Git version control integration into the IDE, now 
including authentication, Push and Pull changes to and from remote 
repositories  
 Introduced in XE8!  Mercurial version control integration into the IDE 
(supports cloning your remote repository, commit changes locally, show log 
data)  
VISUAL COMPONENT LIBRARY (VCL) 
New in XE8!  VCL Font Scaling improvements 
New in XE8!  VCL Applications Analytics Support* 
* Requires a specific contract and by-volume fee for storing run-time 
analytics data and accessing it  
New in XE8!  VCL App Tethering extensions and protocol enhancements 
New   in   XE8!   Bluetooth   framework   improvements   and   new   TBluetooth
component for classic Bluetooth 
INTEGRATED UNIT TESTING 
New in XE8!  Integrated unit testing with the DUnitX testing framework 
Updated in XE8!  Unit test wizards for quick and easy unit test and unit test 
project creation 
DATABASE 
New in XE8!  Core DB.PAS TField optimizations 
INCLUDED DATABASES 
Enhanced in XE8!  InterBase XE7 Developer Edition – up to 20 users and 80
logical connections 
 
 
 
 
74  
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 
1. Karimov I.A. “Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo’lidan”. Asarlar, 6-
jild. 
–T.: O’zbekiston, 1998. –429 b. 
2. Karimov I.A. “Barkamol avlod orzusi”.  Toshkent: Sharq, 1999. – 181 b. 
3. Karimov I.A. “Yuksak ma'naviyat - yеngilmas kuch”. Toshkеnt: 
Ma'naviyat, 2008. 
4. Каримов  И.  А.  Мамлакатни  модернизация   қ илиш  ва  кучли  
фу қ аролик жамияти барпо этиш - устувор ма қ садимиздир // Хал қ  сўзи. 
2010 йил 28 январ. № 19 
5. Голощапов   А . Л . Google Android.   Программирование для 
мобильных устройств    (Профессиональное   
программирование).    СанкПетербург: «БХВ - Петербург», 
2011. 
6. Дмитрий Волков. Гоогле Андроид это несложно. Цборник уроков. 
Электронное издание, 2012. 
75  
  7. Осипов Д. Базы данных и Delphi. Теория и практика. — СПб.: 
БХВПетербург, 2011. 
8. Культин Н. Основы программирования в Delphi XE. — СПБ.: БХВ-
Петербург, 2011.  
9. Chris Haseman “Android Essentials” – 2008.  
10. D.Vinogradov. “Start Android” – 2012. 
11. J.F.Di Marzio “Android A Programmer‘s Guide” – 2008.  
12. http://support.google.com/android/?hl=ru     
13. http    ://    www    .   developer    .   android    .   com    /   sdk    /   index    .   html     
14. http://www.embarcadero.com/products/rad    -   studio/product    -   tour     
15. http://forms.embarcadero.com/RADStudioXE7WhatsNewWebinar?   
cid=70     1G0000000tKTx     
16. https://play.google.com/store/apps/details     
17. http://www.ziyouz.com/index.php     
18. https://en.wikipedia.org/wiki/Android_(operating_system)     
19. http://www.embarcadero.com/products/delphi/whats    -   new     
ILOVALAR 
ILOVA 1. Android operatsion tizimining umumiy strukturasi 
76  
  ILOVA 2. Android versiyalarining yangilanishi 
ILOVA 3. Android versiyalari jadvali 
77  
   
 
 
 
 
             Eski  
            Faol  
            Oxirgi  
            Navbatdagi                                                
            Joriy kun                                            2015 - yil 12 - fevralda yangilangan   Version  Code name  Release date  API   level  Distribution 
5.1.x  
Lollipop   March 9, 2015  22  0.8% 
5.0.0–
5.0.2   November 3, 2014 21  11.6% 
4.4.0–
4.4.4   KitKat   October 31, 2013  19  39.2% 
4.3.x  
Jelly Bean   July 24, 2013  18  5.2% 
4.2.x   November   13,
2012  17  17.5% 
4.1.x   July 9, 2012  16  14.7% 
4.0.3–
4.0.4   Ice   Cream
Sandwich   December   16,
2011  15  5.1% 
2.3.3–
2.3.7   Gingerbread   February 9, 2011  10  5.6% 
0.3% 
2.2   Froyo   May 20, 2010  8 
 
 
 
 
 
78  
   
ILOVA 4. Android versiyalari diagrammasi 
 
                 
ILOVA 5.  
79  
  80
Купить
  • Похожие документы

  • Android tizimli telefonlar uchun skaner ilovasini yaratish
  • Web 2.0 servislar orqali oʻquv jarayonini tashkil etish
  • Elektron jadvalning vazifalari va imkoniyatlari mavzusini multimedia asosida o‘qitish
  • Adobe Muse dasturi yordamida A.Oripov hayoti va ijodi mavzusida multimediali elektron resurs yaratish
  • Informatika fanini o‘qitishda innovatsion ishlanmalar yaratish texnologiyasi

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha