Этика, эстетика ва мантиқ

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Этика

Этика, эстетика ва мантиқ

Купить

1-МАВЗУ.1-МАВЗУ. АХЛОҚШУНОСЛИК ФАНИ ВА УНИНГ АХЛОҚШУНОСЛИК ФАНИ ВА УНИНГ ВАЗИФАЛАРИ, ЖАМИЯТ ТАРАҚҚИЁТИДАГИ ВАЗИФАЛАРИ, ЖАМИЯТ ТАРАҚҚИЁТИДАГИ ЎРНИЎРНИ РЕЖАРЕЖА :: Этика ахлоЭтика ахло қ қ ҳақидаги назария. Ахлоқнинг умуминсоний ҳақидаги назария. Ахлоқнинг умуминсоний ва миллий, тарихий ва конкрет, диалектик ва ижтимоий ва миллий, тарихий ва конкрет, диалектик ва ижтимоий ҳарактери.ҳарактери. Жамиятни ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маърифий Жамиятни ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маърифий юксалтиришда, шаҳсни камол топтиришда ахлоқнинг юксалтиришда, шаҳсни камол топтиришда ахлоқнинг роли.роли. Этика ва бошқа социал фанлар. Ахлоқ ва дин. Ислом Этика ва бошқа социал фанлар. Ахлоқ ва дин. Ислом Каримов асарларида бу муаммоларнинг талқини.Каримов асарларида бу муаммоларнинг талқини. www.arxiv.uzwww.

1-савол.1-савол. Одам одам билан тирик. Бу кўҳна ҳақиқат. Аммо ҳар бир Одам одам билан тирик. Бу кўҳна ҳақиқат. Аммо ҳар бир одам ўзи бир олам бўлиб яралган, ҳеч ким ҳеч қачон бировга айнан одам ўзи бир олам бўлиб яралган, ҳеч ким ҳеч қачон бировга айнан ўҳшамайди. Шу сабабли ҳам бизларнинг ҳоҳиш ва эҳтиёжларимиз, ўҳшамайди. Шу сабабли ҳам бизларнинг ҳоҳиш ва эҳтиёжларимиз, орзу ва умидларимиз, яҳҳилик ва ёмонлик ҳақидаги, баҳт ва орзу ва умидларимиз, яҳҳилик ва ёмонлик ҳақидаги, баҳт ва муҳаббат ҳақидаги фикрларимиз турличадир. Бундай ҳар ҳиллик муҳаббат ҳақидаги фикрларимиз турличадир. Бундай ҳар ҳиллик бизнинг ният ва истакларимизнинг баъзан рўёбга чиқмаслигига бизнинг ният ва истакларимизнинг баъзан рўёбга чиқмаслигига сабаб бўлади ва ўзимизни омадсиздек, баҳтсиздек ҳис этамиз ва саба

Одам жамиятда яшаб туриб, жамиятдан ҳоли бўла Одам жамиятда яшаб туриб, жамиятдан ҳоли бўла олмайди. Бу ҳол кишининг ҳамма ишига, жумладан, олмайди. Бу ҳол кишининг ҳамма ишига, жумладан, унинг ахлоқий қиёфасига ҳам бевосита ўз таъсирини унинг ахлоқий қиёфасига ҳам бевосита ўз таъсирини кўрсатади, унинг юриш-туришига нисбатан муайян кўрсатади, унинг юриш-туришига нисбатан муайян тарбиявий-маънавий талаблар қўяди. Одамларга баҳо тарбиявий-маънавий талаблар қўяди. Одамларга баҳо берганда, уни ёшидан, касбидан, мутаҳассислигидан, берганда, уни ёшидан, касбидан, мутаҳассислигидан, даражасидан қатъий назар ахлоқли ёки ахлоқсиз экан, даражасидан қатъий назар ахлоқли ёки ахлоқсиз экан, тарбияли ёки тарбиясиз экан, зиёли экан, ўқиган бўлса тарбияли ёки тарбиясиз экан, зиёли экан, ўқиган бўлса ҳам,

Қарангки, ҳар бир одам бир олам бўлса ҳам, у такрорланмас ноёб, ўзига ҳос бир мўъжиза бўлган тақдирда ҳам бир ўзи яшай олмайди, баҳтли ҳам, баҳтсиз ҳам бўла олмайди. Шундай экан, одам ўз моҳияти билан, табиати билан жамият билан чамбарчас боғлиқ, жамоа бўлиб яшайди, тирикчилик қилади, жамиятдан олади, жамиятга беради; қанча олиб-бериши эса унинг ақл- идрокига, виждони-иродасига, имонию-эътиқодига, турмуш тарзига, маънавияти-тарбиясига боғлиқдир. Ахлоқ, ҳулқ-атвор ҳақидаги этика фани бу ҳусусда баҳс юритади, таълимот яратади. « Мен , - дейди Президентимиз Ислом Каримов, - Абдулла Авлонийнинг « Тарбия биз учун ё ҳаёт – ё момот, ё нажот – ё ҳалокат, ё саодат – ё фалокат масаласидир », деган фикрини кўп мушоҳада қиламан. www.arxiv.uz

Буюк маърифатпарварнинг бу сўзлари асримиз Буюк маърифатпарварнинг бу сўзлари асримиз бошида миллатимиз учун қанчалар муҳим ва долзарб бошида миллатимиз учун қанчалар муҳим ва долзарб бўлган бўлса, ҳозирги кунда биз учун ҳам шунчалик, бўлган бўлса, ҳозирги кунда биз учун ҳам шунчалик, балки ундан ҳам кўра муҳим ва долзарбдир.балки ундан ҳам кўра муҳим ва долзарбдир. Чунки таълим-тарбия - онг маҳсули, лекин Чунки таълим-тарбия - онг маҳсули, лекин айни вақтда онг даражаси ва унинг ривожини ҳам айни вақтда онг даражаси ва унинг ривожини ҳам белгилайдиган омилдир. Бинобарин, таълим-тарбия белгилайдиган омилдир. Бинобарин, таълим-тарбия тизимини ўзгартирмасдан туриб, онгни ўзгартириб тизимини ўзгартирмасдан туриб, онгни ўзгартириб бўлмайди. Онгни, тафаккурни ўзгартирмасдан туриб бўлмайди. Онгн

«Ахлоқ илмини ўқуб, билуб амал қилган кишилар «Ахлоқ илмини ўқуб, билуб амал қилган кишилар ўзининг ким эканини, жаноби Ґақ на учун ҳалқ ўзининг ким эканини, жаноби Ґақ на учун ҳалқ қилганини, ер юзида нима иш қилмоқ учун қилганини, ер юзида нима иш қилмоқ учун юрганин билур. Бир киши ўзидан ҳабардор юрганин билур. Бир киши ўзидан ҳабардор бўлмаса, илмини, уламони, яҳши кишиларни, яҳши бўлмаса, илмини, уламони, яҳши кишиларни, яҳши нарсаларни, яҳши ишларнинг қадрини қимматини нарсаларни, яҳши ишларнинг қадрини қимматини билмас. Ўз айбини билур, иқрор қилуб, тузатмакки билмас. Ўз айбини билур, иқрор қилуб, тузатмакки саъй ва қўшиш қилган киши чин баҳодир ва саъй ва қўшиш қилган киши чин баҳодир ва паҳлавон кишидур»паҳлавон кишидур» [1][1] .. Ахлоқ - русча – мораль, лотинча «Ахлоқ - русча –

Ахлоқ кишиларнинг феъл-атвори, юриш-Ахлоқ кишиларнинг феъл-атвори, юриш- туриши, уларнинг ижтимоий ва шаҳсий туриши, уларнинг ижтимоий ва шаҳсий ҳаётдаги ўзаро муносабатларини ҳаётдаги ўзаро муносабатларини тартибга солиб туради. Ахлоқ нормалари тартибга солиб туради. Ахлоқ нормалари жамият ёки муайян гуруҳ томонидан жамият ёки муайян гуруҳ томонидан шаҳс феъл-атворига қўйиладиган шаҳс феъл-атворига қўйиладиган талабдир. Бу нормалар шаҳснинг талабдир. Бу нормалар шаҳснинг жамиятга – Ватан, давлат, миллат, жамиятга – Ватан, давлат, миллат, гуруҳга муносабатини, шунингдек, гуруҳга муносабатини, шунингдек, шаҳснингшаҳснинг турмушдаги, айримтурмушдаги, айрим кишиларга, кишиларга, касби-корига, мутаҳассислигига, ҳатто ўз-ўзига касби-корига, мутаҳассислигига, ҳатто ўз-ўзига бўлган муносабатларда

Кишилик жамиятининг илк даврларида ахлоқ нормалари – юриш-туриш қоидалари ва одоб принциплари кишиларнинг меҳнат қилиш жараёнида вужудга келиб, уларга риоя қилиш урф-одатга, анъанага айланиб боради. Кейинчалик жамият, ижтимоий ҳаёт тараққий этиб, ақлий меҳнат жисмоний меҳнатдан ажралгач, меҳнат тақсимоти юз бергач, одамларнинг юриш-туриш қоидалари, одам ахлоқининг моҳияти ҳақидаги масалалар бир бутун фалсафий билимлар системасига солинади, маълум даражада мустақил фанга айланади. Шу тариқа этика, яъни ахлоқ ҳақидаги таълимот пайдо бўлади. www.arxiv.uz

Этика – грекча-юнонча «Этика – грекча-юнонча « ethosethos » деган сўздан » деган сўздан олинган бўлиб, бунинг маъноси ҳулқ-одат олинган бўлиб, бунинг маъноси ҳулқ-одат демакдир. Этика, яъни ахлоқ ҳақидаги фан, демакдир. Этика, яъни ахлоқ ҳақидаги фан, ўзбек тилида ҳозирги пайтда ахлоқшунослик ўзбек тилида ҳозирги пайтда ахлоқшунослик фани деб ҳам юритилади. Лекин биз этика фани деб ҳам юритилади. Лекин биз этика фани деб юритишимизни маъқул топдик. фани деб юритишимизни маъқул топдик. Сабаб бу ном дунёда юритиладиган Сабаб бу ном дунёда юритиладиган стандартга мос келади, деб ўйлаймиз, гарчи стандартга мос келади, деб ўйлаймиз, гарчи фаннинг номлари қандай йўсинда фаннинг номлари қандай йўсинда юритилмасин, унинг мазмунига путур юритилмасин, унинг мазмунига путур етмайди, шакл мазмунни, мо

Этика одамларнинг юриш-туришида, ахлоқида Этика одамларнинг юриш-туришида, ахлоқида тарихан ўзгариб турадиган, ривож топиб, тарихан ўзгариб турадиган, ривож топиб, тараққий этиб борадиган принципларни, ахлоқий тараққий этиб борадиган принципларни, ахлоқий норма, қоидаларни; ахлоқнинг манбаи ва келиб норма, қоидаларни; ахлоқнинг манбаи ва келиб чиқишини, ахлоқий категорияларни яъни чиқишини, ахлоқий категорияларни яъни яҳшилик ва ёмонлик, ор-номус, виждон каби яҳшилик ва ёмонлик, ор-номус, виждон каби умумий тушунчаларни, ахлоқий эътиқод, маслак умумий тушунчаларни, ахлоқий эътиқод, маслак ва ҳис-туйғуларни изоҳлаб беради. Шунингдек, ва ҳис-туйғуларни изоҳлаб беради. Шунингдек, ахлоқнинг абадий муаммолари бўлган – ахлоқий ахлоқнинг абадий муаммолари бўлган – ахлоқий баҳонинг мезони нимада,

Этика фан сифатида ахлоқни, одоб-ҳулқни, ахлоқий Этика фан сифатида ахлоқни, одоб-ҳулқни, ахлоқий муносабатларни акс эттирибгина қолмай, балки одам муносабатларни акс эттирибгина қолмай, балки одам интилиши лозим бўлган мақсадни, яъни юксак ахлоқий интилиши лозим бўлган мақсадни, яъни юксак ахлоқий ғояни, бу ғояни, яъни бизнинг пировард стратегик ғояни, бу ғояни, яъни бизнинг пировард стратегик мақсадимиз бўлган – озод ва обод Ватан, эркин ва мақсадимиз бўлган – озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт ғоясини амалга оширмоқ учун қандай фаровон ҳаёт ғоясини амалга оширмоқ учун қандай яшаб, қандай ҳаракат қилмоқликни маъноси очиб яшаб, қандай ҳаракат қилмоқликни маъноси очиб берилади, одамларнинг юриш-туриши қандай деган берилади, одамларнинг юриш-туриши қандай деган саволгагина эмас, балк

Демак, ҳулқ одамларнинг амалий ҳатти-Демак, ҳулқ одамларнинг амалий ҳатти- ҳаракатлари, одамлар ўртасидаги амалий ҳаракатлари, одамлар ўртасидаги амалий муносабатлар, ахлоқ ижтимоий онг билан муносабатлар, ахлоқ ижтимоий онг билан боғлиқ бўлиб, мазкур ҳатти-ҳаракат боғлиқ бўлиб, мазкур ҳатти-ҳаракат принциплари ва нормаларининг ахлоқ принциплари ва нормаларининг ахлоқ талаблари шаклида ифодалаб талаблари шаклида ифодалаб берилганидир, этика бўлса ахлоқ берилганидир, этика бўлса ахлоқ принциплари ва нормаларининг изоҳлаб принциплари ва нормаларининг изоҳлаб ва асослаб бериш демакдир, яъни ахлоқ ва асослаб бериш демакдир, яъни ахлоқ ҳақидаги назариядир.ҳақидаги назариядир. Ахлоқ нормалари пассив эмас, Ахлоқ нормалари пассив эмас, балки улар ҳам жамият ҳаётида, ҳам балки улар ҳам жамият ҳаёти

Маълумки, кишилик жамияти доимо Маълумки, кишилик жамияти доимо тараққиётда экан, унинг ахлоқий. Маънавий тараққиётда экан, унинг ахлоқий. Маънавий қарашлари ҳам доимо ўзгариб, ривожланиб, қарашлари ҳам доимо ўзгариб, ривожланиб, тараққий этиб боради. Яҳшилик ва ёмонлик тараққий этиб боради. Яҳшилик ва ёмонлик ҳақидаги тушунчалар ҳам тарих давомида ҳақидаги тушунчалар ҳам тарих давомида ўзгариб келди, аввал инфийлик, ўзгариб келди, аввал инфийлик, партиявийлик нуқтаи назаридан қараб баҳо партиявийлик нуқтаи назаридан қараб баҳо берилади. Ибтидоий жамоа тузуми билан берилади. Ибтидоий жамоа тузуми билан бугунги жамиятда татбиқ этиладиган ахлоқ бугунги жамиятда татбиқ этиладиган ахлоқ тушунчаларига бир ҳил ёндошиб бўлмайди. тушунчаларига бир ҳил ёндошиб бўлмайди. Масалан, илк ибтидоий жамият

 Этика қадимда физика ва логика билан Этика қадимда физика ва логика билан биргаликда фалсафанинг узвий учинчи биргаликда фалсафанинг узвий учинчи қисми ҳисобланар эди. Кейинчалик Арасту қисми ҳисобланар эди. Кейинчалик Арасту биринчи бўлиб «Этика» дарслигини ёзгач, у биринчи бўлиб «Этика» дарслигини ёзгач, у алоҳида фалсафий йўналишдаги фан алоҳида фалсафий йўналишдаги фан мақомини олди. Этиканинг бошқа фалсафий мақомини олди. Этиканинг бошқа фалсафий фанлардан фарқи, ўзига ҳослиги шундаки, фанлардан фарқи, ўзига ҳослиги шундаки, унда назария билан амалиётнинг, унда назария билан амалиётнинг, практиканинг омуҳталигидир, практиканинг омуҳталигидир, уйғунлигидир.уйғунлигидир.  Қадимги антик давр Қадимги антик давр донишмандларининг фикрича, фалсафани донишмандларининг фикрича, фалсафани а

 2-савол. Ахлоқшунослик бир неча минг йиллик тарихга эга бўлган қадимий фан. У бизда «Илми равиш», «Илми ахлоқ», «Ахлоқ илми», «Одобнома» сингари номлар билан атаб келинган. Оврўпада эса «Этика» номи машҳур, биз ҳам яқин-яқингача шу атамани қўллар эдик. У дастлаб манзилдошлик, яшаш жойи, кейинчалик эса одат, феъл, фикрлаш тарзи сингари маъноларни англатган, юнонча « ethos » сўзидан олинган.  Уни биринчи бўлиб юнон файласуфи Арасту муомалага киритган. Арасту фанларни тасниф қилар экан, уларни уч гуруҳга бўлади: назарий, амалий ва ижодий. Биринчи гуруҳга фалсафа, математика ва физикани; иккинчи гуруҳга этика ва сиёсатни; учунчи гуруҳга эса санъат, ҳунармандчилик ва амалий фанларни киритади. Шундай қилиб, қадимги юнонлар ахлоқ ҳақидаги таълимотни фан даражасига кўтарганлар ва «Этика» ( ta e

 Бироқ бизда миллий-минтақавий ахлоқий қадриятларимизнинг, дастлабки ахлоқий ғояларнинг вужудга келиши қадимги юнонлар яшаган даврда ўнлаб асрлар аввал рўй берган. Аждодларимизнинг энг кўҳна эътиқодий китоби «Авесто» бунинг ёрқин далилидир. Шу сабабли эндиликда бу фанни ҳам илмий-тарихий, ҳам замонавий-ҳаётий талаблар нуқтаи назаридан «Ахлоқшунослик» деб аташни мақсадга мувофиқ деб билдик.  Ахлоқшунослик ахлоқнинг келиб чиқиши ва моҳиятини, кишининг жамиятдаги ахлоқий муносабатларини ўрганади. «Ахлоқ» сўзи арабчадан олинган бўлиб, «ҳулқ» сўзининг кўплик шаклидир. «Ахлоқ» ибораси икки ҳил маънога эга: умумий тушунча сифатида у фаннинг тадқиқот объектини англатса, муайян тушунча сифатида инсон феъл-атвори ва ҳатти-ҳаракатининг энг қамровли қисмини билдиради. Ахлоқни умумий тушунча сифатида

 уни доира шаклида акс эттирадиган бўлсак, доиранинг энг кичик уни доира шаклида акс эттирадиган бўлсак, доиранинг энг кичик қисмини одоб, ундан каттароқ қисмини – ҳулқ, энг қамровли қисмини қисмини одоб, ундан каттароқ қисмини – ҳулқ, энг қамровли қисмини ахлоқ эгаллайди. ахлоқ эгаллайди.  Одоб – Одоб – инсон ҳақида ёқимли таассурот уйғотадиган, лекин жамоа, инсон ҳақида ёқимли таассурот уйғотадиган, лекин жамоа, жамият ҳаётида бурилиш ясайдиган даражада муҳим аҳамиятга эга жамият ҳаётида бурилиш ясайдиган даражада муҳим аҳамиятга эга бўлмайдиган, миллий урф-одатларга асосланган чиройли ҳатти-бўлмайдиган, миллий урф-одатларга асосланган чиройли ҳатти- ҳаракатларни ўз ичига олади.ҳаракатларни ўз ичига олади.  ХулХул қ қ - оила, жамоа, маҳалла-кўй миқёсида аҳамиятли бўлган, аммо - оила,

 Ҳулққа қуйидагича мисол келтириш мумкин: маҳалламиздаги оила Ҳулққа қуйидагича мисол келтириш мумкин: маҳалламиздаги оила бошлиқларидан бири имкон борича қўни-қўшниларнинг барча бошлиқларидан бири имкон борича қўни-қўшниларнинг барча маъракаларида ҳизматда туради, қўли-очиққўл, доимо ўз билимини маъракаларида ҳизматда туради, қўли-очиққўл, доимо ўз билимини ошириб боришга интилади, тиришқоқ, оила аъзоларига меҳрибон ва ошириб боришга интилади, тиришқоқ, оила аъзоларига меҳрибон ва ҳ.к. Ундай одамни биз ҳушҳулқ инсон деймиз ва унга маҳалламизнинг ҳ.к. Ундай одамни биз ҳушҳулқ инсон деймиз ва унга маҳалламизнинг намунаси сифатида қараймиз. Борди-ю, аксинча бўлса, у қўни-намунаси сифатида қараймиз. Борди-ю, аксинча бўлса, у қўни- қўшнилар билан қўпол муомала қилса, тўй-маъракаларда жанжал қ

шаҳс, балки ҳақиқий ҳуқуқ посбони, адолатли тузум тимсоли тарзида шаҳс, балки ҳақиқий ҳуқуқ посбони, адолатли тузум тимсоли тарзида гавдаланади; у – умрини миллат, Ватан ва инсон манфаатига гавдаланади; у – умрини миллат, Ватан ва инсон манфаатига бағишлаган юксак ахлоқ эгаси; у, ўзи яшаётган жамият учун намуна бағишлаган юксак ахлоқ эгаси; у, ўзи яшаётган жамият учун намуна бўлади, ўша жамиятнинг янада тараққий топишига ҳизмат қилади. бўлади, ўша жамиятнинг янада тараққий топишига ҳизмат қилади. Агар мазкур прокурор, аксинча, қонун ҳимоячиси деган номи Агар мазкур прокурор, аксинча, қонун ҳимоячиси деган номи бўлатуриб, ўзи қонунни бузса, шаҳсий манфаати йўлида оқни қора, бўлатуриб, ўзи қонунни бузса, шаҳсий манфаати йўлида оқни қора, қорани оқ деб турса, у ахлоқсизлик қилган бўлади: одди

• Шундай қилиб, ахлоқшунослик мазкур уч ахлоқий ҳодисани бир-бири билан узвийликда ва нисбийликда ўрганади. Ана шу уч ахлоқий ҳодисанинг умумлашмасини, яъни мазкур фанимизнинг предмети бўлган умумий тушунча сифатида ахлоқни қуйидагича таърифлаш мумкин: • Ахлоқ - барча одамлар учун бирдек тааллуқли ҳисобланган, шаҳс ҳаётидаги ҳамма соҳаларда ўзига ва ўзгаларга нисбатан қўйиладиган маънавий-ижтимоий талаблар ҳамда эҳтиёжларнинг муносабатлар шаклидаги кўринишидан иборат бўлган, инсонга берилган иҳтиёр эканлигининг ҳатти-ҳаракатлар жараёнида ички ирода кучи томонидан оқилона чекланишини тақозо этувчи маънавий ҳодиса. • Шунингдек, атоқли файласуф Эркин Юсуповнинг: «Умуман, ахлоқ ижтимоий муносабатлар заминида алоҳида шаҳс сифатида мавжуд бўлган инсонларнинг ўз-ўзини идора қилиш шакллари ва меъё

► мақсадга мувофиқ. Ахлоқшунослик ахлоқий тафаккур тараққиётини тадқиқ мақсадга мувофиқ. Ахлоқшунослик ахлоқий тафаккур тараққиётини тадқиқ этади ва амалиётда инсонни эзгулик орқали ҳақиқатга олиб боришга этади ва амалиётда инсонни эзгулик орқали ҳақиқатга олиб боришга ҳизмат қилади. Шу боис уни ахлоқ фалсафаси ёҳуд эзгулик фалсафаси деб ҳизмат қилади. Шу боис уни ахлоқ фалсафаси ёҳуд эзгулик фалсафаси деб аташ мумкин.аташ мумкин. ► Ґозир у фалсафий фан сифатида уч йўналишда иш олиб боради, яъни Ґозир у фалсафий фан сифатида уч йўналишда иш олиб боради, яъни ахлоқий тафаккур тараққиётини тадқиқ этар экан, у ахлоқни: 1) баён ахлоқий тафаккур тараққиётини тадқиқ этар экан, у ахлоқни: 1) баён қилади; 2) тушунтиради; 3) ўргатади. Шунга кўра, у тажрибавий-баёний, қилади; 2) тушунтиради; 3) ўрга

 3-савол. 3-савол. Ахлоқшунослик ва эстетика. Ахлоқшунослик бошқа Ахлоқшунослик ва эстетика. Ахлоқшунослик бошқа ижтимоий ва фалсафий фанлар билан ўзаро алоқадорликда ривожланиб ижтимоий ва фалсафий фанлар билан ўзаро алоқадорликда ривожланиб келмоқда. Айниқса, унинг эстетика билан алоқаси қадимий ва ўзига ҳос.келмоқда. Айниқса, унинг эстетика билан алоқаси қадимий ва ўзига ҳос.  Аввало, инсоннинг ҳар бир ҳатти-ҳаракати ва нияти ҳам ахлоқийликка, Аввало, инсоннинг ҳар бир ҳатти-ҳаракати ва нияти ҳам ахлоқийликка, ҳам нафосатга тегишли бўлади, яъни муайян ижобий фаолият ҳам эзгулик ҳам нафосатга тегишли бўлади, яъни муайян ижобий фаолият ҳам эзгулик (ички гўзаллик) ҳусусиятларини мужассам қилади. Шу боис Суқрот, (ички гўзаллик) ҳусусиятларини мужассам қилади. Шу боис Суқрот, Афлотун, Форо

 Чунончи, ислом динини оладиган бўлсак, Қуръони карим, Ґадиси Чунончи, ислом динини оладиган бўлсак, Қуръони карим, Ґадиси шариф, Ижмоъ ва муайян фатволардаги мезонлар ҳамда талаблар шариф, Ижмоъ ва муайян фатволардаги мезонлар ҳамда талаблар мусулмон Шарқи миллатлари ахлоқий даражасининг шаклланишида мусулмон Шарқи миллатлари ахлоқий даражасининг шаклланишида катта аҳамият касб этган. Шунингдек, комил инсон муаммоси ҳар катта аҳамият касб этган. Шунингдек, комил инсон муаммоси ҳар иккала фан учун умумий ҳисобланади. Фарқ шундаки, ахлоқшунослик бу иккала фан учун умумий ҳисобланади. Фарқ шундаки, ахлоқшунослик бу муаммога замонавий тарбия нуқтаи назаридан ёндошади.муаммога замонавий тарбия нуқтаи назаридан ёндошади.  Ахлоқшунослик ва ҳуқуқшуносликАхлоқшунослик ва ҳуқуқшунослик . . Ахлоқш

Ахлоқшунослик ва педагогика.Ахлоқшунослик ва педагогика. Ахлоқшунослик педагогика билан ҳам Ахлоқшунослик педагогика билан ҳам чамбарчас алоқада. Педагогикадаги шаҳсни шакллантириш, тарбиялаш, чамбарчас алоқада. Педагогикадаги шаҳсни шакллантириш, тарбиялаш, таълим бериш жараёнларини панд-насиҳатларсиз, одобнома дарсларисиз таълим бериш жараёнларини панд-насиҳатларсиз, одобнома дарсларисиз тасаввур қилиб бўлмайди. Шу боис ахлоқшунослик ўзиинг назарий ва, тасаввур қилиб бўлмайди. Шу боис ахлоқшунослик ўзиинг назарий ва, айниқса, амалий жиҳатлари билан педагогиканинг асоси ҳисобланади. айниқса, амалий жиҳатлари билан педагогиканинг асоси ҳисобланади. Зеро, маориф тизимидаги таълим-тарбия ўзини ҳар бир қадамда ахлоқий Зеро, маориф тизимидаги таълим-тарбия ўзини ҳар бир қадамда ахлоқий тарбия

 Ахлоқшунослик ва сиёсатшунослик . Ахлоқшуносликнинг сиёсатшу-нослик билан алоқаси, айниқса, ўзига ҳос ва мураккаб. Чунки сиёсий кураш қарама-қарши ахлоқий қоидалар ва талаблар курашини тақозо этади. Шаҳсий интилишлар билан давлат ва жамият манфаатларининг мослиги, мақсадлар ва воситаларнинг пок ёки нопоклиги муаммолари ўртага чиқади. Лекин аслида сиёсат қай даражада ахлоқийлик касб этса, шунчалик у оқилона бўлади. Бу ҳозирги кунда ахлоқшунослик ҳам, сиёсатшунослик ҳам жиддий тадқиқ этадиган энг муҳим умумий муаммолардан биридир. Шунингдек, раҳбарлик одоби, партиявий одоб, этикет сингари ахлоқшуносликнинг муомала маданияти доирасига кирувчи маҳсус соҳалари ҳам сиёсатшунослик билан чамбарчас боғлиқ.  Ахлоқшунослик ва экология . Кейинги пайтларда ахлоқшуносликнинг экология билан алоқаси то

 Шундай қилиб, ҳозирги кундаги экологик муаммоларни ҳал этишнинг Шундай қилиб, ҳозирги кундаги экологик муаммоларни ҳал этишнинг кўп жиҳатлари ахлоқшунослик кўмагига бориб тақалмоқда. ҲҲ асрда кўп жиҳатлари ахлоқшунослик кўмагига бориб тақалмоқда. ҲҲ асрда экологик ахлоқшунослик деган маҳсус соҳа ҳам юзага келди. Лекин, бу – экологик ахлоқшунослик деган маҳсус соҳа ҳам юзага келди. Лекин, бу – ахлоқшунослик экологияни тўлиқ ўз ичига олади, деган сўз эмас. Чунки ахлоқшунослик экологияни тўлиқ ўз ичига олади, деган сўз эмас. Чунки ахлоқшуносликда ахлоқий баҳолаш ва бошқариш объекти сифатида ахлоқшуносликда ахлоқий баҳолаш ва бошқариш объекти сифатида табиатнинг ўзи эмас, балки одамнинг табиатга бўлган муносабати табиатнинг ўзи эмас, балки одамнинг табиатга бўлган муносабати майдонга чиқади.

 Таянч тушунчаларТаянч тушунчалар  ЭтикаЭтика – – юнонча «ethos» сўзидан олинган бўлиб ҳулқ-одат демакдир.юнонча «ethos» сўзидан олинган бўлиб ҳулқ-одат демакдир.  АхлоқАхлоқ - - сўзи арабчадан олинган бўлиб, «ҳулқ» сўзининг кўплик сўзи арабчадан олинган бўлиб, «ҳулқ» сўзининг кўплик шаклидир. «Ахлоқ» ибораси икки ҳил маънога эга: умумий тушунча шаклидир. «Ахлоқ» ибораси икки ҳил маънога эга: умумий тушунча сифатида у фаннинг тадқиқот объектини англатса, муайян тушунча сифатида у фаннинг тадқиқот объектини англатса, муайян тушунча сифатида инсон феъл-атвори ва ҳатти-ҳаракатининг энг қамровли сифатида инсон феъл-атвори ва ҳатти-ҳаракатининг энг қамровли қисмини билдиради.қисмини билдиради.  ОдобОдоб – – инсон ҳақида ёқимли таассурот уйғотадиган, лекин жамоа, инсон ҳақида ёқимли таассуро

• Асосий адабиётларАсосий адабиётлар • Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. –Тошкент: Ўзбекистон, 2003.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. –Тошкент: Ўзбекистон, 2003. • Каримов И. Тинчлик учун курашмоқ керак. –Тошкент: Ўзбекистон, 2001. 20-Каримов И. Тинчлик учун курашмоқ керак. –Тошкент: Ўзбекистон, 2001. 20- 26, 48 бетлар.26, 48 бетлар. • Каримов И. Ўзбек ҳалқи ҳеч қачон, ҳеч кимга қарам бўлмайди. –Тошкент: Каримов И. Ўзбек ҳалқи ҳеч қачон, ҳеч кимга қарам бўлмайди. –Тошкент: Ўзбекистон, 2005. 160-бет.Ўзбекистон, 2005. 160-бет. • Каримов И. Бизнинг бош мақсадимиз – жамиятни демократлаштириш ва Каримов И. Бизнинг бош мақсадимиз – жамиятни демократлаштириш ва янгилаш, мамлакатни модернизация ва ислоҳ этишдир. –Тошкент: янгилаш, мамлакатни модернизация ва ислоҳ этишдир. –Тошкент: Ўзбек

 Қўшимча адабиётларҚўшимча адабиётлар  Гусейнов А.А., Апресян Р.Г. Этика. –М.: Гардарика, 1999. 47стр. (Ўқув Гусейнов А.А., Апресян Р.Г. Этика. –М.: Гардарика, 1999. 47стр. (Ўқув залида 2-08).залида 2-08).  Fайбуллоҳ Ас-Салом Сайди Умар. Толибнома. (Сени ўйлайман, болам). Fайбуллоҳ Ас-Салом Сайди Умар. Толибнома. (Сени ўйлайман, болам). –Тошкент: Шарқ, 1997. 152-б. (64-74, 111-119, 140-147-бетлар).–Тошкент: Шарқ, 1997. 152-б. (64-74, 111-119, 140-147-бетлар).  wwwwww . . govgov .. uzuz  wwwwww . . bilimbilim .. uzuz  wwwwww . . bilimdonbilimdon .. uzuz  www. zamin.freenet.uzwww. zamin.freenet.uz  www. ziyo-uz.land.ruwww. ziyo-uz.land.ru  http://ustoz.freenet.uz http://ustoz.freenet.uz  Мавзуда қўлланиладиган педагогик теҳнология қуйидагичаМавзуда қўлланиладиган педагогик теҳнолог

2-МАВЗУ: 2-МАВЗУ: АХЛОАХЛО ҚНИНГ ТАРКИБИЙ ТУЗИЛИШИ.АХЛОҚ ВА ҚНИНГ ТАРКИБИЙ ТУЗИЛИШИ.АХЛОҚ ВА МАЪНАВИЙ ҲАЁТНИНГ БОШҚА ШАКЛЛАРИМАЪНАВИЙ ҲАЁТНИНГ БОШҚА ШАКЛЛАРИ РЕЖА:РЕЖА: Ахлоқнинг таркибий тузилиши тушунчаси. Ахлоқий онг ва унинг Ахлоқнинг таркибий тузилиши тушунчаси. Ахлоқий онг ва унинг элементлари. элементлари. Ахлоқий амалиёт, фаолият, амалиёт, ҳатти-ҳаракат. Ахлоқий амалиёт, фаолият, амалиёт, ҳатти-ҳаракат. Ґулҳ ва унинг Ґулҳ ва унинг мотивлари. мотивлари. Ахлоқий муносибатлар ва уларнинг бошқаруви ёки қўриқлов Ахлоқий муносибатлар ва уларнинг бошқаруви ёки қўриқлов вазифалари.вазифалари. Ахлоқ ва маънавий ҳаётнинг бошқа шакллари. Ахлоқ ва сиёсат. Ахлоқ ва маънавий ҳаётнинг бошқа шакллари. Ахлоқ ва сиёсат. Ахлоқ ва ҳуқуқ. Ахлоқ ва санъат. Ахлоқ ва дин. Ахлоқ ва фан.Ахлоқ ва ҳуқуқ. Ахло

бўлмайди, чунки ахлоқ индивидуалликдан ижтимоийликнинг қарор бўлмайди, чунки ахлоқ индивидуалликдан ижтимоийликнинг қарор топиши усулларидан биридир. Шу сабабли ахлоқни фақат ахлоқий топиши усулларидан биридир. Шу сабабли ахлоқни фақат ахлоқий онгдангина иборат деб қараб бўлмайди. У ахлоқий онг, ахлоқий онгдангина иборат деб қараб бўлмайди. У ахлоқий онг, ахлоқий практика, ахлоқий муносибатлардан иборат бўлган, мантиқан практика, ахлоқий муносибатлардан иборат бўлган, мантиқан мукаммал шаклий бирликка эга. Бу элементларни бир-биридан мукаммал шаклий бирликка эга. Бу элементларни бир-биридан ажратиб бўлмайди, улар ўзаро боғлиқ, уларни назарий ажратиб бўлмайди, улар ўзаро боғлиқ, уларни назарий жиҳатдангина ажратиб олиш мумкин, чунки ижтимоий ҳаётда соф жиҳатдангина ажратиб олиш мумкин, чунк

 Ахлоқий онгда нормалардан ташқари одатлар ва анъаналар муҳим тажриба ва ақл чамбарчас боғланиб кетади, ҳиссий тажриба бўлмаса, ақл бўм-бўш, ақл иштирок этмаган ҳиссий тажриба эса кўрдир, деб таъкидлаган эди И.Кант. В.К.Белинский таъбири билан айтганда: «Ґиссиёти бўлмаган ғоялар совуқ, улар нур сочади-ю, аммо иситмайди, жозиба ва ҳароратдан маҳрумдир».  Ақл ҳиссиётларга маълум ижтимоий йўналиш беради, эмоционал ҳиссиётлар эса онгда ўзининг ақлий асосини топади. Ґиссиётлар маълум маънода, одамдаги асосларни кучайтиради, чунки таҳлил ва баҳолаш билан боғлиқ бўлган ахлоқий жараёнга ақлнинг таъсир этиши учун кўп вақт талаб қилинади, ахлоқий ҳиссиёт ва туйғулар эса жуда тез таъсирланади.  Киши ўз ҳаётини ҳавф остига қўйиб, бошқаларга ёрдам бераётганида, сувга чўкаётган одамни қутқараётганида

 Гарчи киши ижтимоий ҳаётдаги қатор ҳодисаларнинг бевосита таъсиридан Гарчи киши ижтимоий ҳаётдаги қатор ҳодисаларнинг бевосита таъсиридан тўғри ҳатти-ҳаракат қилишга, масалан, ижтимоий манфаатларни шаҳсий тўғри ҳатти-ҳаракат қилишга, масалан, ижтимоий манфаатларни шаҳсий манфаатлардан юқори қўйишга тайёр туришга олиб келиши мумкин, манфаатлардан юқори қўйишга тайёр туришга олиб келиши мумкин, албатта, лекин у бутун шароитни таҳлил қилиб кўрмаган бўлса, унда албатта, лекин у бутун шароитни таҳлил қилиб кўрмаган бўлса, унда қатъий маслак, ишонч, эътиқод бўлмаса, унинг бу ҳатти-ҳаракати қатъий маслак, ишонч, эътиқод бўлмаса, унинг бу ҳатти-ҳаракати тасодифий жўшқинлик демасдан бўлмайди. Шу сабабли ахлоқий онгнинг тасодифий жўшқинлик демасдан бўлмайди. Шу сабабли ахлоқий онгнинг марказий эле

Ахлоқий онгнинг ўзига ҳос ва айни пайтда энг муҳим элементи шаҳснинг Ахлоқий онгнинг ўзига ҳос ва айни пайтда энг муҳим элементи шаҳснинг ахлоқий сифатларидир. Кишиларнинг ахлоқий сифатлари яъни ахлоқий сифатларидир. Кишиларнинг ахлоқий сифатлари яъни фазилатлари ижтимоий, сиёсий, иқтисодий сабаблар билан изоҳланади. фазилатлари ижтимоий, сиёсий, иқтисодий сабаблар билан изоҳланади. Ґар бир даврда асосий ахлоқий сифатлар ҳукмрон идеолигиянинг, Ґар бир даврда асосий ахлоқий сифатлар ҳукмрон идеолигиянинг, мафкуранинг умумий йўналиши билан белгиланади. Бироқ ахлоқ мафкуранинг умумий йўналиши билан белгиланади. Бироқ ахлоқ идеологиядан, мафкурадан ўзининг умуминсоний, миллий ҳусусиятлари идеологиядан, мафкурадан ўзининг умуминсоний, миллий ҳусусиятлари билан ажралиб туради. Ахлоқий сифатлар и

 баркамоллик, миллий урф-одатларимиздан маънавий юксаклик, баркамоллик, миллий урф-одатларимиздан маънавий юксаклик, маданий-маърифий меросимиз, таъсир этмасдан қолмайди, албатта. маданий-маърифий меросимиз, таъсир этмасдан қолмайди, албатта.  Президентимиз И.Каримов Ўзбекистон Республикаси Олий Президентимиз И.Каримов Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1-мажлисидаги маърузасида таъкидлаганидек, Мажлисининг 1-мажлисидаги маърузасида таъкидлаганидек, «Маънавият тарбиянинг энг таъсирчан қуроли экан, ундан оқилона «Маънавият тарбиянинг энг таъсирчан қуроли экан, ундан оқилона фойдаланиш болаларимизни ватанпарварлик, ростгўйлик, фойдаланиш болаларимизни ватанпарварлик, ростгўйлик, ҳақсеварликка ўргатиш керак бўлади. Аслини олганда, ахлоқ-ҳақсеварликка ўргатиш керак бўлади. Аслини олган

2-савол . Ахлоқ мазмуни ақлий ва ҳиссий моментлардан, яъни ахлоқий онгдангина иборат эмас. Ахлоқий онг кишиларнинг ҳатти-ҳаракатларида, уларнинг амалий ҳаётида намоён бўлади. Шу сабабли ахлоқнинг иккинчи элементи - ахлоқий амалиётдир. Ахлоқий амалиёт - ахлоқий онг ҳодисалари, яъни мотивлар, ниятлар, дунёқараш, ахлоқий қадр-қиммат идеаллар ва ҳ.к.ларда намоён бўладиган ҳулқни, сон-саноқсиз ҳатти- ҳаракатлар, алоқа муносибатларни ахлоқий мақсадларга онгли бўйсундиришдир; кишининг ижтимоий ҳаёти турли томонларига: меҳнатга, жамоага, оилага, қариндошларга, дўст-биродарларга муносабати, фан, санъат, маданият соҳасидаги фаолияти, шунингдек, кишининг ўзи гувоҳ бўлган ёки қатнашаётган кундалик ҳаёт воқеаларига муносабати ва бошқалардир. Бошқача айтганда, ахлоқий практика амалда намоён бўладиган ах

 Ҳулқда, кишининг ҳатти-ҳаракатларида, унинг ички, маънавий дунёси, фикри, туйғуси, интилишлари, адаблари акс этади. Жамиятда мавжуд бўлган ахлоқий талабларнинг ҳам ижобий, ҳам салбий кўринишлари ҳатти-ҳаракатда намоён бўлади. Ахлоқ, онг ва фаолият бирлиги тарзида, яҳшилик ва ёмонликнинг, адолат ёки адолатсизликнинг, виждонлилик ёки виждонсизликни намоён этадиган оҳирги ҳужайра – бу ҳатти-ҳаракатдир. Шу сабабли ҳулқ ва ҳатти-ҳаракатларга қараб биз ўз мулоҳазаларимизни билдира оламиз. Маълумки, бир ҳаракатнинг ўзи ҳам ёмонлик тариқасида баҳоланиши мумкин. Албатта бундай ҳолда иккала баҳо ҳам тўғри бўлавермайди. Ахлоқий баҳолаш нотўғри субъектив бўлмаслиги учун муайян жамиятда фақат бирдан-бир мумкин бўлган ахлоқий муносабатларнинг объектив мезонига, умуминсоний ҳарактерига таянмоқ керак. 

 Айтайлик, киши балконда ўсаётган гулларга сув қуйди. Бу ҳаракат ахлоқий Айтайлик, киши балконда ўсаётган гулларга сув қуйди. Бу ҳаракат ахлоқий ҳам эмас, ахлоқсизлик ҳм эмас. Мабодо бу киши бемор ётган, гуллари ҳам эмас, ахлоқсизлик ҳм эмас. Мабодо бу киши бемор ётган, гуллари қаровсиз қолган қўшнисининг гулларини суғорса, тамоман бошқа гап. қаровсиз қолган қўшнисининг гулларини суғорса, тамоман бошқа гап. Ҳатти-ҳаракатлар бошқа кишининг, жамиятнинг, гуруҳнинг манфаатлари Ҳатти-ҳаракатлар бошқа кишининг, жамиятнинг, гуруҳнинг манфаатлари билан даҳлдор бўлган чоғда ахлоқан баҳоланади. Кишиларнинг ҳатти-билан даҳлдор бўлган чоғда ахлоқан баҳоланади. Кишиларнинг ҳатти- ҳаракатлари ўз-ўзидан эмас, балки ижтимоий ҳаётнинг бир бўлаги бўлгани ҳаракатлари ўз-ўзидан эмас, балки ижтимоий ҳаётнинг

 муайян муносабати ифода қилинадиган ҳатти-ҳаракатлар ва ҳулқ кўзда муайян муносабати ифода қилинадиган ҳатти-ҳаракатлар ва ҳулқ кўзда тутилади. Бунда албатта шаҳсда ижтимоий ва шаҳсий манфаатлар тутилади. Бунда албатта шаҳсда ижтимоий ва шаҳсий манфаатлар уйғунлиги, жамиятга онгли муносабатда бўлиши, ҳулқида ахлоқий мотив уйғунлиги, жамиятга онгли муносабатда бўлиши, ҳулқида ахлоқий мотив ва ниҳоят ахлоқий ҳатти-ҳаракатнинг заминида маълум даражада ва ниҳоят ахлоқий ҳатти-ҳаракатнинг заминида маълум даражада эркинлик, танлаш эркинлиги бўлиши лозим. Қисқаси ахлоқий практика эркинлик, танлаш эркинлиги бўлиши лозим. Қисқаси ахлоқий практика онглилик, ижтимоийлик ва фуқороликнинг энг олий ифода мезонидир. Бу онглилик, ижтимоийлик ва фуқороликнинг энг олий ифода мезонидир. Бу талаблар бўлмаса

 Ахлоқий муносабатлар, одатда дастлаб стиҳияли, моддий муносабатлар Ахлоқий муносабатлар, одатда дастлаб стиҳияли, моддий муносабатлар асосида шакллана бошлайди. Сўнгра эса тараққий қилиб моддий асосида шакллана бошлайди. Сўнгра эса тараққий қилиб моддий муносабатлардан ажралиб чиқиб, мафкуравий, ғоявий, маънавий муносабатлардан ажралиб чиқиб, мафкуравий, ғоявий, маънавий муносабатлар соҳасига кира боради. Ахлоқий муносабатлар кишиларнинг муносабатлар соҳасига кира боради. Ахлоқий муносабатлар кишиларнинг иродасидан ташқари пайдо бўлиб, ахлоқ нормаларининг қарор топиши, иродасидан ташқари пайдо бўлиб, ахлоқ нормаларининг қарор топиши, жамоатчилик томонидан қўллаб-қувватланиши жараёнида, албатта, жамоатчилик томонидан қўллаб-қувватланиши жараёнида, албатта, кишилар онги орқали ўтади.кишила

 кўриниб туради. Улар ахлоқий фаолият, ҳулқ, ҳатти-ҳаракатларда, кўриниб туради. Улар ахлоқий фаолият, ҳулқ, ҳатти-ҳаракатларда, атрофдаги ижтимоий борлиққа нисбатан ахлоқий таъсир кўрсатишда атрофдаги ижтимоий борлиққа нисбатан ахлоқий таъсир кўрсатишда юзага келади. Ахлоқий муносабатларнинг баҳоловчи ҳарактери билан юзага келади. Ахлоқий муносабатларнинг баҳоловчи ҳарактери билан бирга императив, йўналтирувчи ҳарактерга эгалиги ҳам унинг ўзига бирга императив, йўналтирувчи ҳарактерга эгалиги ҳам унинг ўзига ҳос белгисидир. Ахлоқий муносабатларда, кишиларнинг фаолияти ва ҳос белгисидир. Ахлоқий муносабатларда, кишиларнинг фаолияти ва ҳатти-ҳаракатлари, улар муносабатларининг ахлоқий-амалий ифодаси ҳатти-ҳаракатлари, улар муносабатларининг ахлоқий-амалий ифодаси сифатида асосий ўрин тутад

• шакллантириш, ривожлантириш, сақлаш ва кейинги авлодларга қолдириш жараёнларини мужассамлантирган бўлади. Ахлоқий нормаларнинг таъсирчанлиги ҳаётбаҳш кучининг мезони ахлоқий муносабатларнинг ифодасидир. Ахлоқ нормалари ўз натижалари – ахлоқий муносабатлардан ташқари мавжуд бўлганда эди, ўзининг ижтимоий аҳамиятини йўқотган бўлар эди. Шундай қилиб, ахлоқнинг барча томонлари бир-бирини тақозо этади ва бир-бирини белгилайди. • Аммо ахлоқнинг барча томонларининг мустаҳкам бўлиши улардаги фарқларни, зиддиятларни ҳам йўққа чиқармайди. Масалан, ахлоқий муносабатлар ахлоқий онг синовдан ўтказган ҳулқ нормаларининг амалиётда мустаҳкамланиш шакли бўлиб, мавжуд ҳодиса тариқасида намоён бўлади. Ахлоқий онг эса фақатгина мавжуд ахлоқий ҳодисаларнигина эмас, балки лозим бўлган ҳодисаларни ҳам ифодалай

барча функцияларидаги мураккаб диалектик ўзаро алоқадорликка қараб барча функцияларидаги мураккаб диалектик ўзаро алоқадорликка қараб спецификаси ва ролини белгилаш мумкин. Одатда ахлоқнинг умумий спецификаси ва ролини белгилаш мумкин. Одатда ахлоқнинг умумий функциялари: функциялари: тартибга солиштартибга солиш (бошқарув), стимул, баҳолаш, (бошқарув), стимул, баҳолаш, билиш, билиш, тарбиялаштарбиялаш функцияларидан иборат деб ҳисобланади. Амалда эса уларнинг функцияларидан иборат деб ҳисобланади. Амалда эса уларнинг барчаси бир-бирини тўлдиради ва бир-бирига ўтиб туради, бири бошқаси барчаси бир-бирини тўлдиради ва бир-бирига ўтиб туради, бири бошқаси орқали (кетма-кет) амалга ошади. Бир-бирини тўлдиришда улар ахлоқнинг орқали (кетма-кет) амалга ошади. Бир-бирини тўлдиришда улар ахлоқнин

 Ахлоқнинг билиш функцияси ижтимоий муносабатларни қонуний тарзда Ахлоқнинг билиш функцияси ижтимоий муносабатларни қонуний тарзда эмас, балки жамиятни талаблари ва шаҳс манфаатлари акс этган муайян эмас, балки жамиятни талаблари ва шаҳс манфаатлари акс этган муайян мақсадлар, ғоялар, тасаввурлар, орзу-умидлар, ҳоҳишлар тарзида акс мақсадлар, ғоялар, тасаввурлар, орзу-умидлар, ҳоҳишлар тарзида акс эттиради. Ахлоқий онг кишининг ҳулқини норма ва принциплар орқали эттиради. Ахлоқий онг кишининг ҳулқини норма ва принциплар орқали кишини ўзаро ва уларни жамиятга бўлган муносабатини тартибга солади. кишини ўзаро ва уларни жамиятга бўлган муносабатини тартибга солади. Ахлоқда воқелик нақадар тўғри акс этса, ахлоқий факторлар шу қадар Ахлоқда воқелик нақадар тўғри акс этса, ахлоқий факторлар шу

 ахлоқ нормаларига, миллий ҳусусиятларига, тадбиркорлик, ишбилармонлик ахлоқ нормаларига, миллий ҳусусиятларига, тадбиркорлик, ишбилармонлик кўринишларига катта эътибор берилмоқда. Ґамма томонларда, шунингдек, кўринишларига катта эътибор берилмоқда. Ґамма томонларда, шунингдек, ҳозирги бозор иқтисодига асосланган мустақиллик ва демократик ҳозирги бозор иқтисодига асосланган мустақиллик ва демократик тараққиёт йўлидан бораётган Ўзбекистон жумҳуриятимизда ҳам қўрқоқлик, тараққиёт йўлидан бораётган Ўзбекистон жумҳуриятимизда ҳам қўрқоқлик, ўғрилик, катталарга ҳурматсизликни қоралаганлар ва қоралайдилар; ўғрилик, катталарга ҳурматсизликни қоралаганлар ва қоралайдилар; жисмонан ожизларга, аёлларга қўл кўтарганларга, ота-оналик ёки жисмонан ожизларга, аёлларга қўл кўтарганларга, ота-оналик ёки

 4-савол.4-савол. Ахлоқ ва сиёсат.Ахлоқ ва сиёсат. Кишилардаги ахлоқий сифатларнинг Кишилардаги ахлоқий сифатларнинг шаклланишига жамиятнинг иқтисодий структурасини ташкил этадиган шаклланишига жамиятнинг иқтисодий структурасини ташкил этадиган ижтимоий муносабатларинигина эмас, балки унга, ҳусусан, сиёсат таъсир ижтимоий муносабатларинигина эмас, балки унга, ҳусусан, сиёсат таъсир кўрсатади. Сиёсат миллатлар, ҳалқлар, давлатлар ўртасидаги кўрсатади. Сиёсат миллатлар, ҳалқлар, давлатлар ўртасидаги муносабатларни акс эттиради, кишиларнинг барча мафкуравий тасаввур ва муносабатларни акс эттиради, кишиларнинг барча мафкуравий тасаввур ва тушунчаларига сингиб боради, кишилар амал қиладиган ахлоқ тушунчаларига сингиб боради, кишилар амал қиладиган ахлоқ принциплари, норма ва қоидаларининг таъс

 қадриятлар билан маҳкам уйғунлашган ҳолда келажакда ишонч қадриятлар билан маҳкам уйғунлашган ҳолда келажакда ишонч туйғусини одамлар қалби ва онгига етказиш, уларни Ватанга муҳаббат, туйғусини одамлар қалби ва онгига етказиш, уларни Ватанга муҳаббат, инсонпарварлик руҳида тарбиялаши, ҳалолликни, мардлик ва сабр-инсонпарварлик руҳида тарбиялаши, ҳалолликни, мардлик ва сабр- бардошликни, адолат туйғусини, билим ва маърифатга интилишни бардошликни, адолат туйғусини, билим ва маърифатга интилишни тарбиялаш йўлида ҳизмат қилмоғи лозим»тарбиялаш йўлида ҳизмат қилмоғи лозим» [1][1] , - деб таъкидлайди , - деб таъкидлайди Президентимиз И.Каримов. Демак, бозор иқтисодига асосланган Президентимиз И.Каримов. Демак, бозор иқтисодига асосланган сиёсатимиз ҳам умуминсоний ахлоқий қадриятларга муҳтожд

Ґуқуқ ва ахлоқнинг диалектик бирилигини, ўзаро боғлиқлиги ва ўзаро Ґуқуқ ва ахлоқнинг диалектик бирилигини, ўзаро боғлиқлиги ва ўзаро таъсирини, ҳамда уларнинг фарқини, шунингдек, ўзига ҳос ҳусусиятларини таъсирини, ҳамда уларнинг фарқини, шунингдек, ўзига ҳос ҳусусиятларини эътироф этмоқ лозим. Ґуқуқ ва ахлоқ ўртасида ўзаро боғлиқликдаги муҳим эътироф этмоқ лозим. Ґуқуқ ва ахлоқ ўртасида ўзаро боғлиқликдаги муҳим моментлардан бири – уларнинг ўз навбатида иқтисодий муносабатларнинг моментлардан бири – уларнинг ўз навбатида иқтисодий муносабатларнинг мустаҳкамланиши ва ривожланишига таъсир кўрсатишидир. Уларнинг ҳар мустаҳкамланиши ва ривожланишига таъсир кўрсатишидир. Уларнинг ҳар иккиси ҳам кишилар ўртасида ташкил топган моддий ва маънавий иккиси ҳам кишилар ўртасида ташкил топган моддий

 эса анча кейин ижтимоий синфларнинг, давлатнинг вужудга келиши билан эса анча кейин ижтимоий синфларнинг, давлатнинг вужудга келиши билан пайдо бўлади.пайдо бўлади.  Ахлоқ ва санъатАхлоқ ва санъат .. Ижтимоий онгнинг барча соҳаси ичида санъат ахлоққа Ижтимоий онгнинг барча соҳаси ичида санъат ахлоққа энг яқин туради. В.Г.Белинский санъат ахлоқнинг синглиси деб, энг яқин туради. В.Г.Белинский санъат ахлоқнинг синглиси деб, Л.Н.Толстой эса этика ва эстетикани «бир шайннинг икки елкаси» деб Л.Н.Толстой эса этика ва эстетикани «бир шайннинг икки елкаси» деб тасодифан айтган эмаслар. Ажлоқда ҳам, санъатда ҳам марказий инъикос тасодифан айтган эмаслар. Ажлоқда ҳам, санъатда ҳам марказий инъикос объекти – инсондир. Ижтимоий онг формаси сифатида уларнинг ҳар объекти – инсондир. Ижтимоий онг фор

 Санъат ҳаётни бадиий шаклда, ҳиссий-конкрет образлар кўринишида акс Санъат ҳаётни бадиий шаклда, ҳиссий-конкрет образлар кўринишида акс эттиради, ахлоқ эса ахлоқий тушунчалар, нормалар, қоидалар шаклида акс эттиради, ахлоқ эса ахлоқий тушунчалар, нормалар, қоидалар шаклида акс эттиради. Агар ахлоқ инсонлар ахлоқий сифатларини шакллантирса, эттиради. Агар ахлоқ инсонлар ахлоқий сифатларини шакллантирса, санъат яҳшилик ва ёмонликни қарама-қарши қўйиб, инсоний фазилатларни санъат яҳшилик ва ёмонликни қарама-қарши қўйиб, инсоний фазилатларни бадиий ифода қилиб кишилар қишиларнинг умумий ахлоқий бадиий ифода қилиб кишилар қишиларнинг умумий ахлоқий соғламлашувига, уларда ўз бурчини ва ҳаётнинг маъносини тушунишда, соғламлашувига, уларда ўз бурчини ва ҳаётнинг маъносини тушунишда, ҳаётга униве

 билан диний қарашларни ўзига аста-секин сингдириб ола бошлайди. Ислом этикасида ҳам кишилардан ахлоқли бўлишини талаб этиши билан бирга, гуноҳ содир этмасликни, гуноҳ қилишдан қўрқишни ҳам тарғиб этади.  Сўфийлик ҳам шарқ ҳалқларининг маънавий дунёсини, ахлоқий қарашларининг шаклланишида ўзига ҳос рол ўйнайди. Сўфизмнинг, масалан, нақшбандийлик оқими ҳар бир кишининг ўз меҳнати билан тирикчилик ўтказишини ҳалол яшашини тарғиб қилган.  Сўфизм ахлоқ нормаларини тарғиб қилиш билан бирга, ҳурфикрликнинг ривожланишида ҳам маълум рол ўйнаган. Масалан, нақшбандия (асосчиси Баҳовуддин Нақшбандий) оқими тарки дунё қилишга, дунё ишларидан воз кечишга қарши чиқади, реал ҳаёт ноз-неъматларидан фойдаланиш тўғрисида маслаҳатлар беради, меҳнат қилишга, билим олишга чақиради. Ўз меҳнати билан топилган

Фан ва ахлоқФан ва ахлоқ .. Фан ва ахлоқнинг ўзаро таъсири масаласи кўп асрлик Фан ва ахлоқнинг ўзаро таъсири масаласи кўп асрлик тарихга эга. Бу ҳақда биринчи марта қадимги Грецияда Сократ донолик ва тарихга эга. Бу ҳақда биринчи марта қадимги Грецияда Сократ донолик ва фазилатни бир-бирига боғлаб талқин қилади: Билим-яҳшилик манбаи деган фазилатни бир-бирига боғлаб талқин қилади: Билим-яҳшилик манбаи деган эди донишманд-инсон қанча кўп билса, шунча олижаноб бўлади. Платон эди донишманд-инсон қанча кўп билса, шунча олижаноб бўлади. Платон эса устозининг бу фикрини ривожлантиради. Уларнинг фикрича яҳшилик эса устозининг бу фикрини ривожлантиради. Уларнинг фикрича яҳшилик ғоясида меъер, гўзаллик ва ҳақиқатдан иборат уч тушунча жамланмоғи ғоясида меъер, гўзаллик ва ҳақиқатдан иборат уч тушун

► чекланмайди. Фан дунёни тадқиқ этиб, ҳақиқатни қўлга киритиб, бу чекланмайди. Фан дунёни тадқиқ этиб, ҳақиқатни қўлга киритиб, бу қонун ва ҳақиқатларга таяниб одамга маълум бир амалий вазифаларни қонун ва ҳақиқатларга таяниб одамга маълум бир амалий вазифаларни ифодалаб бериши, ўз тадқиқотлари учун ахлоқий жавобгарликни, ифодалаб бериши, ўз тадқиқотлари учун ахлоқий жавобгарликни, масъулиятни ҳис этиши, мақсадларни белгилаши ва уларни амалга масъулиятни ҳис этиши, мақсадларни белгилаши ва уларни амалга ошириш воситаларини кўрсатиш лозим. Билим бўлмаса чин фазилатлар ошириш воситаларини кўрсатиш лозим. Билим бўлмаса чин фазилатлар бўлиши, ақл бўлмаса виждоннинг бўлиши мумкин эмас. Фан ахлоқ учун бўлиши, ақл бўлмаса виждоннинг бўлиши мумкин эмас. Фан ахлоқ учун мутлақо зарурдир. Ахлоқ соҳа

$ Таянч тушунчаларТаянч тушунчалар  Ахлощий онгАхлощий онг - ахлощий талабларни, нормаларни щоидаларни, - ахлощий талабларни, нормаларни щоидаларни, адолат =ащидаги тасаввурларни шакллантирадиган щарашлар, \\адолат =ащидаги тасаввурларни шакллантирадиган щарашлар, \\ оялар, фикрлар, назариялардир. Ахлощий онгда вощелик щонунлар оялар, фикрлар, назариялардир. Ахлощий онгда вощелик щонунлар сифатида эмас, балки инсоний =атти-=аракатларга щўйилган сифатида эмас, балки инсоний =атти-=аракатларга щўйилган ижтимоий тартиб, талаблар, нормалар шаклида щайд этилади.ижтимоий тартиб, талаблар, нормалар шаклида щайд этилади.  Ахлоқий ишончАхлоқий ишонч - - ўзида рационал ва эмоционал томонларни ўзида рационал ва эмоционал томонларни ифодалаб, ҳарактерга турғунлик беради, шаҳснинг ахлоқан ифодалаб, ҳ$