Detal sirti yuzalarning g’adir-budirligi va ularning parametrlari - Метрология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	964.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Метрология

Detal sirti yuzalarning g’adir-budirligi va ularning parametrlari

Купить

O ’ zbekiston Respublikasi Xalq Ta ’ limi Vazirligi Muqimiy nomidagi Qo’qon Davlat Pedagogika Instituti Fizika-matematika fakulteti Mehnat ta’limi yo’nalishi 3 « A » guruh talaba si A’zamova Zeboning «METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH VA SERTIFIKATSIYA» fanidan tayyorlagan Qo’qon– 201 5O’qituvchi: Usmonova M. www.arxiv.uz

Detal sirti yuzalarning g’adir-budirligi va ularning parametrlari www.arxiv.uz

• Ma`lumki, ajraladigan birikmalar ikkiga qo`zg’almaydigan va qo`zg’aladigan birikmalarga bo`linadi. Qo`zg’aladigan birikmalarda ish sharoiti va detallarning birikish xarakteriga qarab, ularning yuzalari tegishlicha ishlov berilishi kerak. Detallar qanday usul va kesuvchi asboblar bilan tayyorlanishidan qat`iy nazar, ularning yuzalarida mikronotekislik deb ataladigan izlar qoladi. • Bu izlarga yuzalarning g’adir-budirliklari deb aytiladi. Detallarning yuzalaridagi g’adir-budirliklar ularning bir- biriga nisbatan ishkalanib siljishiga qarshilik ko’rsatadi. Bu esa ishqalanuvchi kuchlarning paydo bulishiga va detallarning tez emirilib ishdan chiqishiga olib keladi. • Detal sirti yuzalarining g’adir-budrligi va ularning parametrlari h a q ida ma`lumot GOST 2789-96 da berilgan. www.arxiv.uz

• 7.20-shaklda g’adir-budirlikni o`lchash uchun tanlab olingan yuza joyini uzunligi (baza uzunligi) ( L )da real yuza rel’efining profili ko`rsatilgan. • Profilning o`rta chizig’i m - nominal profil shaklga ega bo`lgan va ulchangan profilni baza uzunligi chegarasida profil nu q talarining masofalari ( y 1 , y 2…. y n ) kvadratlari yig ’ indisi bu chiziqgacha minimal bo`ladigan qilib bo`luvchi chiziqdir. • Profilning xoxlagan bir nu q tasi bilan o`rta chiziq orasidagi masofa • ( y 1 )ga profilning chetga chiqishi deyiladi. Baza uzunligi chegarasida profilning notekisliklari g’adir-budirliklari orasidagi profilning o`rta chizig’i bo`yicha ulchangan masofalarning o`rta qiymatiga notekisliklarning (g’adir-budirliklarning) o`rta qadami deb aytiladi va (Sm) bilan belgilanadi. G’adir-budirliklarn

• Tayanch yuzadan do’ngliklar chizig’i orasidagi masofaga rel yuza profilining kesimi darajasi (P) deb aytiladi. • Profilning nisbiy tayanch uzunligi (tp) profilning tayanch uzunligini baza uzunligiga nisbati bilan aniqlanadi • Baza uzunligi chegarasida profilning do’ngliklar chizig’i bilan botiqliklar chizig’i orasidagi masofa, profilning eng katta balandligi ( Rmax ) deb aytiladi. • Baza uzunligi chegarasida profilning o`rta chizig’iga parallel qilib olingan ixtiyoriy AB chiziqdan o’lchangan profilning beshta eng katta do’ngligi va beshta eng katta botiqliklarining o`rta absalyut qiymatlari yigindisiga profilning o’nta nuqta bo`yicha notekisliklar g’adir-budirlik balandligi ( Rz ) deyiladi   n i i p b t 1 1  www.arxiv.uz

• bu erda Hi max - profilning eng katta d o’ ngligining balandligi, Hi max- profilning eng katta botiqligining chuqurligi. • Baza uzunligi chegarasida profilning chetga chiqishini o`rta arifmetik absalyut qiymatiga proflning o`rta arifmetik chetga chiqishi ( R a ) deyiladi • bu erda l - baza uzunligi, n - baza uzunligida profilning tanlangan nuqtalari soni, y - profilning chetga chiqishi ya`ni profilning ixtiyoriy nuqtasidan o`rta chiziqgacha normal bo`yicha o’lchangan masofa. • Yuzalarning g’adir-budirligini belgilashda GOST 2789-96 ko`rsatilgan quyidagi g’adir-budirliklar parametrlarning bittasi yoki bir nechtasi tanlanadi: profilning o`rta arifmetik chetga chikshi – Ra , profilning o’nta nuqta bo`yicha g’adir-budirliklar balandligi – Rz , profilning eng katta balandligi – Rmax , notekis

• Chizma bo`yicha bajariladigan buyumlarning hamma yuzalari konstruktsiya talablari bo`yicha g’adir-budirligini ko`rsatish shart bo’lmagan yuzalardan tashkari ular qanday usul bilan hosil qilinishidan kat`iy nazar GOST -23.09-96 ga mos keladigan g’adir-budirlikning shartli belgisi qo`yilishi kerak (7.21-shakl). Har bir yuza uchun shartli belgi bilan birg baza uzunligi va parametrlarning son qiymati ko`rsatiladi. G’adir- budirliklarning parametrlarini nominal son qiymati bilan birga g’adir-budirliklarni yo`l qo`yilgan chegarada chekli chetga chiqishlari foyizlarda ko`rsatiladi: www.arxiv.uz

• 1±20%; Rz 80-10% ; Sm-0,63+20% • va shunga o`xshash. Chetga chiqish bir tomonlama va simmetrik bo’lishi mumkin. G’adir-budirlik parametrlarning qiymatini diapazonini ko`rsatishda va g’adir-budirlik parametrlarini yo`l qo`yilgan chegarasining qiymati ikki satrda (qatorda) yoziladi. Masalan: 63,0 00,1 Rz 032,0 080,0 www.arxiv.uz

• va shunga o`xshash. Yuqori satrda parametrning ancha dag’alrok g’adir-budirlikka mos keladigan parametrning qiymati ko`rsatiladi. • G’adir-budirlikning ikki va undan ortik parametrlari yuzaning g’adir-budirlik belgisida ko`rsatilganda, ularning qiymatlari yuqoridan pastga tomon quyidagi tartibda yoziladi: profilning notekislik (g’adir-budirlik) lar balandligi Rz , profilning notekisliklar kadami Sm , profilning nisbiy tayanch uzunligi tp . • 7.22-shaklda g’adir-budiklikning parametrlarini ko`rsatish bilan, ularning shartli belgilarini ko`rsatishga misol keltirilgan: 0,1- profilning o`rta arifmetik chetga chiqishi (Ra); Sm - yo`l qo`yilgan chegarani • ko`rsatish bilan profil notekisligining o`rta qadami; 040,0 053,0 www.arxiv.uz

• t5080+10% -yo`l qo`yilgan chegarada chetga chiqishi ±10% bilan profilining kesimi darajasi p= 50% da profilning nisbiy tayanch uzunligi 80 % ; – baza uzunligi • Notekisliklar yunalishi kerak bo`lganda, g’adir- budirliklarning shartli belgisida ko`rsatiladi (7.21-7.22- shakllar). Yuza notekisliklari yo’nalishining sxemalari va shartli belgilari 7.2-jadvalda berilgan. Yuza notekisligi yunalishining shartli belgisini balandligi taxminan h ga, chizig’ining yo`g’onligi taxminan asosiy tutash chiziq yo’g’onligining yarmiga teng bo`ladi. Yuzalarning g’adir- budirlik darajasi ko`p hollarda bitta parametr Ra yoki Rz orqali aniqlanadi (7.3-jadval). Ra va Rz ning kattaligini aniqlash uchun profilagraf va profilometr nomli maxsus asboblardan foydalaniladi.25,0 8,0 www.arxiv.uz

• Notekisliklar yunalishi kerak bo`lganda, g’adir- budirliklarning shartli belgisida ko`rsatiladi (7.21-7.22- shakllar). Yuza notekisliklari yo’nalishining sxemalari va shartli belgilari 7.2-jadvalda berilgan. Yuza notekisligi yunalishining shartli belgisini balandligi taxminan h ga, chizig’ining yo`g’onligi taxminan asosiy tutash chiziq yo’g’onligining yarmiga teng bo`ladi. Yuzalarning g’adir- budirlik darajasi ko`p hollarda bitta parametr Ra yoki Rz orqali aniqlanadi (7.3-jadval). Ra va Rz ning kattaligini aniqlash uchun profilagraf va profilometr nomli maxsus asboblardan foydalaniladi. • Sirt shaklining chetga chiqishi yuzalarning g’adir-budirligi sifatida qaralmaydi. Real sirtning ideal sirtdan geometrik chetga chiqishi doim mikrometrlarda tashqi kurinishda aks etadi, g’adir-budirlik e

• G’adir-budirliklarni belgilashda GOST 2.309-96da ko`rsatilgan belgilarning biridan foydalaniladi (7.24- shakl). Bu belgilarning chizig’ini kalinligi taxminan asosiy tutash chiziq qalinligini yarmiga teng bo`ladi. Belgining balandligi esa chizmada qo`yilgan o`lcham sonining balandligiga teng bo`ladi. • H-balandlik (1,5÷3) h ga teng bo`ladi. Belgining ustida parametrlarning ruxsat etilgan qiymati 7.3-jadvaldan olinadi. • Profilning o`rta arifmetik chetga chiqishini kursatganda parametrning ruxsat etilgan qiymati oldiga uning belgisi –Ra yozilmaydi, masalan,; boshqa parametrlar uchun uning qiymati oldiga belgisi yoziladi, masalan, . Harf va raqamlarning balandligi o`lcham sonlarining raqamini balandligiga teng bo`ladi. Parametrning qiymatlari belgining ustida va undan 0,6÷0,8 mm masafada yo

• 7.24-shakldagi belgilar g’adir-budirlikning xar xil hollarida qo’llaniladi: tokchasiz belgi (7.24-shakl,a)- konstruktor tomonidan detal yuzalariga ishlov berish turi ko’rsatilmaganda qo`yiladi, belgi (7.24-shakl,b) - yuzalarning g’adir budirligi metall qatlamini olib tashlash bilan, masalan, kirish, frezerlash, normalash, shlifovka, polirovka va shunga o’xshash boshqa ishlov berish bilan hosil qilingan bo`lsa qo`yiladi. • belgi (7.24-shakl,v)- yuzalarning g’adir budirligi metall katlamini olmasdan, masalan, qo`yish, bolgalash, shtampovkalash, prokat, tortish va boshqa shularga o’xshash ishlov berish bilan hosil qilingan bo`lsa, shuningdek, mazkur chizma bo`yicha detalning ishlov berilmaydigan yuzalari ham qo`yiladi. Bu paytda belgi bilan belgilangan yuzalarning holati tegishli standartla

• Yuzani talab qilingan tozaligini hosil qilish uchun ruxsat etilgan ishlov berish usuli faqat bitta bo`lsa, bu ishlov berish usuli g’adir budirlik belgisida ko`rsatiladi (7.25-shakl). • Tokchasi bo`lgan belgilar 7. 26-shakl a va bda , tokchasi bo’lmagan belgilar 7.26-shakl, v da ko`rsatilgandek joylashtirib chiziladi. • G’adir-budirliklarning shartli belgilari kon’tur chizig’iga, chiqarish chizig’iga (imkoniyati boricha o`lcham chizig’ini yaqinrog’iga) yoki chiqarilgan chiziq tokchasiga joy etishmaganida esa o`lcham chizig’iga yoki uning davomiga qo`yiladi (27-shakl, a va b). • Belgini qo`yishga joy bo`lmasa uni qo`yish uchun chiqarish chizig’ini uzishga ruxsat teriladi (28-shakl). www.arxiv.uz

Купить