Dobrinning diqqat haqidagi qarashlari , diqqatning xususiyatlari - История - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	83.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Dobrinning diqqat haqidagi qarashlari , diqqatning xususiyatlari

Купить

Mavzu: Dobrinning diqqat
haqidagi qarashlari ,
diqqatning xususiyatlari•
.

Reja:
•
1.Diqqatning mohiyati.
•
2. DIQQATNING FIZIOLOGIK ASOSLARI
VA PSIXOLOGIK NAZARIYALARI.
•
3. Diqqatning vazifalari va turlari.
•
4. Diqqatning xossalari.

.•
Diqqatni tashkil etishda insonning faolligiga
ko‘ra diqqatni uch turga bo‘lish
mumkin: ixtiyorsiz, ixtiyoriy va ixtiyoriydan
keyingi diqqatlar.
•
Ixtiyorsiz diqqat – bu ongning
seskantiruvchi sifatidagi alohida
xususiyatiga muvofiq holda ob’ektda
jamlanganligi.
•
Ixtiyoriy diqqat – bu ob’ektda faoliyat
talablariga ko‘ra yo‘naltirilgan, ongli
boshqariladigan jamlanganlik.

. •
Ixtiyorsiz diqqat maqsad qo‘yish va iroda qatnashuvi bilan
bog‘liq emas, ixtiyoriy diqqat uchun esa iroda boshqaruvi va
maqsadning mavjud bo‘lishi shart. Odatda, ixtiyorsiz
diqqatning yuzaga kelishida jismoniy, psixofizik va ruhiy
sabablarning yaxlit to‘plami bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri
keladi. Ular bir-biri bilan o‘zaro bog‘langan bo‘lsada, shartli
ravishda quyidagi to‘rt darajaga bo‘lish mumkin.
•
Sabablarning birinchi guruhi tashqi qo‘zg‘atuvchi xususiyati
bilan, avvalambor, seskantiruvchining kuchi yoki jadalligi bilan
bog‘liq. Masalan, siz biror ishni ishtiyoq bilan
bajarayotganingizdan, qo‘shni xonadagi yoki ko‘chadagi engil
shovqinni eshitmaysiz. Lekin to‘satdan oldingizda polga
tushgan og‘ir jismning baland tovushi eshitiladi, bu beixtiyor
diqqatingizni jalb qiladi.

.•
Ixtiyorsiz diqqat uchun seskantiruvchilar o‘rtasidagi keskin farq,
shuningdek, seskantiruvchi ta’sirining davomiyligi, uning
o‘lchamlari va shakli, yangiligi, noodatiyligi kabi sifatlari ham
muhim ahamiyatga ega.
•
Ixtiyorsiz diqqatni yuzaga keltiruvchi sabablarning ikkinchi
guruhi tashqi seskantiruvchilarning odamning ichki
holatiga muvofiqligi, va birinchi navbatda, uning ehtiyojlariga
mos kelishi bilan bog‘liq. Masalan, qorni to‘q va qorni ochiqqan
odamlar ovqat to‘g‘risidagi suhbatga turlicha munosabat
bildiradilar.
•
Sabablarning uchinchi guruhi shaxsning umumiy
yo‘nalganligi bilan bog‘liq. Bizni ko‘proq qiziqtiradigan va
qiziqishlar sohamizni, shuningdek, kasbiy qiziqishlarimizni tashkil
etuvchilar, qoidaga ko‘ra, tasodifan duch kelib qolgan bo‘lsak
ham, e’tiborimizni o‘ziga tortadi.

. •
Diqqatning yana bir turi mavjud . Ixtiyoriy diqqatga o‘xshash,
maqsadga yo‘nalganlik xususiyatiga ega bo‘lib, va dastlab iroda
kuchini talab etadi , lekin keyinchalik odam ishga « kirib
boradi »: faoliyatning natijasi emas, balki, uning mazmuni va
jarayoni ham qiziqarli bo‘lib, ahamiyat kasb eta
boshlaydi . Bunday diqqat N.F.
Dobr i nin tomonidan ixtiyoriydan keyingi diqqat deb
nomlandi. Masalan, o‘quvchi qiyin arifmetik masalani echa
turib, dastlab, unga ma’lum kuch sarf etadi. Masala murakkab,
o‘quvchi chalg‘iy boshlaydi. U o‘zini, irodasini ishga solgan
holda, masalani echishga majburlaydi. Mana, masalani
echishga birinchi urinish natija berdi, echishning to‘g‘ri usuli
belgilab olindi . Masala oydinlasha boradi . Masala o‘quvchining
ishtiyoqini band eta boshlaydi .

.•
Diqqatning ko‘rib chiqilgan uch xil turi inson faoliyati
amaliyotida o‘zaro bir-biriga o‘tishlar bilan uzviy chatishib
ketadi va biri ikkinchisiga tayanadi.
•
Tabiiy diqqat o‘zida axborot yangiligi unsurini tashuvchi, u yoki
bu tashqi va ichki rag‘batlarga nisbatan tanlab javob
qaytarishning tug‘ma qobiliyati ko‘rinishida odamga tug‘ilishi
bilanoq beriladi. Tabiiy diqqat faoliyatini ta’minlovchi asosiy
mexanizm taxminiy refleks deb ataladi.
•
Ijtimoiy belgilangan diqqat hayot davomida ta’lim va tarbiya
natijasida shakllanadi, hulq-atvorning iroda tomonidan
boshqarilishi, ob’ektlarga tanlab ongli ravishda javob qaytarish
bilan bog‘liq bo‘ladi.

.•
Bevosita diqqat odamning ehtiyojlari va dolzarb qiziqishlariga
mos keladigan va o‘zi yo‘naltirilgan ob’ektdan tashqari, hech bir
narsa tomonidan boshqarilmaydi.
•
Bilvosita diqqat maxsus vositalar, masalan, imo-ishoralar,
so‘zlar, ko‘rsatkich belgilar, jismlar yordamida boshqariladi.
•
Hissiy diqqat afzalligiga ko‘ra, hissiyotlar va his-tuyg‘u
organlarining tanlab ta’sir ko‘rsatish faoliyati bilan bog‘liq.
•
Intellektual diqqat fikrning yo‘nalganligi va jamlanganligi bilan
bog‘liq.
•
Hissiy diqqatda ong markazida biror-bir hissiy taassurot
joylashgan bo‘ladi, intellektual diqqatda esa qiziqish ob’ekti
bo‘lib g‘oya xizmat qiladi.

.•
Diqqat, uni mustaqil psixik hodisa sifatida xarakterlovchi qator
xossalarga ega. Diqqatning asosiy xossalariga
barqarorlik, jamlash, taqsimlash, bo‘linish, chalg‘ish va diqqat
hajmi kiradi.
•
Diqqatning barqarorligi ma’lum vaqt davomida bir xil ob’ektda
fikrni jamlay olishlik qobiliyatidan iborat. Tajriba tadqiqotlari
diqqatning ixtiyorsiz davriy tebranishlarga moyilligini
ko‘rsatdi. Bunday tebranishlarning davrlari N.N.
Lange bo‘yicha, odatda, 2-3 soniyaga, ortig‘i bilan esa 12
soniyaga teng bo‘ladi.

Mavzu: Idrok etishda figura va
fon , Konvergensiya va
divergensiya •
.

Reja:
1.  Idrok haqida tushuncha. Nerv-fiziologik
asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari.
2.          Idrokning asosiy xossalari va turlari.
3.       Idrokda predmet va fon, yaxlit va
xususiy o‘zaro munosabatlar
•

.•
Jismlar uzoqligi va fazo chuqurligining
idrokida ko‘zlarning konvergensiyasi va divergensiyasi muhim
ahamiyatga ega, chunki, jismlarning idrok etilishi uchun
ularning tasviri chap va o‘ng ko‘zlarning to‘r pardasidagi mos
nuqtalarga tushishi kerak, bu esa ikkala ko‘zning
konvergensiyasisiz yoki divergensiyasisiz amalga oshmaydi.
Konvergensiya deb ko‘z soqqalarining bir-biriga nisbatan
qarama-qarshi aylanishi hisobiga ko‘rish chiziqlarining
birlashishiga aytiladi. Masalan, bu nigohning uzoqdagi jismdan
yaqindagiga o‘tishida sodir bo‘ladi. Teskari – yaqindagidan
uzoqdagi jismga o‘tishida – ko‘z divergensiyasi, ya’ni, ko‘rish
chiziqlarining ajralishi kuzatiladi.

. •
Fazo idroki chuqurlik idroki bilan chegaralanmaydi. Fazo
idrokida jismlarning bir-biriga nisbatan joylashish idroki muhim
ahamiyatga ega.
•
Bundan tashqari, jismlarning fazodagi turli holatlari, inson
uchun birinchi galda , hatto, jismning uzoqligi yoki fazo
chuqurligi idrokidan ko‘ra ko‘proq muhim ahamiyat kasb
etadi, chunki inson fazoni jismlar holatiga baho bergan holda
oddiy idrok etmaydi, u fazoda yo‘nalishini belgilaydi, buning
uchun esa u jismlarning joylashishi haqida ma’lum axborotga
ega bo‘lishi kerak.
•
Fazo idroki, uning markaz tomonidan boshqarilishini amalga
oshiruvchi murakkab tuzilgan vositalarni talab etadi

. •
Harakatni idrok qilish masalasini ko‘rib chiqamiz. Agar jism
fazoda harakatlanayotgan bo‘lsa, u holda biz, uning harakatini
yaxshi ko‘rinish sohasidan chiqishi bilan, unda yana
nigohimizni to‘xtatishimiz uchun ko‘zlar yoki boshni
harakatlantirishimizga majbur qilishining natijasi sifatida idrok
etamiz. Bunda ikki hodisa sodir bo‘ladi. Birinchidan, jismning
tanamiz holatiga nisbatan surilishi uning fazodagi
harakatlanishidan darak beradi. Ikkinchidan, miya jismni
kuzayotgan ko‘zlar harakatini qayd etadi. Ikkinchi holat harakat
idroki uchun juda muhimdir, lekin ko‘zlar harakati haqidagi
axborotni qayta ishlash mexanizmi o‘ta murakkab va qarama-
qarshi jarayondir.

. •
Harakatlar idrokida vositali harakatlar tasavvurini
hosil qiluvchi qo‘shimcha belgilar muhim
ahamiyat kasb etadi. Qo‘shimcha belgilardan
foydalanish mexanizmi harakatning biror-bir
belgilarini aniqlashda ularning intellektual qayta
ishlanishi va jismning harakatlanayotgani haqida
fikr bildirilishidan iborat. Xuddi shunday, harakat
tasavvuri harakatsiz jismning qismlari uchun
noodatiy holatni yuzaga keltirishi mumkin.
Harakat haqida tasavvurlarni hosil qiluvchi
«kinetik holatlar» qatoriga, jismning
engashtirilgan holati, shaklining noaniqligi va
boshqalar kiradi.

.•
Harakat idrokining barcha nazariyalarini ikki guruhga ajratish
mumkin. Nazariyalarning birinchi guruhi harakat idrokini oddiy,
ketma-ket keladigan ko‘rish sezgilarining harakati o‘tadigan
alohida nuqtalaridan hosil qiladi va harakat idroki bu oddiy
ko‘rish sezgilarining qo‘shilishi natijasida yuzaga kelishini
ta’kidlaydi (V. Vundt).
•
Ikkinchi guruh nazariyalarining ta’kidlashiga ko‘ra, harakat idroki
bunday oddiy sezgilarga bog‘liq bo‘lmagan maxsus sifatga ega.
Bu nazariya vakillari (M. Vertgeymer)ning aytishicha, kuy
tovushlarning oddiy yig‘indisi emasligiga, ulardan farqlanuvchi
yaxlitlik bo‘lgani kabi, harakat idroki ham bu idrokni tashkil
etuvchi oddiy ko‘rish sezgilarining yig‘indisiga teng bo‘lmaydi.

. •
Biologik soatlar» nomi bilan tanish bo‘lgan oddiy marom
hodisalari vaqt o‘tishining davomiyligi va ketma-ketligini idrok
jarayonlari asosida yotadi. Ularga po‘stloq va po‘stloq osti
hosilalarining neyronlarida kechadigan marom jarayonlari
kiradi. Masalan, uyqu va hordiqning gallanishi. Qo‘zg‘alish va
tormozlanishning gallanishi kabi nerv jarayonlarining
davomiyligiga bog‘liq ravishda vaqt haqida ma’lum axborotga
ega bo‘lamiz. Bundan vaqt idrokini tadqiq etishda, ikki asosiy
nuqtai nazarni: vaqt davomiyligi idroki va vaqt ketma-ketligini
hisobga olish zarurligi haqida xulosa chiqarish mumkin.
•
Vaqt bo‘lagi davomiyligini sub’ektiv baholash, uning qanday
voqealar bilan to‘laligiga bog‘liq bo‘ladi.

. •
Atrof-olam jismlari birday idrok etilmaydi. Bir xillari
yaqqol, «oldingi qatorga» surilgan holatda, boshqalari «orqaga
o‘tib ketgan» holda, tushunarsiz holatda namoyon
bo‘ladi. Bunga muvofiq ravishda idrok jismi, yoki ob’ekti, va
bizga, bir vaqtning o‘zida o‘z ta’sirini o‘tkazuvchi, lekin orqa
planga o‘tib ketgan boshqa jismlardan iborat bo‘lgan fon
ajratiladi. Masalan, kitob javonidan biror kitobni oladigan
bo‘lsak, biz boshqa ko‘pgina kitoblarni idrok etamiz, lekin idrok
predmeti, ob’ekti bo‘lib, bizga ayni damda zarur va biz
izlayotgan kitob hisoblanadi.
•
Dastlab figura (jism) va fon o‘rtasidagi farq tasviriy san’atda
yuzaga kelgan.

E’tiboringiz uchun
rahmat•
.

Dobrinning diqqat haqidagi qarashlari , diqqatning xususiyatlari

Купить