Diatom suvo‘ttoifalar bo‘limi diatomeaye basillariophyta - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Diatom suvo‘ttoifalar bo‘limi diatomeaye basillariophyta

Купить

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASIO`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VA ZIRLIGIOLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VA ZIRLIGI
ALISHER NAV OIY NOMIDAGI ALISHER NAV OIY NOMIDAGI
SAMARQAND DAV LAT UNIVERSITETISAMARQAND DAV LAT UNIVERSITETI
TABIIY FANLAR FAKULTETI TABIIY FANLAR FAKULTETI
DIATOM SUVO’TTOIFALAR BO’LIMI DIATOM SUVO’TTOIFALAR BO’LIMI

DIATOMEAYeDIATOMEAYe

BASILLARIOPHYTABASILLARIOPHYTA
MAVZUSIDA TAQDIMOTI

Darsning o’kuv maqsadi:
Diatomsuv^ggoifalar bo’limi umumiy
xususiyatlari, klassifikasiyasi va
ularning ahamiyati to’g’risida
tushuncha berish.
Asosiy savollar __
Diatom Suv$otoifalarining tavsifi. F.
Nansen ishlari.
Klassifikasiyasi.
Kelib chiqishi va yevolyusiyasi.
Tarqalishi va ahamiyati.


Diatom suvo’ttoifalari tuban o’simliklar orasida ancha Diatom suvo’ttoifalari tuban o’simliklar orasida ancha
katta bo’lim bo’lib katta bo’lim bo’lib
10.000 10.000
dan ortiq turlarni o’z ichiga dan ortiq turlarni o’z ichiga
oladi. Bular bir hujayrali yosh koloniyali mikroskopik oladi. Bular bir hujayrali yosh koloniyali mikroskopik
organizmlar bo’lib, harorati va ximiyoviy tarkibi har xil organizmlar bo’lib, harorati va ximiyoviy tarkibi har xil
bo’lgan dengiz va okean suvlarida, shuningdek bo’lgan dengiz va okean suvlarida, shuningdek
chuchuk suvlarda keng tarqalgan bo’lib, bentos va chuchuk suvlarda keng tarqalgan bo’lib, bentos va
asosan plankton holda hast kechiradi. Ba’zi vakillari asosan plankton holda hast kechiradi. Ba’zi vakillari
zah yerlarda, tuprokdarda, issiq suvli buloqlarda, qor zah yerlarda, tuprokdarda, issiq suvli buloqlarda, qor
ustida, hamda poyar kenglikdagi muzliklar ustida ustida, hamda poyar kenglikdagi muzliklar ustida
tarqalgan. F. Nansen shimoliy arktika muzliklari tarqalgan. F. Nansen shimoliy arktika muzliklari
orasida diatom suvo’ttoifalarini to’planib, qung’ir orasida diatom suvo’ttoifalarini to’planib, qung’ir
doglar h osil qilib muzni yeritganini kuzatgan.doglar h osil qilib muzni yeritganini kuzatgan.

Bularni vakillari har xil tuzilishga yega bo’lishdan qat’iy Bularni vakillari har xil tuzilishga yega bo’lishdan qat’iy
nazar, hujayra tuzilishi, ayniqsa hujayra po’sti to’zilishi bir nazar, hujayra tuzilishi, ayniqsa hujayra po’sti to’zilishi bir
xil tuzilganligi bilan harakterlanadi. Hujayra po’sti ikki xil tuzilganligi bilan harakterlanadi. Hujayra po’sti ikki
palladan iborat bo’lib, protoplast zichlashgan tashqi palladan iborat bo’lib, protoplast zichlashgan tashqi
(plazmalema) qismi s o v u t bilan o’ralgan. Sovut (plazmalema) qismi s o v u t bilan o’ralgan. Sovut
kremnezemli bo’lib, qumtuproqli, shishaga o’xshash kremnezemli bo’lib, qumtuproqli, shishaga o’xshash
toshdan tashkil topgan. Sovut ikki palladan iborat bulib, toshdan tashkil topgan. Sovut ikki palladan iborat bulib,
qopqoqli qutichaga o’xshash biri ikkinchisini yopib turadi. qopqoqli qutichaga o’xshash biri ikkinchisini yopib turadi.
Ostki kichik palla gipoteka, uni o’rab turgan ustki pallaga ye Ostki kichik palla gipoteka, uni o’rab turgan ustki pallaga ye
p i t ye k a deb ataladi.p i t ye k a deb ataladi.
Hujayra shaklining ko’rinishi uning substratga joylanish Hujayra shaklining ko’rinishi uning substratga joylanish
xususiyatiga bog’liq: birinchi ko’rinishi pallalar tomonidan xususiyatiga bog’liq: birinchi ko’rinishi pallalar tomonidan
bo’lib, pallasimon ko’rinish deyiladi: bunday ko’rinishda bo’lib, pallasimon ko’rinish deyiladi: bunday ko’rinishda
pallalar biri-ikkinchisini ustida joylashgandek bo’lib pallalar biri-ikkinchisini ustida joylashgandek bo’lib
ko’rinadi. Ikkinchisi yesa chok (belbog’) tomondan ko’rinadi. Ikkinchisi yesa chok (belbog’) tomondan
ko’rinishdir.ko’rinishdir.

Hujayra po’sti gomogen bo’lmagan tuzilishga yega.
Birinchidan, yelektron va sitoximik tekshirish shu
narsani ko’rsatdiki, hujayrani sovuti ichki va tashki
tomondan yupqa organik moddadan tashkil
topgan. Ikkinchidan, tabaqalari o’ziga xos
tuzilishga yega bo’lib, u doimo saqlanadi va diatom
suvuttoifalarini sistemaga solishga muhim aha-
miyatga yega. Tabaqalar mikroskopda qaralsa, ular
kichkina doira yoki qirrali katakcha
(xona) shaklida bo’lib ko’rinadi. Aslida yesa bu
katakchalar ichki va tashqi tomonga ochiladigan
poralar yoki kamera bo’lib, hujayra sovutini
qalinlashgan ichki yoki tashqi qismi h isoblanadi.


Bular ancha murakkab tuzilishga yega bo’lib, tagida juda ko’p te-Bular ancha murakkab tuzilishga yega bo’lib, tagida juda ko’p te-
shikchalar yoki yerug’chalar bo’ladi. Bu yorug’chalar yoki shikchalar yoki yerug’chalar bo’ladi. Bu yorug’chalar yoki
teshikchalar protoplastni tashqi muhit bilan bog’laydi, ular tabaqani teshikchalar protoplastni tashqi muhit bilan bog’laydi, ular tabaqani
10-75 10-75
prosentni tashkil yetadi.prosentni tashkil yetadi.

Ko’pchilik plankton diatom suvo’ttoifalarini sovuti ustida xar xil Ko’pchilik plankton diatom suvo’ttoifalarini sovuti ustida xar xil
tukchalar bo’ladi. Kolonial diatomlarni hujayralari shu tukchalar tukchalar bo’ladi. Kolonial diatomlarni hujayralari shu tukchalar
(usiklar) yordamida bir-biri(usiklar) yordamida bir-biri

bilan birikadi.bilan birikadi.

Pasimonlar ajdodining ba’zi bir bentos vakillari harakat qilish Pasimonlar ajdodining ba’zi bir bentos vakillari harakat qilish
xususiyatigaxususiyatiga

yega. Bularni harakati tabaqaning ichki qismini qalinlanishidan hosil yega. Bularni harakati tabaqaning ichki qismini qalinlanishidan hosil
bo’ladigan tukchalar bilan bog’langan. Yorug’lik mikroskopda bo’ladigan tukchalar bilan bog’langan. Yorug’lik mikroskopda
qaralsa, biri markazda, boshqalari uchlarida joylashgan uchta qaralsa, biri markazda, boshqalari uchlarida joylashgan uchta
tugunchalarni ko’rish mumkin. Hujayra sovuti chetlarida yaltiroq tugunchalarni ko’rish mumkin. Hujayra sovuti chetlarida yaltiroq
shaklda tugunchalar bo’lib, ulardan markazdagi tugunchaga qarab, shaklda tugunchalar bo’lib, ulardan markazdagi tugunchaga qarab,
bir oz bukilgan chiziq tortilgan bo’lib, unga chok deb ataladi.bir oz bukilgan chiziq tortilgan bo’lib, unga chok deb ataladi.


Xromotoforasi hujayra po’stiga yopishgan bo’lib, soni turlicha:bitta, ikkita va Xromotoforasi hujayra po’stiga yopishgan bo’lib, soni turlicha:bitta, ikkita va
ba’zan ko’p bo’ladi. Shakli plastinka yoki donachasimon ba’zi turlarida ba’zan ko’p bo’ladi. Shakli plastinka yoki donachasimon ba’zi turlarida
pirenoid bo’ladi. Xromotoforaning rangi sariq yoki sarg’ish-qo’ng’ir tusda pirenoid bo’ladi. Xromotoforaning rangi sariq yoki sarg’ish-qo’ng’ir tusda
bo’lib, tarkibida xlorofill "a", "s" va karotin hamda beshta ksantofill (masalan, bo’lib, tarkibida xlorofill "a", "s" va karotin hamda beshta ksantofill (masalan,
diadin ksantin, juda ko’p mikdorda fukoksantin va boshqa) pigmentlar bo’ladi.diadin ksantin, juda ko’p mikdorda fukoksantin va boshqa) pigmentlar bo’ladi.

O’lgan h ayvonlarda pigmentlar yemirilib suvga chiqadi va shu sababli ularni O’lgan h ayvonlarda pigmentlar yemirilib suvga chiqadi va shu sababli ularni
rangirangi

yashil bo’lib ko’rinadi.yashil bo’lib ko’rinadi.

Aslida, diatom suvo’ttoifalari hujayrasining bo’linishi tabiiy va sun’iy sharoitda Aslida, diatom suvo’ttoifalari hujayrasining bo’linishi tabiiy va sun’iy sharoitda
bu qonuniyatga hyech tug’ri kelmaydi. Masalan, qalin sovutga yega bo’lgan bu qonuniyatga hyech tug’ri kelmaydi. Masalan, qalin sovutga yega bo’lgan
melozira (Melosira) ni hujayrasi bir marta bo’lingandan keyin, ikkinchi marta melozira (Melosira) ni hujayrasi bir marta bo’lingandan keyin, ikkinchi marta
uni faqat qiz hujayrasi bo’linadi, kichigi yesa bo’linmaydi. Ba’zi diatom uni faqat qiz hujayrasi bo’linadi, kichigi yesa bo’linmaydi. Ba’zi diatom
suvo’tlarining sovug belbog’i yegiluvchan, yelastik bo’lib, bo’lingan hujayrani suvo’tlarining sovug belbog’i yegiluvchan, yelastik bo’lib, bo’lingan hujayrani
yepiteka va gipotekasi katta kichikligiyepiteka va gipotekasi katta kichikligi

jihatidan bir-biridan juda kam farq qiladi.jihatidan bir-biridan juda kam farq qiladi.


Sentriksimonlar ajdodi Sentriksimonlar ajdodi
- -
SentrophyseayeSentrophyseaye

Bu ajdod vakillari dengiz va okeanlarda juda keng tarqalgan bo’lib, plankton Bu ajdod vakillari dengiz va okeanlarda juda keng tarqalgan bo’lib, plankton
holda hayot kechiradi va organik modda hosil qilishda asosiy manba holda hayot kechiradi va organik modda hosil qilishda asosiy manba
hisoblanadi. Bular bir hujayrali va koloniyali organizmlar bo’lib, hujayrasi hisoblanadi. Bular bir hujayrali va koloniyali organizmlar bo’lib, hujayrasi
radial simmetrik tuzilishligi bilan xarakterlanadi. Ularda chok, tuguncha radial simmetrik tuzilishligi bilan xarakterlanadi. Ularda chok, tuguncha
bo’lmasligi uchun, aktiv harakat qilolmaydi. Jinsiy ko’payishi oogamiya yo’li bo’lmasligi uchun, aktiv harakat qilolmaydi. Jinsiy ko’payishi oogamiya yo’li
bilan boradi.bilan boradi.

Bu ajdod vakillari bir-biri bilan sovutini shakli va tavaqalarni maxsus belgilari Bu ajdod vakillari bir-biri bilan sovutini shakli va tavaqalarni maxsus belgilari
bilan farq qiladigan beshta qabilaga bo’linadi.bilan farq qiladigan beshta qabilaga bo’linadi.

Bu ajdodga kiradigan suvo’tlarni vegetativ hujayralari harakasiz, bunga Bu ajdodga kiradigan suvo’tlarni vegetativ hujayralari harakasiz, bunga
asosiy sabab, ularni plankton tarzda hayot kechirishidadir. Ammo, shunga asosiy sabab, ularni plankton tarzda hayot kechirishidadir. Ammo, shunga
qaramasdan ularni yevolyusiyasi hujayrani murakkablashishi yo’li bilan qaramasdan ularni yevolyusiyasi hujayrani murakkablashishi yo’li bilan
borgan. Masalan, hujayra ustida har xil o’siqlar, yupqa belbog’ paydo borgan. Masalan, hujayra ustida har xil o’siqlar, yupqa belbog’ paydo
bo’lganbo’lgan
..


Shu bilan bir qatorda xujayra yuzasi kalta-lashgan va Shu bilan bir qatorda xujayra yuzasi kalta-lashgan va
qalinlashib borgan, bundan tashqari hujayra shilimshiq modda qalinlashib borgan, bundan tashqari hujayra shilimshiq modda
bilan qoplangan, sovutda yesa oz mikdorda kremnezem bilan qoplangan, sovutda yesa oz mikdorda kremnezem
to’plangan. Sovugda kremnezemni oz mikdorda uchrashi ularni to’plangan. Sovugda kremnezemni oz mikdorda uchrashi ularni
dengiz va okean suvlarini yuza qismida tarqalganligi bilandengiz va okean suvlarini yuza qismida tarqalganligi bilan

bog’liq.bog’liq.

Pasimonlar ajdodi Pasimonlar ajdodi
- -
PennatophyseayePennatophyseaye

Bularni tallomi bir hujayrali yoki kolonial shaklda bo’lib, Bularni tallomi bir hujayrali yoki kolonial shaklda bo’lib,
ko’pincha chuchuk suv havzalarida, ayrim vakillari dengizlarda ko’pincha chuchuk suv havzalarida, ayrim vakillari dengizlarda
tarqalgan. Hujayralari cho’ziq yoki lensesimon, yellipsimon, tarqalgan. Hujayralari cho’ziq yoki lensesimon, yellipsimon,
duksimon yeki tug’nog’ichsimon bo’lib, ikki tomoni simmetrik duksimon yeki tug’nog’ichsimon bo’lib, ikki tomoni simmetrik
tuzilgan.tuzilgan.


Sovuti pasimon shaklda. Bularni orasida choklilari bo’lib, xarakat Sovuti pasimon shaklda. Bularni orasida choklilari bo’lib, xarakat
qiladi, choksiz vakillari harakasiz. Jinsiy ko’payishi konyugasiyaga qiladi, choksiz vakillari harakasiz. Jinsiy ko’payishi konyugasiyaga
o’xshash. Bu ajdod vakillari choklarini tuzilish xususiyatiga qarab o’xshash. Bu ajdod vakillari choklarini tuzilish xususiyatiga qarab
to’rtta qabilaga bo’linadi.to’rtta qabilaga bo’linadi.

Choknomalar (Raphinales) qabilasining tipik vakili sifatida Choknomalar (Raphinales) qabilasining tipik vakili sifatida
pinnulariya (Pinnularia) turkumi bilan tanishamiz.pinnulariya (Pinnularia) turkumi bilan tanishamiz.

Bular ko’pincha chuchuk suv havzalarini ostida va qirg’oqlarda keng Bular ko’pincha chuchuk suv havzalarini ostida va qirg’oqlarda keng
tarqalgan. Ohak moddasi ko’p bo’lgan suvlarda ko’proq o’sadi. tarqalgan. Ohak moddasi ko’p bo’lgan suvlarda ko’proq o’sadi.
Pinnulariya bir hujayrali suvo’t bo’lib. tavaqa tomonidan qaraganda Pinnulariya bir hujayrali suvo’t bo’lib. tavaqa tomonidan qaraganda
yellips yoki cho’zinchok shaklda ko’rinadi. Ta vaqa tomoni o’rtasidan yellips yoki cho’zinchok shaklda ko’rinadi. Ta vaqa tomoni o’rtasidan
uzunasiga ketgan chok o’tadi. Bu chok ingichka, bukilgan chiziq uzunasiga ketgan chok o’tadi. Bu chok ingichka, bukilgan chiziq
ko’rinishida Hujayrani ikki uchida va markazida tugunchalar ko’rinishida Hujayrani ikki uchida va markazida tugunchalar
joylashadi.joylashadi.


Ta vaqalarini chetlarida parallel joylashgan qavurg’achalar Ta vaqalarini chetlarida parallel joylashgan qavurg’achalar
bo’lib, ular choklarga yetmasdan tavaqalarni ichki bo’lib, ular choklarga yetmasdan tavaqalarni ichki
tomondan ko’ndalangiga ketgan xonalarga ajratadi. tomondan ko’ndalangiga ketgan xonalarga ajratadi.
Ta vaqaning ikki tomonida uzunasiga joylashgan sarg’ish-Ta vaqaning ikki tomonida uzunasiga joylashgan sarg’ish-
ko’ng’ir rangli ikkita plastinkasimon xromotofor joylashadi ko’ng’ir rangli ikkita plastinkasimon xromotofor joylashadi
Hujayra markazida sitoplazmadan hosil bo’lgan ko’prikcha Hujayra markazida sitoplazmadan hosil bo’lgan ko’prikcha
bo’lib, unda yadro osilib turadi. Ko’prikchani ikki tomonida bo’lib, unda yadro osilib turadi. Ko’prikchani ikki tomonida
vakuola, yog’ tomchilari va valyutin donachalari bo’ladi.vakuola, yog’ tomchilari va valyutin donachalari bo’ladi.

Hujayra mikroskopda qaralsa, undagi hamma organellalar Hujayra mikroskopda qaralsa, undagi hamma organellalar
ko’rinadi. Tugunchalarn sovutning qalinlashidan ko’rinadi. Tugunchalarn sovutning qalinlashidan
so’rg’ichsimon shaklda ko’rinadi.so’rg’ichsimon shaklda ko’rinadi.

Kupayishi vegetativ yo’l bilan boradi.Kupayishi vegetativ yo’l bilan boradi.

Navikula (Navisula lat.qayiqcha) turkum turlari xuddi Navikula (Navisula lat.qayiqcha) turkum turlari xuddi
pinnulariaga o’xshash turli chuchuk suv xavzalarini xilma-pinnulariaga o’xshash turli chuchuk suv xavzalarini xilma-
xil joylarida, ayniqsa dengiz suvlarida ko’p tarqalgan.xil joylarida, ayniqsa dengiz suvlarida ko’p tarqalgan.


Adabiy tilda har bir til birligi kishilar orasidagi aloqani Adabiy tilda har bir til birligi kishilar orasidagi aloqani
ta’minlovchi vosita sifatida ma’lum ahamiyatga ega. ta’minlovchi vosita sifatida ma’lum ahamiyatga ega.
Tilimizda mavjud bo‘lgan frazeologizmlar og‘zaki va yozma Tilimizda mavjud bo‘lgan frazeologizmlar og‘zaki va yozma
nutqda fikr ifodalash imkoniyatlarining o‘ziga xos nutqda fikr ifodalash imkoniyatlarining o‘ziga xos
xususiyatini ta’minlaydi. Nutqning turli ko‘rinishlarida xususiyatini ta’minlaydi. Nutqning turli ko‘rinishlarida
qo‘llanuvchi frazeologik birliklarning o‘z semantik doirasini qo‘llanuvchi frazeologik birliklarning o‘z semantik doirasini
kengaytirishi yoki toraytirishi nutq subyekti holati, uning nutq kengaytirishi yoki toraytirishi nutq subyekti holati, uning nutq
qaratilgan shaxsga, voqyelik faktlariga bo‘lgan qaratilgan shaxsga, voqyelik faktlariga bo‘lgan
munosabatining o‘zgarishining natijasidir.munosabatining o‘zgarishining natijasidir.


Frazeologizm va uning turli ko‘rinishlari qatori idiomalar Frazeologizm va uning turli ko‘rinishlari qatori idiomalar
ham matnning mazmuniy jihatdan shakllanishida ishtirok ham matnning mazmuniy jihatdan shakllanishida ishtirok
etuvchi vosita hisoblanadi. Frazeologizm yoki idiomaning etuvchi vosita hisoblanadi. Frazeologizm yoki idiomaning
gapda anglatgan ma’nosi matnning yoki so‘zlashuvda nutqiy gapda anglatgan ma’nosi matnning yoki so‘zlashuvda nutqiy
vaziyat mazmunining qanday ekanligidan kelib chiqadi. vaziyat mazmunining qanday ekanligidan kelib chiqadi.


Daryo suvlari qo’yiladigan dengiz Daryo suvlari qo’yiladigan dengiz
qirg’oqlaridagi suvlarda, h amisha, plankton qirg’oqlaridagi suvlarda, h amisha, plankton
diatomlar juda ko’p mikdorda to’planadi. Buni diatomlar juda ko’p mikdorda to’planadi. Buni
boisi shundan iboratki, daryolardan oqib boisi shundan iboratki, daryolardan oqib
keladigan suvlarni tarkibida azot va fosfor keladigan suvlarni tarkibida azot va fosfor
tuzlari ko’p bo’ladi. Tropik iqlim zonasidagi tuzlari ko’p bo’ladi. Tropik iqlim zonasidagi
o’rmon daraxtlari bargi ustida diatom o’rmon daraxtlari bargi ustida diatom
suvo’ttoifalari bilan birgalikda ko’k yashil suvo’ttoifalari bilan birgalikda ko’k yashil
suvo’ttoifalari yashaydi va atmosfera suvo’ttoifalari yashaydi va atmosfera
Ta rkibidagi azotni assimilyasiya qilishda Ta rkibidagi azotni assimilyasiya qilishda
qatnashadi. Chuchuk suvlarda tarqalgan qatnashadi. Chuchuk suvlarda tarqalgan
diatom suvo’tlarni temir moddasiga yeh tiyoji diatom suvo’tlarni temir moddasiga yeh tiyoji
ancha baland bo’ladi, agar shunday suvlarni ancha baland bo’ladi, agar shunday suvlarni
1 1
litriga litriga
2-3 2-3
mg FeO ko’shilsa, ularni rivojlanishi mg FeO ko’shilsa, ularni rivojlanishi
tezlashadi.tezlashadi.


E`TIBORINGIZ E`TIBORINGIZ
UCHUN UCHUN
RAXMATRAXMAT

Diatom suvo‘ttoifalar bo‘limi diatomeaye basillariophyta

Купить