Eritmadagi makromolekula o'lachmi va shaklini aniqlash
![- hajm birligida tugunlar orasidagi zanjirlar soni Nc;
- tugunlar orasiga kiritilgan zanjirlar mol soni nc;
- tikilish ko‘rsatgichi c - makromolekuladagi ko‘ndalang bog‘lar soni;
- hajm birligidagi tugunlar soni νs;
- tikilish darajasi s – makromolekuladagi tikilgan zvenolar soni.
Odatda tikilish choklari statistik tasqimlangan bo‘ladi va barcha zikr etilgan
ko‘rsatgichlar o‘rtacha miqdorlarga ega bo‘lib, bir biri bilan quyidagicha
bog‘lanadi:
<nc> = /<Ms> =<Nc>/NA
<νs> = (<Nc>< fy>)/2 = (NA
fy)/2<Mc>
<
γ c> = <Mn>/<Mc> βs = Mzv/<Mc> γ c = βsn (1.3)
bu yerda ρ
- polimer zichligi; NA – Avogadro soni; <Mn > - polimerning
o‘rtacha molekulyar massasi; Mzv - monomer zveno molekulyar massasi; n –
polimerlanish darajasi. Monodispers molekulalar to‘r (gel) hosil qilish nuqtasi
γ c =
1 va βs = 1/n. Tikuluvchanlik qobiliyatiga ega zvenolar ulushi (с) inobatga olinsa
βs = (1/n)с.
Real to‘rlarda polimerning eruvchan qismlari, zol-fraksiyalar, tikilmagan
molekulalar va quyi molekulyar fraksiyalar mavjudligi to‘rning nuqsonlari sifatida
qaraladi va to‘rning faol ulushi (Va) parametri bilan e’tirof etiladi:
V
a = 1 – 2(<Mc>/<Mn>) (1.4)
Bunda tugunlarning haqiqiy soni (tugunlarning effektiv soni
V ef)
V
ef = c [1 – 2(<Mc>/<Mn>)] (1.5)
Tikilish zichligi oshib borishi bilan to‘rning nuqsonligi pasayadi va natijada
<Mc> → 0,5 <Mn> intilganda → 1 ga yaqinlashadi. To‘rning zichligiga bog‘liq
tarzda ular siyrak va quyuq tiplarga ajratiladi. Agar hajm birligidagi tugunlar soni
V
c < 1029 m-3 bo‘lsa, to‘r siyrak va undan katta bo‘lsa quyuq (zich) bo‘ladi 3
.
3
Sh. Sh. Xudoyberdiyev, O. I. Radjabov., “Yuqori molekulyar birikmalar fizikasi va kimyosi (II-qism)”
10](https://docx.uz/documents/9589e833-8570-4962-9532-29ff70bb352c/page_10.png?v=1)
Eritmadagi makromolekula o'lachmi va shaklini aniqlash