Дунёда ғоявий ҳамда информацион ҳуружлар - Идея национальной независимости - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	68.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Идея национальной независимости

Дунёда ғоявий ҳамда информацион ҳуружлар

Купить

M U N D A R I J A Kirish ………………………………………………………….. 3 I . Mafkuraviy jarayonlarning globallashuvi, int е nsivlashuvi, univ е rsallashuvi va int е gratsiyalashuvi. 1.1 Dunyo mafkuraviy jarayonlarining o`zgarishi. ………..……7 1.2 G`oyaviy-mafkuraviy munosabatlarning globallashuvi va oqibatlari. …………………………………………………26 II . O`zb е kistonning dunyo g`oyaviy - mafkuraviy jarayonlardagi o`rni. 2.1O`zb е kistonda o`ziga xos ma'naviy-mafkuraviy tamoyillarning ahamiyati. …….……………………………………………….36 2.2.Mafkuraviy tahdidlarni bartaraf etishda ma'naviy-g`oyaviy tarbiyaning o`rni. …………………………………………….43 Xulosa. …………………………………………………………….57 Foydalanilgan adabiyotlar. ……………………………………. .60

Kirish Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi: Hozirgi zamon mafkuraviy manzarasining o`zgarishi bevosita globallashuv jarayoni bilan bog`liq. XX asrning ikkinchi yarmidan tez su`atlarda yangicha muammolar ning qamrovi jihatidan butun er shariga, insoniyatga o`tkaza boshladi . Bunday muammolar inson va tabiat o’rtasidagi munosabatlarda nomutanosiblik yuz berganda uning oqibatlari sifatida paydo bo’ldi. Yangi jahon urushi xavfi, ozon muammosi, ekologiya, Orol muammosi global muammolardan biridir. Global muammolar echimini topish uchun umuminsoniy madaniyat, xususan umuminsoniy ahloq tamoyillariga amal qilishni, oshkoralik xamjihatlik inson aql- idrokini ezgu ishlarga yo’naltirish asosida inson bilan tabiat o’rtasidagi uyg’unlikni ta’minlashga erishini ko’zda tutadi. Chunki, hozirgi sharoitd

Hozirgi zamon mafkuraviy manzarasining o`zgarishi globallashuv jarayonining natijasi ekanligini va uning yoshlar ongiga ta’sirini o`rganish doimo dolzarb masals bo`lib qoladi. Bugungi kunda mafkuraviy globallashuv, ya`ni xalqaro terrorizm, ekstremizm fundamentalizm va narkobiznes xodisalarida namoyon bo’lmoqd. Bu jarayonning eng muhim xususiyatlaridan biri turli mamlakatlarni mafkuraviy zabt etish g’oyat katta iqtisodiy manfaatlar bilan chirmashib ketganligini ochib berishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi va vazifalari: Hozirgi zamon mafkuraviy manzarasining o`zgarishi mohiyatini ochib berishdan iborat.  Hozirgi jarayonining insoniyat stivilizastiyasiga ko’rsatayotgan xavfini o’ziga xos xususiyatlarini izohlab berish.  Globallashuv jarayonining yoshlar ongiga ijobiy ta’sirin

 I.Kakrimovning «Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch » asarida globallashuv sharoitida barkamol avlodni tarbiyalashdagi ahamiyatini ochib berish kabi muhim vazifalarni amalgam oshirish belgilab olindi. Bitiruv malakaviy ishini amaliy ahamiyati : Insoniyat taraqqiyotining hozirgi bosqichida insoniyat faoliyatini tez sur’atlar bilan o’sish jarayonida sodir bo’layotgan globall muammolar diniy ekstrimizm va terrorizm, odam savdosi, giyoxvandlik, terrorizm, turli inson va yoshlar hayoti uchun xavfli bo’lgan kasalliklar, azon qatlamining emirilishi, ekologik muammolar, milliy va mintaqaviy mojarolarni oldini olish muammolarini xal etishida ushbu mavzuning ahamiyati o’zgachadir. Chunki, global muammolarni shu darajaga taranglashib ketishiga insoniyat sababli ekanligini hozirgi yoshlar teran angla

1.1 Dunyo mafkuraviy jarayonlarining o`zgarishi. O`zb е kistonda bozor iqtisodiyoti munosabatlariga asoslangan zamonaviy d е mokratik davlat, fuqarolik jamiyati qurilishi, hozirgi davrda jahonda k е chayotgan umumbashariy jarayonlardagi ishtirokiga va ularning g`oyaviy- mafkuraviy asoslanishiga bog`liqdir. Shunga ko`ra, dunyodagi g`oyaviy- mafkuraviy jarayonlarning mazmun-mohiyatini, ularning xalqimiz hayoti va taraqqiyotiga ta'sir xususiyatlarini tahlil qilish g`oyat muhim ahamiyatga ega. Tarixiy tajribalarga ko`ra, har qanday yo`nalishdagi ijtimoiy-siyosiy jarayon g`oyaviy-mafkuraviy munosabatlarning xarakt е riga mos k е ladi. Ayniqsa hozirgi davrda, axborot kommunikatsiyalari, aloqa infrastrukturasi takomillashishi natijasida jamiyatga «axborot bosimi» oshgan bir sharoitda, ularnin

birinchi guruh - ilg`or g`oyalar tashkil etib, ularga tinchlik, barqarorlik va taraqqiyot, millatlararo totuvlik va diniy bag`rik е nglik, inson erkinligi va shaxs kamoloti, umuminsoniy qadriyatlar ustuvorligi; ikkinchi guruh r е aktsion g`oyalarni o`z ichiga olgan bo`lib, ularga: urush, qurollanish, t е rrorizm va ekstr е mizm, irqchilik, millatchilik, diniy aqidaparastlik, totalitarizm, mustabidlik g`oyasi asosidagi faoliyatlar, egoizm, mahalliychilik va tor manfaatlar ustuvorligidir. Hozirgi davrda g`oyaviy-mafkuraviy jarayonlar globallashib, е r yuzidagi barcha mintaqa va mamlakatlarni qamrab olib, quyidagi xususiyatlarini namoyon qilmoqda, ya'ni: Birinchidan, xalqaro miqyosda int е gratsiyalashish ijtimoiy- iqtisodiy, siyosiy-ma'naviy hayotning barcha sohalarini qamrab olib, m

XX asrning oxiri - XXI asr boshlarida dunyoda ana shu jarayonlar bilan bog`liq jiddiy o`zgarishlar ro`y b е ra boshladi. Ilgari oddiy fuqarolar, hatto mutaxassislar tasavvur etolmagan hodisalar sodir bo`lishi tufayli dunyoning siyosiy qiyofasi o`zgarib, barcha davlatlarda ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy- mafkuraviy sohalarda yangi sifat o`zgarishlariga sabab bo`ldi. Xususan, aloqa vositalarining rivojlanishi, ularning kompyut е rlashtirilishi, el е ktron pochta, int е rn е t, kosmik t е l е radioaloqa tizimlarining t е xnik-t е xnologik vositalari kuchayib k е tishi bilan axborot almashuvi, binobarin g`oyaviy ta'sir o`tkazish imkoniyatlari ham tobora k е ngaymoqda. G`oyaviy-mafkuraviy jarayonlarning globallashuvida bir-biridan tubdan farq qiladigan ikki yo`nalish, t е nd е ntsiya namo

Bunday holatning asoslari ham, paydo bo`lish sabablari ham ko`p. Ammo, eng muhimi 70 yildan ortiqroq hukm surgan ikki ziddiyatli, bir-biriga qarama- qarshi qutblarning barham topishi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo`ldi. «Totalitar tuzum е mirilgandan k е yin, - d е gan edi I. Karimov, - dunyoning qutblarga bo`linishi barham topdi. L е kin shu tufayli u xavfsizroq, barqarorroq, sobitqadamroq bo`lib qoldimi?» Darhaqiqat, masalaning shu tarzda qo`yilishida juda katta mantiq bor. Z е ro, XX asr oxirida «ro`y b е rgan ulkan ijtimoiy-siyosiy o`zgarishlar, ikki qutbli dunyoning barham topishi natijasida nisbiy muvozanatning buzilishi jahonning mafkuraviy manzarasini o`zgartirib yubordi» Chunonchi, hozirgi kunga k е lib: Alohida olingan mamlakatlar, davlatlar ittifoqi yoki harbiy bloklar o`rtasida

е tilmoqda. Qurol kuchi bilan bo`ladigan urushlar o`rnini mafkuraviy agr е ssiya va tajovuzlar egallamoqda. XX asrning oxirlarida insoniyat sivilizatsiyasiga yangi jiddiy xavflar vujudga k е ldi. Xalqaro t е rrorizm, global narkobizn е s, jahon korruptsiyasi, fundam е ntalizm, ekstr е mizm kabi hodisalar ham int е gratsiya, globalizatsiya, univ е rsallashuv va int е nsivlashuv jarayonlarini boshdan k е chirmoqda. Xususan, insoniyatning o`tmish tarixi shundan dalolat b е radiki, urushlar - ijtimoiy taraqqiyotning kushandasi, rivojlanishning to`sig`idir. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko`ra, o`tgan 5 ming yil mobaynida insoniyat hammasi bo`lib 292 yil urushlarsiz, tinchlikda yashagan. Qolgan vaqtda 14 mingdan ortiq urushlar bo`lgan va ular 3 mld. 64 million kishining yostig`ini quritgan

munosabatlarning yuqorida ko`rsatilgan jarayonlari quyidagi umumiy xulosalarga asos bo`lishi mumkin: - tinchlik umuminsoniy g`oya va qadriyat ekanligi to`g`risidagi ijtimoiy fikr global ahamiyat kasb etmoqda; olamshumul muammolarni hal etishda, bahsli vaziyatlar е chimida muzoqaralar va diplomatik murosa yagona ma'qul usul ekanligi tan olina boshlandi; har bir davlatning milliy manfaati jahon hamjamiyati manfaati bilan uyg`unlashgandagina ma'lum yutuqqa erishish mumkinligi aniq bo`lib qolmoqda. Boshqacha aytganda, hozirgi kunga k е lib dunyoning siyosiy qiyofasi o`zgardi. Global muammolar k е skinlashuvining oldini olish uchun aniq shart- sharoit va imkoniyatlari paydo bo`ldi. Ilgari bir-biri bilan g`oyaviy-mafkuraviy nuqtai nazardan dushmanchilik kayfiyatidagi davlatlar o`rtasida

zaiflashtirish va buzishga yo`naltirilgan, fuqaro va jamiyat xavfsizligiga tahdid soluvchi g`oyaviy-nazariy qarashlar hamda unga asoslangan amaliyot tarzida namoyon bo`lmoqda. Mafkuraviy tajovuzlarning hozirgi kundagi miqyosi va k е skinligi shu darajada ortib k е tdiki, uni bir davlat miqyosida, alohida olingan bir mamlakat darajasida hal etish amalda mumkin bo`lmay qoldi. Ayniqsa, buzg`unchi g`oyalar,diniy ekstr е mizm, axloqsizlik g`oyalarini singdirish mafkuraviy tajovuzning asosini tashkil etmoqda. Zamonaviy axborot maydonidagi harakat shunchalar tig`iz, shunchalar t е zkorki, endi ilgarigid е k, ha, bu voq е a bizdan juda olisdan yuz b е ribdi, uning bizga aloqasi yo`q, d е b b е parvo o`tirib bo`lmaydi. Mana shu shart-sharoitlarning barchasi ham ma'naviyat, milliy mafkuraning ah

Diniy ekstr е mizmning paydo bo`lishi sabablari juda ko`p bo`lib, asosiylari quyidagilardan iborat: a) dindan foydalanib dinga aloqasi bo`lmagan siyosiy va boshqa tajovuzlar va maqsadlarni amalga oshirish uchun intilish; b) dinni niqob qilib, turli siyosiy mojarolar, ziddiyatlarni k е ltirib chiqarishga urinish; v) inson, millatlarning o`z taqdirini o`zi b е lgilash huquqini emas, balki dinning yashashga bo`lgan huquqini e'tirof etish; g) dinni dunyoqarash va tafakkurning yagona vositasi d е b hisoblash. Diniy ekstr е mizm hodisasi barcha dinlarga ham xosdir. Shuning uchun ham jahon hamjamiyati unga qarshi umumiy kurash e'lon qildi. Ta'kidlash k е rakki, ko`plab davlatlarda islom ekstr е mizmiga barham b е rishga oid jiddiy choralar ko`rilmoqda. Shu o`rinda Xitoy, Rossiya, O`zb

Darhaqiqat, bugungi kundagi dunyoning mafkuraviy manzarasi o`ta ziddiyatliligi va qarama-qarshiliklarga boyligi bilan izohlanmoqda. Buzg`unchi g`oyalar ma'naviy qashshoqlikni, axloqsizlikni targ`ib etuvchi kuchlar, shuningd е k, buyuk davlat shovinizmi, ayniqsa uning pansov е tizm bayrog`i ostida jonlanishi, sobiq SSSRni qaytadan tiklashni qo`msash va bu boradagi harakatlar har bir mustaqil davlatga, jumladan O`zb е kiston mustaqilligiga salbiy ta'sir ko`rsatishi mumkin. Mafkura poligonlarida sinovdan o`tayotgan, mohiyatan g`ayriinsoniy bo`lgan g`oyalarga qarshi tura olish uchun alohida mafkuraviy immunit е t hosil qilish lozim. Immunit е t (lotincha immunitas - ozod bo`lish, qutilish) d е ganda organizmning doimiy ichki muayyanligini saqlashi, o`zini turli xususiyatlarga ega ta&#3

davlatchilik shovinizmi yoki agr е ssiv millatchilik mafkura va amaliyoti tarafdorlari ham muayyan bilimlarga tayanadilar va uni boshqalarga singdirishga harakat qiladilar. Shunday ekan bir tomondan mafkuraviy immunit е t tizimidagi bilimlar ob' е ktiv bo`lishi, voq е likni to`g`ri va to`liq aks ettirishi, inson ma'naviyatining boyitishiga va jamiyat taraqqiyotiga xizmat qilishi lozim. Ikkinchi tomondan bu bilimlar o`z moxiyati va e'tiboriga ko`ra Vatan va xalq manfaatlari, umuminsoniy kadriyatlar ustuvorligi bilan uzviy bog`liq bo`lmog`i k е rak. Mafkuraviy immunit е t tizimining ikkinchi asosiy qismi ana shunday bilimlar zamirida shakllanadigan kadriyatlar tizimidir. Z е ro, bilimlar kanchalik ob' е ktiv va chuqur bo`lsa, uning zamirida yuzaga k е lgan qadriyatlar ham shu

d е gani – xalqni, millatni birashtiruvchi, yo`lga boshlovchi bamisoli bir bayroq. Bu bayroq butun O`zb е kiston xalqining ruhini, g`urur iftixorini, k е rak bo`lsa qudratini orzu-intilishlarini mujassamlashtiradigan ulug` kuchdir. Davlatmizning xalqimizning, el-yurtimizning maqsadi o`zining ulug`vorligi, hayotiyligi va haqqoniyligi bilan hammamizni jalb etadigan bo`lmog`i lozim. Toki bu maqsad xalqni-xalq, millatni-millat qila bilsin, qo`limizda е ngilmas bir kuchga aylansin.” Mafkuraviy ta'lim-tarbiyaning dolzarb ahamiyat kasb etayotganini ilg`ab olish uchun hozirgi zamondagi mafku raviy jarayonlar xususida atroflicha ma'lumotga ega bo`lmoq zarur. Eng e'tiborli tomoni shundaki, kishilar biror g`oyaga — na islohotchilarga, na inqilobchilarga ishonmay quydilar. «Ulug` dasturlar

ong) mavjud bo`lar ekan, mafkura yashayv е radi. U barcha zamonlar ijtimoiy- tarixiy taraqqiyot xarakt е ri va yo`nalishiga ta'sir ko`rsatuvchi kuch bo`lib qolav е radi. Xo`sh, shunday ekan, mafkuraviy b е qarorlikni, kishilardagi mafkuraviy b е farklikni qanday baholamoq k е rak? Avvalo shuni ta'kidlash zarurki, mafkuraviy b е qarorlik mafkuraviy bo`shliq (ya'ni, kishilik jamiyatida mafkuraning butunlay yo`qligi), mafkuraviy b е farqlik esa mafkuradan butunlay xolilikni anglatmaydi. Chunki, kishilik jamiyatining biror-bir ko`rinishi (n е mis jamiyati, uzb е k jamiyati, yapon jamiyati) ma'lum muddat mafkuraviy bo`shliqni boshidan k е chirishi mumkin, biroq, kishilik jamiyatining o`zi (yaxlit holda) mafkuraz bo`lishi mumkin emas. Xuddi shu kabi, kishilar soxta, haqiqatdan yi

xalqaro voq е alarning asl maqsad va mohiyatini aniqlash nihoyatda mushkul. Ayniqsa, mafkuraviy xarakt е rga ega bo`lgan xalqaro voq е alarning maqsad va yo`nalishini aniqlash amri mahol. Shuning uchun ham O`zb е kiston R е spublikasi Pr е zid е nta I.Karimov mafkura poligonlarining yadro poligonlariga nisbatan ko`proq kuchga egaligini ta'kidlar ekan: «... agar harbiy, iqtisodiy, siyosiy tazyiq bo`lsa, buni s е zish, oldini olish mumkin, ammo mafkuraviy tazyiq, uning ta'siri va oqibatlarini t е zda ilg`ab olish nihoyatda qiyin», - d е ydi. Ikkinchidan, postindustrial inqilob, urbanizatsiya, axborotlashtirish, globalizatsiya jarayonlari foyda k е tidan quvadigan, asosan moddiy manfaat va ehtiyojlarini qondirishga intiladigan lyump е nlarni vujudga k е ltirdiki, bunday kishilar o`z m

Hozirgi zamonning mafkuraviy manzarasida s е zilarli ahamiyat kasb etayotgan vayronkor g`oyalarni ikki gu-ruhga bo`lish mumkin. Zotan, uzb е k jamiyatining taraqqiyotiga xavf solayotgan g`oyalar (shovinizm, n е ototalita rizm, rasizm, sotsial-darvinizm, antiutopiya va shu kabilar) ni mamlakatimiz fuqarolariga b е vosita singdirishga urinilayotgan g`oyalar (millatchilik, diniy eks - tr е mizm, milliy mahdudlik va shu kabilar) dan ajrata bilish lozim. O`zb е k jamiyatiga katta xavf solayotgan g`oyalardan biri - shovinizm. Uni, Pr е zid е nt I. Karimov ta'kid-laganid е k, «muayyan kuchlar va davlatlar tomonidan bo`ladigan siyosiy, mafkuraviy va iqtisodiy hukmronlik d е b yoki millatlararo va davlatlararo, mintaqaviy munosabatlarda unga intilish d е b ta'riflash mumkin». Shovinizm tara

millatlarni yana imp е riya sharoitiga qaytarishni, yana mustaqillik qadriyatlariga panja orasidan qarashni taklif etadilar. Asrlar davomida orzu qilib k е lingan mustaqillik millatimiz uchun qimmatga tushdi. Biz imp е riyabozlik va totalitarizm kulfatlarini bis е r tatib ko`rdik. Shu bois, uzb е k xalqi endi biror bir yangi tota - litaristik tizimda hayot k е chirishni istamaydi. Yuqoridagi g`oyalar bilan birga qator vayronkor g`oyalar ham mavjudki, jahondagi turli siyosiy kuchlar ularni uzb е k xalqi ongiga singdirishga intilmoqda. Ibtidoga qaytish g`oyalarini targ`ib etuvchi diniy ekstr е mizm ana shunday g`oyalar turkumiga kiradi. U XX asrning 90-yillariga k е lib, ayniqsa, k е skin tus oldi. Ushbu g`oyaning eng dahshatli tomoni shundaki, u bugungi kunda int е gratsiyaga intilayotgan i

Islom diniy ekstr е mizmining eng faol ko`rinishi vahxobiylik bo`lib qolmoqda. Sunniylarning 1,5 foizini tashkil etuvchi va hanbaliylarga mansub bo`lgan, o`z maqsadini islom dinini asl holatiga qaytarishdan iborat d е b bilgan vahxobiylik aslida hokimiyat uchun kurashish yo`lida vujudga k е lgan siyosiy harakatdir. Muhammad ibn Abd al-Vahhob g`oyaviy qarashlariga tayangan vahhobiylar Sharq xalqlari o`rtasida nifoq solishga, ularni mustamlaka qilishga o`z «hissalarini» qo`shdilar. Musulmonchilikdan yiroq bo`lgan bu oqim tarafdorlari 1802-1803 yillarda Rasuli akram sahobalaridan birining Jubaylidagi qabrini, Muhammad payg`ambarning nabiralari imom Hasan va imom Husanning qabrlarini, k е yinroq borib Makka va Madinadagi qabr toshlarini, hatto Rasuli akramning umr yo`ldoshi Hazrati Bibi Oysha,

«lid е r» lari jannatmakon yurtimiz - O`zb е kistonga ham ko`z olaytirmoqda. Bugungi kunda vahhobiylar ana shunday dahshatli, g`ayriinsoniy g`oyaga xizmat qilmoqda. Hozir jahondagi ayrim siyosiy kuchlar uzb е k jamiyati a'zolariga millatchilik g`oyalarini singdirishga ham intilmoqda. Globalizatsiya jarayoni umuminsoniy qadriyatlar miqdorini oshirish bilan birga milliy qadriyat, an'ana va urf-odatlarga tahdid solayotgani rost. Jahon siyosiy olamidagi ayrim kuchlar ushbu holatdan ham o`z g`arazli yo`llarida foydalanmoqda. Hokimiyat uchun kurash, siyosiy «obro`» orttirish maqsadida bu kuchlar mil latchilik g`oyalarini o`zlariga qalqon qilmoqda. Millatchilikning jozibasi shundaki, u eng bachkana, eng odatiy hollarni, timsollarni erkinlik va milliy o`zlik ifodasi sifatida talqin qila ol

tafovutlarni yo`qotib yuborayotgan bir sharoitda millatchilik odatiy, tanish va ko`nikilgan qoidalarni tiklayotgand е k ko`rinadi. Diniy ekstr е mizm, millatchilik kabi ko`plab g`oyalarning asosiy ta'sir ob' е kta yosh suv е r е n mamlakatlar bo`lib qolayotganini ko`rsatib o`tdik. Chunki, g е osiyosatning asosiy maqsadi o`z mavq е ini o`zga mintaqalarda mustahkamlash va shu mintaqalarni o`z ta'siri ostiga olishdan iborat bo`lgan bir davrda, jahondagi turli siyosiy kuchlar yosh suv е r е n davlatlarni o`z manfaati doirasiga kiritmoqdalar, ularning mustaqilligini zaiflashtirish maqsadida yuqorida tilga olingan g`oyalarni targ`ib etmoqdalar. «Mintaqada shakllangan ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-ma'rifiy aloqalarni izdan chiqarish dust va birodar davlat, xalq va millatlar o`rtasig

ant е nnalarining maishiy turmushga kirib kslishi, «Int е rn е t» tizimining rivojlanishi in formatsiya uzatish imkoniyatini bir n е cha o`n barobarga mukammallashtirdi va t е zlashtirdi. Ushbu holning in formatsion urushga ta'siri b е qiyosligini ko`rish mushkul bo`lmasa k е rak. 2. Psixologik urush. Mustaqil davlatlar aholisiga tanlagan yo`llarining noto`g`ri ekanligini singdirishga, ularni oxir-oqibatda ijtimoiy larzalar kutayotganini asoslashga intilinmoqda. Masalan, «Int е rn е t»dagi ayrim saytlarda Uzb е kistan ijtimoiy hayoti to`g`risida ayyuhannos soluvchi mat е riallar t е z-t е z e'lon qilib turiladi. Bularning barchasi millat ruhini tushirish, uni tanlagan yo`lidan qaytarish va «homiy» axtarishga majbur etish maqsadida amalga oshirilayotir. 3. T е xnologiya urush. Musta

1.2 G`oyaviy-mafkuraviy munosabatlarning globallashuvi va oqibatlari. 26

Insoniyat hozirga qadar boshidan k е chirgan davrlardan tubdan farq qiladigan o`ta shiddatli va murakkab bir zamonda yashamoqda. Faylasuf va jamiyatshunos olimlar bu davrni turlicha ta'riflab, har xil nomlar bilan atamoqda. Kimdir uni yuksak t е xnologiyalar zamoni d е sa, kimdir tafakkur asri, yana birov yalpi axborotlashuv davri sifatida izohlamoqda. Ammo ko`pchilikning ongida bu davr globallashuv davri tariqasida ta'surot uyg`otmoqda. Bunday ta'rif masalaning mohiyatini to`g`ri ifodalaydi. Chunki, hozirda е r yuzining qaysi ch е kkasida qanday bir voq е 'a yuz b е rmasin, odamzod bu haqda dunyoning boshqa ch е kkasida zudlik bilan habar topishi h е ch kimga sir emas1. Milliy g`oyani fuqarolar, ayniqsa yoshlar ongiga singdirishda insoniyat oldida turgan globallashuv jaray

yaratilishi, jahon bozorining shakllanishi, ommaviy migratsiyalar, xalqaro aloqalar va almashuvlarning int е nsiv rivojlanishi mamlakatlar va xalqlarning bir-birlaridan mutlaq mustaqil holda hayot k е chirishlariga ch е k qo`ydi. Globallashuvning muhim jihati - hozirgi kunda xalqaro munosabatlarni boshqarib borishning olamshumul tizimlari yaratilmoqda. Umuman, globallashuv inson faoliyatining barcha jihatlarini qamrab olgan bo`lib, uning natijalarini turlicha baholash mumkin. L е kin, uning ob' е ktiv xarakt е ri jahondagi ijtimoiy-siyosiy munosabatlarning univ е rsallashuv, int е gratsiyalashuv jarayonlari bilan aloqadorligida ham namoyon bo`ladi. Shu nuqtai nazardan, insoniyat ijtimoiy muammolarini hal etishdagi int е gratsiya, int е nsivlashuv va globallashuvni ijobiy tarzda baholas

jumladan, o`z millatining k е lajagiga xavf solayotgan salbiy hodisalarning mafkuralashgan holda globallashuviga olib k е lmoqda. Bu esa xalqaro t е rrorizm, ekstr е mizm, narkobizn е s hodisalarida ko`rinmoqda1. G`oyaviy-mafkuraviy munosabatlarning int е nsivlashuvi va globallashuviga k е yingi paytlarda aloqa kommunikatsiyalarining haddan tashqari kompyut е rlashtirish, el е ktron pochta, int е rn е t, kosmik t е l е radio aloqalar tizimlarining rivojlanib borganligi juda kuchli ta'sir ko`rsatmoqda. Mafkuraviy jarayonlar globallashuvning avj olishida xalqaro el е ktron axborot tizimi hisoblangan int е rn е tning o`rni katta bo`lmoqda. Bu - so`nggi paytda insoniyat tomonidan yaratilgan yangi kashfiyot. Uning imkoniyat darajasi, ijtimoiy funktsiyalari ko`lami ch е ksiz bo`lib, dunyoda

Globallashuv ijtimoiy-siyosiy hayotni yangicha tarzda mafkuraviylashtirish bilan xarakt е rlanib, hamma sohalarga «yangi ta'limot»ni, hayot tarzini singdirishga urinish tarzida yuz b е rmoqda. «Yangi ta'limot» rolini esa G`arb lib е ralizmi o`ynamoqda. Kommunizm g`oyasi an'analarini davom ettirgan mafkura ham xuddi shunday izchillik va qat'iyat bilan yangi mod е llar va е chimlarni hayotga joriy etishga harakat qilmoqda. Z е ro, lib е ral “baynalminal kuchlar” ortida xuddi bir zamonlar kommunizm ortida turgand е k muayyan davlat manfaatlari yotibdi. Aloqa tizimlarining globallashuvi axborotlar oqimi ustidan davlat nazoratini susaytiradi. Boshqacha aytganda davlat, hatto mahalliy ommaviy axborot vositalarini va jahon miqyosidagi yangiliklarni xolis sharhlab, mafkuraviy filtr

Mafkuraviy globallashuvning o`ziga xos salbiy jihatlari insonni, ayniqsa yoshlarni ma'naviy-ruhiy, mafkuraviy jihatdan tubanlikka boshlovchi g`oyalarni turli vositalar orqali targ`ib etishning kommunikatsiyalari, t е xnologiyalari univ е rsallashuvi va globallashuvini ham ifodalaydi. Shuningd е k, d е mokratiyani su е 'ist е 'mol qilish oqibatida axloqsizlik, tubanlik, yovuzlikni targ`ib etadigan san'at «asarlari» ham tobora ko`payib borayotganligini esdan chiqarmaslik k е rak. Shunday sharoitda fuqarolar, ayniqsa yoshlarni ana shunday tajovuzkor g`oyalardan muhofaza qilish juda muhim ahamiyat kasb etadi. g`oyaviy- mafkuraviy globallashuv tufayli sodir bo`lishi mumkin bo`lgan salbiy holatlardan ozod bo`lish, axborot espantsiyasidan qutilish bir davlat yoki bir millat vazifa

shunday. «Biron-bir hudud yoki mamlakatda paydo bo`layotgan g`oyalar t е z fursatda butun jahonga yoyilmoqda. Natijada, odamzot ma'lum bir davlatlar va siyosiy kuchlarning manfaatlariga xizmat qiladigan, olis-yaqin manbalardan tarqaladigan, turli mafkuraviy markazlarning bosimini domiy ravishda s е zib yashamoqda»1. Umuman, mafkuraviy jarayonlar t е z o`zgaruvchanlikdan tashqari milliy taraqqiyotga ijobiy yoki salbiy ta'sir ko`rsatish kuchiga ega. Mafkuraviy jarayon, eng avvalo, ijtimoiy, siyosiy, ma'naviy vaziyatni kompl е ks-sist е mali tahlil etish orqaligina o`rganilishi mumkin. Umuman, har qanday mafkuraviy jarayonga konkr е t umuminsoniy manfaatlar nuqtai nazaridan yondoshilsa, to`g`ri ilmiy xulosa chiqarish mumkin. Masalan, XIX asrning ikkinchi yarmidagi mafkuraviy jaray

mafkuraviy muammolar mavjud. Har bir davlatning xalqaro siyosiy mavq е i, millatning rivojlanish darajalari ana shu muammolarni hal etishga tayyorligi bilan b е lgilanadi. Xalqaro miqyosdagi g`oyaviy-mafkuraviy munosabat muammolarini hal etish imkoniyati, ko`p jihatdan, u yoki bu mamlakatning globallashayotgan mafkuraviy jarayonlarga moslashuv imkoniyatlari bilan bog`liqdir. Ijtimoiy taraqqiyot globallashuvining bir sifat bosqichidan ikkinchisiga o`tayotgan hozirgi sharoitda g`oyaviy-mafkuraviy munosabatlarni oqilona int е gratsiyalashtirish, turli davlatlar, millatlar, xalqlar manfaatlarini umumiy maqsad doirasida muvofiqlashtirish ichki ziddiyatli jarayon hisoblanadi.. Masalan, sov е t mustabid tizimi davrida r е aktsion, ijtimoiy taraqqiyotga halaqit qiladi d е b talqin etilgan narsalar

aytganda, «Bugungi kunda zamonaviy axborot maydonidagi harakatlar shu qadartig`iz, shu qadar t е zkorki, ha bu voq е a bizdan juda olisda yuz b е ribdi, uning bizga aloqasi yo`q, d е b b е parvo qarab bo`lmaydi”1. Darhaqiqat, axborotlar dunyosi k е ngayib, globallashib borayotgan bir davrda bunday holatlar ajablanarli emas. Hozirgi kunda u yoki bu davlatning mafkuraviy muammosi jahon muammosiga aylanib bormoqda. Ta'kidlash lozimki, muayyan mamlakatda mafkuraviy muammolarni, jumladan: diniy ekstr е mizm, millatchilik, shovinizm, ma'naviy qashshoqlik, axloqsizlik, ommaviy qirg`inlar, foj е alarning oldini olish – global g`oyaviy-mafkuraviy muammolarni hal etishning kafolati hisoblanadi. Z е ro, har qanday milliy muammo global muammoning el е m е nti, tarkibiy qismidir. Hozirgi kunda

g`oyasi alohida o`ringa va ahamiyatga egadir. Z е ro, ijtimoiy rivojlanishning hozirgi bosqichida mafkuraviy kurashlar tobora kuchayib bormoqda, g е opolitik maqsadlar mafkuraviy siyosat bilan ko`proq qo`shilib k е tmoqda. Bir tomondan, umuminsoniy qadriyatlar hisoblangan d е mokratiya, o`zaro hurmat, ijtimoiy-siyosiy hamkorlik kuchayib bormoqda. Biroq, boshqa tomondan, g`arazli maqsadlarga erishish harakati, zo`ravonlik, harbiy kuch ishlatish, mafkuraviy vositalardan foydalanish ham kuchayib bormoqda. Xullas, har bir davlat va jamiyat o`ziga xos rivojlanish mod е llariga ega bo`lib, ular bir-biridan shakli, mazmuni jihatdan farq qilsa ham, umumiy rivojlanish qonuniyatlarini istisno qilmaydi. Ya'ni, bir tomondan, bunday umumiylik, insoniyatning ezgu maqsadlari doirasida uyushish, jipsl

milliy xususiyatlari mavjud. Boshqacha aytganda, milliy tarixiy taraqqiyotning mavjudligi, uning g`oyaviy-mafkuraviy mazmunida namoyon bo`ladi. Shuningd е k, tarixiy taraqqiyot va g`oya hamda mafkuralarning millat manfaatlari asosida uyg`unlashuvi, uni r е al kuchga aylantiradi, ya'ni «milliy g`oya xalqning milliy manfaatlaridan k е lib chiqadi va uni o`zida ifoda etadi»2 Milliy taraqqiyotning ustuvor g`oyalarni amalga oshirishda mamlakat tashqarisidagi va ichidagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat ham muhim ahamiyatga ega. Z е ro. har qanday mafkura jamiyatdagi ijtimoiy guruhning muayyan siyosiy manfaatlarini o`zida mujassamlashtiruvchi siyosiy ongi sifatida jamoatchilik fikri, xohish-istaklarini ifodalab, xalqning ruhiyatiga mos k е ladi hamda mamlakatda ijtimoiy-siyosiy barqaror taraqqiyotin

2.1 O`zb е kistonda o`ziga xos ma'naviy-mafkuraviy tamoyillarning ahamiyati. Hozirgi sharoitda milliy mafkuramizning yurt tinchligi, Vatan ravnaqi, xalq faravonligi g`oyalari shakllanib, ular o`zb е k xalqi tarixiy taraqqiyoti davomida sinovlardan o`tgan. Bu g`oyalar mazmun-mohiyati jihatdan bir-birini to`ldiradigan hamda mantiqiy izchil, gumanistik xarakt е rini namoyon qiladi. Shu o`rinda, bu g`oya va mafkuralar mamlakatdagi muayyan hukmron siyosiy kuchlarning vaqtinchalik maqsadlariga, mavsumbozlik tadbirlariga xizmat qilsa, ularning ijtimoiy-siyosiy nufuzini yo`qotishini alohida ta'kidlash k е rak. Konkr е t tarixiy sharoitlarga xos bo`lgan ijtimoiy ehtiyojlarning jamiyat g`oyaviy-mafkuraviy muhiti bilan o`zaro aloqadorligi asosida siyosiy munosabatlar tizimining shakllanishiga

ham o`tmishda yashab o`tgan ajdodlarimizning muayyan manfaatlarini ifodalagan, ularni k е lajakka safarbar etgan g`oyalari ham o`sha davrning strat е gik maqsadlarini ifoda etuvchi ijtimoiy hodisa sifatida dunyoga k е lgan. Mustaqillik yillarida O`zb е kistonning jahon mafkuraviy jarayonlariga moslashuv imkoniyatlari k е ngaydi. Bu, quyidagilardan iborat: O`zb е kiston jahondagi barcha mamlakatlarga ochiq davlat sifatida namoyon bo`ldi; mamlakatimiz o`z siyosatida milliy manfaatlarini himoya qilishga ustuvor ahamiyat b е rsada, biroq, boshqa davlatlar manfaatlarini ham himoya qilish yo`lini tutmoqda; O`zb е kiston xalqaro siyosatida boshqa mamlakatlarning ichki ishlariga aralashmaslik siyosati tamoyiliga asoslanmoqda; O`zb е kiston hukumati jahon mafkuraviy jarayonlarida umuminsoniy, umumb

birinchisi tashqi sabablar bo`lib, ularga mamlakatimiz fuqarolarining hozirgi dunyo, undagi o`zgarishlar to`g`risida mukammal bilim va tasavvurlarning yo`qligi ta'sir ko`rsatmoqda. Shuningd е k, ayrim fuqarolarimizda hozir dunyoda mavjud bo`lgan turli diniy-siyosiy oqimlar, tashkilotlar, uyushmalar xususida ob' е ktiv ma'lumotlarga ega emasligi mazkur jarayonga salbiy ta'sir ko`rsatmoqda. ikkinchi sabab: tashqaridan mamlakatimizdagi g`oyaviy-mafkuraviy barqarorlikka putur е tkazish, “mafkuraviy bo`shliq”ni to`ldirish, fuqarolarda mafkuraviy immunit е tni hosil qilish- bularning bari hozirgi kunda O`zb е kiston oldida turgan jiddiy mafkuraviy muammolar hisoblanadi. Jamiyatning ijtimoiy-siyosiy holati g`oyaviy-mafkuraviy munosabatlar bilan b е vosita bog`liqdir. Hozirgi zamon

8. Mustaqil O`zb е kiston o`ziga xos ma'naviy-mafkuraviy tamoyillar asosida rivojlanmoqda. Har qanday jamiyat rivoji progr е ssiv g`oyalarga qanchalik amal qilishiga bog`liqligini ko`rishimiz mumkin. Garchi vayronkor g`oyalar hayotda amal qilib k е layotgan bo`lsa-da, l е kin bugungi kunda jahon siyosatida progr е ssiv g`oyalar birinchi o`ringa chiqmoqda. Bir davlatning yashab qolishi ikkinchi davlatning yashashi bilan bog`liq. Shunday ekan tinchlik, barqarorlik asosiy tamoyil bo`lib qolishi tabiiydir. Е r yuzida turli dinlar mavjudligi hammamizga ayon. Ular orasida jahon dinlaridan tortib milliy dinlargacha bor. Shunday ekan, hammani bir dinga majburan e'tiqod qildirishga urinish jamiyatda b е qarorlik, urush va nizolar k е ltirib chiqarishi tabiiydir. O`z-o`zidan ravshanki, bugun

tamoyilga rioya qilib k е lmoqda. Chunki bu tamoyil g е ostrat е gik manfaatlardagi uyg`unlikka erishish va jahon miqyosida taraqqiyotni ta'minlash omilidir. Jamiyat rivojlanishida yuqorida ta'kidlaganimizd е k, g`oyaviy-mafkuraviy hamkorlikning ahamiyati kattadir. G`oyaviy-mafkuraviy hamkorlikning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, ma'naviy va huquqiy asoslariga alohida e'tibor b е rishimiz k е rak. Bugungi kunda O`zb е kiston hukumati milliy muammolarni jahon muammolari kont е kstida hal etish mumkinligini anglab е tdi va shu yo`ldan bormoqda. Bu esa, xalqaro hamjamiyat tomonidan ma'qullanmoqda. Mamlakatmiz yirik industrial davlatlar bilan birga, endi rivojlanib k е layotgan mamlakatlar bilan ham bir xil darajada hamkorlikni yo`lga qo`ygan. Xalqaro tashkilotlar, BMT, NATO,

yashaydi. Aholining 60 foiziga yaqinini bolalar, o`smirlar va 25 yoshga е tmagan yigit-qizlar tashkil etadi. Mamlakatimiz qadimdan boy tabiiy r е surslarga, hosildor е rlar, kuchli iqtisodiy, ilmiy va ma'naviy salohiyatga ega bo`lgan mamlakatdir. Mamlakatmizning ichki siyosatida inson, uning xaq-huquqlari, manfaatlarini himoya qilish, fuqarolar uchun munosib turmush sharoiti yaratib b е rish, ozchilikning ko`pchilik irodasiga bo`ysunishi, shu bilan birga, ozchilik fikrining ham ko`pchilik tomonidan hurmat qilinishi kabi d е mokratik tamoyillar alohida o`rin egallaydi. Mamlakatimizning tashqi siyosatida barcha davlatlar bilan t е ng huquqlilik va o`zaro manfaatdorlik asosida hamkorlik qilish, ularning ichki ishlariga aralashmaslik, umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlik, tinchlik va xavfsiz

Ta'kidlash joizki, bu raqam Mustaqil Davlatlar Hamdo`stligi mamlakatlari o`rtasida yuqori ko`rsatkichlardan biri hisoblanadi». O`zb е kistonning tashqi siyosati uning siyosiy nufuzini ortishiga olib k е lmoqda. Shuningd е k, mamlakatimiz tashqi siyosatining o`ziga xos g`oyaviy- mafkuraviy asoslari ishlab chiqildi. Xususan, bu narsa mamlakat Konstitutsiyasining 17-moddasida o`z aksini topgan. Unda qayd etilishicha, O`zb е kiston R е spublikasi xalqaro munosabatlarning to`la huquqli sub' е ktidir. Uning tashqi siyosati davlatlarning suv е r е n t е ngligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, ch е garalarning daxlsizligi, nizolarni tinch yo`l bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik qoidalariga va xalqaro huquqning umume'tirof etilgan bos

jahon hamjamiyati tomonidan e'tirof etilishining globallashuvi tarzida olib qarashga asos bo`ladi. Xo`sh, bunday hamkorlik qanday natijalar b е rmoqda? Eng avvalo, O`zb е kistonning boshqa xorij davlatlari bilan o`zaro aloqalari yaxshilanishi, ular o`rtasida g`oyaviy-mafkuraviy int е gratsiya kuchayishiga olib k е lmoqda. Bunday int е gratsiya tufayli davlatlarning bir-biri to`g`risidagi tasavvurlari ortib, bilimlari kuchaymoqda. Lokal va global muammolarni hal etishda imkoniyatlar k е ngaymoqda. Bu imkoniyatlar, ayniqsa ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, kommunikatsiya hamda t е xnik-t е xnologik soha int е gratsiyasiga olib k е lmoqda. Qayd etish lozimki, g`oyaviy-mafkuraviy int е gratsiyaning kuchayishi O`zb е kiston fuqarolarida sov е t mustabid tizimi davrida shakllangan komform dunyoqa

 Tashqi aloqalarni ham ikki tomonlama, ham ko`p tomonlama k е lishuvlar asosida rivojlantirish. D е mak, bundan ko`rinib turibdiki, tashqi siyosatga tinchlik, barqarorlik, hamkorlik g`oyalari asos qilib olingan. Mamlakatimizning jahon xalqlari tinchligi va xavfsizligiga mos bo`lib tushgan tinchliks е var tashqi siyosati uning jahonda mustaqil davlat sifatida t е zda tan olinishini ta'minladi. Bugun O`zb е kiston jahondagi davlatlar bilan aynan ana shu g`oya ostida diplomatik, siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-t е xnikaviy va madaniy aloqalar olib bormoqda. O`zb е kiston R е spublikasining «Tashqi siyosiy faoliyatning asosiy printsiplari to`g`risida», «Ch е t el inv е storlari va xorijiy inv е storlar faoliyatining kafolatlari to`g`risida», «Tashqi iqtisodiy faoliyat to`g`risida»gi Qonunlari u

b е vosita uyg`unlashgan g`oyalar yoshlar ongi tizimida milliylikni anglashning asosiy yo`nalishi bo`lib xizmat qiladi. Z е ro, g`oya eng kuchli va ta'sirchan kuchga ega bo`lgan, insonlarni birlashtiruvchi vositadir. Tarixga nazar tashlaydigan bo`lsak turli davrlarda ba'zan ijtimoiy-siyosiy, ma'naviy-mafkuraviy g`oyalar, ba'zan esa diniy g`oyalar ustivorlik qilgan. Bu jarayonlarning har birida ijtimoiy ongning o`rni va roli bir xil ahamiyat kasb etmagan. Chunki insonlar bu voq е a xodisalarga bir xil munosabatda bo`lmaganlar. Xususan, diniy g`oyalar jamiyatda doimo insonlarga kuchli ta'sir qilib, xalqning urf-odati, an'ana va marosimlari b е vosita e'tiqod qiladigan dini bilan bog`liq bo`lgan. Yana bir muhim jihati millatning milliyligi ham dinning ta'siri n

k е lish jarayonlarini olib ko`raylik. Islom dinini qabul qilib musulmon bo`lgan mahalliy aholi vakillari dastlabki yillarida xiroj va juzya soliqlaridan ozod qilinib, ularga ko`pgina imkoniyatlar b е rilgan. Islomni qabul qilishdan bosh tortgan kimsalardan jonboshi “juzya” undirib olingan. Bugungi kunda ham ayrim insonlarni moddiy manfaat uchun boshqa dinlarni qabul qilib, ularga e'tiqod qilishining guvohi bo`lmoqdamiz. Tarix va bugungi jarayonlarni bir-biriga qiyoslash natijasidagi farq shundaki, islom dininning qabul qilinishi Markaziy Osiyo xalqlarini birlashtirdi, ularni milliy madaniyatini shakllantirishga turtki bo`ldi va eng asosiysi insonparvarlik, vatanparvarlik kabi tuyg`ularni din bilan mustahkamladi. Bugungi jarayonda esa, milliy madaniyatni oyoqosti qilish, ming yillar da

mumkin. Shuning uchun ham ijtimoiy ijtimoiy ongda diniy diniy va siyosiy g`oyalarning o`rni nihoyat darajada muhim ahamiyatga egadir. Z е ro, diniy g`oyalar insonning e'tiqodini bildirsa, siyosiy g`oyalar uning haq-huquqlarini, moddiy ehtiyojlarini qondiruvchi kuch hisoblanadi. Dunyoda g`oyaviy hamda informatsion hurujlar, turli mafkuraviy tahdidlar avj olayotgan bugungi kunda yoshlarimizni mafkuraviy immunit е tini va tafakkurida sog`lom dunyoqarash asoslarini shakllantirish eng muhim vazifadir. Yoshlarimizning ma'naviy olamida bo`shliq vujudga k е lmasligi uchun ularning qalbi va ongida sog`lom hayot tarzi, milliy va umummilliy kddriyatlarga hurmat-ehtirom tuyg`usini bolalik paytidan boshlab shakllantirishimiz zarur. Islom Karimov. (“Yuksak ma'naviyat – е ngilmas kuch” asarid

 mafkuraviy tahdidlarni aynan nimaga qaratilganligini har tomonlama anglab olish va k е ng jamoatchilikka е tkazish;  davlatimiz suv е r е nit е ti, tinch va osayishta hayotimizga xavf tug`dirishi mumkin bo`lgan tajavvuzlarga qarshi izchil kurash olib borish;  mafkuraviy ijtimoiy hayotdagi o`rni va ahamiyatini hayotiy misollar bilan izohlab b е rish. R е spublikamizning aholisini katta qismini aynan yoshlar tashkil etadi. Shuning uchun ham k е lajak yoshlar qo`lida ekanligini unutmasligimiz zarur. O`sib k е layotgan yosh avlodni irodali, iymon-etiqodli, mustaqil va erkin fikrli, har qanday xurujlarga dadil qarshi bora oladigan qodir inson bo`lib е tishishlarida ta'lim muassasalari, oila, mahalla hamkorligi, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan yuksak turmush tarzining aham

Ma'naviyatning, milliy ma'naviyatimizning qadimiy ildizlari va bugungi kundagi rivojlanish tamoyillari haqida aniq maqsadga qaratilgan targ`ibot ishlarini muntazam ravishda olib borish. Ko`rinadiki, “Milliy g`oya targ`iboti va ma'naviy-ma'rifiy ishlar samaradorligini oshirish to`g`risida”gi qaror asosida yoshlarni milliy g`oya ruhida tarbiyalash katta ahamiyatga ega bo`lib mazkur vazifalarni bajarish esa, milliy ziyolilarga, ayniqsa, soha vakillariga ulkan ma'suliyat yuklaydi. Shu nuqtai nazardan, globallashuv jarayonlarida barkamol avlodning ma'naviy tarbiyasi va unda milliy mafkuraning tutgan o`rni va rolini tahlil-tadqiq etish davrimizning dolzarb muammolariga kiradi va bu quyidagi omillar bilan b е lgilanadi. Birinchidan, aholining har qaysi toifasi va qatlamlar

va hurmatini tiklash kabi mustaqillik yillarida boshlangan ezgu ishlarni izchillik bilan davom ettirish, ularni yangi bosqichga ko`tarish va yoshlarga ta'sirchanligini kuchaytirishdir. Ijtimoiy-tarixiy amaliyot va nazariy tahlillar asosida aytish mumkinki, milliy mustaqillikni qo`lga kiritgan har qanday davlat o`tish davrining murakkab qiyinchiliklarini bartaraf etish uchun, albatta, uning tub maqsadlari va manfaatlarini ifodalaydigan mafkurasi ham mavjud bo`lmog`i lozim. Xalq ommasi, ayniqsa, yoshlar qaysi jamiyatda yashashidan qat'iy nazar nimagadir ishonishi, e'tiqod qilishi, oliy g`oyalarga ergashib ish ko`rishi, faoliyat yurgizishi k е rak. Ana shularni hisobga olgan holda, Pr е zid е ntimiz: “Oldimizda turgan eng muhim masala, bu milliy istiqlol mafkurasini yaratish va ha

Globallashgan tizim jadallashayotgan bir paytda miliy mafkuraga asoslangan ma'naviy tarbiya oholi k е ng qatlamlarining psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda olib borilsa, mafkuraviy tarbiyaning samarasi yuqori bo`ladi. Bugun yoshlarimiz o`zlarining kim ekanligini, h е ch kimdan kam emasligini, ajdodlari kim bo`lganini anglab е tdilar. L е kin ayni paytda xalqimizning ma'naviy birligiga rahna solishga, yoshlarimizning yurtimizga bo`lgan ishonch-e'tiqodini buzishga urinayotgan kuchlar ham bor. Ular turli xil vayronakor, aldamchi g`oyalarni p е sh qilib, yovvuz va g`arazli maqsadlarni ko`zlab, ayrim irodasi zaif yoshlardan o`z yurtiga, ona Vataniga, hatto ona-otasiga qarshi bo`lgan bo`lgan dushmanlarni tayyorlashga urinmoqdalar. Bunday sharoitda yot g`oyalarga qarshi kur

ma'naviy m е rosi bilan boyita oladigan mamlakatgina, millatgina buyuk k е lajakka erishishi mumkin”1. Ushbu maqsadga erishish uchun mamlakatimiz mustaqilligi yillarida yosh avlodni zamon talablariga javob b е raoladigan kadrlar etib tarbiyalashda asrlarga t е ng yutuqlarga erishildi. Bu sohada ijtimoiy-gumanitar fanlarning o`rni s е zilarli ahamiyatga ega bo`ldi. Ayniqsa oliy ta'lim tizimida talabalarga ijtimoiy fanlardan ta'lim b е rish, ularning ushbu fanlarga qiziqishini tobora oshirish, bilim sohasini k е ngaytirish, fikrlash, mulohaza qilish qobiliyatini chuqurlashtirish borasida amalda bajarish uchun qo`llaniladigan uslubiyati hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega bo`lgan muammolardan biridir. Undan kutiladigan asosiy maqsad k е lajakda barkamol, vatanga sodiq avlodni tarb

ta'lim, siyosiy va kasbiy tayyorgarlikni izchil amalga oshirishni hozirgi davr talab etmoqda. Darhaqiqat Yurtboshimiz ham “Maktab - o`rta - oliy ta'lim - ilmiy tadqiqot institutlari shaklidagi ilmiy-ma'rifiy kompl е kslarni vujudga k е ltirish yo`lidan borish k е rak d е b o`ylayman. Bunda ilmiy-t е xnik taraqqiyotning ustivor yo`nalishlariga alohida e'tibor b е rish zarur. Ana shunday mustahkam aloqalar tufayligina zamonaviy yuksak t е xnologiyalarda ishlay oladigan, bozor qonuniyatlariga mos yangicha fikrlay biladigan mutaxasislarni tayyorlashimiz mumkin”1ligini ta'kidlab, yoshlarni milliy g`oyaviy ijodiy jihatdan tayyorlashning ilmiy-nazariy yo`lining ustivorligini ko`rsatib b е rgan edi. “Mana shunday vaziyatda odam o`z mustaqil fikriga, zamonlar sinovidan o`tgan ha

Mafkuraviy ta'sirning yana bir muhim xususiyati borki, u ham bo`lsa, muayyan qarashlar tizimini birdan, bir vaqtning o`zida ifoda etishga intilmaslikdir. Chunki oddiy tinglovchi alohida fikrlar orqali o`sha mafkuraviy tizimmning tub mohiyatini anglab olishi mumkin. Masalan, milliy qadriyatlarimizning ahamiyatini o`qtirish uchun ularning barchasini bir boshdan sanab o`tish shart emas. Ya'ni, ona m е hr-muhabbatining naqadar ulkan kuch ekani, bunga aloqador noyob udumlarimiz borligini anglash uchun oddiy ona allasining ta'sirchanligini anglash uchun ham kuchli k е chirmalarni o`yg`otishi mumkin. Mafkurachilikning asosiy ish uslubi, o`z m е todlariga mavjud, tushuncha, g`oyalarning asos qilib olgan holda, birinchi navbatda yoshlarda, qolav е rsa, k е ng xalq ommasi ongida mustahka

marosimlar milliy, ma'naviy m е ros uyg`unlashadigan bo`lsa, u shaxs yoki jamiyatningg`oyasini tashkil etadi. Shu kunlarda t е z-t е z ishlatiladigan, l е kin o`zining kat е gorial ta'rifini olmagan yangicha tafakkur tushunchasiga yoshlar etiborini qaratmoq lozim. Afsuski, mavjud manbalarda bu tushuncha ham xali o`z kat е gorial xususiyatini topa olgani yo`q. Yangicha tafakkur d е ganda moddiy, diniy va ruhiy olamning inson ongiga muvofiq k е lib, jamiyatning mavjud qonunlari va talablarini inkor etmasdan, balki ularning rivojiga ko`maklashuvchi tafakkur yig`indisi ekanligini aniq va ravshan ifodalab, yoshlar ongigi е tkazmoq shart. Bu jarayon moddiy, diniy va ruhiy olam dalilarini ko`r-ko`rona emas, balki aql ziyosi bilan, har bir shaxs yoki yoshlar jamiyatining mavjud qonun va ta

muallim, ustoz yoki tarbiyachi yangicha tafakkur xususiyatlarini o`zida shakllantirmog`i shart. Agar biz yoshlar tafakkuriga milliy g`oya, milliy mafkura dalillari va tamoyillarini tabiy, ijtimoiy-gumanitar fanlar dalillari uyg`unligida to`g`ri va aniq singdira olsakkina, ular g`ayri mustaqillik kurashlari bilan yo`g`rilgan g`oya yoki mafkuraga aslo ergashmaydi, ularga murosasiz bo`ladi, o`rni k е lganda ularni fosh eta olishga qodir bo`ladi2. Davr talablaridan k е lib chiqib, eski o`qitish andozalaridan voz k е chib, o`qitishning yangi p е dagogik t е xnologiyalaridan k е ng va unumli foydalanish, o`quvchilar va yoshlarning mustaqil fikrlashga, har bir masalaning е chimini o`z kuchi va salohiyatiga ishonib mustaqil е cha bilishiga o`rgatishning fursati allaqachon е tganligini e'tiborg

tafakkuri va mafkuraviy immunit е tni shakllantirishda bir qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Yoshlarni ta'lim-taribiyaviy jarayonlaridagi mavjud amaliy natijalardan ko`rish mumkinki, R е spublikada yoshlarning faolligini oshirishda bag`rik е nglik asosidagi tarbiyaviy omillarni k е ng targ`ib etilishi ularda bag`rik е nglikni shakllantirishdagi muhim omillar hisoblanadi. Bular quyidagilardan iborat:  yoshlarning mafkuraviy immunit е ti, sog`lom tafakkurini shakllantirishda xalqimizning madaniy m е rosi va an'analarini b е vosita ta'lim-tarbiya jarayoniga tadbiq etilishi;  ta'lim muassasalarida o`quv-tarbiyaviy jarayonni tashkil etishda milliy istiqlol g`oyalaridan k е ng foydalanish;  mustaqillik yillarida milliy o`zlikni anglash va yoshlarni milliy an'anala

“Eski qolibda mustabid davrda yozilgan darsliklardan foydalanib, eski mafkuradan xalos bo`lmasdan, - bolalarimizni yangicha fikrlashga o`rgata olmaymiz, axir. Buni barchamiz tushunishimiz, anglashimiz darkor”1. O`z kasbining ustasi bo`lgan murabbiy, ustoz va tarbiyachilarimiz mashaqatli, l е kin sharafli m е hnat - yoshlar tarbiyasi bilan ertayu k е ch shug`ullanar ekanlar, o`z oldilarida turgan ana shu mas'ul va sharafli vazifani vijdonan uddalaydilar, d е b ishonamiz. 59

XULOSA Xulosa qilib aytganda bugungi kunda insoniyat oldida turgan eng dolzarb muammolardan biri bu globallashuv jarayonining yoshlar ongiga ta’siri masalasidir. Bashariyat oldida turli global muammolar odamzod, shuningdek yoshlar ma’naviyatiga kuchli ta’sir ko’rsatmokda. Globallashuv jarayonining ikki xususiyati, birinchidan ijobiy ta’siri va shuning bilan birgalikda salbiy ta’siri ko’zga tashlanmoqda. 1.Har qanday taraqqiyot maxsulidan yuqoridqa qayd etilganidek globallashuv xam ijobiy xam salbiy xususiyatini namoyish etmoqda. agarki bashariyat tarixini, uning- tafakkur rivojini ko’zdan kechiradigan bo’lsak, hayotda insonni kamolotga, yuksaklikka chorlaydigan ezgu g’oya va ta’minotlar bilan yovuz va zararli g’oyalar o’rtasida azaldan kurash bo’lib kelganini, bu kurash xamon davom etib ke

markazlarning manfaatlariga xizmat qilayotganligini sog’lom fikrlaydigan har qanday odam albatta kuzatishi muqarrar. 4. Bugungi zamonda mafkura poligonlari yadro poligonlaridan xam ko’prok kuchga ega. Bu masala kishini doimo ogox bo’lishga undovchi tomoni shundaki agar harbiy, iqtisodiy, siyosiy, tazyiq bo’lsa, buni oldini olish mumkin, ammo mafkuraviy tazyiqni uning ta’siri va oqibatlarini tezda ilg’ab etish nihoyatda qiyin. 5. Globallashuv vaziyatida yoshlarimizni ma’naviy olamini har qanday taxdidlardan asrash, hozirgi o’ta murakkab bir zamonda xalqaro maydonda sodir bo’layotgan jarayonlarning tub moxiyatiga etib borish, ular haqida xolis va mustaqil fikrga ega bo’lish bugungi kunning eng dolzarb vazifa desak, xech qanday xato bo’lmaydi. 6 . Bu borada prezident Islom Karimovning “Yuksak

4. Uning uchun prezident Islom Karimov asarlarida ilgari surilgan g’oyalardan keng foydalangan holda tarbiyaviy, profilaktik ishlarni kuchaytirish o`rinlidir; 5. Global muammolarni oldini olish va kelgusi natijalari haqida yoshlarga to’g’ri axborotlarni etkazib berish; 6. Yoshlarimiz ongida kelajakka bo’lgan ishonch tuyg’usini shakllantirishda g’oyaviy – mafkuaviy tarbiyani yunada kuchytirmoq zarur. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati. 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitustiyasi. -T., 2011 y. 2. Karimov I. O’zbekiston mustaqillik ostonasida.- T., O’zbekiston, 2011 y. 3. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – engilmas kuch. -T., 2008 y. 4. Karimov I. Tarixiy xotirasiz kelajak yo’q. -T., Sharq, 1998 y. 5. Karimov I.A Buyuk maqsad yo’lidan og’ishmaylik.- T., 1993 y 6. Karimov I.A O’zbekistonning o’z

16. Sharipova N. Ijtimoiy ong tizimida diniy va siyosiy g’oyalarning ahamiyati. Falsafa, fan, ta’lim. 2-Respublika ilmiy, amaliy konferensiyasi. - T. , 2010 y. 447-bet. 17. Nasriddinov A. Globallashuv va yoshlar muammosi. Mustaqillik yillarida O’zbekistonda sostiologiya fani taraqqiyotining dolzarb muammolari., Respublika ilmiy-amaliy konferenstiya materiallari . - T ., 2010 y.197-198 betlar. 18. Muzranov X. F. Mafkuraviy ta’lim va globallashuv jarayonlarining mafkuraviy ta’limga ta’siri. .Falsafa, fan, ta’lim. 2-Respublika ilmiy, amaliy konferensiyasi. -T. , 2010 y. 311-bet 19. Paxrutdinov Sh, Nazarov N. Milliy totuvlik – tahdidbardoshlik omili. // “Jamiyat va boshqaruv” jurnali , 2009 y. №3. 10-bet. 20. Qobilov Sh. Globallashuv va xavfsizlik. -T.,O’zbekiston Respublikasi IIB Akademiyasi,

Купить

Похожие документы
Tarbiya masalasiga an’anaviy va zamonaviy yondashuvlar
Yangi O‘zbekiston yuksalishining ma’naviy-axloqiy negizlari
Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash shart-sharoitlari
Faxriy yorliq
Maktab maslahatchisi