Falsafaning mohiyatiga oid sharq va g'arb mutafakkirlari ta'riflarini tasniflash - История - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	103.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Falsafaning mohiyatiga oid sharq va g'arb mutafakkirlari ta'riflarini tasniflash

Купить

Falsafaning mohiyatiga oid
sharq va g'arb mutafakkirlari
ta'riflarini tasniflash .

. 
Reja:

1. Falsafaning asosiy tushunchalari

2. Falsafa va hayot

3.Falsafaning mohiyatiga oid sharq va
g'arb mutafakkirlari ta'riflarini tasniflash

.
Dastlabki falsafiy ta’limotlar bundan 2500 yillar ilgari
Hindistonda, Xitoyda, Misrda paydo bo’lib, Qadimgi Gretsiya
– Yunonistonda o’zining mumtoz shakliga erishgan.

Falsafa mifologik dunyoqarash bilan ilmiy bilim o’rtasida
sodir bo’lgan qarama-qarshilik, ziddiyatlar negizida
shakllandi. O’sha vaqtdagi dastlabki ilmiy qarashlar o’z
isbotlarini - naql, rivoyatlardan emas, balki tabiatdagi sabab
va oqibat aloqalaridan izlay boshladi. Bilish sub’ektlarining
tamoyil jihatdan bunday yangicha shaklda yo’naltirilishi,
bilishni yangicha tushunish sub’ekt – ob’ekt
munosabatlarida,

bilish, dunyoqarash strukturasida yangilik edi. Tabiat
hodisalari to’g’risida, tabiatning o’zi haqidagi tabiiy – ilmiy
axborotlarning ko’payib borishi olam haqidagi umumiy ilmiy
g’oyalarning pishib etilishiga va asta-sekin olamning
mifologik manzarasini siqib chiqarilishiga olib keldi.

. 
Agar falsafaning rivojlanish tarixini tabiat to’g’risidagi umumiy va
xususiy bilimlar rivojlanishi tarixini qiyoslaydigan bo’lsak, bu falsafa
bilan fanning o’zaro mustahkam aloqada ekanligidan dalolat beradi.
Tarix shuni ko’rsatadiki, falsafa o’zining ontologik va gnoseologik
masalalari bo’yicha qaralganda ham, u xuddi tabiat fanlariga o’xshab –
ularning rivojlanish yo’llari singari yo’ldan taraqqiy etib bordi.

Shunday qilib, falsafa fani o’zining shakllanish bosqichida, keyinchalik
esa o’zining rivojlanishi jarayonida tabiiy fan bilimlari bilan mazmunan
uyg’unlashgan jihatlari ham bo’ldi.

Ilmiy falsafaning genetik jihati tizimiy jihat bilan to’ldirildi. Falsafa
bilishga oid turli sohalar jumladan, tabiat to’g’risida mavjud bo’lgan
axborotlarni mutassil olib ularni qayta ishlab bordi. Mana shu asosda
olamning universal manzarasi shakllandi va u o’zgarib, takomillashib
boradi. Borliq, fazo, umumiy aloqadorlik bilish, sub’ekt-ob’ekt
munosabatlari, bilishning umumiy tamoyillari, usullari va boshqa shunga
o’xshash falsafiy tushunchalar ishlab chiqildi. Ayrim tabiiy fanlardagi
asosiy tushunchalar (“atom”, “modda” va boshqa shunga o’xshashlar)
tabiatshunoslik fanlarining ba’zi bir umumiy qonunlari va tamoyillari
(masalan, “energiyaning saqlanish va o’zgarishi qonuni”) falsafiy bilimlar
mazmuniga kiradi. Falsafaning tarkibida tabiiy-ilmiy bilimlarning
mavjudligi va faoliyat ko’rsatishi uning ilmiyligini ko’rsatuvchi
belgilardan biridir.

. 
Falsafaga tushunchalar tizimi, bilish vositalari jihatidan
qaraganda u ham ba’zi bir jihatlar bo’yicha ilmiy bilimlar
sohasiga mansub ekanligi ko’rinadi.

Xo’sh, ilmiy bilimning xarakterli belgilari, alomatlari
nimalardan iborat bo’ladi?

Odatda, bilish amaliyot hamda qadriyatlarli baholash
faoliyati bilan qiyoslanadi. Bilish – bu voqelikning inson
tafakkurida aks etishi va takror hosil bo’lish jarayonidir.
Uning maqsadi ob’ektiv haqiqatga erishishdir. Bilish -
voqelikning aniq hissiy va tushuncha shaklidagi obrazlar
orqali qabul qilinishi, saqlanishi, qayta ishlanishi va
tizimga solinishi bo’yicha amalga oshiriladigan faoliyatdir.

Bilim esa bilishning natijasidir. Bilimlar tizimining
muayyan mezonlari mavjud.

Birorta bilim tizimsi muayyan mezonlarga javob beradigan
bo’lsagina o’sha bilimlar tizimsi ilmiy bilim deb tan olinadi.

Mifologik va diniy bilimlarga tabiatdan tashqarida sodir
bo’ladigan hodisalarga ishonch-e’tiqod xosdir.

. 
Ilmiylik mezonlari asosan quyidagilarda ko’rinadi:

ob’ektivlik yoki ob’ektivlik tamoyili. Ilmiy bilimlar tabiiy
ob’ektlar mazmunini u qanday bo’lsa shundayligicha ochib
berishi bilan bog’liqdir. Bunda individ manfaatlaridan hamda
barcha tabiatdan tashqari kuchlardan begonalashish hodisasi
sodir bo’ladi. Tabiatni uning o’zidan kelib chiqqan holda
o’rganish talab qilinadi, shu ma’noda uning o’zi o’zini bilishi
uchun etarli bo’ladi; predmetlar ham, ularning munosabatlari
ham ular qanday holatda bo’lsalar, shundayligicha o’rganilishi
- tashqaridan hech narsani qo’shmasdan, ya’ni unga
qandaydir bir sub’ektiv yoki tabiatdan tashqari kuchni
aralashtirmasdan o’rganish zarur.

ratsionallik, aqliy tarzda asoslanganlik, isbot
qilinganlik. Biz kundalik hayotda ayrim fikrlarni bayon
qilganimizda kimnidir “fikriga”, “obro’siga” tayanamiz. Ilmiy
bilimlarda esa biror narsa haqida shunchaki xabar berilmaydi,
balki keltirilgan fikrning ma’nosi, mazmunini tasdiqlaydigan
zarur negiz, asoslar ham keltiriladi. Bu erda etarli asos
keltirish tamoyili amal qiladi.

. 
Bilimning ob’ekt mohiyati, uning
qonuniyatlarini qayta tiklashga qaratilganligi.

Bilimning o’ziga xos hodisa sifatida
uyushtirilishi , uning alohida tizimliligi: bu
erda gap kundalik oddiy bilimlarni shunchaki
tartibga solish to’g’risida emas, balki chuqur
anglab etilgan tamoyillarga ko’ra tartibga
solish haqida; nazariy tizim haqida bormoqda.

Sinab ko’rish, tekshirib borish : bu erda
gap ilmiy kuzatuv, amaliyotda mantiq orqali
sinab ko’rish to’g’risida boradi. Ilmiy haqiqat
amalda tekshiruvdan o’tgach va tasdiyoini
topgachhamma tomonidan e’tirof etiladi.

. 
Ko’pchilik tomonidan tan olinish mazkur holatning
haqiqiyligini ko’rsatuvchi mezon bo’la olmaydi. Ko’pchilik
qandaydir bir holat uchun ovoz berganligi, o’sha holatning
haqiqiy ekanligi tasdiqlamaydi. Haqiqatning asosiy mezoni
boshqacha bo’ladi. Haqiqat umumiy ahamiyatga egalikdan
kelib chiqmaydi, balki, aksincha, haqiqat umumiy
ahamiyatga molik bo’lishni talab qiladi va uni ta’minlaydi.

Ilmiylikning yuqorida ta’kidlab o’tilgan mezonlarining
hammasi falsafiy bilimlar mazmunini aniqlashda foydalansa
bo’ladigan mezonlardir. Ayniqsa, ularni ontologiya (tabiat
falsafasi)ga, gnoseologiya (epistemologiya) va ilmiy bilish
uslubiyatlariga ko’proq tatbiq etish mumkin.

Keltirib o’tilgan mulohazalar asosida shunday xulosa
chiqarish mumkinki, falsafa ilmiy bilimlar dunyosining
tarkibiy qismidir. Falsafa - fan, ilmiy bilimning bir shakli.
Ilmiy bilimning bir shakli sifatida olinganda, falsafa
dunyoqarashning asosiy masalasi nuqtai nazaridan
axborotning g’oyat umumlashtirilgan holga keltirilishidir.

. 
Mavzu:Avloniyning “Madaniyat
to’lqinlari” maqolasi.

E.Tofflerning “Uchinchi to’lqin”
asarini qiyosiy tahlili.

. 
Bu kun bir tarafda to‘lqun bo‘lsa, ertasi ikinchi tarafda boshlanub,
avvalgi shovullab, qichqirub, shodligindanmi yoki boshqa bir
sababdanmi bir necha sajin yuqoriga sakrashub turgon yerlari sukut
va sokit bo‘lub qoladir. Shunga o‘xshash Bani bashar (Odam bolalari)
orasida ham madaniyat to‘lqunlari quvishub va surishub yuriydir. Bir
asr ichinda taraqqiy va madaniyat dunyosinda g‘o‘ta urub, suzishub
yurgan bir qavmni ko‘rasanki, ikinchi asrda tanazzul dunyosiga
yuzlanub, vahshiylik olamining eng og‘ir nuqtasiga borub yetadur.
Buning sababi ijtihod va g‘ayratning ozayuvi, ittifoq, insof va
adolatning yo‘qoluvi, xalqning ilmu ma’rifatdan uzoqlashub, buzuq
ishlarga mayl va rag‘batlari ortuvidir.
Har bir millat maishat tarafindan taraqqiyga yuz qo‘ymasa, ma’naviy
tarafdan, ya’ni ma’rifat tarafidan ham taraqqiy qilolmas, bir kishining
o‘z maishatiga yetarlik molu ashyosi bo‘lmasa va bularning sababiga
harakat qilmasa, moddiy va ma’naviy ishlarni qilmoqdan ojiz qolur. Va
bunday ochu yalang‘och o‘z avqotini o‘tkaraolmayturgan bir xalqga
ma’rifat, madaniyat, ulum va funundan dars vermak munosib bir ish
o‘lmasa kerak, chunki faqir xalqlarning kecha-kunduz fikri-zikri non
topmak va bola-chaqasining qornini to‘yg‘uzmakdir. Taajjubki,
mamlakatimizning yerlari, o‘simlik tuprog‘i barakatlik bo‘lib turub,
yerli xalq och va yalang‘och, boyqush kabi vayronalarda umr
o‘tkaradirlar.

. 
Qariya[1] va qishloq odamlarini bir tarafga qo‘yub turib,
shahardagi madaniylarimizga ko‘z solsak, madaniyat
to‘lqunlari bizlarni kemalarimiz ila qayu yerga olib ketub
turg‘onlig‘i ochiq ma’lum bo‘ladir. Xalqimizning yuzdan to‘rtini
boyga, ikisini ulamoga, uchini eshonga, beshini dehqonga
chiqarsak, qolgan 86 si ko‘mirchi, temirchi, yamoqchi,
fanarchi va qorovulchilik kabi
eng past xidmatlarda turub ,
kunlik avqotlarini zo‘rg‘a o‘tkazadilar. Bularning orasida oyda,
yilda bir martoba go‘sht, yog‘ ko‘rmay umr
o‘tkaradurg‘onlari, butun yilni(ng) birgina kiyim ila
o‘tkaradurg‘onlari, hifzi sihhat qaysi, madaniyatni na ekanini
tushunmaydirganlari ko‘bdir. Bularga oni tushundirmak,
yerdan turub, yulduzlarga qo‘l so‘zmak ila barobardir.
Bu taraqqiy zamoni va madaniyat asri, bilmam, bizni na
yerga olib borajak, ibrat ko‘zi ila Eski shahrimizning
musulmon dahalariga nazar solgan kishi har mahallada
yuzdan to‘qson xonalarni(ng) buzilgan, yorilgan, vayrona va
inqiroz dunyosiga yuzlangan bir holda ko‘radir.

. 
Elvin Toffler yangi jamiyatga xos bo lgan oltita xususiyat ʻ
(prinsip)ni ko rsatib o tadi. Ularning barchasi bir-biri bilan
ʻ ʻ
bog liq bo lib, hayotning barcha jabhalarida aks etadi:
ʻ ʻ
standartlashtirish; ixtisoslashish; sinxronlashtirish;

konsentratsiya ; kattalashtirish; markazlashish.
Lekin bu jarayonlarni Toffler salbiy baholaydi. Uning
fikricha, uchinchi to lqin odamlari ana shu prinsiplarga
ʻ
qarshi kurashadi. Chunki, bu prinsiplar bir-birini
kuchaytirgan holda muqarrar tarzda byurokratiyaning
o sishiga olib boradi va ular eng yirik, eng bag ritosh, eng
ʻ ʻ
qudratli byurokratik tashkilotlarni vujudga keltiradi.
Toffler bashorat qilgan jarayon kurtaklarini bugungi
kunda xam ko rish mumkin. Masalan, hozirgi sivilizatsiya
ʻ
– sanoat davri mahsuli. Sanoat esa bu texnika degani.
Axboriy jamiyat ham aynan sanoat tufayli vujudga
kelgan. Sanoat bora-bora axboriy jamiyatni takozo etdi.
Demak, ko rinib turibdiki, ular bir-biri bilan chambarchas
ʻ
bog liq.
ʻ

. 
Biz hamma joyda ishlab chiqarishning asosiy
prinsiplari mavjudligini ko rib turibmiz. Industrial ʻ
jamoalar mutlaqo bir xil millionlab mahsulotlar ishlab
chiqaryati. Bu jarayonni hatto ommaviy axborot
vositalarida ham ilg ayapmiz. Ya ni, fabrika millionlab
ʻ ʼ
kishilar uchun katta miqdorda bir xil buyum yasab
tashlaganiday, ommaviy axborot vositalari ham
millionlab odamlarning miyasi uchun bir qolipdagi
axborotlarni keragicha chiqarib yotibdi. Bu kelajakda
hatto axborotlar ham standartlashib boraveradi
degani. Boshqacha aytganda, ommaviy tarzda
tayyorlangan, standart axborotlar standart
mahsulotlar egizaklariday gap.
Shunday qilib, pirovardida axboriy jamiyat – infosfera
maydonga keladi. Bu – aloqa kanallaridir. Ular
yordamida individual va ommaviy ma lumotlar xuddi
ʼ
xom ashyo va tovarlar kabi samarali taqsimlanadi.

Mavzu: Makiavellining
“Xukmdor” asari 
.

. 
датда, укмдорни хурсанд этиш ва о ибатда ҳ қ
ме рини озониш ниятида, одамлар
ҳ қ
бисотидаги энг ардо ли нарсаларидан отми,
қ
урол-яро ми, ажойиб матоларними ёки
қ ғ
имматба о тош, зебу зийнатларми, хуллас,
қ ҳ
укмдорларнинг шаъну шавкатига мос
ҳ
келадиган буюмларни сов а иладилар. Мен
ғ қ
эса, Сизга бўлган садо атимга гуво лик бера
қ ҳ
оладиган ашёни излаб-излаб, тасарруфимдаги
мол-мулк ичидан, ўтмиш во еаларини ва шу
қ
кундаги жараёнларни, кўп йиллик ўрганишим
туфайли тўплаган — буюк инсонларнинг буюк
ишлари а идаги билимимдан бош а
ҳ қ қ
имматлиро нарса тополмадим.
қ қ

. 
Тўплаган билимларимни мушо ада илишга ам кўп ва т ҳ қ ҳ қ
сарфлаб, фикрларимни мўъжазгина бир битикчага
жамладимки, уни Сизга юборишга жазм этдим. Ушбу
иншоимни Сизга юзма-юз туришга нолойи деб исобласам-
қ ҳ
да, Сизнинг ўта кечиримли феълингизга амда кўп йиллик
ҳ
хавф-хатарлар, хавотир ва ташвишлар эвазига топилган
билимларимни жуда ис а ва т ичида кўриб чи иш имконини
қ қ қ қ
берувчи ушбу асаримдан орти ро нарсани ту фа
қ қ ҳ
илолмаслигимни сезишингизга ишониб, уни абул иларсиз
қ қ қ
деган умиддаман. Ушбуни ёзаётганимда асарим ўзининг
ўзгачалигию мавзусининг ўта му имлиги билангина тан
ҳ
олинишини истаганим, акс олда, ном-нишонсиз йў бўлиб
ҳ қ
кетишига розилигим учун, баъзиларга ўхшаб тилини
ашамдор, услубини гажакдор илишни, жарангдор сўзларни
ҳ қ
ишлатишни асло ўйламадим. Кўнглимдан кечган яна бир туй у
ғ
шуки, паст таба адан чи ан, а иру фа ир бир кимса давлат
қ ққ ҳ қ қ
ишларига аралашиб, укмдорларнинг хатти- аракатларини
ҳ ҳ
му окама этиш, йўл-йўри кўрсатишдек сурбетликка борибди
ҳ қ
деган фикр пайдо бўлмаслигини истардим.

. 
Авом устидан окимияти мавжуд барча мамлакат, барча ҳ
давлатлар ўтмишда-да, озирда-да мо иятан тузуми ёки
ҳ ҳ
республика бўлади, ёки якка оким томонидан
ҳ
бош арилади. Якка окимчилик — агар окимнинг
қ ҳ ҳ
сулоласи узо давр тахт сурган бўлса, меросий бўлади
қ
ёки янги эгалланган бўлади. Янги окимият тўли бир
ҳ қ
давлат устидан ёки бош а давлатнинг бир бўлаги
қ
устидан ўрнатилади. Биринчи тоифага Франческо
Сфорца ўлига ўтган Миланни; иккинчи тоифага
қ
Испания истило этган Неаполитан ироллигини мисол
қ
илиб келтириш мумкин. Янги вилоят ва давлатлар — ўз
қ
урол кучи билан ёки бировнинг урол кучи билан
қ қ
олинади. Шунингдек, та дир ту фаси сифатида ам
қ ҳ ҳ
тегиши ёки шахсий жасорат туфайли ўлга киритилиши
қ
мумкин. Уларнинг окимларга бўйсунишга одатланган
ҳ
ёки, аксинча, адимдан эркинликда яшашга ўрганган
қ
бўлишини албатта, исобга олмо кераклигини
ҳ қ
таъкидлаш жоиз.

. 
Республика масаласига тегмайман, чунки у хусусда
бош а асаримда батафсил гапирилади. Бу ерда эса, қ
ю орида белгиланган тартибга кўра якка
қ
окимликнинг давлатни бош ариши ва са лаб
ҳ қ қ
олиш усуллари хусусида муло аза юритаман.
қ ҳ
Авваламбор, ворисий салтанат хусусида гапирилса,
фу ароларига таниш ва ўрганиш бўлиб олган
қ қ
сулола тахтига ворислик бўйича чи ан подшо ни
ққ ҳ
иши — янги, бегона тахт эгасидан кўра анча енгил
кўчади. Сабаби, ота-боболарининг одатларидан
четга чи масликнинг ўзи салтанатни са лашга
қ қ
кифоя илади. Кейинчалик янги шароит ва
қ
во еаларга аста-секин мослаша олса бас. Агар шу
қ
йўлдан борилса и тидори ўртамиёна бўлган подшо
қ ҳ
ам окимиятни ўлдан чи армаслиги мумкин.
ҳ ҳ қ қ

. 
Xulosa
Zotan, umumiy mafkura, umumiy madaniyat oxir-
oqibatda milliy qadriyatlar va milliy ma naviyatlar ʼ
yemirilishiga sabab bo lishi muqarrar. Harqanday
ʻ
“inqilob” odamlar hayotiga qandaydir yangiliklar olib
kirishi, odamlarni notanish va ko nikmasiz vaziyatlarga
ʻ
ro paro qilishi mumkin bo lganidek, tug ilib kelayotgan
ʻ ʻ ʻ ʻ
yangi sivilizatsiya ham o zi bilan birga yangicha
ʻ
dunyoqarash, yangicha munosabatlar, yangicha turmush
tarzi, yangicha iqtisodiyot hamda yangi siyosiy ixtiloflar
olib keladi.
Tushunchalar , qarashlar, mafkuralar, g oyalar, ʻ
qadriyatlar, madaniyatlar o zgaradi. Lekin, bizning
ʻ
nazarimizda, har bir millat o z mentaliteti, o z tarixi, o z
ʻ ʻ ʻ
tabiiy jo g rofiy sharoiti va manfaatlariga mos bo lgan o z
ʻ ʻ ʻ ʻ
davlatchiligi, o z turmush tarzi, o z mafkurasi hamda
ʻ ʻ
madaniyatini uchinchi bosqich – axboriy jamiyatda ham
asrab, rivojlantirib borishga intilib yashashi kerak.

Foydalanilgan adabiyotlar
◦
Karimov I.A. Halollik va fidoyilik-faoliyatimizning asosiy mezoni
bo’lsin.

-T.: O’zbekiston , 1994.
◦
Karimov I.A. O’zbekiston : milliy istiqlol, iqtisod, siyosat,
mafkura. . –T.: O’zbekiston 1996.
◦
Karimov I.A. O’zbekiston buyuk kelajak sari. –T.: O’zbekiston
1998.
◦
Osnovi filosofii: Uchebnoe posobie dlya studentov. –T.:
O’zbekiston 1998.
◦
Falsafa. O’quv qo’llanma. –T., Sharq 1999.
◦
Falsafa. Ma’ruzalar matni. –T., 2000.
◦
Falsafa. Ma’ruzalar matni. –T., Moliya instituti 2000.
◦
Qur’oni Karim. –T.: cho’lpon, 1992.
◦
Qoraboev U. O’zbekiston bayramlari. –T.: O’qituvchi 1991.
◦
Sharifxo’jaev M. Chelovek opredelivshiy epoxu. M.«Trud» 2004.

E’tiboringiz uchun rahmat
.

Falsafaning mohiyatiga oid sharq va g'arb mutafakkirlari ta'riflarini tasniflash

Купить