Дунёда, хусусан Марказий Осиёда диний ақидапарастлик, экстремизм ва халқаро терроризм таҳдидлари

ДУН Ё ДА, ХУСУСАН МАРКАЗИЙ ОСИЁДА ДИНИЙ АҚИДАПАРАСТЛИК, ЭКСТРЕМИЗМ ВА ХАЛҚАРО ТЕРРОРИЗМ ТАҲДИДЛАРИ, УЛАРНИ БАРТАРАФ ЭТИШ БОРАСИДА МИНТАҚАВИЙ ҲАМКОРЛИКНИ КУЧАЙТИРИШДАГИ ДОЛЗАРБ ВАЗИФАЛАРИ Хавфсизликка путур етказадиган хавф-хатар ва таҳдидлар Минтақавий можаролар Диний экстремизм ва фундаментализм Агрессив миллатчилик Этник ва миллатлараро қарама-қаршиликлар Коррупция ва жиноятчилик Маҳаллийчилик ва уруғ-аймоқчилик Экологик ва ядровий қурол муаммоси ва бошқалар И . К аримов. Ўзбекистон ХХ I аср бўсағасида. Хавфсизлик к а таҳдидлар , тараққиёт шартлари ва кафолатлари . Диний экстремизм Экстремизм - бу кенг маънода, жамиятда мавжуд бўлган қонун - қоидаларга қарши чиқиб, ўта радикал қарашларга, ёки ҳатти - харакатларга мансублик деб ҳисобланади. Диний-си ё сий экстремизм Бу – дин ниқоби остида радикал йўл лар билан давлат тузумини ўзгартириш ва ҳокимиятни эгаллашга, ёки давлатнинг суверенитетини ва яхлитлигини бузишга қаратилган фаолият, ёки шу мақсадларда диний қарама - қаршили к ни ва низоларни кучайтириш. Экстремистлар к уч ишлатиш га, радикал усулларни қўллашга даъват қили б , қуйидаги мақсадларга эришишга интилмоқда : - конституцион тузумни ағдариш, - давлат я х литлиги га путур етказиш, - давлат хавфсизлигини қўпориш , - ҳокимият вазифаларини ноқонуний равишда эгаллаш , - ноқонуний ҳарбий уюшмаларни ташкил этиш , - террористик фаолиятни амалга ошириш , - ф уқароларни дин и й, ижтимоий, ирқий, миллий белгилар и д а н келиб чиқиб камситиш ; - ғ оявий, сиёсий, ирқий, ёки диний ғаразликка асосланган, ёки айрим ижтимоий гуруҳ лар га қарши қаратилган оммавий тартибсизликлар, ижтимоий беқарорликни ке л тириб чиқариш ва ҳ.к. “ Терроризмга қарши кураш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қ онуни 2-моддасининг 2-бандида “терроризм”тушунчасига қуйидагича таъриф берилган: “ Терроризм – сиёсий, диний, мафкуравий ва бошқа мақсадларга эришиш учун шахснинг хаёти, соғлигига хавф туғдирувчи, мол - мулк ва бошқа моддий объектларнинг йўқ қилиниши (шик а стлантирилиши) хавфини келтириб чиқарувчи ҳамда давлатни, ҳалқаро ташкилотни, жисмоний ёки юридик шахсни бирон бир ҳаракатлар содир этишга ёки содир этишдан тийилишига мажбур қилишга, халқаро мунособаталарни мураккаблаштиришга, давлатнинг с у веренитетини, ҳудудий я х литлигини бузишга, хавфсизлигига путур ет к азишга, қуролли мажоралар чиқаришни кўзлаб иғвогарликлар қилишга, аҳолини қўрқитишга, ижтимоий - сиёси й вазиятни беқарорлаштиришга қаратилган, Ўзбекистон Республи Марказий Осиё минтақасида экстремистик ва террористик гуруҳлар ўз мақсадлари йўлида қандай омиллардан фойдаланадилар? Асосий ички омиллар: • Жойларда маънавий-тарбиявий, мафкуравий ишларни ташкил этиш борасида йўл қўйилаётган сусткашликлар ва айрим камчилик лар ; • Аҳоли ва, айниқса, ёшлар орасида диний билимларга бўлган қизиқишнинг мавжудлиги (айнан шу омилдан ушбу радикал гуруҳлар ўз мақсадлари йўлида кенгроқ фойдаланишга интиладилар); • Янгича иқтисодий муносабатларнинг шаклланиши даврига хос ижтимоий- иқтисодий муаммолар. Асосий ташқи омиллар : • Экстремистик ва террористик гуруҳларнинг “Ал-Қоида”, “Толибан”каби радикал ҳаракатлар ва бошқа манфаатдор кучлар томонидан моддий ва моддий-техник жиҳатдан қўллаб-қувватланиши; • Террористик ҳаракталарга моддий жиҳатдан ҳомийлик қилувчи Афғони Ўзбекистон Республикасининг терроризмга қарши кураш борасида халқаро ҳамкорликдаги фаолияти • Ўзбекистон Республикаси БМТ нинг терроризмга қарши курашга т а алуқли бўлган барча 1 1 та конвенция сига ва 2 та протокол ига қўшилган. Ўзбекистон Республикаси терроризмга қарши курашда ҳамкорлик тўғрисидаги Битимларни 24 та давлат билан имзолаган Австрия, Оз а рбайжон , Болгария , Германия, Грузия, Ҳиндистон , Э р о н , Италия , Қозоғистон , Х итой , Қ и р ғиз истон , Қувайт , Латвия , Литв а , Молдова , П о кист о н, Польша , Росси я , Т о жикистон , Тур кия , Чехия ва бошқ. Қуйидаги мамлакатлар билан б итим тузиш масаласи ўрганилмоқда : Швеция , Франция , Буюк Б ритания , Руминия , Словаки я , АҚШ , Венгрия , Инд онезия , И с р о ил, Иордани я , Миср , Саудия Арабистон и Қироллиги , Бирла ш га н Араб А мирлиги Ўзбекистон Республикаси терроризмга қарши кураш борасида қуйидаги ҳалқаро ташкилотлар билан ҳамкорли к қилади: • БМТ нинг аксилтеррористик қ ўмитаси (КТК) • ЕХҲТ котибиятининг аксилтеррористик тизими • Ш ҲТ минтақавий аксилтеррористик тузулмаси (РАТС) • МДҲ аксилтеррористик маркази • Интерпол БМТ А ксилтеррористик қ ўмитаси (КТК) • БМТнинг 2001 й и л 28 сентябрдаги 1373 сонли резолюцияси асосида ташкил этилган • Таркибига Х авфсизлик Кенгашининг 15 аъзоси киради БМТ А ксилтеррористик қ ўмитаси нинг вазифалари • БМТнинг 1373 сонли резолюциясини нг барча аъзо давлатлар томонидан бажарилишини назорат қилиш ва терроризмга қарши курашда бевосита к ў маклаш ади . • Дун ё давлатлар и томонидан аксилтеррористик чора -тадбирларни амалга оширилишини кенг доирада ва мунтазам кузат иб боради . • Терроризмга қарши курашга йўналтирилган чораларни амалга ошириш жараёнида юзага кел ади ган қийинчиликларни бартараф этиш учун қўшимча ёрдам манбааларини аниқлайди. • БМТга аъзо давлатлар билан ҳамкорликда уларнинг аксилтеррористик фаолиятидаги камчиликларини аниқлаш ва бартараф қилиш , зарур бўлган да техник ё рдам к ў рсатиш ишлар и ни ташкил этади . • КТК амалда маълумотларни тўплаш ва тарқатиш маркази бўлиб, шу билан бирга 60 та х алқаро ва минтақавий ташкилотларн Е Х Ҳ Т котибиятининг аксилтеррористик бўлинмаси (АТП) АТП 2001 йил 4 декабрда ташкил этилган . Мақсади : Е Х ҲТга аъзо 55 та давлатнинг аксилтеррористик фаолияти да ва б у борадаги салоҳиятида мавжуд камчиликларни аниқлаш орқали ташкилотга аъзо мамлакатлар ва бошқа ҳалқаро, минтақавий, минтақалараро ҳамда но ҳ укумат ташкилотлар нинг аксилтеррористик фаолият ини ташкил этишда а х борот - ресурс манбаи вазифасини бажар иш . Асосий фаолият йўналиши: АТП Е Х ҲТ га аъзо давлат лар нинг терроризмга қарши курашдаги фаолиятига кўмаклаш иш, ташкилотга аъзо ҳар бир мамлакатнинг аксилтеррористик фаолияти билан боғлиқ бўлган турли сўровларига ам а лий ёрдам кўрсат иш. Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотининг минтақавий аксилтеррористик тизими ( РАТ С ШОС ) РАТС - Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотига а ъзо давлатлар раҳбарлари нинг бир неча қарор лари асосида ташкил этилган ( Шанхай- 2001 й. , Санкт-Петербург - 2002 й. ва Москва- 2003 й. с аммитлари да қабул қилинган қарорлар асосида ) . РАТ С доимий фаолият олиб борувчи ташкилот бўлиб аъзо давлатларининг ҳуқуқни мухофаза қилувчи ва ма х сус хизматларининг аксилтеррористик фаолиятини мувофиқлаштир ади , террористик фаоли я тда гумонланган шахсларни нг ҳалқаро қидирувига ёрдам беради . РАТ С органлари – Кенгаш; Ижрои я қ ўмита. РАТ С Ижроия қ ўмитаси директори ҳар 3 йилда ратация қилинади. Ҳозирги кунда бу лавозимга Қ ирғизистон вакили Мирзакан Субанов тайинланган (2007 й . м арт ойи дан бошлаб ) . РАТСнинг штаб-квартираси МДҲ А ксилтерористик маркази (АТЦ) АТЦ 2000 йил 20 июнда ўз фаолиятини бошлаган. МДҲ га аъзо 11 давлат ма х сус хизматларининг фаолиятини мувофиқлаштиради. Ҳозирги вақтда АТЦ раҳбари лигига Россия вакили Андрей Новиков тайинланган. Марказий Осиё давлатлар и да фаоли я ти та ъ қиқланган диний - этремистик ва террористик ҳаракатлар 1. “Хизб ут- т а ҳ рир ал-Ислами я ” ; 2. “Туркистон ислом партияси” ( олдинги вақтда “ Ўзбекистон ислом ҳаракати ” деб ҳам аталган ) ; 3. « Нурчилар »; 4. « Акромийлар »; 5. “ Джамиат-и исломи я Табли ғ” (“Табли ғ ” деб ҳам юритилади ) ; 6. “ Джамаат-и Ислами я” ( “ Джамаат-и Ислами я П о кист о н ” номи билан ҳам маълум ) ; 7. “ Т о либон ” ислом ҳаракати; 8. “ Ал- Қо ида ” ; 9. “ Ал-Ихван ал-Муслимун ” ( “ Мусулмон биродарлари” ) ; 10. “Шарқий Туркистон ислом ҳаракати ” ( “Шарқий Туркистон ислом партияси” номи билан ҳам юритилади ) ; 11. “Шарқий Туркистон ахборот маркази” ; 12. “Шарқий Туркистон озодлиги ҳаракати” ; 13. “Уйғур ёшларининг бутунжаҳон конгресси” ; 14. “ Лашкар-и Той и б Марказий Осиё давлатларининг диний экстремизм ва терроризмга қарши кураш борасида ўзоро ҳамкорлиги - минтақа давлатларининг тегишли қонунчилигини минтақавий хавсизликни таъминлашнинг долзарб вазифаларидан келиб чиқиб, жумладан, Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти доирасидаги аксилтеррористик фаолият бўйича белгиланган вазифаларни ҳам инобатга олиб, мувофиқлаштириш; - терроризмнинг профилактикасига қаратилган тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. Ушбу йўналиш кенг қамровли ва кўп қиррали бўлгани боис, уни амалга оширишда нафақат ҳуқуқни ҳимоя қилиш органлари, балки бутун жамият ва давлат идоралари жалб қилиниши талаб этилади. Шу ўринда қайд этиш лозимки, гарчи масаланинг бундай қўйилиши янгилик бўлмасада (чунки бу масалани бугунги кунда барча давлатлар тўла англаб етганлар дейиш мумкин), уни ама Мавзу юзасидан муҳокама учун саволлар 1 . Ўзбекистон Республикасида дин соҳасидаги давлат сиёсатининг ҳуқуқий-меъёрий асослари ва шу соҳада давлат сиёсатини амалга оширишни таъминловчи давлат ташкилотлари, уларнинг олдида турган асосий вазифалар. 2. Д иний-ақидапарастлик ва экстремизм билан боғлиқ таҳдидларини бартараф этиш борасида ма ҳ аллий ҳокимият органлари олдида турган вазифалар ва уларни амалга ошириш нинг самарадорлигини таъминлаш.