Fan olimpiadasi: ona tili va adabiyot. 7–11-sinflar uchun olimpiada savollari — tayyorgarlik to‘plami (mashq testlari), javoblari va izohlari bilan, 2026 - Литература

Информация о документе

Цена	30000UZS
Размер	159.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	01 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Тесты
Предмет	Литература

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Fan olimpiadasi: ona tili va adabiyot. 7–11-sinflar uchun olimpiada savollari — tayyorgarlik to‘plami (mashq testlari), javoblari va izohlari bilan, 2026

Купить

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma
• Ushbu tayyorgarlik to'plami ona tili va adabiyot fanidan olimpiadaning maktab, tuman
(shahar) va viloyat bosqichlariga tayyorlanayotgan 7–11-sinf o'quvchilari, fan o'qituvchilari va
repetitorlar uchun.
• Savollar oddiy maktab testlaridan qiyinroq — olimpiada uslubida: ko'p bosqichli fikrlash va
«tuzoq» variantlar bilan. Mavzular: 1-qism — ona tili (fonetika, imlo, leksika, morfologiya,
sintaksis, tinish belgilari), 2-qism — o'zbek va jahon adabiyoti, adabiyot nazariyasi.
• To'plam: 34 ta variant × 30 ta savol = 1020 ta mashq testi. Har bir savol ostida to'g'ri javob va
qisqa izoh, hujjat oxirida javoblar kaliti bor.
• Tavsiya: variantni vaqt belgilab (har bir savolga 2–3 daqiqa) javoblarga qaramasdan ishlang,
so'ng izohlarni o'qib, xato qilingan mavzularni chuqurroq takrorlang.
• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy olimpiada topshiriqlari yoki ularning javoblari emas.
Olimpiada bosqichlari, formati va topshiriq turlari har yili e'lon qilinadi: rasmiy nizom va
e'lonlardan aniqlang.
Har bir variant tuzilishi
Topshiriqlar Turi Izoh
1–30 Yopiq test (4 ta variant) Bitta to'g'ri javob + izoh
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 2

Mundarija
№ Variant Topshiriqlar
1 1-variant 1–30
2 2-variant 31–60
3 3-variant 61–90
4 4-variant 91–120
5 5-variant 121–150
6 6-variant 151–180
7 7-variant 181–210
8 8-variant 211–240
9 9-variant 241–270
10 10-variant 271–300
11 11-variant 301–330
12 12-variant 331–360
13 13-variant 361–390
14 14-variant 391–420
15 15-variant 421–450
16 16-variant 451–480
17 17-variant 481–510
18 18-variant 511–540
19 19-variant 541–570
20 20-variant 571–600
21 21-variant 601–630
22 22-variant 631–660
23 23-variant 661–690
24 24-variant 691–720
25 25-variant 721–750
26 26-variant 751–780
27 27-variant 781–810
28 28-variant 811–840
29 29-variant 841–870
30 30-variant 871–900
31 31-variant 901–930
32 32-variant 931–960
33 33-variant 961–990
34 34-variant 991–1020
Jami topshiriqlar 1020
Javoblar kaliti (hujjat oxirida)
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 3

1-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Ma'lum sohaga xos, aniq tushunchani ifodalovchi va odatda bir ma'noli so'zlar qanday ataladi?
A) terminlar
B) jargonlar
C) neologizmlar
D) dialektizmlar
To'g'ri javob: A) terminlar✔
Izoh: Terminlar fan, texnika, kasb sohalaridagi aniq tushunchalarni ifodalaydi.
2. Navoiy davrida Xurosonda hukmronlik qilgan temuriy hukmdor kim?
A) Mirzo Ulug'bek
B) Zahiriddin Bobur
C) Shohrux Mirzo
D) Sulton Husayn Boyqaro
To'g'ri javob: D) Sulton Husayn Boyqaro
✔
Izoh: Navoiyning asosiy ijodi Husayn Boyqaro hukmronligi (1469–1506) davriga to'g'ri keladi.
3. Temuriylar sulolasi tarixiga bag'ishlangan ko'p kitobli «Ulug' saltanat» roman-epopeyasi muallifi
kim?
A) Muhammad Ali
B) Mirmuhsin
C) Pirimqul Qodirov
D) Odil Yoqubov
To'g'ri javob: A) Muhammad Ali
✔
Izoh: «Ulug' saltanat» Muhammad Alining Amir Temur avlodlari haqidagi yirik tarixiy asari.
4. Ergash gapdagi «kim, nima, qayerda, qancha» kabi so'zlar qanday vazifada keladi?
A) kirish so'z vazifasida
B) nisbiy so'z vazifasida
C) undalma vazifasida
D) yuklama vazifasida
To'g'ri javob: B) nisbiy so'z vazifasida
✔
Izoh: Ular ergash gapni bosh gapdagi ko'rsatish so'zlari bilan bog'lovchi nisbiy so'zlardir.
5. «Yozdirdi» fe'li qaysi nisbatda?
A) birgalik nisbat
B) orttirma nisbat
C) o'zlik nisbat
D) majhul nisbat
To'g'ri javob: B) orttirma nisbat
✔
Izoh: -dir qo'shimchasi harakatni boshqa shaxs orqali bajarishni bildiradi – orttirma nisbat.
6. «Yuz» ma'nosidagi qaysi sinonim salbiy uslubiy bo'yoqqa ega?
A) jamol
B) chehra
C) yuz
D) turq
To'g'ri javob: D) turq
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 4

Izoh: turq so'zi kamsitish, salbiy munosabatni bildiradi; chehra, jamol – ijobiy, yuz – betaraf.
7. «Bahor keldi, qorlar eridi, ariqlarda suv jildiradi» qo'shma gapida nechta sodda gap bor?
A) 4 ta
B) 1 ta
C) 3 ta
D) 2 ta
To'g'ri javob: C) 3 ta✔
Izoh: Har bir qismda alohida ega va kesim bor: bahor keldi, qorlar eridi, suv jildiradi.
8. «Farhod va Shirin» dostonida Farhodga me'morlik va naqqoshlik sirlarini o'rgatgan ustozlar kimlar?
A) Suqrot va Arastu
B) Boniy va Moniy
C) Shopur va Mehinbonu
D) Majnun va Navfal
To'g'ri javob: B) Boniy va Moniy
✔
Izoh: Farhod mohir me'mor Boniy va naqqosh Moniydan, tosh yo'nishni esa Qorandan o'rganadi.
9. «Shajarai turk» asarining muallifi kim?
A) Muhammad Rizo Ogahiy
B) Zahiriddin Bobur
C) Xiva xoni Abulg'ozi Bahodirxon
D) Shermuhammad Munis
To'g'ri javob: C) Xiva xoni Abulg'ozi Bahodirxon
✔
Izoh: Abulg'ozi Bahodirxon XVII asrda «Shajarai turk» va «Shajarai tarokima» tarixiy asarlarini yozgan.
10. Rasmiy-idoraviy uslubga xos belgi qaysi?
A) qolip iboralar, aniq va qat'iy ifoda
B) sheva so'zlarining qo'llanishi
C) his-hayajonli so'zlarning ko'pligi
D) tasviriy vositalarning ko'pligi
To'g'ri javob: A) qolip iboralar, aniq va qat'iy ifoda
✔
Izoh: Rasmiy uslubda hujjatlar ma'lum shaklda, aniq va emotsiyasiz yoziladi.
11. O'zbek xalq dostonlari matni tuzilishiga ko'ra qanday shaklda bo'ladi?
A) Faqat ruboiylar zanjiridan iborat
B) Nazm va nasr galma-gal keladi
C) Faqat nasriy bayon qilinadi
D) Faqat aruz vaznidagi nazmdan iborat
To'g'ri javob: B) Nazm va nasr galma-gal keladi
✔
Izoh: Dostonlarda voqealar bayoni nasrda, qahramonlar nutqi va kechinmalari asosan barmoq vaznidagi
nazmda beriladi.
12. Qaysi so'z birikmasi kasr sonni ifodalaydi?
A) uchdan bir
B) uchinchi bir
C) uchtadan bir
D) uch-to'rtta
To'g'ri javob: A) uchdan bir
✔
Izoh: uchdan bir – butunning qismini bildiruvchi kasr son.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 5

13. «Qirq qiz» eposi qaysi xalqning qahramonlik dostoni hisoblanadi?
A) Qozoq xalqining
B) Tatar xalqining
C) Qirg'iz xalqining
D) Qoraqalpoq xalqining
To'g'ri javob: D) Qoraqalpoq xalqining✔
Izoh: «Qirq qiz» qoraqalpoq xalqining qahramonlik eposi bo'lib, bosh qahramoni Guloyim boshchiligidagi qirq
qiz haqida.
14. Quyidagi adiblardan qaysi biri mustaqillik yillarida ham ijod qilgan?
A) G'afur G'ulom
B) Abdulla Qahhor
C) Said Ahmad
D) Oybek
To'g'ri javob: C) Said Ahmad
✔
Izoh: Said Ahmad 2007-yilgacha yashab ijod qilgan; Qahhor va Oybek 1968-yilda, G'afur G'ulom 1966-yilda
vafot etgan.
15. Qaysi so'zda urg'u o'rni o'zgarsa, so'zning ma'nosi ham, turkumi ham o'zgaradi?
A) kitob
B) olma
C) daftar
D) qalam
To'g'ri javob: B) olma
✔
Izoh: olmá – meva nomi (ot), ólma – «olmoq» fe'lining bo'lishsiz buyruq shakli.
16. Qaysi so'z mustaqil leksik ma'noga ega emas, faqat grammatik vazifa bajaradi?
A) yaxshi
B) kitob
C) yugurmoq
D) va
To'g'ri javob: D) va
✔
Izoh: va – yordamchi so'z (bog'lovchi), u so'z va gaplarni bog'lash uchun xizmat qiladi.
17. Abdulla Avloniy 1907-yilda chiqargan gazeta qaysi?
A) «Shuhrat»
B) «Taraqqiy»
C) «Samarqand»
D) «Xurshid»
To'g'ri javob: A) «Shuhrat»
✔
Izoh: Avloniy 1907-yilda «Shuhrat» gazetasini chiqargan; «Xurshid» – Munavvar qori, «Taraqqiy» – Ismoil
Obidiy gazetasi.
18. Qaysi unli til oldi, o'rta keng va lablanmagan unli hisoblanadi?
A) e
B) i
C) u
D) a
To'g'ri javob: A) e
✔
Izoh: e unlisi til oldi qatoriga mansub, o'rta ko'tarilishli va lablanmagan; i – yuqori tor, a – quyi keng unli.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 6

19. Navoiyning Eron podshohlari tarixiga bag'ishlangan asari qaysi?
A) «Majolis un-nafois»
B) «Tarixi muluki Ajam»
C) «Holoti Sayyid Hasan Ardasher»
D) «Tarixi anbiyo va hukamo»
To'g'ri javob: B) «Tarixi muluki Ajam»✔
Izoh: «Tarixi muluki Ajam» (Ajam podshohlari tarixi) Eronning afsonaviy va tarixiy shohlari haqida.
20. Faqat portlovchi undoshlardan iborat qatorni toping.
A) m, n, l, r
B) b, d, k, q
C) f, v, x, h
D) s, z, sh, j
To'g'ri javob: B) b, d, k, q
✔
Izoh: b, d, k, q – to'siqning birdan ochilishi (portlash) bilan hosil bo'ladigan portlovchi undoshlar.
21. Faqat sirg'aluvchi undoshlardan iborat qatorni toping.
A) p, t, k, q
B) s, z, sh, f
C) m, n, ng, r
D) ch, b, d, t
To'g'ri javob: B) s, z, sh, f
✔
Izoh: s, z, sh, f havoning tor oraliqdan sirg'alib o'tishi bilan hosil bo'ladi.
22. Boborahim Mashrab qaysi shaharda tug'ilgan?
A) Namanganda
B) Buxoroda
C) Qo'qonda
D) Koshg'arda
To'g'ri javob: A) Namanganda
✔
Izoh: Mashrab Namanganda tug'ilgan; Namanganda Mulla Bozor oxunddan, keyin Koshg'arda Ofoq Xo'jadan
ta'lim olgan.
23. «Folklor» atamasini ilmga birinchi bo'lib kiritgan olim va u qaysi tildan olingan?
A) Aka-uka Grimmlar, nemis tilidan
B) Vilgelm Tomsen, daniya tilidan
C) Vasiliy Radlov, rus tilidan
D) Uilyam Toms, ingliz tilidan
To'g'ri javob: D) Uilyam Toms, ingliz tilidan
✔
Izoh: 1846-yilda ingliz olimi Uilyam Toms «folk-lore» (xalq donoligi) atamasini taklif qilgan.
24. Qaysi qo'shma so'z «son + ot» qolipida tuzilgan?
A) beshbarmoq
B) oqsoqol
C) kungaboqar
D) toshbaqa
To'g'ri javob: A) beshbarmoq
✔
Izoh: beshbarmoq = besh (son) + barmoq (ot).
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 7

25. Alisher Navoiy tavalludining 550 yilligi qaysi yili nishonlangan?
A) 1996-yilda
B) 1991-yilda
C) 1986-yilda
D) 2001-yilda
To'g'ri javob: B) 1991-yilda✔
Izoh: Navoiy 1441-yilda tug'ilgan; 1441 + 550 = 1991. Bu yubiley mustaqillik yiliga to'g'ri keldi.
26. Qaysi ko'makchi jo'nalish kelishigidagi so'z bilan qo'llanadi?
A) kabi
B) qadar
C) bilan
D) keyin
To'g'ri javob: B) qadar
✔
Izoh: qadar jo'nalish kelishigidagi so'z bilan keladi: kechga qadar.
27. Bog'langan qo'shma gap qismlari qanday munosabatda bo'ladi?
A) grammatik jihatdan teng bo'ladi
B) faqat nisbiy so'z bilan bog'lanadi
C) biri ikkinchisiga tobe bo'ladi
D) bittasi albatta bir tarkibli bo'ladi
To'g'ri javob: A) grammatik jihatdan teng bo'ladi
✔
Izoh: Bog'langan qo'shma gap qismlari teng bog'lovchilar bilan bog'lanadi va grammatik jihatdan mustaqil.
28. Qaysi qatorda faqat til oldi unlilari berilgan?
A) i, e, a
B) e, o', i
C) i, u, a
D) a, o, e
To'g'ri javob: A) i, e, a
✔
Izoh: Til oldi unlilari: i, e, a; til orqa unlilari: u, o', o.
29. Abdulla Qodiriyning 1934-yilda yozilgan, qishloq hayotidan olingan qissasi qaysi?
A) «Shum bola»
B) «Bolalik»
C) «Obid ketmon»
D) «Sinchalak»
To'g'ri javob: C) «Obid ketmon»
✔
Izoh: «Obid ketmon» Qodiriyning qishloq hayotiga bag'ishlangan qissasi; «Shum bola» – G'afur G'ulom,
«Sinchalak» – Qahhor, «Bolalik» – Oybek asari.
30. Fitratning «Munozara» asari qaysi tilda va qayerda nashr etilgan?
A) Fors tilida, Istanbulda
B) O'zbek tilida, Toshkentda
C) Arab tilida, Qohirada
D) Fors tilida, Buxoroda
To'g'ri javob: A) Fors tilida, Istanbulda
✔
Izoh: «Munozara» 1909-yilda Istanbulda forsiy tilda nashr etilgan; unda buxorolik mudarris va farangi
bahslashadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 8

2-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi kuchaytirma shakl to'g'ri yozilgan?
A) qip-qizil
B) yamyashil
C) sapsariq
D) kop-ko'k
To'g'ri javob: A) qip-qizil✔
Izoh: Kuchaytirma sifatlar chiziqcha bilan yoziladi: qip-qizil, yam-yashil, ko'm-ko'k, sap-sariq.
2. Ahmad Yassaviy she'rlari qanday janr nomi bilan mashhur?
A) Tuyuq
B) Munozara
C) Qasida
D) Hikmat
To'g'ri javob: D) Hikmat
✔
Izoh: Yassaviy she'rlari hikmat deb ataladi va «Devoni hikmat» to'plamiga jamlangan.
3. «O'rik gullaganda» she'ri muallifi kim?
A) Hamid Olimjon
B) Usmon Nosir
C) Zulfiya
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: A) Hamid Olimjon
✔
Izoh: «O'rik gullaganda» Hamid Olimjonning bahor va hayot go'zalligini kuylagan lirik she'ri.
4. Mubolag'a (bo'rttirish)ga asoslangan, kulgi uyg'otuvchi xalq og'zaki ijodi janri qaysi?
A) Lof
B) Matal
C) Yo'qlov
D) Rivoyat
To'g'ri javob: A) Lof
✔
Izoh: Lof voqea-hodisani haddan tashqari bo'rttirib, kulgili tarzda tasvirlashga asoslanadi.
5. Inversiya nutqda asosan nima maqsadda qo'llanadi?
A) rasmiy ohang berish uchun
B) ta'sirchanlikni va mantiqiy urg'uni kuchaytirish uchun
C) ilmiy aniqlikni ta'minlash uchun
D) gapni qisqartirish uchun
To'g'ri javob: B) ta'sirchanlikni va mantiqiy urg'uni kuchaytirish uchun
✔
Izoh: Bo'laklar tartibini o'zgartirish ta'kidlangan so'zga e'tiborni tortadi.
6. Dostoyevskiyning «Jinoyat va jazo» romanidagi bosh qahramon kim?
A) Andrey Sokolov
B) Pyotr Grinyov
C) Rodion Raskolnikov
D) Grigoriy Pechorin
To'g'ri javob: C) Rodion Raskolnikov
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 9

Izoh: Raskolnikov o'z nazariyasini sinash uchun jinoyat qiladi va keyin vijdon azobiga duchor bo'ladi.
7. Qaysi tartib son yozuvi imlo qoidasiga mos?
A) 3-sinf
B) uchchi sinf
C) 3-chi sinf
D) 3 inchi sinf
To'g'ri javob: A) 3-sinf✔
Izoh: Arab raqami bilan yozilgan tartib sonda -inchi o'rniga faqat chiziqcha qo'yiladi: 3-sinf.
8. Zulfiyaning 1932-yilda nashr etilgan ilk she'riy to'plami qaysi?
A) «Hayot varaqlari»
B) «Yoshlik devoni»
C) «Uyg'onish»
D) «Mitti yulduz»
To'g'ri javob: A) «Hayot varaqlari»
✔
Izoh: «Hayot varaqlari» Zulfiyaning ilk to'plami; «Mitti yulduz» – Abdulla Oripov, «Yoshlik devoni» – Erkin
Vohidov to'plami.
9. Ruboiy aruzning qaysi bahrida yoziladi?
A) Mutaqorib bahrida
B) Hazaj bahrining maxsus vaznlarida
C) Rajaz bahrida
D) Ramal bahrida
To'g'ri javob: B) Hazaj bahrining maxsus vaznlarida
✔
Izoh: Ruboiy hazaj bahrining axrab va axram shajaralaridagi maxsus vaznlarda yoziladi; qofiyalanishi a-a-b-a
yoki a-a-a-a.
10. Abdulla Qahhorning «O'g'ri» hikoyasida Qobil boboning nimasi o'g'irlanadi?
A) Eshagi
B) Ho'kizi
C) Sigiri
D) Oti
To'g'ri javob: B) Ho'kizi
✔
Izoh: Qobil boboning ho'kizi o'g'irlanadi, amaldorlar esa unga yordam berish o'rniga uni battar talaydi.
11. Quyidagi she'riy to'plamlardan qaysi biri Cho'lponga tegishli emas?
A) «Tong sirlari»
B) «Uyg'onish»
C) «Buloqlar»
D) «Sayha»
To'g'ri javob: D) «Sayha»
✔
Izoh: «Uyg'onish», «Buloqlar», «Tong sirlari» Cho'lpon to'plamlari; «Sayha» Fitratniki.
12. «Ishchilarga» so'zida qaysi qism yasama negiz hisoblanadi?
A) ishchi
B) ishchilarga
C) ish
D) ishchilar
To'g'ri javob: A) ishchi
✔
Izoh: Yasama negiz o'zak va so'z yasovchidan iborat: ish + chi = ishchi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 10

13. Qaysi so'zda o'zak oxiridagi i unlisi qo'shimcha qo'shilganda u ga aylanib yoziladi?
A) o'quv
B) sinov
C) tinglov
D) saylov
To'g'ri javob: A) o'quv✔
Izoh: o'qi + uv → o'quv; sina + v → sinov, sayla + v → saylov, tingla + v → tinglov (a → o).
14. Ikki tarkibli gapning grammatik asosini qaysi bo'laklar tashkil etadi?
A) ega va to'ldiruvchi
B) aniqlovchi va hol
C) ega va kesim
D) to'ldiruvchi va kesim
To'g'ri javob: C) ega va kesim
✔
Izoh: Ikki tarkibli gapning asosi – bosh bo'laklar: ega va kesim.
15. Qaysi so'z old qo'shimcha yordamida yasalgan sifat?
A) odobli
B) beadab
C) bilimdon
D) aqlsiz
To'g'ri javob: B) beadab
✔
Izoh: be- old qo'shimchasi yordamida beadab yasalgan; qolganlari keyingi qo'shimcha bilan yasalgan.
16. Muallif gapi ko'chirmadan oldin kelsa, muallif gapidan keyin qaysi belgi qo'yiladi?
A) ikki nuqta
B) vergul
C) nuqtali vergul
D) tire
To'g'ri javob: A) ikki nuqta
✔
Izoh: Masalan: U dedi: «Ertaga kelaman».
17. «Padarkush» so'zi qanday ma'noni anglatadi?
A) Otasiz qolgan bola
B) Otasini o'ldiruvchi
C) Ota nasihati
D) Ota-bobolar yo'li
To'g'ri javob: B) Otasini o'ldiruvchi
✔
Izoh: Forscha «padar» – ota, «kush» – o'ldiruvchi; dramada johil o'g'il otasining o'limiga sababchi bo'ladi.
18. XVII asrda Buxoroda yashab, hukmdorlarni tanqid qilgan va o'zbek urug'larini birlikka chaqirgan
shoir kim?
A) Mashrab
B) Majlisiy
C) So'fi Olloyor
D) Turdi Farog'iy
To'g'ri javob: D) Turdi Farog'iy
✔
Izoh: Turdi Subhonqulixon davrida ijod qilib, ijtimoiy-tanqidiy she'rlarida urug'chilik nizolari va zulmni
qoralagan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 11

19. Qaysi so'zga jo'nalish kelishigi qo'shilganda -ka shaklida yoziladi?
A) tog'
B) qishloq
C) bog'
D) terak
To'g'ri javob: D) terak✔
Izoh: k bilan tugagan so'zga -ka qo'shiladi: terakka; bog'ga, tog'ga, qishloqqa.
20. Qaysi birikmada moslashuv aloqasi bor?
A) kitobni o'qimoq
B) mening kitobim
C) yangi kitob
D) kitob bilan
To'g'ri javob: B) mening kitobim
✔
Izoh: mening – kitobim: qaratqichdagi so'z va egalik qo'shimchasi shaxs-sonda moslashgan.
21. Qutb Xorazmiy «Xusrav va Shirin» dostonini kimlarga bag'ishlagan?
A) Mirzo Ulug'bekka
B) Muhammad Xo'jabekka
C) Dod Sipohsolarbekka
D) Tinibek va uning rafiqasi Malika Xotunga
To'g'ri javob: D) Tinibek va uning rafiqasi Malika Xotunga
✔
Izoh: Qutb dostonini Oltin O'rda xoni O'zbekxonning o'g'li Tinibek va uning rafiqasi Malika Xotunga
bag'ishlagan.
22. Qaysi so'z -zor qo'shimchasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) olmazor
B) bug'doy zor
C) qamish zor
D) gul zor
To'g'ri javob: A) olmazor
✔
Izoh: -zor ot yasovchi qo'shimcha, so'zga qo'shib yoziladi: olmazor, gulzor, bug'doyzor, qamishzor.
23. She'riyatda asosan ruboiylari bilan mashhur bo'lgan, ayni paytda yirik matematik va astronom
bo'lgan fors-tojik shoiri kim?
A) Rudakiy
B) Hofiz
C) Sa'diy
D) Umar Xayyom
To'g'ri javob: D) Umar Xayyom
✔
Izoh: Umar Xayyom falsafiy ruboiylari bilan jahonga tanilgan, shu bilan birga algebra va taqvim islohoti bilan
shug'ullangan.
24. Uyushiq bo'laklardan keyin umumlashtiruvchi so'z kelsa, uning oldidan qaysi belgi qo'yiladi?
A) tire
B) ikki nuqta
C) qavs
D) vergul
To'g'ri javob: A) tire
✔
Izoh: Uyushiq bo'laklar umumlashtiruvchi so'zdan oldin kelsa, umumlashtiruvchi so'z oldidan tire qo'yiladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 12

25. Qaysi so'z g'ayri- old qo'shimchasi bilan yasalgan?
A) qonunchi
B) qonuniy
C) g'ayriqonuniy
D) qonunshunos
To'g'ri javob: C) g'ayriqonuniy✔
Izoh: g'ayri- (dan tashqari, -ga zid) old qo'shimchasi: g'ayriqonuniy, g'ayritabiiy.
26. Turgenevning «Mumu» hikoyasidagi soqov farrosh kim?
A) Vanka
B) Gerasim
C) Bazarov
D) Kostilin
To'g'ri javob: B) Gerasim
✔
Izoh: Gerasim xonim buyrug'i bilan sevimli iti Mumuni cho'ktirishga majbur bo'ladi.
27. Muhammad Solihning «Shayboniynoma» dostoni kimga bag'ishlangan?
A) Husayn Boyqaroga
B) Shayboniyxonga
C) Boburga
D) Ubaydullaxonga
To'g'ri javob: B) Shayboniyxonga
✔
Izoh: «Shayboniynoma» Muhammad Shayboniyxonning harbiy yurishlari va g'alabalarini madh etuvchi tarixiy
doston.
28. «Biz dam olish uchun tog'ga chiqdik» gapida maqsad holi qaysi?
A) chiqdik
B) tog'ga
C) biz
D) dam olish uchun
To'g'ri javob: D) dam olish uchun
✔
Izoh: dam olish uchun nima maqsadda? so'rog'iga javob beradi.
29. Qaratqich kelishigining qo'shimchasi qaysi?
A) -ga
B) -dan
C) -ning
D) -ni
To'g'ri javob: C) -ning
✔
Izoh: Qaratqich kelishigi -ning qo'shimchasi bilan shakllanadi: kitobning.
30. Munis Xorazmiyning «Savodi ta'lim» asari nimaga bag'ishlangan?
A) Aruz vazni nazariyasiga
B) Husnixat (chiroyli yozuv) qoidalariga
C) Turkiy tillar lug'atiga
D) Xiva xonlari tarixiga
To'g'ri javob: B) Husnixat (chiroyli yozuv) qoidalariga
✔
Izoh: «Savodi ta'lim» she'riy shakldagi husnixat qo'llanmasi bo'lib, harflarni to'g'ri yozishni o'rgatadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 13

3-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qutb Xorazmiy «Xusrav va Shirin» dostonini qaysi shoir asari asosida yaratgan?
A) Firdavsiy
B) Xusrav Dehlaviy
C) Nizomiy Ganjaviy
D) Abdurahmon Jomiy
To'g'ri javob: C) Nizomiy Ganjaviy✔
Izoh: Qutb Nizomiy Ganjaviyning «Xusrav va Shirin» dostonini turkiy tilga erkin tarjima qilgan (1341–1342).
2. Tog'ay Murod asarlarida qaysi voha hayoti va xalq shevasi yorqin aks etgan?
A) Zarafshon vohasi
B) Surxon vohasi
C) Farg'ona vodiysi
D) Xorazm vohasi
To'g'ri javob: B) Surxon vohasi
✔
Izoh: Surxondaryoda tug'ilib o'sgan Tog'ay Murod asarlarida Surxon vohasi hayoti, urf-odatlari va shevasi
o'ziga xos tarzda aks etadi.
3. «O'tgan kunlar» romanining xotimasiga ko'ra, Otabek qayerda halok bo'lgan?
A) Toshkent qamalida
B) Qo'qon saroyida
C) Marg'ilon bozorida
D) Avliyoota jangida
To'g'ri javob: D) Avliyoota jangida
✔
Izoh: Xotimada aytilishicha, Otabek Avliyootada rus qo'shinlariga qarshi jangda shahid bo'lgan.
4. Qaysi bog'lovchi inkor bog'lovchisi?
A) na... na
B) yo... yo
C) dam... dam
D) goh... goh
To'g'ri javob: A) na... na
✔
Izoh: na... na inkor ma'nosini bildiruvchi takroriy bog'lovchi.
5. «Bilamanki, sen meni tushunasan» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) sabab ergash gap
B) kesim ergash gap
C) to'ldiruvchi ergash gap
D) ega ergash gap
To'g'ri javob: C) to'ldiruvchi ergash gap
✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi bilaman fe'lining to'ldiruvchisi vazifasini bajaradi (nimani bilaman?).
6. «Farhod va Shirin» dostonida Farhod Armanistonda qaysi ishni bajarib xalq hurmatini qozonadi?
A) Tog'ni kesib ariq (suv yo'li) ochadi
B) Dengizda kema yasaydi
C) Shaharga devor quradi
D) Ulkan qal'a qurib beradi
To'g'ri javob: A) Tog'ni kesib ariq (suv yo'li) ochadi
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 14

Izoh: Farhod tog'ni teshib, ariq qazib, Armaniston xalqini suv bilan ta'minlaydi.
7. Qaysi so'zda i unlisi ikki jarangsiz undosh orasida kuchsiz (reduksiyaga uchragan holda) talaffuz
qilinadi?
A) nima
B) kishi
C) ilon
D) bilan
To'g'ri javob: B) kishi✔
Izoh: kishi so'zida i unlisi jarangsiz k va sh orasida kelib, kuchsizlanadi (reduksiya).
8. «Men kelaman», – dedi Ali. Bu gapning o'zlashtirma shakli qaysi?
A) Ali o'zi kelishini aytdi.
B) Ali kelishimizni aytdi.
C) Ali kelishingni aytdi.
D) Ali kelishimni aytdi.
To'g'ri javob: A) Ali o'zi kelishini aytdi.
✔
Izoh: Ko'chirmadagi men olmoshi o'zlashtirmada III shaxs (o'zi, kelishini) shakliga o'tadi.
9. Tog'ay Murodning qaysi asari mustaqillik yillarida e'lon qilingan?
A) «Sarob»
B) «Yulduzlar mangu yonadi»
C) «Otamdan qolgan dalalar»
D) «Oydinda yurgan odamlar»
To'g'ri javob: C) «Otamdan qolgan dalalar»
✔
Izoh: «Otamdan qolgan dalalar» 1990-yillarda chop etilgan; boshqa ikki qissa sovet davrida, «Sarob» esa
Qahhor romani.
10. Jarangli–jarangsiz juftliklar to'g'ri berilgan qatorni toping.
A) g–h, y–ch, n–t
B) m–p, l–t, r–s
C) b–v, d–n, z–j
D) b–p, d–t, z–s
To'g'ri javob: D) b–p, d–t, z–s
✔
Izoh: b–p, d–t, z–s bir o'rinda hosil bo'lib, faqat ovozning ishtiroki bilan farqlanadigan juftliklardir.
11. Qaysi juftlik bir o'zakdan qo'shimcha yordamida hosil bo'lgan antonimlar?
A) kirmoq – chiqmoq
B) aqlli – aqlsiz
C) kun – tun
D) katta – kichik
To'g'ri javob: B) aqlli – aqlsiz
✔
Izoh: aqlli va aqlsiz bir o'zakdan -li va -siz qo'shimchalari bilan yasalgan antonimlar.
12. O'zbek xalq qo'shiqlari va dostonlarining she'riy qismlari asosan qaysi vaznda yaratilgan?
A) Sillabo-tonik vaznda
B) Aruz vaznida
C) Sarbast (erkin) vaznda
D) Barmoq vaznida
To'g'ri javob: D) Barmoq vaznida
✔
Izoh: Xalq og'zaki ijodi she'riyati hijolar soniga asoslangan barmoq vaznida yaratiladi; aruz yozma mumtoz
adabiyot vazni.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 15

13. «Ko'kka ko'tarmoq» iborasining ma'nosi qaysi?
A) qattiq tanqid qilmoq
B) uzoqqa jo'natmoq
C) yordam bermoq
D) haddan ziyod maqtamoq
To'g'ri javob: D) haddan ziyod maqtamoq✔
Izoh: ko'kka ko'tarmoq – kimnidir ortiqcha maqtab ulug'lamoq.
14. Hayotiy kuzatishlar, ibratli lavhalar va hikmatli qaydlardan iborat «Daftar hoshiyasidagi bitiklar»
kitobi muallifi kim?
A) Tohir Malik
B) O'tkir Hoshimov
C) Erkin Vohidov
D) Abdulla Oripov
To'g'ri javob: B) O'tkir Hoshimov
✔
Izoh: «Daftar hoshiyasidagi bitiklar» O'tkir Hoshimovning qisqa qaydlar shaklidagi kitobi.
15. Navoiy «Xamsa»chilik an'anasida o'zidan oldingi qaysi ikki shoirni ustoz sifatida alohida tilga
oladi?
A) Firdavsiy va Rudakiy
B) Attor va Rumiy
C) Nizomiy va Xusrav Dehlaviy
D) Hofiz va Sa'diy
To'g'ri javob: C) Nizomiy va Xusrav Dehlaviy
✔
Izoh: Navoiy dostonlarida Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyni xamsanavislikdagi buyuk salaflari deb e'tirof
etadi.
16. «O'tgan kunlar» romanida Kumushni zaharlab o'ldirgan kim?
A) Hasanalining xotini
B) Xushro'ybibi
C) Zaynab
D) Oftob oyim
To'g'ri javob: C) Zaynab
✔
Izoh: Otabekning ikkinchi xotini Zaynab rashk ustida Kumushni zaharlaydi.
17. Baxshi dostonni boshlashdan oldin aytadigan, ovozini sozlash va tinglovchini tayyorlashga xizmat
qiladigan kichik she'riy asar nima deb ataladi?
A) Terma
B) Yor-yor
C) O'lan
D) Lapar
To'g'ri javob: A) Terma
✔
Izoh: Terma doston ijrosi oldidan aytiladigan, pand-nasihat yoki baxshi haqidagi kichik she'riy parcha bo'lib,
ovoz sozlashga ham xizmat qiladi.
18. Qaysi birikmada «shirin» so'zi ko'chma ma'noda qo'llangan?
A) shirin so'z
B) shirin olma
C) shirin choy
D) shirin qovun
To'g'ri javob: A) shirin so'z
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 16

Izoh: shirin so'z – yoqimli so'z; ta'm bilan bog'liq bo'lmagani uchun ko'chma ma'no.
19. So'zlarning kelib chiqishini o'rganuvchi soha qaysi?
A) etimologiya
B) frazeologiya
C) leksikografiya
D) semasiologiya
To'g'ri javob: A) etimologiya✔
Izoh: Etimologiya so'zning qaysi tildan, qanday o'zakdan kelib chiqqanini o'rganadi.
20. Abdulla Qahhorning romanlari qatorini aniqlang.
A) «Chinor», «Opa-singillar»
B) «Sarob», «Qo'shchinor chiroqlari»
C) «Qutlug' qon», «Navoiy»
D) «Ufq», «Jimjitlik»
To'g'ri javob: B) «Sarob», «Qo'shchinor chiroqlari»
✔
Izoh: Qahhor «Sarob» va «Qo'shchinor chiroqlari» romanlarini yozgan; boshqalari Oybek, Askad Muxtor, Said
Ahmad asarlari.
21. «Og'riq tishlar» komediyasi muallifi kim?
A) Komil Yashin
B) Abdulla Qahhor
C) Erkin Vohidov
D) Said Ahmad
To'g'ri javob: B) Abdulla Qahhor
✔
Izoh: «Og'riq tishlar» Abdulla Qahhorning komediyasi.
22. «Xamsa» tarkibidagi qaysi doston yaxlit syujetga ega bo'lmay, maqolatlar shaklidagi falsafiy-
ta'limiy asar hisoblanadi?
A) «Saddi Iskandariy»
B) «Farhod va Shirin»
C) «Hayrat ul-abror»
D) «Sab'ai sayyor»
To'g'ri javob: C) «Hayrat ul-abror»
✔
Izoh: «Hayrat ul-abror» maqolatlar va ularga ilova hikoyatlardan iborat falsafiy-ta'limiy doston.
23. Lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosini joriy etish to'g'risidagi qonun ilk bor qaysi yilda qabul
qilingan?
A) 1993-yilda
B) 1995-yilda
C) 1989-yilda
D) 1991-yilda
To'g'ri javob: A) 1993-yilda
✔
Izoh: Qonun 1993-yil 2-sentyabrda qabul qilingan, 1995-yilda unga o'zgartirishlar kiritilgan.
24. O'zbek adabiyotidagi birinchi roman qaysi?
A) Oybekning «Qutlug' qon»i
B) Abdulla Qodiriyning «O'tgan kunlar»i
C) Cho'lponning «Kecha va kunduz»i
D) Hamzaning «Yangi saodat»i
To'g'ri javob: B) Abdulla Qodiriyning «O'tgan kunlar»i
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 17

Izoh: «O'tgan kunlar» o'zbek adabiyotidagi birinchi to'laqonli roman; u 1922-yildan jurnalda bo'lib-bo'lib
bosilib, 1926-yilda kitob holida chiqqan.
25. Qaysi so'z sabab ravishi?
A) erta
B) yayov
C) noiloj
D) ataylab
To'g'ri javob: C) noiloj✔
Izoh: noiloj harakatning majburiyat (sabab) tufayli bajarilishini bildiradi.
26. «Borsam» fe'li qaysi maylda?
A) xabar mayli
B) shart mayli
C) buyruq-istak mayli
D) maqsad mayli
To'g'ri javob: B) shart mayli
✔
Izoh: -sa qo'shimchasi shart maylini hosil qiladi.
27. Qaysi bog'lovchisiz qo'shma gapda ikkinchi qism birinchisining natijasini bildiradi?
A) Biz shoshildik: poyezd jo'nashiga oz qolgan edi.
B) Qattiq shamol turdi – daraxtlar egildi.
C) Bir narsani unutmang: vaqt qimmat.
D) Kimdir ishlaydi, kimdir dam oladi.
To'g'ri javob: B) Qattiq shamol turdi – daraxtlar egildi.
✔
Izoh: Shamol turishi natijasida daraxtlar egilgan – natija munosabati, qismlar orasiga tire qo'yiladi.
28. Qaysi so'z leksik omonimga misol bo'ladi?
A) yoz
B) bosh
C) qo'l
D) og'iz
To'g'ri javob: A) yoz
✔
Izoh: yoz (fasl) va yoz (fe'l) ma'nolari o'zaro bog'liq emas; og'iz, qo'l, bosh – ko'p ma'noli so'zlar.
29. «Ravshan» dostonining mashhur variantini kuylagan baxshi kim?
A) Po'lkan shoir
B) Ergash Jumanbulbul o'g'li
C) Islom shoir Nazar o'g'li
D) Fozil Yo'ldosh o'g'li
To'g'ri javob: B) Ergash Jumanbulbul o'g'li
✔
Izoh: «Ravshan» dostonining eng mashhur, badiiy jihatdan yuksak varianti Ergash Jumanbulbul o'g'li ijrosida
yozib olingan.
30. Qaratuvchi aniqlovchi qaysi kelishikda bo'ladi?
A) qaratqich kelishigida
B) o'rin-payt kelishigida
C) tushum kelishigida
D) chiqish kelishigida
To'g'ri javob: A) qaratqich kelishigida
✔
Izoh: Qaratuvchi aniqlovchi kimning? nimaning? so'roqlariga javob beradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 18

4-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Sayfi Saroyi Sa'diyning qaysi asarini turkiy tilga tarjima qilgan?
A) «Shohnoma»
B) «Guliston»
C) «Masnaviyi ma'naviy»
D) «Bo'ston»
To'g'ri javob: B) «Guliston»✔
Izoh: Sayfi Saroyi 1391-yilda Misrda Sa'diyning «Guliston» asarini «Guliston bit-turkiy» nomi bilan tarjima
qilgan.
2. Qaysi so'z doimo bosh harf bilan yoziladi?
A) sumalak
B) Navro'z
C) bayram
D) bahor
To'g'ri javob: B) Navro'z
✔
Izoh: Navro'z – bayram nomi, atoqli ot sifatida bosh harf bilan yoziladi.
3. Barmoq vazni nimaga asoslanadi?
A) Cho'ziq va qisqa hijolarning tartibli kelishiga
B) Misralardagi hijolar sonining tengligiga
C) Urg'uli va urg'usiz bo'g'inlar almashinuviga
D) Qofiya va radifning majburiyligiga
To'g'ri javob: B) Misralardagi hijolar sonining tengligiga
✔
Izoh: Barmoq vaznida misralardagi bo'g'inlar soni teng bo'lib, turoqlarga bo'linadi; cho'ziq-qisqa hijolar aruzga
xos.
4. Qaysi so'z birikmasi otli birikma?
A) tez yugurmoq
B) uyga kirmoq
C) bolaga aytmoq
D) o'qiyotgan bola
To'g'ri javob: D) o'qiyotgan bola
✔
Izoh: o'qiyotgan bola birikmasida hokim so'z bola – ot.
5. Erkin Vohidovning «Oltin devor» asari qaysi janrga mansub?
A) Doston
B) Roman
C) Komediya
D) Tragediya
To'g'ri javob: C) Komediya
✔
Izoh: «Oltin devor» Erkin Vohidovning sahnada katta muvaffaqiyat qozongan komediyasi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 19

6. «Qutadg'u bilig»ning qaysi qo'lyozma nusxasi qadimgi uyg'ur yozuvida ko'chirilgan?
A) Qohira nusxasi
B) Namangan nusxasi
C) Toshkent nusxasi
D) Vena (Hirot) nusxasi
To'g'ri javob: D) Vena (Hirot) nusxasi✔
Izoh: Vena nusxasi 1439-yilda Hirotda uyg'ur yozuvida ko'chirilgan; Qohira va Namangan nusxalari arab
yozuvida.
7. Lermontovning «Zamonamiz qahramoni» romanidagi bosh qahramon kim?
A) Raskolnikov
B) Onegin
C) Chichikov
D) Pechorin
To'g'ri javob: D) Pechorin
✔
Izoh: Grigoriy Pechorin «Zamonamiz qahramoni»ning bosh qahramoni; Onegin – Pushkin, Raskolnikov –
Dostoyevskiy, Chichikov – Gogol qahramoni.
8. Qaysi gapda kesim sifat bilan ifodalangan?
A) Kuzda barglar to'kiladi.
B) Bu yil kuz juda iliq.
C) Kuz – oltin fasl.
D) Kuz keldi.
To'g'ri javob: B) Bu yil kuz juda iliq.
✔
Izoh: iliq – sifat, gapda kesim vazifasida kelgan.
9. Muqimiy, Furqat va Zavqiy qaysi adabiy muhitga mansub?
A) Buxoro adabiy muhitiga
B) Hirot adabiy muhitiga
C) Qo'qon adabiy muhitiga
D) Xiva adabiy muhitiga
To'g'ri javob: C) Qo'qon adabiy muhitiga
✔
Izoh: Uchala shoir ham XIX asr oxiri Qo'qon adabiy muhitida ijod qilgan demokratik yo'nalish vakillari.
10. Syujet unsurlarining to'g'ri ketma-ketligini belgilang.
A) Ekspozitsiya, kulminatsiya, tugun, yechim, voqealar rivoji
B) Prolog, yechim, tugun, kulminatsiya, epilog
C) Ekspozitsiya, tugun, voqealar rivoji, kulminatsiya, yechim
D) Tugun, ekspozitsiya, kulminatsiya, voqealar rivoji, yechim
To'g'ri javob: C) Ekspozitsiya, tugun, voqealar rivoji, kulminatsiya, yechim
✔
Izoh: Syujet ekspozitsiya (tanishtiruv), tugun, voqealar rivoji, kulminatsiya (avj nuqta) va yechim tartibida
rivojlanadi.
11. Gomerning «Odisseya» dostonida Odissey qaysi oroldagi vataniga qaytishga intiladi?
A) Krit
B) Sitsiliya
C) Kipr
D) Itaka
To'g'ri javob: D) Itaka
✔
Izoh: Odissey Troya urushidan keyin o'n yil sarson bo'lib, Itakadagi vatani va sodiq rafiqasi Penelopa huzuriga
qaytadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 20

12. Qaysi so'zda -siz qo'shimchasi sifat yasagan?
A) kelasiz
B) kuchsiz
C) bilasiz
D) o'quvchisiz
To'g'ri javob: B) kuchsiz✔
Izoh: kuch + -siz → kuchsiz; boshqa so'zlarda -siz II shaxs ko'plik shaxs-son qo'shimchasi.
13. 1526-yilgi Panipat jangida Bobur kimni yengib, Hindistonda yangi davlatga asos soladi?
A) Shayboniyxonni
B) Rano Sangani
C) Husayn Boyqaroni
D) Ibrohim Lodiyni
To'g'ri javob: D) Ibrohim Lodiyni
✔
Izoh: 1526-yilda Panipat yaqinida Dehli sultoni Ibrohim Lodiy yengilib, Boburiylar davlatiga asos solingan.
14. Shakli bir xil, ma'nosi har xil so'zlarni qo'llashga asoslangan san'at qaysi?
A) Tazod
B) Tanosub
C) Talmeh
D) Tajnis
To'g'ri javob: D) Tajnis
✔
Izoh: Tajnis – shakldosh so'zlar o'yini; tuyuq qofiyalari aynan shu san'at asosida tuziladi.
15. Qaysi so'zda h harfi to'g'ri ishlatilgan?
A) baht
B) ihtiro
C) muhit
D) hotira
To'g'ri javob: C) muhit
✔
Izoh: muhit h bilan; xotira, ixtiro, baxt so'zlari x bilan yoziladi.
16. «Sehrli qalpoqcha» asari muallifi kim?
A) Quddus Muhammadiy
B) Anvar Obidjon
C) Xudoyberdi To'xtaboyev
D) Hakim Nazir
To'g'ri javob: C) Xudoyberdi To'xtaboyev
✔
Izoh: «Sehrli qalpoqcha» Xudoyberdi To'xtaboyevning bolalar uchun yozilgan sarguzasht asari.
17. Qaysi so'z -im qo'shimchasi bilan fe'ldan yasalgan?
A) qadim
B) ta'lim
C) hakim
D) kiyim
To'g'ri javob: D) kiyim
✔
Izoh: kiy- + -im → kiyim; hakim, ta'lim, qadim – arabcha tub so'zlar.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 21

18. Qaysi so'zda o' harfidan keyin yana tutuq belgisi yoziladi?
A) o'qituvchi
B) to'qima
C) ko'prik
D) mo''jiza
To'g'ri javob: D) mo''jiza✔
Izoh: Arabcha mo''jiza so'zida o' harfidan keyin ayn tovushini ko'rsatuvchi tutuq belgisi ham yoziladi.
19. «Bog'da qizil olmalar pishdi» gapida nechta ikkinchi darajali bo'lak bor?
A) 1 ta
B) 2 ta
C) 4 ta
D) 3 ta
To'g'ri javob: B) 2 ta
✔
Izoh: bog'da – o'rin holi, qizil – aniqlovchi; olmalar va pishdi – bosh bo'laklar.
20. «Saddi Iskandariy» nomi qanday ma'noni anglatadi?
A) Iskandar sayohati
B) Iskandar xazinasi
C) Iskandar devori (to'sig'i)
D) Iskandar ko'zgusi
To'g'ri javob: C) Iskandar devori (to'sig'i)
✔
Izoh: «Sadd» – to'siq, devor; Iskandar yovuz qavmlarga qarshi qurgan devor dostonning nomiga asos bo'lgan.
21. Qaysi vosita to'siqsiz ergash gapni bosh gapga bog'laydi?
A) -gach
B) -sin deb
C) -sa ham
D) chunki
To'g'ri javob: C) -sa ham
✔
Izoh: -sa ham (garchi ... -sa ham) to'siqsizlik ma'nosini beradi.
22. Abdulla Qahhorning «Bemor» hikoyasi qahramoni kim?
A) Turobjon
B) Sotiboldi
C) Qobil bobo
D) Olimbek dodxo
To'g'ri javob: B) Sotiboldi
✔
Izoh: Sotiboldi xotinini davolatish uchun hamma eshikni qoqadi, ammo hech kim yordam bermaydi.
23. Uyushiq bo'laklar takrorlanmagan «va» bilan bog'lansa, «va» dan oldin vergul qo'yiladimi?
A) qo'yilmaydi
B) vergul o'rniga ikki nuqta qo'yiladi
C) har doim qo'yiladi
D) vergul o'rniga tire qo'yiladi
To'g'ri javob: A) qo'yilmaydi
✔
Izoh: Bir martalik va bog'lovchisi bilan bog'langan uyushiq bo'laklar orasiga vergul qo'yilmaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 22

24. Qaysi so'zda -la qo'shimchasi fe'l yasagan?
A) lola
B) bola
C) xola
D) ishla
To'g'ri javob: D) ishla✔
Izoh: ish + -la → ishla; bola, lola, xola so'zlaridagi -la yasovchi emas, o'zak qismi.
25. «Devonu lug'otit turk»ning bizgacha yetib kelgan yagona qo'lyozma nusxasi qaysi shaharda
saqlanadi?
A) Toshkentda
B) Istanbulda
C) Venada
D) Qohirada
To'g'ri javob: B) Istanbulda
✔
Izoh: Asarning yagona nusxasi XX asr boshida topilgan va Istanbul kutubxonasida saqlanadi.
26. Qaysi so'zda -lab qo'shimchasi ravish yasagan?
A) o'nlab
B) minglab
C) oylab
D) yuzlab
To'g'ri javob: C) oylab
✔
Izoh: oylab (kutdi) – payt ravishi; yuzlab, minglab, o'nlab – chama sonlar.
27. Javob talab qilmaydigan, fikrni kuchaytirish uchun beriladigan so'roq qanday ataladi?
A) oddiy so'roq
B) ritorik so'roq
C) ko'chirma so'roq
D) to'liqsiz so'roq
To'g'ri javob: B) ritorik so'roq
✔
Izoh: Ritorik so'roq ta'sirchanlik uchun qo'llanadigan uslubiy vosita.
28. Asar, gazeta, korxona nomlari qaysi belgi ichida yoziladi?
A) qo'shtirnoq
B) qavs
C) ko'p nuqta
D) tire
To'g'ri javob: A) qo'shtirnoq
✔
Izoh: Masalan: «O'tkan kunlar» romani, «Ma'rifat» gazetasi.
29. XIX asrning 70-yillarida Xivada toshbosmaxona qaysi hukmdor davrida ishga tushgan?
A) Abulg'ozi Bahodirxon
B) Umarxon
C) Nasrulloxon
D) Muhammad Rahimxon II (Feruz)
To'g'ri javob: D) Muhammad Rahimxon II (Feruz)
✔
Izoh: Feruz davrida Xivada toshbosma yo'lga qo'yilib, Navoiy va boshqa shoirlar asarlari nashr etila boshlagan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 23

30. Qaysi qo'shimcha yangi so'z hosil qiladi?
A) -kor
B) -dan
C) -ning
D) -lar
To'g'ri javob: A) -kor✔
Izoh: -kor ot yasovchi (paxtakor); -ning, -dan kelishik, -lar ko'plik qo'shimchasi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 24

5-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi janr ko'pincha real tarixiy shaxslar, joy nomlari bilan bog'liq bo'lib, hayotiy asosga yaqinligi
bilan ajralib turadi?
A) Afsona
B) Sehrli ertak
C) Lof
D) Rivoyat
To'g'ri javob: D) Rivoyat✔
Izoh: Rivoyat tarixiy shaxs, joy nomi yoki voqeaga bog'lanadi; afsonada esa fantastik uydirma ustun bo'ladi.
2. Qaysi gap o'zlashtirma gap?
A) «Ertaga imtihon bo'ladi», – dedi ustoz.
B) Ustoz ertaga imtihon bo'lishini aytdi.
C) Ustoz dedi: «Ertaga imtihon bo'ladi».
D) Ertaga imtihon bo'ladi.
To'g'ri javob: B) Ustoz ertaga imtihon bo'lishini aytdi.
✔
Izoh: O'zlashtirma gapda o'zganing gapi so'zlovchi nomidan, mazmuni saqlangan holda beriladi.
3. Qaysi kirish so'z fikrning manbasini bildiradi?
A) afsuski
B) birinchidan
C) shubhasiz
D) aytishlaricha
To'g'ri javob: D) aytishlaricha
✔
Izoh: aytishlaricha, menimcha, xabarlarga ko'ra – fikr manbaini bildiradi.
4. Alisher Navoiyning otasi kim bo'lgan?
A) Sayyid Hasan Ardasher
B) Umarshayx Mirzo
C) Boysunqur Mirzo
D) G'iyosiddin Kichkina
To'g'ri javob: D) G'iyosiddin Kichkina
✔
Izoh: Navoiyning otasi G'iyosiddin Kichkina (Kichkina bahodir) temuriylar saroyida xizmat qilgan.
5. Alisher Navoiyning «Muhokamat ul-lug'atayn» asarida qaysi tillar qiyoslangan?
A) turkiy va arab
B) turkiy va forsiy
C) forsiy va yunon
D) arab va forsiy
To'g'ri javob: B) turkiy va forsiy
✔
Izoh: Navoiy bu asarida (1499) turkiy tilning forsiy tildan kam emasligini dalillar bilan isbotlagan.
6. «Ming» so'zida nechta tovush bor?
A) 3 ta
B) 4 ta
C) 5 ta
D) 2 ta
To'g'ri javob: A) 3 ta
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 25

Izoh: ng birikmasi bitta burun tovushini ifodalaydi: m-i-ng – 3 tovush.
7. «Boburnoma» voqealari qaysi hududlar bo'yicha uch qismga bo'linadi?
A) Farg'ona, Xorazm, Buxoro
B) Kobul, Balx, Hirot
C) Movarounnahr, Kobul, Hindiston
D) Xuroson, Eron, Iroq
To'g'ri javob: C) Movarounnahr, Kobul, Hindiston✔
Izoh: Asar Movarounnahr (Farg'ona) davri, Kobul (Afg'oniston) davri va Hindiston davri voqealarini qamrab
oladi.
8. Qaysi birikmada sifatning orttirma darajasi ifodalangan?
A) chiroyliroq
B) eng chiroyli
C) chiroylilik
D) chiroylicha
To'g'ri javob: B) eng chiroyli
✔
Izoh: eng so'zi belgining eng yuqori darajasini ko'rsatadi – orttirma daraja.
9. «Hayrat ul-abror» dostoni necha maqolatdan iborat?
A) Yigirmata
B) O'nta
C) Qirqta
D) Yettita
To'g'ri javob: A) Yigirmata
✔
Izoh: «Hayrat ul-abror» yigirma maqolatdan iborat bo'lib, har bir maqolatdan so'ng mavzuga oid hikoyat
keltiriladi.
10. Qaysi so'z ochiq bo'g'in bilan boshlanib, yopiq bo'g'in bilan tugaydi?
A) bola
B) olma
C) kitob
D) maktab
To'g'ri javob: C) kitob
✔
Izoh: ki-tob: birinchi bo'g'in ochiq, ikkinchisi yopiq; mak-tab – ikkalasi yopiq, ol-ma – yopiq-ochiq, bo-la –
ochiq-ochiq.
11. «Serquyosh, hur o'lkam, elga baxt, najot...» satrlari bilan boshlanuvchi asar qaysi?
A) G'afur G'ulomning «Sen yetim emassan» she'ri
B) Abdulla Oripovning «Mitti yulduz» to'plami
C) Erkin Vohidovning «O'zbegim» qasidasi
D) O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi
To'g'ri javob: D) O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi
✔
Izoh: Bu satrlar Abdulla Oripov so'zlari bilan yaratilgan Davlat madhiyasining boshlanishi.
12. Qaysi gapda «ot» so'zi «ism» ma'nosida kelgan?
A) Toshni uzoqroqqa ot.
B) Bolaga chiroyli ot qo'yishdi.
C) Ot chopib qishloqqa keldi.
D) Ot ustida suvoriy turibdi.
To'g'ri javob: B) Bolaga chiroyli ot qo'yishdi.
✔
Izoh: ot qo'ymoq – ism bermoq; boshqa gaplarda ot hayvon yoki otmoq fe'li ma'nosida.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 26

13. «Ozod» so'zi orfoepik me'yorga ko'ra qanday talaffuz qilinadi?
A) [ozat]
B) [ozod]
C) [ozot]
D) [uzot]
To'g'ri javob: C) [ozot]✔
Izoh: So'z oxiridagi jarangli d talaffuzda jarangsiz t ga o'tadi, ammo yozuvda d saqlanadi.
14. Qaysi ko'makchi chiqish kelishigidagi so'z bilan qo'llanadi?
A) uchun
B) kabi
C) keyin
D) bilan
To'g'ri javob: C) keyin
✔
Izoh: keyin chiqish kelishigini talab qiladi: darsdan keyin.
15. «Kitobingiz» so'zida qaysi egalik qo'shimchasi bor?
A) III shaxs birlik
B) II shaxs ko'plik
C) II shaxs birlik
D) I shaxs ko'plik
To'g'ri javob: B) II shaxs ko'plik
✔
Izoh: -ingiz – II shaxs ko'plik (hurmat) egalik qo'shimchasi.
16. «O'tgan kunlar» romanida soxta taloq xati uyushtirib, Otabek va Kumush orasiga nifoq solgan
kim?
A) Hasanali
B) Mirzakarim qutidor
C) Homid
D) Yusufbek hoji
To'g'ri javob: C) Homid
✔
Izoh: Kumushga ko'z olaytirgan Homid tuhmat va soxta taloq xati orqali oshiqlarni ajratmoqchi bo'ladi.
17. Qaysi so'z sifatdosh?
A) o'qisa
B) o'qigan
C) o'qish
D) o'qib
To'g'ri javob: B) o'qigan
✔
Izoh: -gan sifatdosh qo'shimchasi; o'qib – ravishdosh, o'qish – harakat nomi, o'qisa – shart mayli.
18. Qaysi qatordagi so'zlarning hammasi arab tilidan o'zlashgan?
A) kitob, stol, qalam
B) ilm, daraxt, bog'
C) non, gul, do'st
D) ilm, adolat, muallim
To'g'ri javob: D) ilm, adolat, muallim
✔
Izoh: ilm, adolat, muallim – arabcha so'zlar; non, gul, do'st forscha, stol ruscha.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 27

19. Tohir Malikning «Shaytanat» romanidagi jinoyat olami boshlig'i kim?
A) Asadbek
B) Dehqonqul
C) Saidiy
D) Otabek
To'g'ri javob: A) Asadbek✔
Izoh: Asadbek «Shaytanat»ning markaziy obrazi bo'lib, jinoyat olamining taqdiri uning timsolida ko'rsatiladi.
20. «Alpomish» dostonida bosh qahramonning Alpomish unvonini olishidan oldingi asl ismi qanday
bo'lgan?
A) Hasanbek
B) Ravshanbek
C) Yodgorbek
D) Hakimbek
To'g'ri javob: D) Hakimbek
✔
Izoh: Dostonda qahramonning ismi Hakimbek bo'lib, kamondan o'q uzib botirligini ko'rsatgach, Alpomish deb
atala boshlaydi.
21. «Qishloq + ga → qishloqqa» birikuvida qaysi fonetik hodisa yuz beradi?
A) metateza
B) reduksiya
C) assimilatsiya
D) dissimilatsiya
To'g'ri javob: C) assimilatsiya
✔
Izoh: Qo'shimchadagi g undoshi o'zakdagi q ta'sirida q ga aylanadi – bu moslashuv, ya'ni assimilatsiya.
22. «Kitobi dadam Qo'rqut» eposi qaysi turkiy etnik guruhning qadimiy merosi hisoblanadi?
A) Qarluqlar
B) O'g'uzlar
C) Qipchoqlar
D) Uyg'urlar
To'g'ri javob: B) O'g'uzlar
✔
Izoh: «Kitobi dadam Qo'rqut» o'g'uz qabilalari hayotini aks ettirgan eposdir; u turkman, ozarbayjon va turk
xalqlarining umumiy merosi.
23. Qaysi gapda miqdor-daraja ergash gap bor?
A) Qancha ko'p o'qisang, shuncha ko'p bilasan.
B) Ko'p o'qidi va ko'p bildi.
C) Ko'p o'qigani uchun ko'p biladi.
D) Ko'p o'qisang, ko'p bilasan.
To'g'ri javob: A) Qancha ko'p o'qisang, shuncha ko'p bilasan.
✔
Izoh: qancha ... shuncha nisbiy juftligi miqdor-daraja munosabatini ifodalaydi.
24. Faqat jarangsiz undoshlardan iborat qatorni toping.
A) p, d, s, z
B) p, t, s, sh
C) f, v, x, h
D) t, k, n, m
To'g'ri javob: B) p, t, s, sh
✔
Izoh: p, t, s, sh faqat shovqindan hosil bo'ladi; d, z, v, n, m esa jarangli yoki sonor.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 28

25. Munavvar qori 1906-yilda chiqargan gazeta qaysi?
A) «Sadoi Turkiston»
B) «Xurshid»
C) «Shuhrat»
D) «Oyna»
To'g'ri javob: B) «Xurshid»✔
Izoh: Munavvar qori Abdurashidxonov 1906-yilda «Xurshid» gazetasini nashr etgan.
26. Alisher Navoiy «Xamsa»sini qaysi yillarda yaratgan?
A) 1483–1485-yillarda
B) 1491–1492-yillarda
C) 1469–1472-yillarda
D) 1498–1500-yillarda
To'g'ri javob: A) 1483–1485-yillarda
✔
Izoh: «Xamsa» besh dostoni 1483–1485-yillarda, juda qisqa muddatda yozib tugatilgan.
27. «Otamdan qolgan dalalar» romanining bosh qahramoni kim?
A) Hoshimjon
B) Dehqonqul
C) Yo'lchi
D) Saidiy
To'g'ri javob: B) Dehqonqul
✔
Izoh: Roman Dehqonqulning o'z tilidan hikoya qilinib, uning va oilasining fojiali taqdiri aks etadi.
28. Qaysi vosita payt ergash gapni bosh gapga bog'laydi?
A) -sa ham
B) chunki
C) -gach
D) -sin deb
To'g'ri javob: C) -gach
✔
Izoh: -gach, -ganda, -guncha vositalari payt munosabatini ifodalaydi.
29. Fitratning adabiyot nazariyasiga oid asari qaysi?
A) «Adibi soniy»
B) «Adabiyot qoidalari»
C) «Mezon ul-avzon»
D) «Turkiy guliston»
To'g'ri javob: B) «Adabiyot qoidalari»
✔
Izoh: «Adabiyot qoidalari» (1926) o'zbek adabiyotshunosligidagi dastlabki nazariy qo'llanmalardan biri.
30. Qaysi sifat nisbiy sifat?
A) oq
B) ilmiy
C) shirin
D) katta
To'g'ri javob: B) ilmiy
✔
Izoh: ilmiy (ilm + -iy) belgini boshqa predmetga nisbatan ifodalaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 29

6-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Oltin kuz» birikmasidagi «oltin» so'zi qanday tasviriy vosita?
A) jonlantirish
B) sifatlash
C) tazod
D) mubolag'a
To'g'ri javob: B) sifatlash✔
Izoh: oltin so'zi kuzning badiiy belgisini ko'rsatgan – sifatlash (epitet).
2. Qaysi yo'nalish nomi to'g'ri yozilgan?
A) shimoli-g'arbiy
B) janubi g'arbiy
C) janubisharqiy
D) shimolisharqiy
To'g'ri javob: A) shimoli-g'arbiy
✔
Izoh: Murakkab yo'nalish nomlari chiziqcha bilan yoziladi: shimoli-g'arbiy, janubi-sharqiy.
3. Qaysi so'z birikmasi fe'lli birikma?
A) qiziqarli kitob
B) kitobni o'qimoq
C) o'qilgan kitob
D) kitobning varag'i
To'g'ri javob: B) kitobni o'qimoq
✔
Izoh: Fe'lli birikmada hokim so'z fe'l bo'ladi; o'qilgan kitob birikmasida hokim so'z – kitob (ot).
4. «Avesto»ning eng qadimiy qismi bo'lib, Zardushtning o'ziga nisbat beriladigan madhiyalar qanday
ataladi?
A) Yashtlar
B) Gotlar (Gatalar)
C) Videvdot
D) Vispered
To'g'ri javob: B) Gotlar (Gatalar)
✔
Izoh: «Avesto»ning eng qadimgi qatlami Gotlar bo'lib, an'anaga ko'ra Zardushtning o'zi tomonidan yaratilgan
madhiyalar hisoblanadi.
5. Qaysi o'zlashma so'z ts harf birikmasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) aktsiya
B) kontsert
C) tsirk
D) litsey
To'g'ri javob: D) litsey
✔
Izoh: ts unlidan keyin yoziladi (litsey); so'z boshida va undoshdan keyin s yoziladi: sirk, konsert, aksiya.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 30

6. O'tkir Hoshimovning urush yillari va undan keyingi hayot haqidagi romani qaysi?
A) «Shum bola»
B) «Dunyoning ishlari»
C) «Sarob»
D) «Ikki eshik orasi»
To'g'ri javob: D) «Ikki eshik orasi»✔
Izoh: «Ikki eshik orasi» bir necha qahramon tilidan hikoya qilingan, urush va undan keyingi davr hayotini aks
ettirgan roman.
7. G'afur G'ulomning «Shum bola» asari janriga ko'ra qanday asar?
A) Qissa
B) Roman
C) Doston
D) Hikoya
To'g'ri javob: A) Qissa
✔
Izoh: «Shum bola» (1936) G'afur G'ulomning sarguzasht-yumoristik qissasi.
8. Maqsud Shayxzodaning Toshkentga bag'ishlangan lirik dostoni qaysi?
A) «O'zbegim»
B) «Jannatga yo'l»
C) «Ruhlar isyoni»
D) «Toshkentnoma»
To'g'ri javob: D) «Toshkentnoma»
✔
Izoh: «Toshkentnoma» Shayxzodaning poytaxt tarixi va bugunini kuylagan lirik dostoni.
9. Qaysi gapda ega harakat nomi bilan ifodalangan?
A) O'quvchi kitob o'qidi.
B) Kitob o'qish foydali.
C) Kitoblar javonda turibdi.
D) Kitob foydali.
To'g'ri javob: B) Kitob o'qish foydali.
✔
Izoh: kitob o'qish – harakat nomi birikmasi, ega vazifasida.
10. Qaysi nisbiy sifat to'g'ri yozilgan?
A) kechgi
B) tashqi
C) kuzki
D) ichgi
To'g'ri javob: B) tashqi
✔
Izoh: -gi qo'shimchasi k va q dan keyin -ki, -qi shaklida yoziladi: tashqi, ichki, kechki; boshqa holatda -gi: kuzgi.
11. Mahmud Koshg'ariy «Devonu lug'otit turk» asarini kimga taqdim etgan?
A) G'aznaviy Mahmudga
B) Abbosiy xalifa al-Muqtadiyga
C) Saljuqiy Alp Arslonga
D) Qoraxoniy Tavg'ach Bug'roxonga
To'g'ri javob: B) Abbosiy xalifa al-Muqtadiyga
✔
Izoh: Asar Abbosiy xalifa Abulqosim Abdulloh al-Muqtadiyga taqdim qilingan; «Qutadg'u bilig» esa Tavg'ach
Bug'roxonga bag'ishlangan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 31

12. Bir so'zni ikki ma'noda – yaqin va uzoq ma'noda qo'llab, shoir uzoq ma'noni ko'zda tutadigan
san'at qaysi?
A) Ruju'
B) Iyhom
C) Tashbeh
D) Tajnis
To'g'ri javob: B) Iyhom✔
Izoh: Iyhom – ikki ma'nolilik: o'quvchi avval yaqin ma'noni anglaydi, ammo shoir nazarda tutgan uzoq ma'no
bo'ladi.
13. To'raqo'rg'onda bosmaxona ochib, «Tarixi Farg'ona», «Jome' ul-xutut» kabi asarlar yozgan
ma'rifatparvar kim?
A) Ishoqxon Ibrat
B) Abdulla Avloniy
C) Munavvar qori
D) Tavallo
To'g'ri javob: A) Ishoqxon Ibrat
✔
Izoh: Ishoqxon Ibrat To'raqo'rg'onda «Matbaai Ishoqiya» bosmaxonasini ochgan va tarix hamda yozuvlarga
oid asarlar yozgan.
14. Qaysi fe'l sifatdan yasalgan?
A) yaxshila
B) tishla
C) tuzla
D) ishla
To'g'ri javob: A) yaxshila
✔
Izoh: yaxshi (sifat) + -la → yaxshila; ishla, tuzla, tishla otdan yasalgan.
15. Qaysi gap atov gap?
A) Tong otayotgan edi.
B) Tong otmoqda.
C) Tong otdi.
D) Tong payti.
To'g'ri javob: D) Tong payti.
✔
Izoh: Atov gap faqat narsa-hodisaning mavjudligini bildiradi, kesimi bo'lmaydi.
16. «Payrov» atamasi qaysi xalq ijodi janri bilan bog'liq?
A) Askiya
B) Doston
C) Topishmoq
D) Alla
To'g'ri javob: A) Askiya
✔
Izoh: Payrov askiyaning asosiy usuli: askiyachilar oldindan tanlangan mavzu (payrov) atrofida so'z o'yini bilan
bellashadi.
17. Qaysi so'zda tutuq belgisi undoshdan keyin kelib, bo'g'inlarni ajratish vazifasini bajaradi?
A) san'at
B) a'lo
C) ta'sir
D) ma'no
To'g'ri javob: A) san'at
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 32

Izoh: san'at so'zida tutuq belgisi n undoshidan keyin kelib, san- va -at bo'g'inlarini ajratadi; qolganlarida u
unlidan keyin keladi.
18. Qaysi son to'g'ri yozilgan?
A) to'qqiz
B) sakiz
C) yeti
D) iki
To'g'ri javob: A) to'qqiz✔
Izoh: to'qqiz qo'sh q bilan; sakkiz, yetti, ikki so'zlari ham qo'sh undosh bilan yoziladi.
19. Quyidagi shoirlardan qaysi biri Umarxon davri Qo'qon adabiy muhitiga mansub emas?
A) Fazliy Namangoniy
B) Nodira
C) Gulxaniy
D) Ogahiy
To'g'ri javob: D) Ogahiy
✔
Izoh: Ogahiy Xiva adabiy muhitining vakili; Nodira, Gulxaniy va Fazliy Umarxon saroyi atrofidagi Qo'qon
shoirlari.
20. Bog'lovchisiz qo'shma gapda ikkinchi gap birinchisining sababini yoki izohini bildirsa, qaysi belgi
qo'yiladi?
A) tire
B) nuqtali vergul
C) ikki nuqta
D) vergul
To'g'ri javob: C) ikki nuqta
✔
Izoh: Masalan: Biz shoshildik: poyezd jo'nashiga oz qolgan edi.
21. Qaysi so'z yasama so'z hisoblanadi?
A) qalam
B) bilim
C) kitob
D) daraxt
To'g'ri javob: B) bilim
✔
Izoh: bilim so'zi bil- fe'liga -im qo'shimchasini qo'shish orqali yasalgan.
22. Ogahiy Sa'diy Sheroziyning qaysi asarini o'zbek tiliga tarjima qilgan?
A) «Masnaviyi ma'naviy»
B) «Shohnoma»
C) «Guliston»
D) «Mantiq ut-tayr»
To'g'ri javob: C) «Guliston»
✔
Izoh: Ogahiy yirik tarjimon ham bo'lib, Sa'diyning «Guliston»i va boshqa forsiy asarlarni o'zbek tiliga o'girgan.
23. Qaysi nom qo'shtirnoq ichida yozilishi kerak?
A) Navro'z bayrami
B) Toshkent shahri
C) O'tkan kunlar (roman nomi)
D) Orol dengizi
To'g'ri javob: C) O'tkan kunlar (roman nomi)
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 33

Izoh: Asar nomlari qo'shtirnoqqa olinadi: «O'tkan kunlar»; geografik nomlar va bayram nomlari qo'shtirnoqsiz
yoziladi.
24. «Shohnoma»da Rustam bilmagan holda yakkama-yakka jangda o'ldirib qo'ygan o'g'li kim?
A) Afrosiyob
B) Suhrob
C) Kayxusrav
D) Siyovush
To'g'ri javob: B) Suhrob✔
Izoh: Rustam va Suhrob fojiasi «Shohnoma»ning eng mashhur qismlaridan: ota o'g'lini tanimay o'ldirib
qo'yadi.
25. Gogolning «Shinel» qissasidagi bosh qahramon kim?
A) Ochumelov
B) Xlestakov
C) Akakiy Akakiyevich Bashmachkin
D) Gerasim
To'g'ri javob: C) Akakiy Akakiyevich Bashmachkin
✔
Izoh: Kambag'al mirza Akakiy Akakiyevichning yangi shineli o'g'irlanishi uning fojiasiga sabab bo'ladi.
26. Viktor Gyugoning «Parij bibimaryam sobori» romanidagi bukri qo'ng'iroqchi kim?
A) Gavrosh
B) Jan Valjan
C) Kvazimodo
D) Frollo
To'g'ri javob: C) Kvazimodo
✔
Izoh: Kvazimodo sobor qo'ng'iroqchisi bo'lib, Esmeraldani fidokorona sevadi; Jan Valjan va Gavrosh
«Xo'rlanganlar» qahramonlari.
27. Qaysi gap shaxsi noma'lum gap?
A) Qishloqda yangi maktab qurildi.
B) Ko'rpangga qarab oyoq uzat.
C) Qishloqqa yangi maktab qurishibdi.
D) Biz yangi maktab qurdik.
To'g'ri javob: C) Qishloqqa yangi maktab qurishibdi.
✔
Izoh: Kesim III shaxs ko'plikda, ammo bajaruvchilar noma'lum – shaxsi noma'lum gap.
28. Qaysi so'z juftlash usuli bilan hosil bo'lgan?
A) ota-ona
B) BMT
C) belbog'
D) gulzor
To'g'ri javob: A) ota-ona
✔
Izoh: ota-ona – ikki so'zning juftlashuvidan hosil bo'lgan juft so'z.
29. Qaysi birikmada boshqaruv aloqasi bor?
A) uyning tomi
B) tez kelmoq
C) katta uy
D) uyga kelmoq
To'g'ri javob: D) uyga kelmoq
✔
Izoh: Hokim fe'l tobe so'zning ma'lum kelishikda (jo'nalish) bo'lishini talab qilgan – boshqaruv.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 34

30. Zahiriddin Muhammad Bobur qachon va qayerda tug'ilgan?
A) 1483-yilda, Kobulda
B) 1483-yilda, Andijonda
C) 1494-yilda, Samarqandda
D) 1441-yilda, Hirotda
To'g'ri javob: B) 1483-yilda, Andijonda✔
Izoh: Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda, Farg'ona hokimi Umarshayx Mirzo oilasida tug'ilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 35

7-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi juftlik antonimlarga misol bo'ladi?
A) chiroyli – go'zal
B) yurt – vatan
C) do'st – dushman
D) do'st – o'rtoq
To'g'ri javob: C) do'st – dushman✔
Izoh: do'st va dushman qarama-qarshi ma'noli so'zlar; qolgan juftliklar sinonimlar.
2. «Go'ro'g'li» turkumiga kiruvchi «Ravshan» dostonida Ravshan Go'ro'g'liga kim bo'ladi?
A) Ukasi
B) Tug'ishgan o'g'li
C) Asrandi o'g'li
D) Nevarasi (Hasanxonning o'g'li)
To'g'ri javob: D) Nevarasi (Hasanxonning o'g'li)
✔
Izoh: Ravshan Go'ro'g'lining asrandi o'g'li Hasanxonning o'g'li, ya'ni Go'ro'g'lining nevarasi.
3. «Devonu lug'otit turk» asarining muallifi kim?
A) Yusuf Xos Hojib
B) Zahiriddin Muhammad Bobur
C) Mahmud Koshg'ariy
D) Alisher Navoiy
To'g'ri javob: C) Mahmud Koshg'ariy
✔
Izoh: Mahmud Koshg'ariy XI asrda turkiy so'zlarning arabcha izohli lug'ati – «Devonu lug'otit turk»ni yaratgan.
4. Qaysi gapda kesim ergash gap bor?
A) Mening orzuim shuki, shifokor bo'laman.
B) Shifokor bo'lish uchun ko'p o'qidim.
C) Shifokor bo'lganim uchun xursandman.
D) Shifokor bo'lsam, odamlarni davolayman.
To'g'ri javob: A) Mening orzuim shuki, shifokor bo'laman.
✔
Izoh: Bosh gapdagi kesim (shu) ergash gap bilan izohlangan – kesim ergash gap.
5. Hamza Hakimzoda Niyoziy 1929-yilda qayerda halok bo'lgan?
A) Qo'qonda
B) Shohimardonda
C) Samarqandda
D) Toshkentda
To'g'ri javob: B) Shohimardonda
✔
Izoh: Hamza 1929-yilda Shohimardonda olomon tomonidan o'ldirilgan.
6. «Og'zi qulog'ida» iborasi qanday holatni bildiradi?
A) kuchli ochlik
B) qattiq g'azab
C) juda xursandlik
D) haddan ziyod sergaplik
To'g'ri javob: C) juda xursandlik
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 36

Izoh: og'zi qulog'ida – xursandligidan jilmayib turgan holat.
7. Fitratning «Qiyomat» hikoyasi qahramoni kim?
A) Toshmurod
B) Pochamir
C) Kalvak maxzum
D) Toshpo'lat tajang
To'g'ri javob: B) Pochamir✔
Izoh: «Qiyomat»da Pochamir tushida qiyomatni ko'radi; Kalvak maxzum va Toshpo'lat tajang – Qodiriy
obrazlari.
8. Navoiy 1460-yillar oxirida Samarqandda kimdan ta'lim olgan?
A) Xoja Ahrordan
B) Abdurahmon Jomiydan
C) Lutfiydan
D) Fazlulloh Abullaysiydan
To'g'ri javob: D) Fazlulloh Abullaysiydan
✔
Izoh: Navoiy Samarqandda mashhur faqih Fazlulloh Abullaysiy madrasasida tahsil olgan.
9. Qaysi so'z tovushga taqlid so'z?
A) ota-ona
B) taq-tuq
C) tez-tez
D) asta-sekin
To'g'ri javob: B) taq-tuq
✔
Izoh: taq-tuq tovushga taqlidni ifodalaydi; qolganlari takroriy yoki juft so'zlar.
10. «Alpomish» dostonida Alpomish va Barchinoyning o'g'li kim?
A) Yodgor
B) Avaz
C) Hasan
D) Ravshan
To'g'ri javob: A) Yodgor
✔
Izoh: Alpomish zindondaligida Yodgor tug'iladi; «Yodgor» dostoni Alpomish avlodi haqidagi davomiy
dostondir.
11. Qaysi so'z holat ravishi?
A) ichkari
B) kecha
C) piyoda
D) juda
To'g'ri javob: C) piyoda
✔
Izoh: piyoda harakatning qanday bajarilishini bildiradi.
12. O'zbek tilida qaysi undosh so'z boshida umuman kelmaydi?
A) g'
B) ng
C) x
D) q
To'g'ri javob: B) ng
✔
Izoh: ng tovushi faqat so'z o'rtasi va oxirida keladi: tong, ming, bilinglar; g', q, x bilan boshlanadigan so'zlar
ko'p.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 37

13. Qaysi gap biriktiruv bog'lovchili bog'langan qo'shma gap?
A) Yo qo'ng'iroq chalinadi, yo o'qituvchi chaqiradi.
B) Qo'ng'iroq chalindi, ammo o'quvchilar kirmadi.
C) Qo'ng'iroq chalindi va o'quvchilar sinfga kirdi.
D) Qo'ng'iroq chalingach, o'quvchilar kirdi.
To'g'ri javob: C) Qo'ng'iroq chalindi va o'quvchilar sinfga kirdi.✔
Izoh: va biriktiruv bog'lovchisi ketma-ket voqealarni bog'laydi.
14. «Ko'zi to'rt bo'lmoq» iborasi qanday ma'noni bildiradi?
A) uyqusini yo'qotmoq
B) intizorlik bilan kutmoq
C) hayratda qolmoq
D) sinchiklab qaramoq
To'g'ri javob: B) intizorlik bilan kutmoq
✔
Izoh: ko'zi to'rt bo'lmoq – kimnidir yoki nimanidir sabrsizlik bilan kutmoq.
15. Odil Yoqubovning mustaqillik yillarida e'lon qilingan romani qaysi?
A) «Adolat manzili»
B) «Ko'hna dunyo»
C) «Diyonat»
D) «Ulug'bek xazinasi»
To'g'ri javob: A) «Adolat manzili»
✔
Izoh: «Adolat manzili» 1990-yillar oxirida e'lon qilingan; qolgan romanlar 1970–80-yillarda yozilgan.
16. O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi musiqasi muallifi kim?
A) Doni Zokirov
B) To'xtasin Jalilov
C) Mutal Burhonov
D) Yunus Rajabiy
To'g'ri javob: C) Mutal Burhonov
✔
Izoh: Madhiya musiqasini bastakor Mutal Burhonov yaratgan, so'zlari esa Abdulla Oripovniki.
17. Qaysi so'zga egalik qo'shimchasi qo'shilganda oxirgi q undoshi g' ga almashmaydi?
A) huquq
B) tayoq
C) qishloq
D) o'roq
To'g'ri javob: A) huquq
✔
Izoh: Arabcha o'zlashma huquq → huquqi; o'z qatlam so'zlarida q → g': qishlog'i, o'rog'i, tayog'i.
18. «Alpomish» dostonida qalmoq yurtining hukmdori kim?
A) Toychixon
B) Xusrav Parviz
C) Shayboniyxon
D) Afrosiyob
To'g'ri javob: A) Toychixon
✔
Izoh: Alpomishni hiyla bilan zindonga tashlatgan qalmoq shohi Toychixon; Afrosiyob esa «Shohnoma»dagi
Turon podshosi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 38

19. Qaysi qo'shma gapda bosh gap ergash gapdan oldin kelgan?
A) Bahor kelgach, dalaga chiqdik.
B) Kim mehnat qilsa, u rohat ko'radi.
C) Yo'l uzoq bo'lsa ham, charchamadik.
D) Bilamanki, sen meni tushunasan.
To'g'ri javob: D) Bilamanki, sen meni tushunasan.✔
Izoh: Bilamanki – bosh gap, -ki vositasi undan keyin keluvchi ergash gapni bog'laydi.
20. Qaysi so'z to'rt bo'g'inli?
A) mustaqillik
B) kelajak
C) xalqaro
D) Vatan
To'g'ri javob: A) mustaqillik
✔
Izoh: mus-ta-qil-lik – 4 bo'g'in; xal-qa-ro va ke-la-jak – 3, Va-tan – 2 bo'g'in.
21. Jadidchilik harakatiga katta ta'sir ko'rsatgan «Tarjimon» gazetasi muharriri kim?
A) Abdurauf Fitrat
B) Ishoqxon Ibrat
C) Mahmudxo'ja Behbudiy
D) Ismoilbek Gaspirali
To'g'ri javob: D) Ismoilbek Gaspirali
✔
Izoh: Qrimlik Ismoilbek Gaspirali 1883-yildan Bog'chasaroyda «Tarjimon» gazetasini chiqargan va usuli jadid
g'oyasini ilgari surgan.
22. Qaysi gap «ham... ham» bog'lovchisi bilan tuzilgan bog'langan qo'shma gap?
A) Quyosh ham, shabada ham yoqimli edi.
B) Quyosh charaqlagach, shabada esdi.
C) Quyosh charaqladi, shabada esdi.
D) Ham quyosh charaqladi, ham shabada esdi.
To'g'ri javob: D) Ham quyosh charaqladi, ham shabada esdi.
✔
Izoh: Ikki grammatik asos takroriy ham... ham bog'lovchisi bilan bog'langan; ikkinchi gap uyushiq egali sodda
gap.
23. Pirimqul Qodirovning «Yulduzli tunlar» romani kim haqida?
A) Amir Temur
B) Alisher Navoiy
C) Mirzo Ulug'bek
D) Zahiriddin Muhammad Bobur
To'g'ri javob: D) Zahiriddin Muhammad Bobur
✔
Izoh: «Yulduzli tunlar» (1978) Boburning hayoti va faoliyatiga bag'ishlangan tarixiy roman.
24. «Hibat ul-haqoyiq»ning asosiy qismi qanday she'riy shaklda yozilgan?
A) To'rtliklar (a-a-b-a)
B) Tuyuqlar
C) G'azallar
D) Muxammaslar
To'g'ri javob: A) To'rtliklar (a-a-b-a)
✔
Izoh: Asarning asosiy qismi a-a-b-a tarzida qofiyalangan to'rtliklardan iborat; kirish qismida baytlar ham bor.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 39

25. Navoiyning «Farhod va Shirin» dostoni bu mavzudagi Nizomiy dostonidan qaysi jihati bilan
tubdan farq qiladi?
A) Doston nasrda yozilgan
B) Voqealar Hindistonda kechadi
C) Bosh qahramon Xusrav emas, Farhod qilib olingan
D) Shirin obrazi butunlay olib tashlangan
To'g'ri javob: C) Bosh qahramon Xusrav emas, Farhod qilib olingan✔
Izoh: Nizomiyda markazda Xusrav Parviz tursa, Navoiy Farhodni bosh qahramon qilib, uni ideal inson
timsoliga aylantirgan.
26. «Layli va Majnun» dostonida Majnunning otasi o'g'lini davolash umidida uni qayerga olib boradi?
A) Iskandar g'origa
B) Hindiston tabiblariga
C) Chin xoqoni saroyiga
D) Ka'ba ziyoratiga
To'g'ri javob: D) Ka'ba ziyoratiga
✔
Izoh: Otasi Majnunni Ka'baga olib boradi; biroq Majnun ishqdan xalos bo'lishni emas, uning ziyoda bo'lishini
so'rab duo qiladi.
27. Qaysi gapda sifat otlashgan?
A) U yaxshi o'qiydi.
B) Yaxshidan bog' qoladi.
C) Havo yaxshi edi.
D) Yaxshi odam hurmat topadi.
To'g'ri javob: B) Yaxshidan bog' qoladi.
✔
Izoh: yaxshidan – kelishik qo'shimchasini olib, «yaxshi odam» ma'nosida otlashgan.
28. Lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosini joriy etish to'g'risidagi qonun qachon qabul qilingan?
A) 1989-yil 21-oktabrda
B) 1995-yil 8-dekabrda
C) 1991-yil 1-sentabrda
D) 1993-yil 2-sentabrda
To'g'ri javob: D) 1993-yil 2-sentabrda
✔
Izoh: Lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosi haqidagi qonun 1993-yil 2-sentabrda qabul qilingan.
29. Qaysi birikmada «temir» so'zi ko'chma ma'noda qo'llangan?
A) temir darvoza
B) temir quvur
C) temir qoziq
D) temir intizom
To'g'ri javob: D) temir intizom
✔
Izoh: temir intizom – qat'iy, buzilmas intizom; qolganlarida temir so'zi asl (material) ma'nosida.
30. Qaysi gapda payt ergash gap bor?
A) Quyosh botsa, dalada ish tugaydi.
B) Quyosh botgani uchun dalada ish tugadi.
C) Quyosh botganda, dalada ish tugadi.
D) Quyosh botdi, dalada ish tugadi.
To'g'ri javob: C) Quyosh botganda, dalada ish tugadi.
✔
Izoh: -ganda vositasi ergash gapdagi voqeani bosh gapdagi voqeaning paytini ko'rsatadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 40

8-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Haydar Xorazmiyning «Gulshan ul-asror» asari qaysi dostonga javob tariqasida yozilgan?
A) Nizomiyning «Mahzan ul-asror»iga
B) Sa'diyning «Bo'ston»iga
C) Firdavsiyning «Shohnoma»siga
D) Attorning «Mantiq ut-tayr»iga
To'g'ri javob: A) Nizomiyning «Mahzan ul-asror»iga✔
Izoh: «Gulshan ul-asror» Nizomiy Ganjaviyning «Mahzan ul-asror» dostoniga turkiy tilda yozilgan javob
(nazira)dir.
2. «Kitob» so'zi [kitop] deb talaffuz qilinsa-da, b bilan yozilishi qaysi tamoyilga asoslanadi?
A) fonetik tamoyil
B) farqlash tamoyili
C) morfologik tamoyil
D) tarixiy-an'anaviy tamoyil
To'g'ri javob: C) morfologik tamoyil
✔
Izoh: So'z o'zagi qo'shimcha olganda ham bir xil yoziladi (kitobi, kitobim) – bu morfologik tamoyil.
3. «U kitobni diqqat bilan o'qidi» gapida holat holi qaysi?
A) u
B) diqqat bilan
C) o'qidi
D) kitobni
To'g'ri javob: B) diqqat bilan
✔
Izoh: diqqat bilan qanday? qay tarzda? so'rog'iga javob beradi.
4. Said Ahmadning «Kelinlar qo'zg'oloni» komediyasida kelinlarga qattiqqo'l qaynona kim?
A) O'zbek oyim
B) Farmonbibi
C) Mastura
D) Oftob oyim
To'g'ri javob: B) Farmonbibi
✔
Izoh: Farmonbibi kelinlarini qattiq nazoratda tutadi, kelinlar esa unga qarshi kulgili «qo'zg'olon» ko'taradi.
5. Undalma his-hayajon bilan aytilsa, undan keyin qaysi belgi qo'yiladi?
A) tire
B) undov belgisi
C) vergul
D) ikki nuqta
To'g'ri javob: B) undov belgisi
✔
Izoh: Masalan: Vatanim! Sen mening faxrimsan.
6. Qaysi gapda uyushiq kesimlar bor?
A) Bolalar hovlida kuldi.
B) Bolalar kuldi, o'ynadi, qo'shiq aytdi.
C) Bolalar quvnoq kuldi.
D) Bolalar va kattalar kuldi.
To'g'ri javob: B) Bolalar kuldi, o'ynadi, qo'shiq aytdi.
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 41

Izoh: kuldi, o'ynadi, aytdi – bitta egaga tegishli uyushiq kesimlar.
7. Gulxaniyning «Zarbulmasal» asari qaysi xonlikda yaratilgan?
A) Buxoro amirligida
B) Qo'qon xonligida
C) Boburiylar saltanatida
D) Xiva xonligida
To'g'ri javob: B) Qo'qon xonligida✔
Izoh: Gulxaniy Qo'qonda Umarxon saroyida yashagan va «Zarbulmasal»ni shu muhitda yozgan.
8. Xorazmiyning «Muhabbatnoma» asari qachon yozilgan va kimga bag'ishlangan?
A) 1341-yilda, Tinibekka
B) 1353-yilda, Muhammad Xo'jabekka
C) 1391-yilda, Botirbekka
D) 1310-yilda, To'qbug'abekka
To'g'ri javob: B) 1353-yilda, Muhammad Xo'jabekka
✔
Izoh: «Muhabbatnoma» 1353-yilda Sirdaryo bo'yida yozilgan va Oltin O'rda amiri Muhammad Xo'jabekka
bag'ishlangan.
9. «Alpomish» dostoni asosan qaysi o'zbek urug'i (eli) hayoti bilan bog'liq?
A) Qipchoq
B) Nayman
C) Mang'it
D) Qo'ng'irot
To'g'ri javob: D) Qo'ng'irot
✔
Izoh: Doston voqealari Boysun-Qo'ng'irot elida kechadi; u qo'ng'irot urug'i orasida keng tarqalgan
qahramonlik eposidir.
10. Har bandi besh misradan iborat she'riy shakl qanday ataladi?
A) Muxammas
B) Musaddas
C) Musamman
D) Murabba'
To'g'ri javob: A) Muxammas
✔
Izoh: Muxammas – beshlik; musaddas olti, murabba' to'rt, musamman sakkiz misrali bandlardan iborat.
11. Qaysi sifat yasovchi qo'shimcha arab tilidan o'zlashgan?
A) -iy
B) -siz
C) -chan
D) -li
To'g'ri javob: A) -iy
✔
Izoh: -iy (-viy) arabcha nisba qo'shimchasi: ilmiy, tarixiy, ma'naviy.
12. Matla'si bo'lmagan, faqat juft misralari o'zaro qofiyalanadigan she'riy janr qaysi?
A) Qasida
B) Ruboiy
C) G'azal
D) Qit'a
To'g'ri javob: D) Qit'a
✔
Izoh: Qit'ada matla' bo'lmaydi: birinchi bayt misralari qofiyalanmaydi, faqat juft misralar qofiyadosh bo'ladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 42

13. «Kitobxon» so'zidagi so'z yasovchi qo'shimcha qaysi?
A) -obxon
B) -on
C) -bxon
D) -xon
To'g'ri javob: D) -xon✔
Izoh: Yasalish asosi – kitob, yasovchi – -xon (o'quvchi ma'nosida): kitob + -xon.
14. Boshqa shoir g'azalining har bir baytiga uch misradan qo'shib, muxammas yaratish qanday
ataladi?
A) Tazmin
B) Taxallus
C) Taxmis
D) Tarje'
To'g'ri javob: C) Taxmis
✔
Izoh: Taxmis – birovning g'azali baytlari oldiga uch misra qo'shib, muxammasga aylantirish.
15. «Ishonchnoma» qaysi uslubga mansub hujjat?
A) rasmiy-idoraviy uslub
B) publitsistik uslub
C) badiiy uslub
D) so'zlashuv uslubi
To'g'ri javob: A) rasmiy-idoraviy uslub
✔
Izoh: Ishonchnoma rasmiy hujjat bo'lib, qat'iy shaklda yoziladi.
16. «Qutlug' qon» romanida Yo'lchi xizmat qilgan boy kim?
A) Mirzakarimboy
B) Solihboy
C) Mirzakarim qutidor
D) Akbarali mingboshi
To'g'ri javob: A) Mirzakarimboy
✔
Izoh: Yo'lchi Mirzakarimboy xonadonida xizmatkorlik qiladi; Mirzakarim qutidor esa «O'tgan kunlar» obrazi.
17. Ajratilgan izohlovchi gap o'rtasida kelsa, qanday ajratiladi?
A) ikki tomondan vergul yoki tire bilan
B) faqat qo'shtirnoq bilan
C) faqat ikki nuqta bilan
D) nuqtali vergul bilan
To'g'ri javob: A) ikki tomondan vergul yoki tire bilan
✔
Izoh: Masalan: Akam, tajribali shifokor, bemorni ko'rdi.
18. «Mening Dog'istonim» asari muallifi kim?
A) Chingiz Aytmatov
B) Rasul Hamzatov
C) Abay Qo'nonboyev
D) Maxtumquli
To'g'ri javob: B) Rasul Hamzatov
✔
Izoh: Dog'istonlik avar shoiri Rasul Hamzatov «Mening Dog'istonim» lirik-falsafiy asarini yozgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 43

19. Manbalarga ko'ra, Lutfiy taxminan qancha umr ko'rgan?
A) Qariyb 60 yil
B) Qariyb 99 yil
C) Qariyb 45 yil
D) Qariyb 75 yil
To'g'ri javob: B) Qariyb 99 yil✔
Izoh: Lutfiy XIV asr ikkinchi yarmida tug'ilib, 1465-yilda vafot etgan; u qariyb 99 yil umr ko'rgan.
20. Qaysi gap bo'lagi qanday? qaysi? kimning? so'roqlariga javob beradi?
A) aniqlovchi
B) hol
C) to'ldiruvchi
D) kesim
To'g'ri javob: A) aniqlovchi
✔
Izoh: Aniqlovchi predmetning belgisini bildiradi.
21. Qaysi so'z -xona qismi bilan to'g'ri yozilgan?
A) yotoq xona
B) oshxona
C) kutub xona
D) choy xona
To'g'ri javob: B) oshxona
✔
Izoh: -xona qismi bilan tuzilgan qo'shma so'zlar qo'shib yoziladi: oshxona, kutubxona, choyxona, yotoqxona.
22. Navoiyning «Majolis un-nafois» asari qaysi janrga mansub?
A) Tarixiy solnoma
B) Tazkira
C) Ta'limiy doston
D) Sayohatnoma
To'g'ri javob: B) Tazkira
✔
Izoh: «Majolis un-nafois» shoirlar haqida ma'lumot va she'rlaridan namunalar beruvchi tazkira.
23. Gulxaniyning «Zarbulmasal» asarida voqealar asosan qanday obrazlar orqali beriladi?
A) Qushlar timsollari orqali
B) Tarixiy hukmdorlar orqali
C) Payg'ambarlar orqali
D) Afsonaviy devlar orqali
To'g'ri javob: A) Qushlar timsollari orqali
✔
Izoh: Asarda Boyo'g'li, Yapaloqqush, Ko'rqush kabi qushlar timsolida ijtimoiy hayot majoziy tasvirlanadi.
24. Nutqning to'g'riligi, aniqligi, mantiqiyligi va ifodaliligi qaysi tushuncha bilan bog'liq?
A) nutq madaniyati
B) morfemika
C) orfoepiya
D) fonetika
To'g'ri javob: A) nutq madaniyati
✔
Izoh: Bu sifatlar nutq madaniyatining asosiy mezonlari hisoblanadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 44

25. Qaysi yasama so'zning o'zagi olmosh?
A) tishlamoq
B) ishlamoq
C) tuzlamoq
D) sizlamoq
To'g'ri javob: D) sizlamoq✔
Izoh: siz (olmosh) + -la + -moq; boshqalarining o'zagi ot.
26. Qaysi yasama so'zda yasovchi qo'shilganda o'zakdagi unli tushgan?
A) sarg'ish
B) do'stona
C) oqish
D) ko'kish
To'g'ri javob: A) sarg'ish
✔
Izoh: sariq + -ish → sarg'ish: i unlisi tushgan, q esa g' ga almashgan.
27. Qaysi fe'l to'g'ri yozilgan?
A) xaydamoq
B) hohlamoq
C) xarakatlanmoq
D) xohlamoq
To'g'ri javob: D) xohlamoq
✔
Izoh: xohlamoq so'zi avval x, keyin h bilan yoziladi; harakatlanmoq va haydamoq h bilan yoziladi.
28. Mirmuhsinning «Me'mor» romani qahramoni kim?
A) Zahiriddin Bobur
B) Abu Rayhon Beruniy
C) Me'mor Najmiddin Buxoriy
D) Mirzo Ulug'bek
To'g'ri javob: C) Me'mor Najmiddin Buxoriy
✔
Izoh: «Me'mor» romanida temuriylar davri me'mori Najmiddin Buxoriyning ijodi va taqdiri tasvirlangan.
29. Qaysi so'z yasama emas, tub so'z?
A) bilim
B) daraxt
C) ishchi
D) gulzor
To'g'ri javob: B) daraxt
✔
Izoh: daraxt tarkibida yasovchi qo'shimcha yo'q.
30. Muqimiyning asl ismi nima?
A) Ubaydulla Solih o'g'li
B) Muhammad Sharif
C) Zokirjon Xolmuhammad o'g'li
D) Muhammad Aminxo'ja
To'g'ri javob: D) Muhammad Aminxo'ja
✔
Izoh: Muqimiyning ismi Muhammad Aminxo'ja; Zokirjon – Furqat, Muhammad Sharif – Gulxaniy.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 45

9-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi gapda uyushiq ergash gaplar bor?
A) Bahor kelsa, dalaga chiqamiz.
B) Bahor kelsa, qorlar erisa, dalaga chiqamiz.
C) Bahor keldi, qorlar eridi, dalaga chiqdik.
D) Bahor keldi va dalaga chiqdik.
To'g'ri javob: B) Bahor kelsa, qorlar erisa, dalaga chiqamiz.✔
Izoh: Ikki shart ergash gap (bahor kelsa, qorlar erisa) bitta bosh gapga bog'langan.
2. Ozod Sharafiddinovning Cho'lpon ijodiga bag'ishlangan kitobi qaysi?
A) «Tong sirlari»
B) «Kecha va kunduz»
C) «Cho'lponni anglash»
D) «Ijod sirlari»
To'g'ri javob: C) «Cho'lponni anglash»
✔
Izoh: «Cho'lponni anglash» kitobida Ozod Sharafiddinov uzoq yillar taqiqlangan Cho'lpon ijodini yangicha
talqin qilgan.
3. «Yuvindi» fe'li qaysi nisbatda?
A) orttirma nisbat
B) o'zlik nisbat
C) majhul nisbat
D) birgalik nisbat
To'g'ri javob: B) o'zlik nisbat
✔
Izoh: Harakat bajaruvchining o'ziga qaratilgan – o'zlik nisbat.
4. «Uyda besh jon bor» gapida «jon» so'zi qaysi ko'chim asosida qo'llangan?
A) sinekdoxa
B) vazifadoshlik
C) metonimiya
D) metafora
To'g'ri javob: A) sinekdoxa
✔
Izoh: Qism (jon) orqali butun (kishi) ifodalangan – bu sinekdoxa.
5. Frazeologizmlarning asosiy belgisi qaysi?
A) har doim gap shaklida bo'lishi
B) erkin so'z birikmasi ekanligi
C) faqat otlardan tuzilishi
D) ma'no yaxlitligi va tarkibining barqarorligi
To'g'ri javob: D) ma'no yaxlitligi va tarkibining barqarorligi
✔
Izoh: Frazeologizm tayyor holda qo'llanadi, tarkibi barqaror va yaxlit ma'no ifodalaydi.
6. Harf va tovush munosabatini, alifbo va yozuv tizimini o'rganuvchi bo'lim qaysi?
A) orfografiya
B) orfoepiya
C) leksikologiya
D) grafika
To'g'ri javob: D) grafika
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 46

Izoh: Grafika yozuv belgilari (harflar) tizimini va ularning tovushlarga munosabatini o'rganadi.
7. Mirzo Ulug'bek tavalludining 600 yilligi qaysi yili nishonlangan?
A) 1994-yilda
B) 1999-yilda
C) 1983-yilda
D) 1991-yilda
To'g'ri javob: A) 1994-yilda✔
Izoh: Ulug'bek 1394-yilda tug'ilgan; 1394 + 600 = 1994.
8. Muqimiyning «Sayohatnoma» asari qanday mazmunga ega?
A) Xudoyorxon saroyi hayoti haqidagi tarixiy solnoma
B) Shoirning safarda ko'rgan qishloq va yo'llari haqidagi hajviy-yumoristik taassurotlari
C) Hindistonga savdo karvoni tarixi
D) Hajga borish yo'l-yo'riqlari
To'g'ri javob: B) Shoirning safarda ko'rgan qishloq va yo'llari haqidagi hajviy-yumoristik
✔
taassurotlari
Izoh: «Sayohatnoma»da Muqimiy safar davomida ko'rgan qishloqlar, yo'llar va odamlarni yumor bilan
tasvirlagan.
9. «Sab'ai sayyor» dostonida Bahrom yetti qasrda necha musofirdan hikoya tinglaydi?
A) Besh musofirdan
B) Qirq musofirdan
C) Yetti musofirdan
D) O'n musofirdan
To'g'ri javob: C) Yetti musofirdan
✔
Izoh: Bahrom yetti kun davomida yetti qasrda yetti musofirdan bittadan hikoya eshitadi.
10. Bolalar nutqini o'stirish, tovushlarni aniq talaffuz qilishga o'rgatishga xizmat qiluvchi folklor janri
qaysi?
A) Tez aytish
B) Rivoyat
C) Askiya
D) Yo'qlov
To'g'ri javob: A) Tez aytish
✔
Izoh: Tez aytish qiyin talaffuzli tovush birikmalarini tez aytishga asoslanib, bolalar nutqini rivojlantiradi.
11. Xalq og'zaki ijodining asosiy belgilari qatoriga qaysi biri kirmaydi?
A) Jamoaviylik
B) Og'zakilik
C) Muallifining aniq ma'lumligi
D) Variantlilik
To'g'ri javob: C) Muallifining aniq ma'lumligi
✔
Izoh: Folklor asarlari og'zaki, jamoaviy va ko'p variantli bo'ladi, ularning muallifi odatda noma'lum (anonim).
12. Qaysi qo'shma gapda ergash gap bosh gapdan keyin kelgan?
A) Yomg'ir yog'ayotganda, biz uyda edik.
B) Yomg'ir yog'gani uchun biz uyda qoldik.
C) Agar yomg'ir yog'sa, biz uyda qolamiz.
D) Biz uyda qoldik, chunki yomg'ir yog'ayotgan edi.
To'g'ri javob: D) Biz uyda qoldik, chunki yomg'ir yog'ayotgan edi.
✔
Izoh: chunki bilan boshlanadigan sabab ergash gap bosh gapdan keyin keladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 47

13. Qaysi gapda ergash gap bosh gapdagi to'ldiruvchini izohlaydi?
A) Maqsadim shuki, ko'p o'qiyman.
B) Shuni bilingki, vaqt qimmat.
C) Shunisi aniqki, u g'olib bo'ladi.
D) Shunday daraxt borki, u qishda ham yashil.
To'g'ri javob: B) Shuni bilingki, vaqt qimmat.✔
Izoh: shuni – tushum kelishigidagi to'ldiruvchi, ergash gap uning mazmunini ochadi.
14. Mahmudxo'ja Behbudiy nashr ettirgan jurnal qaysi?
A) «Tarjimon»
B) «Oyna»
C) «Mushtum»
D) «Inqilob»
To'g'ri javob: B) «Oyna»
✔
Izoh: Behbudiy Samarqandda 1913-yildan «Oyna» jurnalini chiqargan; «Tarjimon» – Gaspirali gazetasi.
15. «Temir xotin» komediyasi muallifi kim?
A) Said Ahmad
B) Abdulla Qahhor
C) Sharof Boshbekov
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: C) Sharof Boshbekov
✔
Izoh: «Temir xotin» Sharof Boshbekovning mashhur komediyasi.
16. Ergash Jumanbulbul o'g'li qaysi dostonchilik maktabining yirik vakili?
A) Narpay maktabi
B) Sherobod maktabi
C) Qo'rg'on maktabi
D) Bulung'ur maktabi
To'g'ri javob: C) Qo'rg'on maktabi
✔
Izoh: Ergash Jumanbulbul o'g'li Nurota yaqinidagi Qo'rg'on qishlog'idan bo'lib, Qo'rg'on dostonchilik
maktabining eng yirik vakili.
17. Qaysi qo'shimcha sifatdosh hosil qiladi?
A) -may
B) -yotgan
C) -gach
D) -ib
To'g'ri javob: B) -yotgan
✔
Izoh: -yotgan hozirgi zamon sifatdoshi qo'shimchasi.
18. Cho'lponning «Kecha va kunduz» romani haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) Asar Navoiy hayotiga bag'ishlangan
B) Ikkala qismi ham 1926-yilda nashr etilgan
C) Roman she'riy shaklda yozilgan
D) Rejalashtirilgan dilogiyaning faqat «Kecha» qismi nashr etilgan
To'g'ri javob: D) Rejalashtirilgan dilogiyaning faqat «Kecha» qismi nashr etilgan
✔
Izoh: Cho'lpon roman «Kecha» va «Kunduz» qismlaridan iborat bo'lishini rejalashtirgan; 1936-yilda faqat
«Kecha» nashr etilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 48

19. Adabiy talaffuz me'yorlarini o'rganuvchi bo'lim qaysi?
A) orfografiya
B) orfoepiya
C) grafika
D) stilistika
To'g'ri javob: B) orfoepiya✔
Izoh: Orfoepiya (yunoncha «to'g'ri nutq») so'zlarni to'g'ri talaffuz qilish qoidalarini belgilaydi.
20. «Tarbiya biz uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat
masalasidir» fikri kimga tegishli?
A) Abdulla Avloniyga
B) Munavvar qoriga
C) Ishoqxon Ibratga
D) Mahmudxo'ja Behbudiyga
To'g'ri javob: A) Abdulla Avloniyga
✔
Izoh: Bu mashhur fikr Abdulla Avloniyning «Turkiy guliston yoxud axloq» asarida bayon etilgan.
21. Qaysi gapda «ham» so'zi bog'lovchi vazifasida kelgan?
A) U ham keldi.
B) Bu ham yaxshi.
C) Men ham bordim.
D) Ham o'qidi, ham yozdi.
To'g'ri javob: D) Ham o'qidi, ham yozdi.
✔
Izoh: ham... ham takrorlanib, uyushiq bo'laklarni bog'lagan – bog'lovchi; qolganlarida ham yuklama.
22. «Navoiy» taxallusi qanday ma'noga ega so'z bilan bog'liq?
A) Navvob – hokim, noib
B) Novvos – yosh buqa
C) Nav – yangi, yosh
D) Navo – kuy, ohang
To'g'ri javob: D) Navo – kuy, ohang
✔
Izoh: «Navoiy» so'zi «navo» (kuy, ohang, nola) so'zidan olingan bo'lib, «navo qiluvchi, kuychi» ma'nosini
beradi.
23. Qaysi olmosh bo'lishsizlik olmoshi?
A) kimdir
B) allakim
C) hech kim
D) har kim
To'g'ri javob: C) hech kim
✔
Izoh: hech so'zi bilan tuzilgan olmoshlar bo'lishsizlik ma'nosini bildiradi.
24. «O'qituvchilarimizdan» so'zi nechta bo'g'indan iborat?
A) 8 ta
B) 9 ta
C) 7 ta
D) 6 ta
To'g'ri javob: A) 8 ta
✔
Izoh: o'-qi-tuv-chi-la-ri-miz-dan – so'zda 8 ta unli, demak 8 ta bo'g'in bor.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 49

25. Qaysi gapda paronim noto'g'ri qo'llangan?
A) Daraxtning shoxi qor og'irligidan sindi.
B) Shoh qasrida katta bazm bo'ldi.
C) Kiyikning shoxlari tarmoqlangan edi.
D) Shoxning saroyi juda hashamatli edi.
To'g'ri javob: D) Shoxning saroyi juda hashamatli edi.✔
Izoh: Podsho ma'nosida shoh so'zi yoziladi; shox – daraxt shoxi yoki hayvon shoxi.
26. «Alpomish» dostonida Barchinoyning otasi kim?
A) Surxayil
B) Boysari
C) Qorajon
D) Boybo'ri
To'g'ri javob: B) Boysari
✔
Izoh: Barchinoy Boysarining qizi; Boysari zakot masalasida arazlab, eli bilan qalmoq yurtiga ko'chib ketadi.
27. Mahmud Koshg'ariyning «Devonu lug'otit turk» asari qaysi tilda va qayerda yozilgan?
A) Fors tilida, Buxoroda
B) Arab tilida, Bolasog'unda
C) Arab tilida, Bag'dodda
D) Turkiy tilda, Qashqarda
To'g'ri javob: C) Arab tilida, Bag'dodda
✔
Izoh: «Devonu lug'otit turk» arablarga turkiy tilni o'rgatish maqsadida arab tilida, Bag'dodda (1072–1074)
yozilgan.
28. O'rin-payt kelishigining qo'shimchasi qaysi?
A) -ga
B) -da
C) -ni
D) -dan
To'g'ri javob: B) -da
✔
Izoh: O'rin-payt kelishigi -da qo'shimchasi bilan: uyda, kechqurunda.
29. Navoiy «Muhokamat ul-lug'atayn»da forsiy tilda muqobili bo'lmagan nechta turkiy fe'lni misol
qilib keltirgan?
A) Yuzta
B) O'nta
C) Ellikta
D) Mingta
To'g'ri javob: A) Yuzta
✔
Izoh: Navoiy forsiyda aynan muqobili yo'q yuzta turkiy fe'lni sanab, turkiy tilning nozik ma'no imkoniyatlarini
ko'rsatgan.
30. Qaysi so'zda j harfi sirg'aluvchi tovushni ifodalaydi?
A) jahon
B) jiyda
C) jo'ja
D) jurnal
To'g'ri javob: D) jurnal
✔
Izoh: Rus tili orqali kirgan jurnal so'zida j sirg'aluvchi [j]; jo'ja, jiyda, jahon so'zlarida qorishiq [dj].
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 50

10-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Abdulla Oripovning «Hakim va ajal» dostoni qaysi alloma haqida?
A) Abu Rayhon Beruniy
B) Mirzo Ulug'bek
C) Abu Ali ibn Sino
D) Al-Xorazmiy
To'g'ri javob: C) Abu Ali ibn Sino✔
Izoh: Dostonda buyuk tabib Ibn Sino va ajal o'rtasidagi ramziy bahs orqali hayot-mamot masalasi yoritiladi.
2. Hamid Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni nimaga asoslanib yaratilgan?
A) Navoiy dostoniga
B) Tarixiy xronikaga
C) Rus shoiri asariga
D) Xalq ertagi motivlariga
To'g'ri javob: D) Xalq ertagi motivlariga
✔
Izoh: Doston xalq ertagi asosida yaratilgan bo'lib, Oygul va Baxtiyorning zolim podshohga qarshi kurashini
kuylaydi.
3. Qaysi qo'shimcha ot yasovchi hisoblanadi?
A) -li
B) -zor
C) -la
D) -ona
To'g'ri javob: B) -zor
✔
Izoh: -zor ot yasaydi (gulzor); -li sifat, -la fe'l, -ona ravish yasovchi.
4. «Alpomish» dostonida Boysarining qalmoq yurtiga ko'chib ketishiga nima sabab bo'lgan?
A) Yurtda uzoq qurg'oqchilik boshlangani
B) Akasi Boybo'ridan zakot talab qilinishiga arazlagani
C) Qalmoq shohi uni mehmonga chaqirgani
D) Barchinoyning qalmoqqa unashtirilgani
To'g'ri javob: B) Akasi Boybo'ridan zakot talab qilinishiga arazlagani
✔
Izoh: Boybo'ri ukasi Boysaridan zakot olmoqchi bo'ladi; Boysari bundan ranjib, o'z eli bilan qalmoq yurtiga
ko'chadi va voqealar shundan boshlanadi.
5. Qaysi gapda sifatlovchi aniqlovchi bor?
A) Qor kechasi yog'di.
B) Qor yog'di.
C) Oppoq qor yog'di.
D) Qishda qor yog'di.
To'g'ri javob: C) Oppoq qor yog'di.
✔
Izoh: oppoq – qor so'zining belgisini bildiruvchi sifatlovchi aniqlovchi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 51

6. «Sayding qo'yaber, sayyod» satri bilan mashhur she'r muallifi kim?
A) Furqat
B) Zavqiy
C) Muqimiy
D) Nodira
To'g'ri javob: A) Furqat✔
Izoh: Bu lirik she'r Furqat qalamiga mansub bo'lib, unda erk va hijron mavzusi kuylangan.
7. Takroriy bog'lovchilar (goh... goh, yo... yo) bilan bog'langan uyushiq bo'laklar orasiga qaysi belgi
qo'yiladi?
A) nuqtali vergul
B) tire
C) vergul
D) ikki nuqta
To'g'ri javob: C) vergul
✔
Izoh: Masalan: Goh qor, goh yomg'ir yog'di.
8. Qaysi gap yig'iq gap?
A) Kecha qor yog'di.
B) Tog'larga qor yog'di.
C) Qor yog'di.
D) Oppoq qor yog'di.
To'g'ri javob: C) Qor yog'di.
✔
Izoh: Yig'iq gap faqat bosh bo'laklardan iborat bo'ladi.
9. O'rxun yodnomalarida Kultegin Bilga xoqonga kim bo'ladi?
A) O'g'li
B) Otasi
C) Maslahatchisi
D) Ukasi
To'g'ri javob: D) Ukasi
✔
Izoh: Kultegin Bilga xoqonning ukasi va mashhur sarkardasi bo'lgan; uning xotirasiga katta bitiktosh
o'rnatilgan.
10. Jonsiz narsalar yoki hayvonlarni so'zlatish orqali fikr ifodalash san'ati qanday ataladi?
A) Tashxis
B) Ruju'
C) Intoq
D) Talmeh
To'g'ri javob: C) Intoq
✔
Izoh: Intoq – gapirtirish; masallar va munozaralarda keng qo'llanadi.
11. Munis va Ogahiy qaysi adabiy muhitning yirik vakillari?
A) Xiva (Xorazm) adabiy muhitining
B) Hirot adabiy muhitining
C) Buxoro adabiy muhitining
D) Qo'qon adabiy muhitining
To'g'ri javob: A) Xiva (Xorazm) adabiy muhitining
✔
Izoh: Munis va Ogahiy XIX asr Xiva xonligi adabiy-tarixnavislik muhitining namoyandalari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 52

12. Qaysi kirish so'z gumonni bildiradi?
A) ehtimol
B) shubhasiz
C) birinchidan
D) afsuski
To'g'ri javob: A) ehtimol✔
Izoh: ehtimol, balki, chamasi – gumon bildiruvchi kirish so'zlar.
13. She'rda mashhur tarixiy voqea, afsona, shaxs yoki asarga ishora qilish san'ati qanday ataladi?
A) Irsoli masal
B) Tanosub
C) Tazod
D) Talmeh
To'g'ri javob: D) Talmeh
✔
Izoh: Talmeh – ishora: masalan, Farhod yoki Majnun nomini tilga olib, ularning ishqiga ishora qilish.
14. Qaysi so'zga jo'nalish kelishigi -qa shaklida qo'shiladi?
A) chelak
B) o'tloq
C) bog'
D) tog'
To'g'ri javob: B) o'tloq
✔
Izoh: q bilan tugagan so'zga -qa qo'shiladi: o'tloqqa; chelakka, bog'ga, tog'ga.
15. «Qutadg'u bilig» nomi qanday ma'noni anglatadi?
A) Turkiy so'zlar devoni
B) Hikmatlar to'plami
C) Baxt-saodatga eltuvchi bilim
D) Haqiqatlar armug'oni
To'g'ri javob: C) Baxt-saodatga eltuvchi bilim
✔
Izoh: «Qut» – baxt, saodat; «bilig» – bilim. Demak, nom «saodatga yo'llovchi bilim» ma'nosini beradi.
16. Mahmud Koshg'ariy qaysi turkiy sulola xonadoniga mansub bo'lgan?
A) Qoraxoniylar
B) Saljuqiylar
C) G'aznaviylar
D) Temuriylar
To'g'ri javob: A) Qoraxoniylar
✔
Izoh: Mahmud Koshg'ariy Qoraxoniylar xonadoniga mansub bo'lgani manbalarda qayd etilgan.
17. Quyidagi kasb nomlaridan qaysi biri to'g'ri yozilgan?
A) muhbir
B) xunarmand
C) hamshira
D) hattot
To'g'ri javob: C) hamshira
✔
Izoh: hamshira h bilan; hunarmand h bilan, muxbir va xattot x bilan yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 53

18. Qaysi gap shaxssiz gap?
A) Bu yerdan o'tdik.
B) Biz bu yerdan o'tamiz.
C) Ko'prikdan mashinalar o'tadi.
D) Bu yerdan o'tib bo'lmaydi.
To'g'ri javob: D) Bu yerdan o'tib bo'lmaydi.✔
Izoh: Shaxssiz gapda harakat bajaruvchisi nazarda tutilmaydi va kesim shaxs ko'rsatmaydi.
19. Navoiyning «Mahbub ul-qulub» asari qachon yozilgan?
A) 1483-yilda
B) 1500-yilda
C) 1491-yilda
D) 1469-yilda
To'g'ri javob: B) 1500-yilda
✔
Izoh: «Mahbub ul-qulub» Navoiyning umri oxirida, 1500-yilda yozilgan ijtimoiy-axloqiy asari.
20. Gulxaniyning asl ismi nima?
A) Zokirjon
B) Ubaydulla
C) Muhammad Aminxo'ja
D) Muhammad Sharif
To'g'ri javob: D) Muhammad Sharif
✔
Izoh: Gulxaniyning ismi Muhammad Sharif; Muhammad Aminxo'ja – Muqimiy, Zokirjon – Furqat.
21. Qarama-qarshi tushunchalarni yonma-yon qo'yib ta'sirchanlikni oshirish qanday ataladi?
A) takror
B) litota
C) o'xshatish
D) tazod
To'g'ri javob: D) tazod
✔
Izoh: Tazod (antiteza): kecha va kunduz, yaxshi va yomon kabi zidlarni qiyoslash.
22. «Mehrobdan chayon» romani voqealari qaysi xon hukmronligi davrida kechadi?
A) Muhammad Alixon
B) Xudoyorxon
C) Umarxon
D) Muhammad Rahimxon II
To'g'ri javob: B) Xudoyorxon
✔
Izoh: Roman Qo'qon xoni Xudoyorxon davridagi saroy fitnalari va amaldorlar axloqini tasvirlaydi.
23. Gomerning «Iliada» dostonida asosan qaysi urush voqealari tasvirlanadi?
A) Troya urushi
B) Peloponnes urushi
C) Fors urushlari
D) Punik urushlari
To'g'ri javob: A) Troya urushi
✔
Izoh: «Iliada» Troya urushining so'nggi yilidagi voqealar, xususan Axilles g'azabi haqida hikoya qiladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 54

24. «Ishchanlik» so'zida nechta so'z yasovchi qo'shimcha bor?
A) 2 ta
B) 1 ta
C) 4 ta
D) 3 ta
To'g'ri javob: A) 2 ta✔
Izoh: ish + chan (sifat yasovchi) + lik (ot yasovchi) – ikkita so'z yasovchi.
25. Qaysi gap shaxsi umumlashgan gap?
A) Qishloqqa yangi maktab qurishibdi.
B) Bu yerdan o'tib bo'lmaydi.
C) Kitobni o'qib chiqdim.
D) Ko'rpangga qarab oyoq uzat.
To'g'ri javob: D) Ko'rpangga qarab oyoq uzat.
✔
Izoh: Maqolda harakat har bir kishiga taalluqli, ya'ni shaxs umumlashgan.
26. Qaysi qo'shimcha k yoki q bilan tugagan o'zakka qo'shilganda boshidagi undoshi o'zgarib yoziladi?
A) -gan
B) -ni
C) -da
D) -lar
To'g'ri javob: A) -gan
✔
Izoh: -gan qo'shimchasi k va q dan keyin -kan, -qan bo'ladi: ekkan, chiqqan.
27. Komil Yashinning «Nurxon» dramasi qanday mavzuga bag'ishlangan?
A) Navoiyning Hirotdagi hayoti
B) Kolxoz raisining kurashi
C) Ikkinchi jahon urushi qahramonlari
D) Ozodlik istagan qizning fojiali taqdiri
To'g'ri javob: D) Ozodlik istagan qizning fojiali taqdiri
✔
Izoh: «Nurxon»da erk va ilm istagan qizning eskilik vakillari tomonidan fojiali halok etilishi tasvirlanadi.
28. Qaysi so'zni bo'g'in ko'chirish qoidasiga ko'ra satrdan satrga ko'chirib bo'lmaydi?
A) bola
B) kitob
C) maktab
D) ona
To'g'ri javob: D) ona
✔
Izoh: o-na deb ko'chirilsa, satrda bitta harf qoladi – bunga yo'l qo'yilmaydi.
29. Qadimgi uyg'ur yozuvi qaysi yozuv asosida shakllangan?
A) Sug'd yozuvi
B) Runik yozuv
C) Arab yozuvi
D) Yunon yozuvi
To'g'ri javob: A) Sug'd yozuvi
✔
Izoh: Uyg'ur yozuvi sug'd alifbosi asosida shakllangan va turkiy xalqlarda uzoq vaqt qo'llanilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 55

30. Qaysi old qo'shimcha «...ga ega, ...li» ma'nosini beradi?
A) g'ayri-
B) no-
C) be-
D) ba-
To'g'ri javob: D) ba-✔
Izoh: ba- egalik ma'nosini beradi: baquvvat, badavlat; be-, no-, g'ayri- inkor ma'nosini bildiradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 56

11-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'zda tovushlar soni harflar soniga teng?
A) shahar
B) tong
C) choynak
D) qalam
To'g'ri javob: D) qalam✔
Izoh: qalam so'zida 5 harf va 5 tovush; qolganlarida ch, sh, ng birikmalari bitta tovushni ifodalaydi.
2. Qaysi qatorda faqat yuqori tor unlilar berilgan?
A) u, o'
B) a, o
C) i, u
D) i, e
To'g'ri javob: C) i, u
✔
Izoh: Tilning ko'tarilishiga ko'ra i va u – yuqori (tor), e va o' – o'rta, a va o – quyi (keng) unlilar.
3. «Layli va Majnun» dostonida Majnun uchun Laylining qabilasiga qarshi qurolli jang qilgan arab
sarkardasi kim?
A) Ibn Salom
B) Navfal
C) Shopur
D) Bahrom
To'g'ri javob: B) Navfal
✔
Izoh: Navfal Majnunning holiga achinib, Layli qabilasiga qarshi jang qiladi, ammo maqsadga erisha olmaydi.
4. «Otamdan qolgan dalalar» romanida asosan qanday muammo ko'tarilgan?
A) Ikkinchi jahon urushi frontidagi janglar
B) Kosmik sayohat va fantastika
C) Paxta yakkahokimligi davrida dehqon va yer taqdiri
D) XIX asr Qo'qon saroyidagi fitnalar
To'g'ri javob: C) Paxta yakkahokimligi davrida dehqon va yer taqdiri
✔
Izoh: Romanda sovet davridagi paxta yakkahokimligi dehqon hayoti va yerga munosabatni qanday izdan
chiqargani ko'rsatilgan.
5. «Boburnoma» asarining yana bir nomi qaysi?
A) «Mubayyin»
B) «Volidiya»
C) «Humoyunnoma»
D) «Vaqoye'»
To'g'ri javob: D) «Vaqoye'»
✔
Izoh: «Boburnoma» manbalarda «Vaqoye'» (Voqealar) nomi bilan ham ataladi; «Humoyunnoma»
Gulbadanbegim asari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 57

6. Bahor kelganda bolalar qo'lida ilk gul bilan uyma-uy yurib aytadigan qo'shiq qaysi?
A) «Yor-yor»
B) «Sust xotin»
C) «Boychechak»
D) «Kelin salom»
To'g'ri javob: C) «Boychechak»✔
Izoh: «Boychechak» bahor va Navro'z bilan bog'liq mavsum-marosim qo'shig'i bo'lib, uni bolalar uyma-uy
yurib aytishgan.
7. «Majolis un-nafois» necha majlis (bo'lim)dan iborat?
A) Yigirmata
B) Beshta
C) To'rtta
D) Sakkizta
To'g'ri javob: D) Sakkizta
✔
Izoh: Tazkira sakkiz majlisdan iborat bo'lib, unda bir necha yuz shoir haqida ma'lumot berilgan.
8. O'rxun-Enasoy yodnomalari qaysi yozuvda bitilgan?
A) Sug'd yozuvida
B) Arab yozuvida
C) Qadimgi uyg'ur yozuvida
D) Turk runik yozuvida
To'g'ri javob: D) Turk runik yozuvida
✔
Izoh: O'rxun-Enasoy bitiklari Turk xoqonligi davrida runik (O'rxun-Enasoy) yozuvida toshlarga o'yib yozilgan.
9. Birinchi o'zbek dramasi hisoblangan «Padarkush» asari muallifi kim?
A) Mahmudxo'ja Behbudiy
B) Abdulla Avloniy
C) Abdurauf Fitrat
D) Hamza Hakimzoda Niyoziy
To'g'ri javob: A) Mahmudxo'ja Behbudiy
✔
Izoh: «Padarkush» Mahmudxo'ja Behbudiy tomonidan yozilgan va o'zbek dramaturgiyasining ilk namunasi
hisoblanadi.
10. So'zlashuvda «tuproq» o'rniga «turpoq» deyilishi qaysi fonetik hodisaga misol?
A) assimilatsiya
B) metateza
C) dissimilatsiya
D) reduksiya
To'g'ri javob: B) metateza
✔
Izoh: Metateza – so'zdagi tovushlarning o'rin almashishi: tuproq ~ turpoq, kiprik ~ kirpik.
11. Ergash gapli qo'shma gapda bosh gap va ergash gap qanday munosabatda bo'ladi?
A) bosh gap ergash gapga tobe bo'ladi
B) ikkalasi grammatik jihatdan teng bo'ladi
C) ergash gap bosh gapga tobe bo'ladi
D) ular faqat ohang bilan bog'lanadi
To'g'ri javob: C) ergash gap bosh gapga tobe bo'ladi
✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi biror bo'lakni yoki uning butun mazmunini izohlab, unga tobelanadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 58

12. Qaysi so'z jamlovchi ot?
A) kitob
B) bola
C) olomon
D) daraxt
To'g'ri javob: C) olomon✔
Izoh: olomon ko'p kishidan iborat to'dani birlik shaklida ifodalaydi – jamlovchi ot.
13. Quyidagi baxshilardan qaysi biri Bulung'ur dostonchilik maktabi vakili hisoblanadi?
A) Ergash Jumanbulbul o'g'li
B) Fozil Yo'ldosh o'g'li
C) Umir shoir Safarov
D) Islom shoir Nazar o'g'li
To'g'ri javob: B) Fozil Yo'ldosh o'g'li
✔
Izoh: Fozil Yo'ldosh o'g'li Bulung'ur maktabi vakili; Ergash Jumanbulbul o'g'li Qo'rg'on, Islom shoir Narpay,
Umir Safarov Sherobod maktabidan.
14. «Lolazor» romani muallifi kim?
A) Shukur Xolmirzayev
B) Tog'ay Murod
C) Murod Muhammad Do'st
D) O'tkir Hoshimov
To'g'ri javob: C) Murod Muhammad Do'st
✔
Izoh: «Lolazor» Murod Muhammad Do'stning yirik romani.
15. Qaysi so'roq olmoshi belgini so'raydi?
A) qancha
B) qanday
C) qayer
D) kim
To'g'ri javob: B) qanday
✔
Izoh: qanday belgini so'raydi; kim shaxsni, qayer o'rinni, qancha miqdorni so'raydi.
16. «Ko'z ochib yumguncha» frazeologizmi qanday ma'noni bildiradi?
A) ehtiyotlik bilan
B) juda tez
C) beixtiyor
D) uzoq vaqt
To'g'ri javob: B) juda tez
✔
Izoh: Ibora harakatning juda qisqa vaqt ichida bajarilishini ifodalaydi.
17. Qaysi gap qo'shma gap?
A) Qor yog'di, yerlar oqardi.
B) Qor yog'di va yerlarni oqartirdi.
C) Qor kechasi bilan yog'di.
D) Oppoq qor yerlarni qopladi.
To'g'ri javob: A) Qor yog'di, yerlar oqardi.
✔
Izoh: Birinchi gapda ikkita grammatik asos bor: qor yog'di va yerlar oqardi; ikkinchisida bitta egaga ikki kesim
tegishli.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 59

18. «Shaytanat» nomli ko'p kitobli romanlar muallifi kim?
A) Isajon Sulton
B) Tohir Malik
C) Xurshid Do'stmuhammad
D) Murod Muhammad Do'st
To'g'ri javob: B) Tohir Malik✔
Izoh: «Shaytanat» Tohir Malikning jinoyat olami va uning illatlarini fosh etuvchi sarguzasht-detektiv romani.
19. «Kimki vatanini sevsa, u el hurmatiga sazovor bo'ladi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) to'ldiruvchi ergash gap
B) payt ergash gap
C) shart ergash gap
D) ega ergash gap
To'g'ri javob: D) ega ergash gap
✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi u olmoshi bilan ifodalangan egani izohlaydi.
20. Qaysi frazeologizm «boshi osmonga yetdi» iborasiga zid ma'noli?
A) og'zi qulog'ida
B) tarvuzi qo'ltig'idan tushdi
C) qo'li ochiq
D) ko'ngli tog'dek ko'tarildi
To'g'ri javob: B) tarvuzi qo'ltig'idan tushdi
✔
Izoh: boshi osmonga yetdi – juda xursand bo'ldi; tarvuzi qo'ltig'idan tushdi – hafsalasi pir bo'ldi.
21. «Farhod va Shirin» dostonida Farhodning raqibi sifatida tasvirlangan hukmdor kim?
A) Iskandar
B) Eron shohi Xusrav Parviz
C) Chin xoqoni
D) Bahrom Go'r
To'g'ri javob: B) Eron shohi Xusrav Parviz
✔
Izoh: Eron shohi Xusrav Shirinni egallash uchun Armanistonga qo'shin tortadi va Farhodning raqibiga
aylanadi.
22. «Shum bola» qissasida Qoravoyning sarguzashtlardagi hamrohi kim?
A) Yo'lchi
B) Omonboy
C) Hoshimjon
D) Toshmurod
To'g'ri javob: B) Omonboy
✔
Izoh: Qoravoy uydan qochib, do'sti Omonboy bilan birga turli sarguzashtlarni boshidan kechiradi.
23. Qaysi qatorda faqat o'z qatlamga oid (turkiy) so'zlar berilgan?
A) kitob, ota, suv, gul
B) non, tog', qo'l, maktab
C) ota, ko'z, suv, tosh
D) daraxt, oy, yer, ilm
To'g'ri javob: C) ota, ko'z, suv, tosh
✔
Izoh: ota, ko'z, suv, tosh – turkiy so'zlar; kitob, ilm, maktab arabcha, gul, daraxt, non forscha.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 60

24. «Ustoz qanday ko'rsatgan bo'lsa, biz ham shunday bajardik» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) tarz ergash gap
B) shart ergash gap
C) miqdor-daraja ergash gap
D) aniqlovchi ergash gap
To'g'ri javob: A) tarz ergash gap✔
Izoh: qanday ... shunday – harakatning bajarilish tarzini ifodalovchi nisbiy juftlik.
25. «Cho'lpon» taxallusi qanday ma'noni anglatadi?
A) Ilk bahor guli
B) Erkin qush
C) Tong yulduzi (Zuhra sayyorasi)
D) Bahor shamoli
To'g'ri javob: C) Tong yulduzi (Zuhra sayyorasi)
✔
Izoh: Cho'lpon – tongda porlab ko'rinadigan Zuhra (Venera) sayyorasi, ya'ni tong yulduzi.
26. Tilga yangi kirib kelgan, hali umumiste'molga to'liq singmagan so'zlar qanday ataladi?
A) istorizmlar
B) dialektizmlar
C) neologizmlar
D) arxaizmlar
To'g'ri javob: C) neologizmlar
✔
Izoh: Neologizm (yunoncha «yangi so'z») – yangi paydo bo'lgan tushunchalarni ifodalovchi yangi so'zlar.
27. «Layli va Majnun» dostonida Qays va Layli bir-birini birinchi marta qayerda ko'rib, sevib qoladilar?
A) Bozorda
B) Maktabda
C) Ka'ba ziyoratida
D) Cho'lda ov paytida
To'g'ri javob: B) Maktabda
✔
Izoh: Qays va Layli maktabda birga o'qiyotganlarida bir-birlarini sevib qoladilar.
28. «Go'ro'g'li» turkumi dostonlarida Go'ro'g'lining rafiqasi bo'lgan pari kim?
A) Zulxumor
B) Ag'a Yunus
C) Xolbeka
D) Barchinoy
To'g'ri javob: B) Ag'a Yunus
✔
Izoh: Ag'a Yunus pari Go'ro'g'lining sevikli rafiqasi; Zulxumor «Ravshan», Xolbeka «Kuntug'mish» dostonlari
qahramonlari.
29. Qaysi yuklama so'roq va taajjub ma'nosini bildiradi?
A) hatto
B) faqat
C) nahotki
D) -gina
To'g'ri javob: C) nahotki
✔
Izoh: nahotki so'roq bilan birga hayratni ham ifodalaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 61

30. «O'tgan kunlar» romanida Otabekning onasi kim?
A) Saltanat
B) Xushro'ybibi
C) O'zbek oyim
D) Oftob oyim
To'g'ri javob: C) O'zbek oyim✔
Izoh: O'zbek oyim Otabekning onasi bo'lib, o'g'lini toshkentlik qizga uylantirishni istaydi; Oftob oyim
Kumushning onasi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 62

12-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'zda -gi qo'shimchasi sifat yasagan?
A) kulgi
B) sezgi
C) kuzgi
D) supurgi
To'g'ri javob: C) kuzgi✔
Izoh: kuz + -gi → kuzgi (sifat); kulgi, sezgi, supurgi so'zlarida -gi fe'ldan ot yasagan.
2. Qaysi gapda kesim son bilan ifodalangan?
A) Ikki karra ikki – to'rt.
B) U ikkinchi bo'lib keldi.
C) Ular ikkov keldi.
D) Ikki do'st keldi.
To'g'ri javob: A) Ikki karra ikki – to'rt.
✔
Izoh: to'rt – son, gapda kesim vazifasida.
3. Qaysi so'z qo'sh undosh bilan to'g'ri yozilgan?
A) muallim
B) tabasum
C) mukamal
D) mualif
To'g'ri javob: A) muallim
✔
Izoh: muallim to'g'ri; muallif, tabassum, mukammal so'zlari ham qo'sh undosh bilan yoziladi.
4. Ahmad Yassaviy hikmatlari asosan qaysi vaznda yaratilgan?
A) Aruzning ramal bahrida
B) Sarbast shaklida
C) Aruzning mutaqorib bahrida
D) Barmoq vaznida
To'g'ri javob: D) Barmoq vaznida
✔
Izoh: Yassaviy hikmatlari xalq og'zaki she'riyatiga yaqin barmoq vaznida yaratilgani uchun keng ommaga
tushunarli bo'lgan.
5. «Qutadg'u bilig» aruzning qaysi bahrida yozilgan?
A) Ramal
B) Mutaqorib
C) Hazaj
D) Rajaz
To'g'ri javob: B) Mutaqorib
✔
Izoh: Asar «Shohnoma» kabi mutaqorib bahrida, masnaviy shaklida yozilgan.
6. Qaysi qo'shimcha kasb-hunar egasini bildiruvchi ot yasaydi?
A) -zor
B) -lik
C) -gar
D) -xona
To'g'ri javob: C) -gar
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 63

Izoh: -gar shaxs oti yasaydi: zargar, savdogar.
7. Tushunchalarni ma'nosi kuchayib borish tartibida joylashtirish qanday ataladi?
A) inversiya
B) anafora
C) gradatsiya
D) kinoya
To'g'ri javob: C) gradatsiya✔
Izoh: Gradatsiya (darajalanish): kuldi, qah-qah urdi, xoxoladi.
8. Qaysi fe'l -ay qo'shimchasi bilan yasalgan?
A) tuzla
B) ishla
C) ko'pay
D) do'stlash
To'g'ri javob: C) ko'pay
✔
Izoh: ko'p + -ay → ko'pay; boshqalarida -la, -lash yasovchilari qatnashgan.
9. Qaysi birikmada ortiqcha so'z qo'llangan?
A) yuqoriga ko'tarilmoq
B) tez ko'tarilmoq
C) zinadan chiqmoq
D) tepaga qaramoq
To'g'ri javob: A) yuqoriga ko'tarilmoq
✔
Izoh: ko'tarilmoq fe'lining o'zi yuqoriga harakatni bildiradi.
10. Jonsiz narsalarga inson xususiyatlarini ko'chirish san'ati qanday ataladi?
A) Intoq
B) Iyhom
C) Tashxis
D) Tashbeh
To'g'ri javob: C) Tashxis
✔
Izoh: Tashxis – jonlantirish; intoq esa jonsiz narsa yoki hayvonlarni gapirtirish san'ati.
11. Ruscha o'zlashmalardan qaysi biri lotin yozuvidagi imlo qoidasiga mos?
A) subekt
B) obekt
C) proekt
D) poyezd
To'g'ri javob: D) poyezd
✔
Izoh: Unlidan va ayrim undoshlardan keyin [ye] aytilganda ye yoziladi: poyezd, proyekt, obyekt, subyekt.
12. Ozarbayjon shoiri Fuzuliyning eng mashhur dostoni qaysi?
A) «Yusuf va Zulayho»
B) «Layli va Majnun»
C) «Farhod va Shirin»
D) «Haft paykar»
To'g'ri javob: B) «Layli va Majnun»
✔
Izoh: Fuzuliy XVI asrda turkiy tilda «Layli va Majnun» dostonini yaratgan; «Haft paykar» Nizomiy asari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 64

13. Daniel Defoning «Robinzon Kruzo» romanida Robinzon orolda qutqarib qolgan yerli yigitga
qanday ism beradi?
A) Yakshanba
B) Shanba
C) Dushanba
D) Juma
To'g'ri javob: D) Juma✔
Izoh: Robinzon yigitni juma kuni qutqargani uchun unga Juma (Friday) deb ism qo'yadi.
14. Kirish so'zlar gapda qanday vazifa bajaradi?
A) so'zlovchining fikrga munosabatini bildiradi
B) uyushiq bo'laklarni bog'laydi
C) gapning bosh bo'lagi bo'lib keladi
D) ega bilan kesimni bog'laydi
To'g'ri javob: A) so'zlovchining fikrga munosabatini bildiradi
✔
Izoh: Kirish so'zlar gap bo'lagi emas, ular ishonch, gumon, tartib kabi munosabatni ifodalaydi.
15. Mirkarim Osimning «Shiroq» qissasida Shiroq qanday jasorat ko'rsatadi?
A) Arab qo'shinidan Samarqandni himoya qiladi
B) Kirni asirga olib, malikaga topshiradi
C) Doro qo'shinini cho'lga boshlab borib halok qiladi
D) Iskandarni yakkama-yakka jangda yengadi
To'g'ri javob: C) Doro qo'shinini cho'lga boshlab borib halok qiladi
✔
Izoh: Sak cho'poni Shiroq o'zini qurbon qilib, fors podshosi Doro qo'shinini suvsiz cho'lga adashtirib boradi.
16. Qaysi old qo'shimcha «mo'l, ko'p» ma'nosini bildiradi?
A) no-
B) bad-
C) ser-
D) be-
To'g'ri javob: C) ser-
✔
Izoh: ser- old qo'shimchasi mo'llikni bildiradi: sersuv, serhosil, sermahsul.
17. Furqatning asl ismi nima?
A) Ubaydulla Solih o'g'li
B) Muhammad Sharif
C) Muhammad Aminxo'ja
D) Zokirjon Xolmuhammad o'g'li
To'g'ri javob: D) Zokirjon Xolmuhammad o'g'li
✔
Izoh: Furqat taxallusi bilan ijod qilgan shoirning ismi Zokirjon Xolmuhammad o'g'li bo'lgan.
18. Bog'lovchisiz qo'shma gapda ikkinchi gap birinchisining natijasini bildirsa, qaysi belgi qo'yiladi?
A) vergul
B) tire
C) ikki nuqta
D) qavs
To'g'ri javob: B) tire
✔
Izoh: Masalan: Qattiq shamol turdi – daraxtlar egildi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 65

19. Navoiy «Xamsa»si turkiy adabiyot tarixida qanday ahamiyatga ega?
A) Nizomiyning so'zma-so'z tarjimasi
B) Nasrda yozilgan yagona «Xamsa»
C) Turkiy tildagi birinchi to'liq «Xamsa»
D) Forsiy tildagi birinchi «Xamsa»
To'g'ri javob: C) Turkiy tildagi birinchi to'liq «Xamsa»✔
Izoh: Navoiy turkiy tilda birinchi bo'lib besh dostondan iborat to'liq «Xamsa» yaratib, bu tilning
imkoniyatlarini isbotlagan.
20. Abdulla Qahhorning «Anor» hikoyasi qahramoni kim?
A) Qobil bobo
B) Sotiboldi
C) Saidiy
D) Turobjon
To'g'ri javob: D) Turobjon
✔
Izoh: Turobjon homilador xotini so'ragan anorni topa olmay, o'g'irlikka qo'l uradi.
21. Bobur qayerda vafot etgan va qayerda dafn qilingan?
A) Agrada vafot etib, Kobulda dafn etilgan
B) Kobulda vafot etib, Andijonda dafn etilgan
C) Dehlida vafot etib, Agrada dafn etilgan
D) Samarqandda vafot etib, Kobulda dafn etilgan
To'g'ri javob: A) Agrada vafot etib, Kobulda dafn etilgan
✔
Izoh: Bobur 1530-yilda Agrada vafot etgan, vasiyatiga ko'ra xoki keyinchalik Kobulga ko'chirilgan.
22. Boborahim Mashrab qayerda qatl etilgan?
A) Koshg'arda
B) Namanganda
C) Hirotda
D) Balxda
To'g'ri javob: D) Balxda
✔
Izoh: Mashrab 1711-yilda Balx hokimi Mahmud Qatag'on buyrug'i bilan qatl etilgan.
23. «Mening o'g'rigina bolam» asari muallifi kim?
A) Said Ahmad
B) Oybek
C) Abdulla Qahhor
D) G'afur G'ulom
To'g'ri javob: D) G'afur G'ulom
✔
Izoh: «Mening o'g'rigina bolam» G'afur G'ulomning mashhur hikoyasi.
24. Qaysi gapda uyushiq bo'laklar bilan umumlashtiruvchi so'z qo'llangan?
A) Bozorda shirin olma sotilardi.
B) Bozorda turli mevalar: olma, nok, uzum sotilardi.
C) Bozorda olma, nok va uzum sotilardi.
D) Bozorda olma sotilardi.
To'g'ri javob: B) Bozorda turli mevalar: olma, nok, uzum sotilardi.
✔
Izoh: turli mevalar – uyushiq bo'laklarni umumlashtiruvchi so'z.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 66

25. Qaysi so'z jo'nalish kelishigida to'g'ri yozilgan?
A) tog'qa
B) qishloqqa
C) yurakga
D) chiroqga
To'g'ri javob: B) qishloqqa✔
Izoh: q bilan tugagan so'zga -qa qo'shiladi: qishloqqa; tog'ga, yurakka, chiroqqa shakllari to'g'ri.
26. Abdulla Avloniyning «Birinchi muallim» kitobi qanday kitob?
A) Tarixiy doston
B) Ilk o'zbek romani
C) Yangi usul maktablari uchun alifbo darsligi
D) Teatr haqidagi risola
To'g'ri javob: C) Yangi usul maktablari uchun alifbo darsligi
✔
Izoh: «Birinchi muallim» usuli jadid maktablari uchun yaratilgan savod chiqarish kitobi (alifbo).
27. Chingiz Aytmatovning «Asrga tatigulik kun» («Bo'ronli bekat») romanida xotirasidan mahrum
qilingan qul nima deb ataladi?
A) Musofir
B) Manqurt
C) Mutaqqi
D) Mujovir
To'g'ri javob: B) Manqurt
✔
Izoh: Manqurt – xotirasi o'chirilgan, o'z ota-onasini ham tanimaydigan qul; bu obraz tarixiy xotirani yo'qotish
ramzi.
28. Qushlarning Simurg' izlab safarga chiqishi haqidagi «Mantiq ut-tayr» asari muallifi kim?
A) Abdurahmon Jomiy
B) Farididdin Attor
C) Jaloliddin Rumiy
D) Nizomiy Ganjaviy
To'g'ri javob: B) Farididdin Attor
✔
Izoh: «Mantiq ut-tayr» Farididdin Attorning tasavvufiy dostoni; Navoiy unga javoban «Lison ut-tayr»ni
yozgan.
29. Shekspirning «Otello» tragediyasida fitna uyushtirib, Otelloni rashk o'tiga solgan kim?
A) Klavdiy
B) Merkutsio
C) Yago
D) Kassio
To'g'ri javob: C) Yago
✔
Izoh: Yago makr bilan Otelloni Dezdemonaning xiyonatiga ishontiradi va fojiaga sabab bo'ladi.
30. Qaysi janr ilmiy uslubga mansub?
A) monografiya
B) reportaj
C) ariza
D) ballada
To'g'ri javob: A) monografiya
✔
Izoh: Monografiya, dissertatsiya, ilmiy maqola – ilmiy uslub janrlari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 67

13-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Shahar» so'zida nechta tovush bor?
A) 5 ta
B) 6 ta
C) 4 ta
D) 7 ta
To'g'ri javob: A) 5 ta✔
Izoh: sh harf birikmasi bitta tovushni bildiradi: sh-a-h-a-r – 5 tovush (6 harf).
2. Qaysi bog'lovchisiz qo'shma gapda ikkinchi qism birinchisining sababini bildiradi?
A) Kimdir ishlaydi, kimdir dam oladi.
B) Biz shoshildik: poyezd jo'nashiga oz qolgan edi.
C) Quyosh botdi, osmonda yulduzlar paydo bo'ldi.
D) Qattiq shamol turdi – daraxtlar egildi.
To'g'ri javob: B) Biz shoshildik: poyezd jo'nashiga oz qolgan edi.
✔
Izoh: Ikkinchi qism nima uchun shoshilganimizni tushuntiradi – sabab munosabati, ikki nuqta qo'yiladi.
3. Unlilar qaysi belgiga ko'ra til oldi va til orqa unlilariga bo'linadi?
A) tilning gorizontal harakatiga ko'ra
B) lablarning ishtirokiga ko'ra
C) tilning ko'tarilish darajasiga ko'ra
D) ovoz paychalarining titrashiga ko'ra
To'g'ri javob: A) tilning gorizontal harakatiga ko'ra
✔
Izoh: Til oldi va til orqa unlilar tilning oldinga yoki orqaga siljishi (qator) asosida ajratiladi.
4. «Kuntug'mish» dostonidagi bosh qahramonning sevgilisi kim?
A) Xolbeka
B) Gulnor
C) Zulxumor
D) Oysuluv
To'g'ri javob: A) Xolbeka
✔
Izoh: «Kuntug'mish» romantik doston bo'lib, Kuntug'mish va Xolbekaning muhabbati haqida hikoya qiladi.
5. Qaysi so'z ravishdosh?
A) kelmoq
B) kelgan
C) kelgach
D) kelish
To'g'ri javob: C) kelgach
✔
Izoh: -gach ravishdosh qo'shimchasi: harakatning paytini bildiradi.
6. «Choynakning qulog'i» birikmasida qaysi ko'chim turi bor?
A) vazifadoshlik
B) metafora
C) sinekdoxa
D) metonimiya
To'g'ri javob: B) metafora
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 68

Izoh: Choynak dastasi shakli quloqqa o'xshagani uchun nom ko'chgan – o'xshashlikka asoslangan metafora.
7. Qaysi qatorda paronimlar berilgan?
A) baland – past
B) katta – ulug'
C) asr – asir
D) yoz – yoz
To'g'ri javob: C) asr – asir✔
Izoh: Paronimlar talaffuzi yaqin, ammo ma'nosi farqli so'zlar: asr (yuz yil) – asir (tutqun).
8. «Mehrobdan chayon» romanida Ra'noni sevgan, xon devonida mirzalik qilgan yigit kim?
A) Toshmurod
B) Yo'lchi
C) Otabek
D) Anvar
To'g'ri javob: D) Anvar
✔
Izoh: Anvar Solih maxdum tarbiyasida o'sib, xon devonida mirzaboshilik darajasiga ko'tariladi va Ra'noni
sevadi.
9. «Maqsadimiz shuki, hamma bilimli bo'lsin» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) to'ldiruvchi ergash gap
B) kesim ergash gap
C) ega ergash gap
D) maqsad ergash gap
To'g'ri javob: B) kesim ergash gap
✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi shu kesimini izohlaydi; «maqsad» so'zi tuzoq, ergash gap maqsad holini emas,
kesimni ochadi.
10. Qaysi gapda tushum kelishigi belgisiz qo'llangan?
A) U kitobdan ko'chirdi.
B) U kitobni o'qidi.
C) U kitobga qaradi.
D) U kitob o'qidi.
To'g'ri javob: D) U kitob o'qidi.
✔
Izoh: kitob o'qidi birikmasida tushum kelishigi qo'shimchasiz (belgisiz) ifodalangan.
11. Qaysi undosh lab-lab undoshi hisoblanadi?
A) f
B) t
C) s
D) p
To'g'ri javob: D) p
✔
Izoh: p ikki lab ishtirokida hosil bo'ladi; f – lab-tish, t va s – til oldi undoshlari.
12. «Majolis un-nafois»ning so'nggi, sakkizinchi majlisi kimga bag'ishlangan?
A) Temuriy shahzodalarga
B) Lutfiyga
C) Husayn Boyqaroga
D) Abdurahmon Jomiyga
To'g'ri javob: C) Husayn Boyqaroga
✔
Izoh: Sakkizinchi majlis Husayn Boyqaro va uning she'riyatiga bag'ishlangan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 69

13. Toshkentdagi Alisher Navoiy nomidagi Milliy bog'da o'zbek va jahon adiblari haykallari o'rnatilgan
maskan qanday nomlanadi?
A) Adiblar xiyoboni
B) Ilm-ma'rifat bog'i
C) Shahidlar xotirasi
D) Mustaqillik maydoni
To'g'ri javob: A) Adiblar xiyoboni✔
Izoh: Adiblar xiyobonida mumtoz va zamonaviy o'zbek adiblari hamda jahon yozuvchilari haykallari
o'rnatilgan.
14. Mustaqillik davri nasrida keng qo'llangan «ong oqimi» usuli nimani anglatadi?
A) She'r va nasrning navbatma-navbat kelishi
B) Qahramon xayollari, xotira va kechinmalarining uzluksiz oqim tarzida berilishi
C) Voqealarning qat'iy xronologik tartibda bayon qilinishi
D) Asarning faqat dialoglardan iborat bo'lishi
To'g'ri javob: B) Qahramon xayollari, xotira va kechinmalarining uzluksiz oqim tarzida berilishi
✔
Izoh: «Ong oqimi»da qahramonning ichki dunyosi – fikr, xotira, tuyg'ulari mantiqiy tartibsiz, tabiiy oqim
tarzida tasvirlanadi.
15. O'zbek adabiy tilidagi qaysi unli til orqa, quyi keng va lablangan unli hisoblanadi?
A) a
B) u
C) e
D) o
To'g'ri javob: D) o
✔
Izoh: o unlisi til orqa qatorda, quyi (keng) ko'tarilishda va lablar ishtirokida hosil bo'ladi; u esa yuqori tor unli.
16. «Ichi qora» iborasi qanday odamga nisbatan aytiladi?
A) ochko'z, xasis
B) kamgap, tortinchoq
C) hasadgo'y, yomon niyatli
D) qo'rqoq, jur'atsiz
To'g'ri javob: C) hasadgo'y, yomon niyatli
✔
Izoh: ichi qora – ko'ngli toza emas, yomon niyatli kishi.
17. Abdulla Qodiriyning 1915-yilda yozilgan ilk hikoyasi qaysi?
A) «Uloqda»
B) «Qiyomat»
C) «O'g'ri»
D) «Jinlar bazmi»
To'g'ri javob: A) «Uloqda»
✔
Izoh: «Uloqda» (1915) Qodiriyning ilk hikoyasi hisoblanadi; «O'g'ri» – Qahhor, «Qiyomat» – Fitrat hikoyasi.
18. Abdulla Oripovning Amir Temurga bag'ishlangan sahna asari qaysi?
A) «Mirzo Ulug'bek»
B) «Sohibqiron»
C) «Jaloliddin Manguberdi»
D) «Muqanna»
To'g'ri javob: B) «Sohibqiron»
✔
Izoh: «Sohibqiron» Abdulla Oripovning Amir Temur haqidagi she'riy dramasi; qolganlari boshqa mualliflarning
tarixiy dramalari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 70

19. Janubiy O'zbekiston (Surxondaryo, Qashqadaryo) baxshilari dostonni asosan qaysi soz jo'rligida
kuylaydi?
A) G'ijjak
B) Nay
C) Tor va garmon
D) Do'mbira
To'g'ri javob: D) Do'mbira✔
Izoh: Janubiy hududlar baxshilari do'mbira jo'rligida, ko'pincha bo'g'iz (ichki) ovozda kuylaydi; Xorazmda esa
tor, dutor, garmon keng qo'llanadi.
20. «Boraylik» fe'li qaysi maylda?
A) buyruq-istak mayli
B) maqsad mayli
C) xabar mayli
D) shart mayli
To'g'ri javob: A) buyruq-istak mayli
✔
Izoh: -aylik I shaxs ko'plik buyruq-istak mayli qo'shimchasi.
21. «Shunday kitoblar borki, ularni qayta-qayta o'qigim keladi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) ega ergash gap
B) natija ergash gap
C) to'ldiruvchi ergash gap
D) aniqlovchi ergash gap
To'g'ri javob: D) aniqlovchi ergash gap
✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi shunday aniqlovchisining mazmunini ochadi.
22. Qaysi so'z harakat nomi?
A) yugurgan
B) yugurib
C) yugursa
D) yugurmoq
To'g'ri javob: D) yugurmoq
✔
Izoh: -moq harakat nomi qo'shimchasi.
23. Mumtoz yozma adabiyotda topishmoqqa yaqin, she'riy shakldagi janr qanday ataladi?
A) Chiston
B) Fard
C) Qit'a
D) Tuyuq
To'g'ri javob: A) Chiston
✔
Izoh: Chiston yozma adabiyotdagi she'riy topishmoq bo'lib, unda biror narsa nomi yashirin tarzda ta'riflanadi.
24. Gyotening «Faust» tragediyasini o'zbek tiliga tarjima qilgan shoir kim?
A) Erkin Vohidov
B) Abdulla Oripov
C) Cho'lpon
D) Mirtemir
To'g'ri javob: A) Erkin Vohidov
✔
Izoh: Erkin Vohidov Gyotening «Faust»ini o'zbek tiliga mahorat bilan o'girgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 71

25. «Farhod va Shirin» dostonida Farhodning otasi kim?
A) Eron shohi
B) Rum qaysari
C) Chin xoqoni
D) Arman malikasi
To'g'ri javob: C) Chin xoqoni✔
Izoh: Farhod Chin xoqonining yagona o'g'li bo'lib, shahzoda sifatida turli ilm va hunarlarni egallaydi.
26. Abdulla Avloniyning axloqiy-ta'limiy asari qaysi?
A) «Lug'ati sitta alsina»
B) «Hind sayyohi bayoni»
C) «Turkiy guliston yoxud axloq»
D) «Adibi avval»
To'g'ri javob: C) «Turkiy guliston yoxud axloq»
✔
Izoh: «Turkiy guliston yoxud axloq» (1913) yaxshi va yomon xulqlarni tahlil qiluvchi darslik-asar.
27. Hayvonlar haqidagi o'zbek xalq ertaklarida ayyorlik va hiyla timsoli ko'pincha qaysi hayvon?
A) Tulki
B) Ho'kiz
C) Tuya
D) Sher
To'g'ri javob: A) Tulki
✔
Izoh: Hayvonlar haqidagi ertaklarda tulki ayyorlik, sher kuch, quyon qo'rqoqlik ramzi sifatida keladi.
28. Navoiy «Xamsa»sining yakunlovchi, beshinchi dostoni qaysi?
A) «Saddi Iskandariy»
B) «Layli va Majnun»
C) «Lison ut-tayr»
D) «Sab'ai sayyor»
To'g'ri javob: A) «Saddi Iskandariy»
✔
Izoh: Beshinchi doston «Saddi Iskandariy»; «Lison ut-tayr» esa «Xamsa»ga kirmaydi, 1499-yilda alohida
yozilgan.
29. Hamza Hakimzoda Niyoziyning 1915–1916-yillarda yozilgan dramasi qaysi?
A) «Zaharli hayot»
B) «Baxtsiz kuyov»
C) «Padarkush»
D) «Chin sevish»
To'g'ri javob: A) «Zaharli hayot»
✔
Izoh: «Zaharli hayot yoxud ishq qurbonlari» Hamzaning ilk dramalaridan biri.
30. «Qissai Sayfulmuluk» dostoni muallifi kim?
A) Durbek
B) So'fi Olloyor
C) Nishotiy
D) Majlisiy
To'g'ri javob: D) Majlisiy
✔
Izoh: Majlisiy XVI asrda «Qissai Sayfulmuluk» ishqiy-sarguzasht dostonini yaratgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 72

14-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Odil Yoqubovning «Ulug'bek xazinasi» romani qaysi davr voqealarini tasvirlaydi?
A) Mirzo Ulug'bekning so'nggi kunlari va kutubxonasi taqdirini
B) Bobur Hindistonni zabt etishini
C) Navoiy va Husayn Boyqaro do'stligini
D) Amir Temurning yurishlarini
To'g'ri javob: A) Mirzo Ulug'bekning so'nggi kunlari va kutubxonasi taqdirini✔
Izoh: Romanda Ulug'bekning fojiali taqdiri va uning bebaho kutubxonasini asrash uchun kurash tasvirlangan.
2. Qaysi gapda qaratuvchi aniqlovchi bor?
A) Daraxtning barglari sarg'aydi.
B) Sariq barglar to'kildi.
C) Barglar yerga to'kildi.
D) Barglar sarg'aydi.
To'g'ri javob: A) Daraxtning barglari sarg'aydi.
✔
Izoh: daraxtning – qaratqich kelishigidagi qaratuvchi aniqlovchi.
3. Dantening «Ilohiy komediya» asari qaysi uch qismdan iborat?
A) Bolalik, Yigitlik, Keksalik
B) Do'zax, A'rof, Jannat
C) Iliada, Odisseya, Eneida
D) Kecha, Kunduz, Tong
To'g'ri javob: B) Do'zax, A'rof, Jannat
✔
Izoh: «Ilohiy komediya» «Do'zax», «A'rof» (Poklanish) va «Jannat» qismlaridan iborat.
4. Qaysi uslubda obrazli tasviriy vositalar deyarli qo'llanmaydi?
A) publitsistik uslub
B) rasmiy-idoraviy uslub
C) badiiy uslub
D) so'zlashuv uslubi
To'g'ri javob: B) rasmiy-idoraviy uslub
✔
Izoh: Rasmiy uslubda aniqlik va qoliplilik talab qilinadi, obrazlilikka o'rin yo'q.
5. Furqat umrining so'nggi yillarini qayerda o'tkazib, o'sha yerda vafot etgan?
A) Toshkentda
B) Bombeyda
C) Istanbulda
D) Yorkentda
To'g'ri javob: D) Yorkentda
✔
Izoh: Furqat Turkiya, Arabiston, Hindistonda bo'lib, so'ng Sharqiy Turkistonning Yorkent shahrida yashab,
1909-yilda vafot etgan.
6. Qaysi so'z tub so'z hisoblanadi?
A) kitob
B) bilim
C) kitobxon
D) ishchi
To'g'ri javob: A) kitob
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 73

Izoh: kitob boshqa qismlarga ajralmaydi; kitobxon (kitob+xon), bilim (bil+im), ishchi (ish+chi) – yasama so'zlar.
7. «Qushlar janubga uchib ketdi» gapida o'rin holi qaysi?
A) qushlar janubga
B) janubga
C) qushlar
D) uchib ketdi
To'g'ri javob: B) janubga✔
Izoh: janubga qayerga? so'rog'iga javob beradi.
8. XIX asr oxiri – XX asr boshida Xivada ma'rifatparvarlik g'oyalarini kuylagan shoir kim?
A) Gulxaniy
B) Muqimiy
C) Avaz O'tar o'g'li
D) Zavqiy
To'g'ri javob: C) Avaz O'tar o'g'li
✔
Izoh: Avaz O'tar o'g'li Xiva adabiy muhitida ilm, til va ozodlik mavzularidagi she'rlari bilan tanilgan.
9. Qatag'on qurboni bo'lgan, Pushkin va Lermontov asarlarini o'zbek tiliga tarjima qilgan yosh shoir
kim?
A) Hamid Olimjon
B) Mirtemir
C) Uyg'un
D) Usmon Nosir
To'g'ri javob: D) Usmon Nosir
✔
Izoh: Usmon Nosir 1937-yilda qamalib, 1944-yilda surgunda vafot etgan; u Pushkin va Lermontov asarlarini
tarjima qilgan.
10. Alisher Navoiy qaysi shoirni «malik ul-kalom» (so'z mulkining sultoni) deb ulug'lagan?
A) Lutfiyni
B) Atoiyni
C) Durbekni
D) Sakkokiyni
To'g'ri javob: A) Lutfiyni
✔
Izoh: Navoiy «Majolis un-nafois»da Lutfiyni o'z davrining malik ul-kalomi deb atagan.
11. Qaysi qo'shimcha fe'l yasovchi hisoblanadi?
A) -cha
B) -dor
C) -la
D) -lik
To'g'ri javob: C) -la
✔
Izoh: -la qo'shimchasi otdan fe'l yasaydi: ish → ishla, tuz → tuzla.
12. Undalma gapda qanday o'rin tutadi?
A) to'ldiruvchi vazifasini bajaradi
B) ega vazifasini bajaradi
C) gap bo'lagi bo'lmaydi
D) kesim vazifasini bajaradi
To'g'ri javob: C) gap bo'lagi bo'lmaydi
✔
Izoh: Undalma gap bo'laklari bilan sintaktik bog'lanmaydi, shuning uchun gap bo'lagi sanalmaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 74

13. Shoira Nodira kimning rafiqasi bo'lgan?
A) Xiva xoni Feruzning
B) Qo'qon xoni Xudoyorxonning
C) Buxoro amiri Nasrulloxonning
D) Qo'qon xoni Umarxonning
To'g'ri javob: D) Qo'qon xoni Umarxonning✔
Izoh: Nodira Qo'qon xoni Umarxon (Amiriy)ning rafiqasi bo'lgan, eri vafotidan so'ng davlat ishlarida ham faol
qatnashgan.
14. Cho'lponning asl ismi nima?
A) Abdulhamid Sulaymon o'g'li Yunusov
B) Hamza Hakimzoda
C) Abdulla Qodiriy
D) Abdurauf Abdurahim o'g'li
To'g'ri javob: A) Abdulhamid Sulaymon o'g'li Yunusov
✔
Izoh: Cho'lpon taxallusi bilan ijod qilgan adibning ismi Abdulhamid Sulaymon o'g'li Yunusov.
15. Odil Yoqubovning «Ko'hna dunyo» romani qaysi allomalar haqida?
A) Ulug'bek va Ali Qushchi
B) Abu Rayhon Beruniy va Ibn Sino
C) Al-Xorazmiy va Al-Farg'oniy
D) Imom Buxoriy va Termiziy
To'g'ri javob: B) Abu Rayhon Beruniy va Ibn Sino
✔
Izoh: «Ko'hna dunyo»da Beruniy va Ibn Sino hayoti, ular o'rtasidagi ilmiy munosabatlar aks etgan.
16. Tarje'band bilan tarkibbandning farqi nimada?
A) Tarje'band nasrda, tarkibband nazmda yoziladi
B) Tarje'bandda qofiya umuman bo'lmaydi
C) Tarkibband faqat to'rt misradan iborat bo'ladi
D) Tarje'bandda band oxiridagi bayt bir xil takrorlanadi, tarkibbandda esa har gal o'zgaradi
To'g'ri javob: D) Tarje'bandda band oxiridagi bayt bir xil takrorlanadi, tarkibbandda esa har gal
✔
o'zgaradi
Izoh: Ikkalasi ham bandlardan iborat; tarje'bandda bog'lovchi bayt o'zgarmay takrorlanadi, tarkibbandda esa
har bandda yangi bayt keladi.
17. Bog'lovchisiz qo'shma gap qismlari keng tarqalgan va ichida vergul bo'lsa, ular orasiga qaysi belgi
qo'yiladi?
A) nuqtali vergul
B) tire
C) ikki nuqta
D) ko'p nuqta
To'g'ri javob: A) nuqtali vergul
✔
Izoh: Qismlar murakkab va o'z ichida vergulga ega bo'lsa, ularni nuqtali vergul ajratadi.
18. Ahmad Yassaviy taxallusi qaysi shahar nomi bilan bog'liq?
A) Yugnak
B) Sayram (Isfijob)
C) Bolasog'un
D) Yassi (hozirgi Turkiston)
To'g'ri javob: D) Yassi (hozirgi Turkiston)
✔
Izoh: Yassaviy Sayramda tug'ilgan, umrining asosiy qismini Yassi (Turkiston) shahrida o'tkazgani uchun
Yassaviy nisbasini olgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 75

19. Qaysi so'z jo'nalish kelishigi qo'shimchasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) bog'ga
B) ko'kga
C) eshikga
D) o'roqga
To'g'ri javob: A) bog'ga✔
Izoh: g' bilan tugagan so'zga -ga yoziladi (bog'ga), k bilan tugaganiga -ka (ko'kka, eshikka), q bilan tugaganiga -
qa (o'roqqa).
20. Qaysi joy nomi to'g'ri yozilgan?
A) Qashqadaryo
B) Surxon daryo
C) Sir daryo
D) Amu daryo
To'g'ri javob: A) Qashqadaryo
✔
Izoh: Qo'shma joy nomlari qo'shib yoziladi: Qashqadaryo, Sirdaryo, Amudaryo, Surxondaryo.
21. «Qutadg'u bilig»da aql ramzi bo'lgan, Oyto'ldining o'g'li qaysi obraz?
A) Kuntug'di
B) O'zg'urmish
C) Tavg'ach
D) O'gdulmish
To'g'ri javob: D) O'gdulmish
✔
Izoh: Vazir Oyto'ldining o'g'li O'gdulmish aql timsoli; O'zg'urmish esa qanoat (oqibat) ramzi bo'lgan zohid.
22. Jonatan Sviftning «Gulliverning sayohatlari» asarida Gulliver birinchi bo'lib qaysi mitti odamlar
mamlakatiga tushadi?
A) Liliput
B) Brobdingnag
C) Makondo
D) Laputa
To'g'ri javob: A) Liliput
✔
Izoh: Gulliver avval mitti odamlar yurti Liliputga tushadi; Brobdingnag – devlar yurti, Makondo – Markes
romanidagi shaharcha.
23. Qaysi qo'shimcha so'z yasovchi emas, shakl yasovchi?
A) -roq
B) -li
C) -chi
D) -zor
To'g'ri javob: A) -roq
✔
Izoh: -roq sifatning qiyosiy darajasini hosil qiladi, yangi so'z yasamaydi.
24. Qaysi gapda izohlovchi bor?
A) Shoirning she'rlari sevib o'qiladi.
B) Yangi she'rlar sevib o'qiladi.
C) Shoir Erkin Vohidov she'rlari sevib o'qiladi.
D) She'rlar sevib o'qiladi.
To'g'ri javob: C) Shoir Erkin Vohidov she'rlari sevib o'qiladi.
✔
Izoh: shoir so'zi Erkin Vohidov atoqli otini izohlab kelgan – izohlovchi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 76

25. Narsa-hodisani boshqasiga -dek, -day, kabi, singari vositalari bilan qiyoslab tasvirlash qanday
ataladi?
A) istiora
B) o'xshatish
C) tazod
D) kinoya
To'g'ri javob: B) o'xshatish✔
Izoh: O'xshatish (tashbeh) qiyoslash vositalari orqali tuziladi; istiorada esa bu vositalar bo'lmaydi.
26. Ahmad Yassaviy qaysi tasavvufiy tariqatning asoschisi hisoblanadi?
A) Qodiriya
B) Naqshbandiya
C) Yassaviya
D) Kubroviya
To'g'ri javob: C) Yassaviya
✔
Izoh: Yassaviya tariqati Ahmad Yassaviy nomi bilan bog'liq; Naqshbandiya – Bahouddin Naqshband, Kubroviya
– Najmiddin Kubro nomi bilan.
27. Bir baytdan iborat mustaqil she'r qanday ataladi?
A) Fard
B) Tuyuq
C) Matla'
D) Qit'a
To'g'ri javob: A) Fard
✔
Izoh: Fard – yakka baytdan iborat, tugal fikrni ifodalovchi she'r.
28. Qaysi ravishdosh to'g'ri yozilgan?
A) bukgach
B) chiqgach
C) tikkach
D) yoqgach
To'g'ri javob: C) tikkach
✔
Izoh: k bilan tugagan fe'lga -kach, q bilan tugaganiga -qach qo'shiladi: tikkach, chiqqach, yoqqach, bukkach.
29. Qaysi so'z -dosh qo'shimchasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) maslak dosh
B) vatan dosh
C) sinfdosh
D) yo'l dosh
To'g'ri javob: C) sinfdosh
✔
Izoh: -dosh so'z yasovchi qo'shimcha bo'lib, so'zga qo'shib yoziladi: sinfdosh, vatandosh, yo'ldosh,
maslakdosh.
30. Abdulla Qahhorning avtobiografik qissasi qaysi?
A) «O'tmishdan ertaklar»
B) «Sinchalak»
C) «Bolalik»
D) «Shum bola»
To'g'ri javob: A) «O'tmishdan ertaklar»
✔
Izoh: «O'tmishdan ertaklar» Qahhorning bolalik xotiralari asosidagi qissasi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 77

15-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi gapda aniqlovchi ergash gap bor?
A) Odamlar taslim bo'lmagani uchun g'alaba qozondi.
B) Odamlar taslim bo'lmasa, g'alaba qozonadi.
C) Odamlar taslim bo'lmadi, g'alaba qozondi.
D) Shunday odamlar borki, ular hech qachon taslim bo'lmaydi.
To'g'ri javob: D) Shunday odamlar borki, ular hech qachon taslim bo'lmaydi.✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi shunday aniqlovchisining mazmunini ochib bergan.
2. «Xazoyin ul-maoniy»dagi «Navodir ush-shabob» devoni inson umrining qaysi davriga mos keladi?
A) Yigitlik davriga
B) Keksalik davriga
C) Bolalik davriga
D) O'rta yosh davriga
To'g'ri javob: A) Yigitlik davriga
✔
Izoh: «Navodir ush-shabob» – «yigitlik nodirliklari»; bu kulliyotning ikkinchi devoni.
3. Qaysi gap inkor bog'lovchili bog'langan qo'shma gap?
A) Yomg'ir yog'masa, shamol esadi.
B) Yomg'ir ham yog'di, shamol ham esdi.
C) Yomg'ir yog'madi, lekin shamol esdi.
D) Na yomg'ir yog'di, na shamol esdi.
To'g'ri javob: D) Na yomg'ir yog'di, na shamol esdi.
✔
Izoh: na... na inkor bog'lovchisi ikkala voqeani ham inkor qiladi.
4. Qaysi so'z chama son?
A) o'nta
B) o'ntacha
C) o'ntadan
D) o'ninchi
To'g'ri javob: B) o'ntacha
✔
Izoh: -tacha qo'shimchasi taxminiy miqdorni bildiradi.
5. She'rlari ko'plab qo'shiqlarga aylangan, 2001-yilda vafot etgan xalq shoiri kim?
A) Abdulla Oripov
B) Erkin Vohidov
C) Muhammad Yusuf
D) Usmon Azim
To'g'ri javob: C) Muhammad Yusuf
✔
Izoh: Muhammad Yusuf she'rlari xalq orasida qo'shiq sifatida mashhur bo'lgan; shoir 2001-yilda vafot etgan.
6. «Abzal» va «afzal» so'zlari qanday leksik hodisaga misol?
A) antonimiya
B) omonimiya
C) sinonimiya
D) paronimiya
To'g'ri javob: D) paronimiya
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 78

Izoh: abzal (ot anjomi) va afzal (yaxshiroq) talaffuzi yaqin, ma'nosi boshqa – paronimlar.
7. «Jahon adabiyoti» jurnalining asoschisi Ozod Sharafiddinov o'zbek adabiyotida asosan kim sifatida
tanilgan?
A) Tarixchi va arxeolog
B) Adabiyotshunos va munaqqid
C) Bastakor va xonanda
D) Dramaturg va rejissyor
To'g'ri javob: B) Adabiyotshunos va munaqqid✔
Izoh: Ozod Sharafiddinov yirik adabiyotshunos, munaqqid va tarjimon bo'lib, mustaqillik davri adabiy
tanqidiga katta hissa qo'shgan.
8. Askiya san'ati ko'proq qaysi hududda shakllanib, rivojlangan?
A) Xorazm vohasida
B) Surxon vohasida
C) Farg'ona vodiysida
D) Zarafshon vohasida
To'g'ri javob: C) Farg'ona vodiysida
✔
Izoh: Askiya so'z o'yiniga asoslangan hazil-mutoyiba san'ati bo'lib, Farg'ona vodiysi shaharlari (Qo'qon,
Marg'ilon va b.)da keng rivojlangan.
9. O'zbek tilidagi titroq undosh qaysi?
A) y
B) n
C) l
D) r
To'g'ri javob: D) r
✔
Izoh: r undoshi til uchining titrashi natijasida hosil bo'ladi; l – yon (sirg'aluvchi) undosh.
10. Amir Temur tavalludining 660 yilligi qaysi yili keng nishonlangan?
A) 1996-yilda
B) 1994-yilda
C) 1991-yilda
D) 2000-yilda
To'g'ri javob: A) 1996-yilda
✔
Izoh: Amir Temur 1336-yilda tug'ilgan; 1336 + 660 = 1996. Shu yillarda Temur mavzusida ko'plab badiiy
asarlar yaratildi.
11. Navoiyning «Lison ut-tayr» asari qaysi asarga javob tariqasida yozilgan?
A) Nizomiyning «Haft paykar»iga
B) Jomiyning «Tuhfat ul-ahror»iga
C) Attorning «Mantiq ut-tayr»iga
D) Rumiyning «Masnaviy»siga
To'g'ri javob: C) Attorning «Mantiq ut-tayr»iga
✔
Izoh: «Lison ut-tayr» (Qush tili) 1499-yilda Attorning «Mantiq ut-tayr» dostoniga javob sifatida yozilgan.
12. O'zbekistonda Qatag'on qurbonlarini yod etish kuni qachon nishonlanadi?
A) 21-oktabrda
B) 31-avgustda
C) 1-oktabrda
D) 9-mayda
To'g'ri javob: B) 31-avgustda
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 79

Izoh: Har yili 31-avgust Qatag'on qurbonlarini yod etish kuni sifatida nishonlanadi.
13. «Burun» so'ziga III shaxs egalik qo'shimchasi qo'shilganda qanday shakl hosil bo'ladi?
A) buruni
B) burni
C) burnu
D) burnisi
To'g'ri javob: B) burni✔
Izoh: burun + i → burni: ikkinchi bo'g'indagi u unlisi tushadi.
14. Mahmudxo'ja Behbudiy 1913-yilda chiqargan gazeta qaysi?
A) «Samarqand»
B) «Taraqqiy»
C) «Xurshid»
D) «Shuhrat»
To'g'ri javob: A) «Samarqand»
✔
Izoh: Behbudiy 1913-yilda «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnalini nashr etgan.
15. Navoiy o'zining pir-ustozi deb bilgan, «Haft avrang» asari muallifi kim?
A) Sa'diy Sheroziy
B) Lutfiy
C) Abdurahmon Jomiy
D) Xusrav Dehlaviy
To'g'ri javob: C) Abdurahmon Jomiy
✔
Izoh: Abdurahmon Jomiy Navoiyning do'sti va ustozi bo'lgan; «Haft avrang» uning yetti dostondan iborat
asari.
16. Qaysi so'z mavhum ot?
A) qalam
B) stol
C) quvonch
D) daraxt
To'g'ri javob: C) quvonch
✔
Izoh: quvonch – his-tuyg'u nomi, uni ko'rib yoki ushlab bo'lmaydi.
17. «O'tgan kunlar» romanida Kumushning onasi kim?
A) Qurvonbibi
B) Zaynab
C) Oftob oyim
D) O'zbek oyim
To'g'ri javob: C) Oftob oyim
✔
Izoh: Kumushning onasi Oftob oyim; O'zbek oyim esa Otabekning onasi.
18. Qaysi so'zga egalik qo'shimchasi qo'shilganda unli tushishi kuzatilmaydi?
A) o'rin
B) shahar
C) ko'ngil
D) qalam
To'g'ri javob: D) qalam
✔
Izoh: qalam → qalami; ko'ngil → ko'ngli, shahar → shahri, o'rin → o'rni so'zlarida unli tushadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 80

19. Qaysi so'z arxaizm (narsa saqlanib, nomi eskirgan so'z) hisoblanadi?
A) mirshab
B) kompyuter
C) bitik
D) qushbegi
To'g'ri javob: C) bitik✔
Izoh: bitik (yozuv, kitob) tushunchasi bor, ammo hozir kitob, yozuv so'zlari qo'llanadi; mirshab, qushbegi –
istorizmlar.
20. Qaysi so'z maqsad ravishi?
A) hozir
B) noiloj
C) kechqurun
D) ataylab
To'g'ri javob: D) ataylab
✔
Izoh: ataylab harakatning maqsadli bajarilganini bildiradi.
21. Fitratning Buxoro amirligidagi qoloqlikni bir sayyoh nigohi orqali tanqid qilgan asari qaysi?
A) «Abulfayzxon»
B) «Hind sayyohi bayoni»
C) «Sayohatnoma»
D) «Qiyomat»
To'g'ri javob: B) «Hind sayyohi bayoni»
✔
Izoh: «Hind sayyohi bayoni»da hindistonlik sayyoh Buxorodagi ahvolni kuzatib, uni tanqid qiladi.
22. «Ravshan» dostonida Ravshan sevib qolgan qiz kim?
A) Zulxumor
B) Shohsanam
C) Barchinoy
D) Xolbeka
To'g'ri javob: A) Zulxumor
✔
Izoh: Ravshan tushida ko'rgan Zulxumorni izlab Shirvonga yo'l oladi; Shohsanam «Oshiq G'arib va
Shohsanam» qahramoni.
23. Qaysi gapda shart ergash gap bor?
A) Mehnat qilganda, charchoqni sezmaydi.
B) Garchi mehnat qilsa ham, murodiga yetmadi.
C) Mehnat qilsang, murodingga yetasan.
D) Mehnat qilgani uchun murodiga yetdi.
To'g'ri javob: C) Mehnat qilsang, murodingga yetasan.
✔
Izoh: -sa qo'shimchali kesim bosh gapdagi voqeaning shartini bildiradi.
24. Navoiyning «Hayrat ul-abror» dostoni Nizomiyning qaysi dostoniga javob tariqasida yozilgan?
A) «Haft paykar»
B) «Xusrav va Shirin»
C) «Iskandarnoma»
D) «Mahzan ul-asror»
To'g'ri javob: D) «Mahzan ul-asror»
✔
Izoh: Har bir «Xamsa»ning birinchi dostoni Nizomiyning «Mahzan ul-asror»iga javob tariqasida yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 81

25. «Kulmoq, jilmaymoq, iljaymoq, xoxolamoq» qatoridagi qaysi so'z harakatning eng kuchli
darajasini bildiradi?
A) iljaymoq
B) xoxolamoq
C) kulmoq
D) jilmaymoq
To'g'ri javob: B) xoxolamoq✔
Izoh: xoxolamoq – baland ovoz bilan qattiq kulish; jilmaymoq va iljaymoq ovozsiz, kuchsiz darajani bildiradi.
26. Alla qaysi folklor guruhiga kiradi?
A) Mavsum-marosim qo'shiqlari
B) To'y qo'shiqlari
C) Mehnat qo'shiqlari
D) Beshik qo'shiqlari (bolalar folklori)
To'g'ri javob: D) Beshik qo'shiqlari (bolalar folklori)
✔
Izoh: Alla onaning bolani uxlatish paytida aytadigan beshik qo'shig'i bo'lib, bolalar folkloriga mansub.
27. «Daryo toshgani uchun ko'prik yopildi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) sabab ergash gap
B) payt ergash gap
C) shart ergash gap
D) maqsad ergash gap
To'g'ri javob: A) sabab ergash gap
✔
Izoh: -gani uchun vositasi bosh gapdagi voqeaning sababini bildiradi.
28. «Oltin vodiydan shabadalar» romani muallifi kim?
A) Said Ahmad
B) Abdulla Qahhor
C) Askad Muxtor
D) Oybek
To'g'ri javob: D) Oybek
✔
Izoh: «Oltin vodiydan shabadalar» Oybekning Farg'ona vodiysi hayotiga bag'ishlangan romani.
29. Ma'lum ijtimoiy guruh tomonidan boshqalarga tushunarsiz qilish uchun qo'llanadigan yashirin
so'zlar qanday ataladi?
A) argo
B) termin
C) evfemizm
D) arxaizm
To'g'ri javob: A) argo
✔
Izoh: Argo – maxfiy so'zlashuv uchun qo'llanadigan, tor guruhga xos so'zlar.
30. Qaysi qatorda faqat lablangan unlilar berilgan?
A) o, u, o'
B) a, o, u
C) e, o', o
D) i, u, o'
To'g'ri javob: A) o, u, o'
✔
Izoh: O'zbek tilida lablangan unlilar uchta: u, o', o; a, i, e – lablanmagan unlilar.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 82

16-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'z kompozitsiya (so'z qo'shish) usuli bilan yasalgan?
A) belbog'
B) bog'li
C) bog'dorchilik
D) bog'bon
To'g'ri javob: A) belbog'✔
Izoh: belbog' ikki mustaqil so'zning qo'shilishidan hosil bo'lgan; qolganlari qo'shimcha yordamida yasalgan.
2. G'azalning odatda shoir taxallusi keltiriladigan so'nggi bayti qanday ataladi?
A) Matla'
B) Fard
C) Ruju'
D) Maqta'
To'g'ri javob: D) Maqta'
✔
Izoh: Maqta' g'azalning yakunlovchi bayti bo'lib, an'anaga ko'ra unda shoirning taxallusi keladi.
3. Shermuhammad Munis boshlagan, Ogahiy davom ettirgan Xiva tarixiga oid asar qaysi?
A) «Tarixi Farg'ona»
B) «Firdavs ul-iqbol»
C) «Shajarai turk»
D) «Riyoz ud-davla»
To'g'ri javob: B) «Firdavs ul-iqbol»
✔
Izoh: Munis «Firdavs ul-iqbol»ni yozishni boshlagan, vafotidan keyin jiyani Ogahiy uni nihoyasiga yetkazgan.
4. Yusuf Xos Hojib «Qutadg'u bilig» asarini taxminan qaysi yillarda yozib tugatgan?
A) 1309–1310-yillarda
B) 1353-yilda
C) 1072–1074-yillarda
D) 1069–1070-yillarda
To'g'ri javob: D) 1069–1070-yillarda
✔
Izoh: «Qutadg'u bilig» 1069–1070-yillarda Qashg'arda tugallangan; 1072–1074 «Devonu lug'otit turk», 1353
«Muhabbatnoma» sanasi.
5. «Ertalab biz bog'ga bordik» gapida payt holi qaysi?
A) bog'ga
B) biz
C) bordik
D) ertalab
To'g'ri javob: D) ertalab
✔
Izoh: ertalab qachon? so'rog'iga javob beradi; bog'ga – o'rin holi.
6. Runik yozuvda bitilgan qadimgi turkiy fol kitobi qanday nomlanadi?
A) «Kultegin bitigi»
B) «Qutadg'u bilig»
C) «Irq bitigi»
D) «Oltin yorug'»
To'g'ri javob: C) «Irq bitigi»
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 83

Izoh: «Irq bitigi» runik yozuvdagi fol (tush) kitobi bo'lib, har bir bo'lim fol ma'nosini anglatuvchi kichik
hikoyadan iborat.
7. XVIII asrda yashagan turkman mumtoz shoiri kim?
A) Abay
B) Fuzuliy
C) Maxtumquli
D) Berdaq
To'g'ri javob: C) Maxtumquli✔
Izoh: Maxtumquli Firog'iy turkman adabiyotining asoschisi; Abay – qozoq, Fuzuliy – ozarbayjon, Berdaq –
qoraqalpoq shoiri.
8. Qaysi so'zda tutuq belgisi ortiqcha qo'yilgan?
A) e'lon
B) ta'lim
C) ma'ktab
D) san'at
To'g'ri javob: C) ma'ktab
✔
Izoh: maktab so'zida tutuq belgisi yo'q; ta'lim, san'at, e'lon arabcha so'zlarda tutuq belgisi yoziladi.
9. Ekzyuperining «Kichkina shahzoda» asarida «Biz qo'lga o'rgatganlarimiz uchun javobgarmiz» degan
hikmatni shahzodaga kim aytadi?
A) Uchuvchi
B) Tulki
C) Gul
D) Ilon
To'g'ri javob: B) Tulki
✔
Izoh: Tulki shahzodaga do'stlik va mas'uliyat haqidagi bu hikmatni o'rgatadi.
10. G'azalning ikkala misrasi o'zaro qofiyalangan birinchi bayti qanday ataladi?
A) Husni matla'
B) Matla'
C) Radif
D) Maqta'
To'g'ri javob: B) Matla'
✔
Izoh: Matla' g'azalning ikkala misrasi qofiyadosh bo'lgan birinchi bayti; maqta' esa oxirgi bayt.
11. «Yo'lbars terisini yopingan pahlavon» dostoni muallifi kim?
A) Nizomiy Ganjaviy
B) Fuzuliy
C) Shota Rustaveli
D) Abay
To'g'ri javob: C) Shota Rustaveli
✔
Izoh: Doston gruzin mumtoz shoiri Shota Rustaveli qalamiga mansub.
12. Qaysi nomda ikkala so'z ham bosh harf bilan yoziladi?
A) Oliy Majlis
B) Toshkent shahri
C) Orol dengizi
D) Mustaqillik kuni
To'g'ri javob: A) Oliy Majlis
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 84

Izoh: Oliy Majlis – davlat organi nomi, har ikki qismi bosh harf bilan; qolganlarida faqat birinchi so'z bosh harf
bilan yoziladi.
13. «Alisher Navoiy» dramasini hammualliflikda yozgan adiblar kimlar?
A) Uyg'un va Izzat Sulton
B) Hamid Olimjon va Zulfiya
C) Oybek va G'afur G'ulom
D) Komil Yashin va Mirtemir
To'g'ri javob: A) Uyg'un va Izzat Sulton✔
Izoh: «Alisher Navoiy» dramasi Uyg'un va Izzat Sulton tomonidan 1940-yillarda yozilgan.
14. «Zanjirband Prometey» tragediyasi muallifi kim?
A) Ezop
B) Esxil
C) Gomer
D) Sofokl
To'g'ri javob: B) Esxil
✔
Izoh: «Zanjirband Prometey» Esxilga nisbat beriladi; unda odamlarga olov keltirgan Prometeyning jazolanishi
tasvirlanadi.
15. Qaysi birikma so'z birikmasi hisoblanmaydi?
A) kitob o'qimoq
B) qizil olma
C) tez yurmoq
D) bola keldi
To'g'ri javob: D) bola keldi
✔
Izoh: bola keldi – ega va kesim munosabati (predikativ birlik), u gap hosil qiladi va so'z birikmasi sanalmaydi.
16. Qaysi murakkab son to'g'ri yozilgan?
A) mingbir
B) yigirmabesh
C) o'n besh
D) yuzellik
To'g'ri javob: C) o'n besh
✔
Izoh: Murakkab sonlarning qismlari ajratib yoziladi: o'n besh, yigirma besh, yuz ellik, ming bir.
17. Bobur asos solgan sulola Yevropa manbalarida ko'pincha qanday nom bilan ataladi?
A) Buyuk saljuqiylar
B) Oltin O'rda
C) Shayboniylar
D) Buyuk mo'g'ullar
To'g'ri javob: D) Buyuk mo'g'ullar
✔
Izoh: Boburiylar sulolasi Yevropa tarixshunosligida «Buyuk mo'g'ullar» nomi bilan mashhur.
18. Qaysi qo'shimcha ham ot, ham sifat yasay oladi?
A) -sira
B) -zor
C) -xona
D) -lik
To'g'ri javob: D) -lik
✔
Izoh: -lik mavhum ot (yaxshilik) va sifat (kunlik ish, toshkentlik yigit) yasaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 85

19. Ergash gap bosh gapdan oldin kelsa, ular orasiga qaysi belgi qo'yiladi?
A) vergul
B) tire
C) nuqtali vergul
D) ikki nuqta
To'g'ri javob: A) vergul✔
Izoh: Masalan: Bahor kelgach, dalalar yashillandi.
20. «Yodgor» qissasi muallifi kim?
A) Oybek
B) G'afur G'ulom
C) Hamid Olimjon
D) Abdulla Qahhor
To'g'ri javob: B) G'afur G'ulom
✔
Izoh: «Yodgor» G'afur G'ulomning oila, burch va vijdon masalalariga bag'ishlangan qissasi.
21. Gapga qo'shimcha izoh kiritish uchun ko'pincha qaysi belgi qo'llanadi?
A) ikki nuqta
B) qo'shtirnoq
C) qavs
D) ko'p nuqta
To'g'ri javob: C) qavs
✔
Izoh: Qavs ichida asosiy fikrga qo'shimcha izoh, ma'lumot beriladi.
22. O'rxun yodnomalaridan qaysi biri xoqonlar maslahatchisi bo'lgan donishmand nomi bilan bog'liq?
A) Irq bitigi
B) Kultegin bitigi
C) To'nyuquq bitigi
D) Bilga xoqon bitigi
To'g'ri javob: C) To'nyuquq bitigi
✔
Izoh: To'nyuquq uch xoqonga xizmat qilgan dono vazir-maslahatchi bo'lib, bitigi uning o'z nomidan hikoya
qilinadi.
23. Muhammad Rizo Ogahiy Shermuhammad Munisga kim bo'ladi?
A) Ustozi
B) Akasi
C) O'g'li
D) Jiyani (Munis uning tog'asi)
To'g'ri javob: D) Jiyani (Munis uning tog'asi)
✔
Izoh: Munis Ogahiyning tog'asi bo'lib, uning tarbiyasi bilan shug'ullangan va tarixnavislik ishini unga meros
qoldirgan.
24. Qaysi so'zga -v qo'shimchasi qo'shilganda o'zak oxiridagi a unlisi o ga aylanib yoziladi?
A) yozuv
B) sinov
C) o'quv
D) kelishuv
To'g'ri javob: B) sinov
✔
Izoh: sina + v → sinov (a → o); o'qi + v → o'quv, yoz + uv → yozuv.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 86

25. Qaysi so'z yasovchisi ot yasamaydi?
A) -chan
B) -kor
C) -dosh
D) -chi
To'g'ri javob: A) -chan✔
Izoh: -chan sifat yasaydi (ishchan); -chi, -kor, -dosh ot yasovchilar.
26. O'tkir Hoshimovning onaga bag'ishlangan qissasi qaysi?
A) «Ikki eshik orasi»
B) «Bahor qaytmaydi»
C) «Dunyoning ishlari»
D) «Nur borki, soya bor»
To'g'ri javob: C) «Dunyoning ishlari»
✔
Izoh: «Dunyoning ishlari» muallifning onasi haqidagi hikoyatlar asosidagi qissa.
27. Qaysi ot yasovchi qo'shimcha joy ma'nosini bildiradi?
A) -xona
B) -chi
C) -dosh
D) -kash
To'g'ri javob: A) -xona
✔
Izoh: -xona joy oti yasaydi: oshxona, kutubxona; -chi, -kash shaxs, -dosh sheriklik ma'nosini beradi.
28. Qaysi gapda vergul qo'yish shart emas?
A) Ukam singlim va men maktabga bordik.
B) Ukam va singlim maktabga ketdi.
C) Do'stim ertaga albatta kel.
D) Afsuski u bugun kelmadi.
To'g'ri javob: B) Ukam va singlim maktabga ketdi.
✔
Izoh: Bitta va bilan bog'langan uyushiq egalar orasiga vergul qo'yilmaydi; boshqalarida uyushiq bo'lak,
undalma, kirish so'z bor.
29. «Tez yugurmoq» birikmasida tobe so'z qaysi turkumga mansub?
A) ravish
B) ot
C) fe'l
D) sifat
To'g'ri javob: A) ravish
✔
Izoh: tez fe'lga bog'lanib, harakat belgisini bildirgan – ravish.
30. So'z yoki birikmaning har bir gap (misra) oxirida takrorlanishi qanday ataladi?
A) epifora
B) tazod
C) anafora
D) litota
To'g'ri javob: A) epifora
✔
Izoh: Epifora – oxirdagi takror, anaforaning aksi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 87

17-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Yuzta» so'zining [yusta] tarzida talaffuz qilinishi qaysi fonetik hodisa?
A) proteza
B) dissimilatsiya
C) assimilatsiya
D) metateza
To'g'ri javob: C) assimilatsiya✔
Izoh: Jarangli z undoshi keyingi jarangsiz t ta'sirida s ga aylanadi – bu tovushlar moslashuvi, ya'ni assimilatsiya.
2. «Agar vaqtida kelsang, poyezdga ulgurasan» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) payt ergash gap
B) shart ergash gap
C) maqsad ergash gap
D) to'siqsiz ergash gap
To'g'ri javob: B) shart ergash gap
✔
Izoh: agar ... -sa vositasi bosh gapdagi voqeaning shartini bildiradi.
3. Qaysi yuklama ayiruv-chegaralov ma'nosini bildiradi?
A) faqat
B) -mi
C) hatto
D) nahotki
To'g'ri javob: A) faqat
✔
Izoh: faqat biror narsani ajratib, chegaralab ko'rsatadi.
4. Qaysi so'zda harflar soni tovushlar sonidan bittaga ko'p?
A) bolalar
B) choynak
C) daftar
D) qalam
To'g'ri javob: B) choynak
✔
Izoh: choynak so'zida 7 harf, ammo ch bitta tovush bo'lgani uchun 6 tovush bor.
5. Qaysi so'zda faqat lablanmagan unlilar qatnashgan?
A) kulgi
B) tola
C) o'rik
D) kecha
To'g'ri javob: D) kecha
✔
Izoh: kecha so'zidagi e va a lablanmagan; qolgan so'zlarda lablangan o', u, o unlilari bor.
6. «Yuragi yorildi» iborasi qanday holatni bildiradi?
A) qattiq charchadi
B) qattiq qo'rqdi
C) astoydil ishladi
D) juda xursand bo'ldi
To'g'ri javob: B) qattiq qo'rqdi
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 88

Izoh: yuragi yorilmoq – to'satdan qattiq qo'rqmoq.
7. Quyidagi dramalardan qaysi biri Fitrat qalamiga mansub?
A) «Zaharli hayot»
B) «Padarkush»
C) «Abulfayzxon»
D) «Baxtsiz kuyov»
To'g'ri javob: C) «Abulfayzxon»✔
Izoh: «Abulfayzxon» Fitrat tarixiy dramasi; «Padarkush» – Behbudiy, «Zaharli hayot» – Hamza, «Baxtsiz
kuyov» – Qodiriy.
8. «Go'ro'g'li» turkumida Go'ro'g'lining asrandi o'g'illari sifatida kimlar tanilgan?
A) Qorajon va Kultoy
B) Ultontoz va Boysari
C) Ravshan va Yodgor
D) Avazxon va Hasanxon
To'g'ri javob: D) Avazxon va Hasanxon
✔
Izoh: Go'ro'g'li farzandsiz bo'lgani uchun Avazxon va Hasanxonni asrab oladi; Ravshan esa Hasanxonning
o'g'li.
9. «Alpomish» dostonida Alpomish yo'qligida Boysun taxtini egallab, xalqqa zulm qilgan kim?
A) Qorajon
B) Ultontoz
C) Toychixon
D) Boysari
To'g'ri javob: B) Ultontoz
✔
Izoh: Ultontoz Boybo'ri xonadonidagi cho'ri o'g'li bo'lib, Alpomish zindondaligida hokimiyatni egallab,
Barchinga uylanmoqchi bo'ladi.
10. Bir bosh gapga bog'langan bir turdagi bir necha ergash gap qanday ataladi?
A) ajratilgan gaplar
B) uyushiq ergash gaplar
C) bog'langan gaplar
D) ketma-ket ergash gaplar
To'g'ri javob: B) uyushiq ergash gaplar
✔
Izoh: Bir xil savolga javob berib, bitta bosh gapga bog'lanadigan ergash gaplar uyushiq ergash gaplardir.
11. Abdulla Qodiriy 1915-yilda yozgan drama qaysi?
A) «Padarkush»
B) «Abulfayzxon»
C) «Zaharli hayot»
D) «Baxtsiz kuyov»
To'g'ri javob: D) «Baxtsiz kuyov»
✔
Izoh: «Baxtsiz kuyov» Qodiriyning yagona dramasi bo'lib, isrofgarchilik va qarzga botish oqibatlarini
ko'rsatadi.
12. «Manas» eposi qaysi xalqqa mansub?
A) Qirg'iz xalqiga
B) Boshqird xalqiga
C) Turkman xalqiga
D) Qozoq xalqiga
To'g'ri javob: A) Qirg'iz xalqiga
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 89

Izoh: «Manas» qirg'iz xalqining ulkan qahramonlik eposi bo'lib, hajmi jihatidan dunyodagi eng katta
eposlardan biri.
13. Qaysi bog'lovchi zidlov bog'lovchisi?
A) chunki
B) yoki
C) va
D) lekin
To'g'ri javob: D) lekin✔
Izoh: lekin, ammo, biroq zidlik bildiruvchi teng bog'lovchilar.
14. Qaysi olmosh o'zlik olmoshi?
A) kim
B) o'z
C) biz
D) bu
To'g'ri javob: B) o'z
✔
Izoh: o'z – o'zlik olmoshi; biz kishilik, bu ko'rsatish, kim so'roq olmoshi.
15. Qaysi so'z oxiridagi jarangli undosh adabiy talaffuzda jarangsizlashadi?
A) qalam
B) kitob
C) bilan
D) shamol
To'g'ri javob: B) kitob
✔
Izoh: So'z oxiridagi b talaffuzda p ga o'tadi: [kitop]; m, n, l sonorlari jarangsizlashmaydi.
16. 2016-yilda vafot etgan ikki xalq shoiri juftligini aniqlang.
A) G'afur G'ulom va Oybek
B) Shavkat Rahmon va Usmon Nosir
C) Erkin Vohidov va Abdulla Oripov
D) Zulfiya va Mirtemir
To'g'ri javob: C) Erkin Vohidov va Abdulla Oripov
✔
Izoh: Erkin Vohidov va Abdulla Oripov 2016-yilda olamdan o'tgan; qolgan juftliklar ancha oldin vafot etgan.
17. «Tilini tishlamoq» iborasining ma'nosi qaysi?
A) yolg'on gapirmoq
B) gapirishdan o'zini tiymoq
C) ko'p gapirmoq
D) qattiq og'riq sezmoq
To'g'ri javob: B) gapirishdan o'zini tiymoq
✔
Izoh: tilini tishlamoq – aytmoqchi bo'lgan gapini aytmay, o'zini to'xtatmoq.
18. Jadid maktablarida savod o'rgatishda qo'llangan «usuli savtiya» nima?
A) Xattotlik usuli
B) Hijjalab o'qish usuli
C) Yod olish usuli
D) Tovush usuli
To'g'ri javob: D) Tovush usuli
✔
Izoh: «Usuli savtiya» – tovush usuli: harflar tovush asosida o'rgatilib, savod tez chiqarilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 90

19. Bog'langan qo'shma gap qismlarini qaysi bog'lovchi bog'lay olmaydi?
A) ammo
B) yoki
C) chunki
D) va
To'g'ri javob: C) chunki✔
Izoh: chunki ergashtiruvchi bog'lovchi, u ergash gapli qo'shma gap tuzadi.
20. «Sust xotin» marosim qo'shig'i qanday maqsadda aytilgan?
A) Shamol chaqirish uchun
B) Qurg'oqchilikda yomg'ir chaqirish uchun
C) Kelinni uzatish uchun
D) Bahor kelishini qutlash uchun
To'g'ri javob: B) Qurg'oqchilikda yomg'ir chaqirish uchun
✔
Izoh: «Sust xotin» qurg'oqchilik paytida yomg'ir yog'dirishni so'rab aytiladigan qadimiy marosim qo'shig'i.
21. Quyidagi shoirlardan qaysi biri mustaqillikni ko'rmay, 1990-yilda vafot etgan?
A) Muhammad Yusuf
B) Shavkat Rahmon
C) Abdulla Oripov
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: B) Shavkat Rahmon
✔
Izoh: Shavkat Rahmon 1990-yilda vafot etgan; boshqa shoirlar mustaqillik yillarida ham ijod qilgan.
22. Hozirgi o'zbek adabiy tilida qaysi fonetik qonuniyat izchil saqlanmagan?
A) so'z oxirida jarangsizlanish
B) urg'uning asosan oxirgi bo'g'inga tushishi
C) singarmonizm (unlilar uyg'unligi)
D) bo'g'inlar sonining unlilarga tengligi
To'g'ri javob: C) singarmonizm (unlilar uyg'unligi)
✔
Izoh: Adabiy til asosidagi Toshkent–Farg'ona shevalarida singarmonizm yo'qolgan, u faqat ayrim shevalarda
saqlangan.
23. Qaysi olmosh belgilash olmoshi?
A) allakim
B) hech kim
C) o'sha
D) har kim
To'g'ri javob: D) har kim
✔
Izoh: har kim, hamma kabi olmoshlar umumlashtirib belgilaydi.
24. «O'tgan kunlar» romani voqealari asosan qaysi shaharlarda kechadi?
A) Toshkent va Marg'ilonda
B) Xiva va Urganchda
C) Andijon va Namanganda
D) Samarqand va Buxoroda
To'g'ri javob: A) Toshkent va Marg'ilonda
✔
Izoh: Otabek toshkentlik, Kumush marg'ilonlik; roman voqealari shu ikki shahar o'rtasida kechadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 91

25. «Muvozanat» romani muallifi kim?
A) Xurshid Do'stmuhammad
B) Murod Muhammad Do'st
C) Ulug'bek Hamdam
D) Isajon Sulton
To'g'ri javob: C) Ulug'bek Hamdam✔
Izoh: «Muvozanat» Ulug'bek Hamdamning mustaqillik davri nasriga mansub romani.
26. Qaysi so'z istorizm hisoblanadi?
A) o'qituvchi
B) qalam
C) kompyuter
D) mirshab
To'g'ri javob: D) mirshab
✔
Izoh: Istorizm – narsa-hodisaning o'zi yo'qolgani uchun eskirgan so'z; mirshab (tungi qorovul-soqchi) shunday
so'z.
27. «Lison ut-tayr» dostonida qushlarga Simurg' sari yo'lboshchilik qilgan qush qaysi?
A) Hudhud
B) Lochin
C) To'ti
D) Bulbul
To'g'ri javob: A) Hudhud
✔
Izoh: Donishmand Hudhud qushlarni Simurg'ni izlashga da'vat etadi va yetti vodiy orqali ularga yo'l ko'rsatadi.
28. Navoiy «Xamsa»sining birinchi dostoni qaysi?
A) «Farhod va Shirin»
B) «Hayrat ul-abror»
C) «Sab'ai sayyor»
D) «Layli va Majnun»
To'g'ri javob: B) «Hayrat ul-abror»
✔
Izoh: «Xamsa» «Hayrat ul-abror» bilan boshlanadi, «Saddi Iskandariy» bilan yakunlanadi.
29. «Layli va Majnun» dostonida Majnunning asl ismi nima?
A) Ibn Salom
B) Navfal
C) Qays
D) Zayd
To'g'ri javob: C) Qays
✔
Izoh: Majnunning asl ismi Qays; Laylining ishqida devona bo'lgani uchun uni Majnun deb atay boshlashadi.
30. Lug'at tuzish nazariyasi va amaliyoti bilan shug'ullanuvchi soha qaysi?
A) onomastika
B) leksikologiya
C) etimologiya
D) leksikografiya
To'g'ri javob: D) leksikografiya
✔
Izoh: Leksikografiya lug'atlar tuzish tamoyillari va amaliyotini o'rganadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 92

18-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi sifatdosh to'g'ri yozilgan?
A) ekgan
B) yoqgan
C) chiqqan
D) to'kgan
To'g'ri javob: C) chiqqan✔
Izoh: k va q bilan tugagan fe'llarga -gan emas, -kan va -qan qo'shiladi: ekkan, to'kkan, yoqqan, chiqqan.
2. Qaysi gapda kirish so'z bor?
A) Shubhasiz, u g'olib bo'ladi.
B) Bu shubhasiz g'alaba edi.
C) G'olib hakamlar tomonidan aniqlandi.
D) U g'olib bo'lishiga ishondi.
To'g'ri javob: A) Shubhasiz, u g'olib bo'ladi.
✔
Izoh: Birinchi gapda shubhasiz so'zlovchining ishonchini bildiradi (kirish so'z); ikkinchisida u g'alaba so'zining
belgisi.
3. XVIII–XIX asrlarda Movarounnahrda keng tarqalgan «bedilxonlik» an'anasi qaysi shoir ijodi bilan
bog'liq?
A) Abdulqodir Bedil
B) Fuzuliy
C) Hofiz Sheroziy
D) Abdurahmon Jomiy
To'g'ri javob: A) Abdulqodir Bedil
✔
Izoh: Hindistonda forsiy tilda ijod qilgan Bedil asarlarini o'qish va sharhlash yig'inlari bedilxonlik deb atalgan.
4. Dantening «Ilohiy komediya» asaridagi «Do'zax» qismini o'zbek tiliga tarjima qilgan shoir kim?
A) Erkin Vohidov
B) Maqsud Shayxzoda
C) Usmon Nosir
D) Abdulla Oripov
To'g'ri javob: D) Abdulla Oripov
✔
Izoh: Abdulla Oripov Dantening «Ilohiy komediya» asaridan «Do'zax» qismini o'zbek tiliga o'girgan.
5. Qaysi gap his-hayajon gap?
A) Manzarani ko'ring.
B) Manzara go'zalmi?
C) Manzara go'zal.
D) Qanday go'zal manzara!
To'g'ri javob: D) Qanday go'zal manzara!
✔
Izoh: His-hayajon gap kuchli his bilan aytiladi, oxiriga undov belgisi qo'yiladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 93

6. «Shoh Edip» tragediyasi muallifi kim?
A) Evripid
B) Sofokl
C) Esxil
D) Aristofan
To'g'ri javob: B) Sofokl✔
Izoh: «Shoh Edip» qadimgi yunon tragiki Sofoklning eng mashhur tragediyasi.
7. Qaysi qo'shimcha ravish yasovchi hisoblanadi?
A) -kor
B) -ona
C) -chi
D) -dosh
To'g'ri javob: B) -ona
✔
Izoh: -ona ravish yasaydi: do'stona, mardona; -dosh, -kor, -chi ot yasovchilar.
8. Mashrab Koshg'arda qaysi shayxga murid bo'lgan?
A) So'fi Olloyorga
B) Ofoq Xo'jaga
C) Xoja Ahrorga
D) Ahmad Yassaviyga
To'g'ri javob: B) Ofoq Xo'jaga
✔
Izoh: Mashrab yoshligida Koshg'arga borib, naqshbandiya shayxi Ofoq Xo'ja dargohida ko'p yil xizmat qilgan.
9. «Qutadg'u bilig» bilan bir xil bahrda (mutaqorib) yozilgan mashhur fors eposi qaysi?
A) Sa'diyning «Guliston»i
B) Hofizning «Devon»i
C) Firdavsiyning «Shohnoma»si
D) Rumiyning «Masnaviy»si
To'g'ri javob: C) Firdavsiyning «Shohnoma»si
✔
Izoh: Firdavsiyning «Shohnoma»si ham mutaqorib bahrida yozilgan; «Qutadg'u bilig» shu vazn an'anasini
davom ettiradi.
10. Qaysi gap ikki tarkibli gap?
A) Gullarni sug'ordim.
B) Gullarni sug'oring.
C) Gullar ochildi.
D) Gullar.
To'g'ri javob: C) Gullar ochildi.
✔
Izoh: Gullar ochildi gapida ega ham, kesim ham bor.
11. «Ipidan ignasigacha» iborasining ma'nosi qaysi?
A) faqat bosh qismini
B) mayda-chuydasigacha, to'liq
C) taxminan, yuzaki
D) kamdan kam hollarda
To'g'ri javob: B) mayda-chuydasigacha, to'liq
✔
Izoh: ipidan ignasigacha – hamma tafsilotlari bilan, to'liq.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 94

12. Qaysi so'zning satrdan satrga ko'chirilishi to'g'ri?
A) da-ftar
B) bol-a
C) o-na
D) mak-tab
To'g'ri javob: D) mak-tab✔
Izoh: Bitta harfni satrda qoldirib yoki ko'chirib bo'lmaydi, ko'chirish bo'g'inga ko'ra bo'ladi: mak-tab; ona
so'zini ko'chirib bo'lmaydi.
13. XIV asrda Oltin O'rda hududida ijod qilgan turkiy shoirlar juftligini toping.
A) Qutb va Xorazmiy
B) Atoiy va Gadoiy
C) Yassaviy va Boqirg'oniy
D) Lutfiy va Sakkokiy
To'g'ri javob: A) Qutb va Xorazmiy
✔
Izoh: Qutb («Xusrav va Shirin») va Xorazmiy («Muhabbatnoma») Oltin O'rda adabiy muhitining vakillari.
14. «Qisasi Rabg'uziy» kimning iltimosi bilan yozilgan?
A) Dod Sipohsolarbek
B) Muhammad Xo'jabek
C) Nosiriddin To'qbug'abek
D) Tinibek
To'g'ri javob: C) Nosiriddin To'qbug'abek
✔
Izoh: Rabg'uziy asarni mo'g'ul amirlaridan Nosiriddin To'qbug'abekning iltimosi bilan yozganini qayd etgan.
15. «Qutlug' qon» romanida Yo'lchining sevgan qizi kim?
A) Zebi
B) Gulnor
C) Ra'no
D) Kumush
To'g'ri javob: B) Gulnor
✔
Izoh: Yo'lchi Mirzakarimboyning uyida Gulnorni sevib qoladi; Gulnor boyga zo'rlab beriladi va fojiali halok
bo'ladi.
16. Uvaysiy qaysi nom bilan ham tanilgan?
A) Mahzuna
B) Anbar otin
C) Dilshod Barno
D) Jahon otin
To'g'ri javob: D) Jahon otin
✔
Izoh: Uvaysiyning asl ismi Jahon bo'lib, u Jahon otin nomi bilan ham mashhur; Marg'ilonda yashab ijod qilgan.
17. Shekspirning «Romeo va Juletta» tragediyasi voqealari qaysi shaharda kechadi?
A) Veronada
B) Rimda
C) Venetsiyada
D) Londonda
To'g'ri javob: A) Veronada
✔
Izoh: Montekki va Kapuletti oilalari dushmanligi Italiyaning Verona shahrida kechadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 95

18. Qaysi gap buyruq gap?
A) Darsga kechikdingmi?
B) Darsga kechikish yaxshi emas.
C) Darsga kechikmadim.
D) Darsga kechikmang.
To'g'ri javob: D) Darsga kechikmang.✔
Izoh: Buyruq gap buyruq-istak maylidagi kesim orqali buyruq, iltimos, maslahatni ifodalaydi.
19. «Semurg' yoki Parizod va Bunyod» dostoni muallifi kim?
A) Mirtemir
B) Oybek
C) Hamid Olimjon
D) G'afur G'ulom
To'g'ri javob: C) Hamid Olimjon
✔
Izoh: Hamid Olimjon xalq ertaklari motivlari asosida «Semurg' yoki Parizod va Bunyod» dostonini yozgan.
20. «Hamkasb» so'zidagi «ham-» qismi qanday ma'no beradi?
A) birgalik, sheriklik
B) kuchaytirish
C) inkor, yo'qlik
D) mo'llik, ko'plik
To'g'ri javob: A) birgalik, sheriklik
✔
Izoh: ham- old qo'shimchasi sheriklik ma'nosini beradi: hamkasb, hamqishloq, hamyurt.
21. So'zning ma'noli qismlarini (morfemalarini) o'rganuvchi bo'lim qaysi?
A) sintaksis
B) fonetika
C) morfemika
D) morfologiya
To'g'ri javob: C) morfemika
✔
Izoh: Morfemika so'zning o'zak va qo'shimchalarini, ularning turlarini o'rganadi.
22. Qaysi kirish so'z fikrlar tartibini bildiradi?
A) birinchidan
B) ehtimol
C) shubhasiz
D) afsuski
To'g'ri javob: A) birinchidan
✔
Izoh: birinchidan, ikkinchidan, nihoyat – fikr tartibini ko'rsatuvchi kirish so'zlar.
23. Quyidagi hikoyalardan qaysi biri Abdulla Qahhorga tegishli?
A) «Kampirlar sim qoqdi»
B) «Qiyomat»
C) «Mening o'g'rigina bolam»
D) «Uloqda»
To'g'ri javob: A) «Kampirlar sim qoqdi»
✔
Izoh: «Kampirlar sim qoqdi» Qahhor hikoyasi; qolganlari G'afur G'ulom, Qodiriy va Fitrat qalamiga mansub.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 96

24. Qaysi so'z -noma qismi bilan to'g'ri yozilgan?
A) taklif noma
B) yo'riqnoma
C) tabrik noma
D) guvoh noma
To'g'ri javob: B) yo'riqnoma✔
Izoh: -noma bilan tuzilgan so'zlar qo'shib yoziladi: yo'riqnoma, taklifnoma, tabriknoma, guvohnoma.
25. Qaysi so'zda -ma qo'shimchasi ot yasagan?
A) yozma
B) borma
C) kelma
D) suzma
To'g'ri javob: D) suzma
✔
Izoh: suz + -ma → suzma (ot); kelma, borma – fe'lning bo'lishsiz shakli, yozma (ish) – sifat.
26. Qaysi ismda tutuq belgisi s va h harflarini ajratib, ularning alohida tovush ekanini ko'rsatadi?
A) Is'hoq
B) Ashraf
C) Shuhrat
D) Shohruh
To'g'ri javob: A) Is'hoq
✔
Izoh: s va h alohida tovush bo'lganda sh harf birikmasi bilan aralashmasligi uchun orasiga tutuq belgisi
qo'yiladi: Is'hoq.
27. So'zni teskari ma'noda, kesatiq bilan qo'llash qanday ataladi?
A) kinoya
B) jonlantirish
C) sifatlash
D) mubolag'a
To'g'ri javob: A) kinoya
✔
Izoh: Kinoya (ironiya) – maqtov shaklida masxara yoki tanqid.
28. Nosiriddin Burhoniddin Rabg'uziyning mashhur asari qanday mazmunga ega?
A) Davlat boshqaruvi haqidagi doston
B) Sevgi maktublari (nomalar)
C) Turkiy so'zlar izohli lug'ati
D) Payg'ambarlar haqidagi qissalar
To'g'ri javob: D) Payg'ambarlar haqidagi qissalar
✔
Izoh: «Qisasi Rabg'uziy» (1309–1310) payg'ambarlar hayoti haqidagi qissalardan iborat, nasr va nazm aralash
asar.
29. Gogolning «O'lik jonlar» asarida o'lgan dehqonlarni sotib olib yurgan qahramon kim?
A) Pechorin
B) Chichikov
C) Bazarov
D) Xlestakov
To'g'ri javob: B) Chichikov
✔
Izoh: Chichikov hujjatlarda tirik hisoblangan o'lik krepostnoylarni arzonga sotib olib, boyib ketmoqchi bo'ladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 97

30. «Uning yuzi oydek edi» gapida qaysi tasviriy vosita qo'llangan?
A) tazod
B) mubolag'a
C) o'xshatish
D) jonlantirish
To'g'ri javob: C) o'xshatish✔
Izoh: -dek qo'shimchasi yordamida yuz oyga o'xshatilgan – o'xshatish (tashbeh).
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 98

19-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Go'ro'g'li» turkumi dostonlarida bosh qahramonning oti qanday nomlanadi?
A) Duldul
B) Boychibor
C) G'irot
D) Rahsh
To'g'ri javob: C) G'irot✔
Izoh: Go'ro'g'lining sehrli qanotli oti G'irot; Boychibor Alpomishning oti.
2. Qaysi gapda ergash gap bosh gapdagi «shu» so'zining mazmunini ochib, ega vazifasidagi so'zni
izohlaydi?
A) Shuni bilingki, vaqt qimmat.
B) Shunday daraxt borki, u qishda ham yashil.
C) Maqsadim shuki, ko'p o'qiyman.
D) Shunisi aniqki, u g'olib bo'ladi.
To'g'ri javob: D) Shunisi aniqki, u g'olib bo'ladi.
✔
Izoh: Shunisi – bosh gapning egasi, ergash gap uni izohlaydi; qolganlarida to'ldiruvchi, kesim, aniqlovchi
izohlanadi.
3. «Mahbub ul-qulub» asarining birinchi qismida asosan nima haqida so'z boradi?
A) Ishq dostonlarining syujetlari
B) Aruz vazni qoidalari
C) Jamiyatdagi turli tabaqa va kasb egalari
D) Hirot shoirlari tarjimai holi
To'g'ri javob: C) Jamiyatdagi turli tabaqa va kasb egalari
✔
Izoh: Birinchi qismda podshohdan dehqongacha bo'lgan tabaqalar tavsiflanadi; ikkinchisida xulqlar,
uchinchisida pand-nasihatlar.
4. Qaysi so'z tartib son?
A) yettov
B) yettitadan
C) yettinchi
D) yettita
To'g'ri javob: C) yettinchi
✔
Izoh: -inchi qo'shimchasi tartib son hosil qiladi.
5. Hamzaning she'rlari jamlangan, xalq kuylariga moslab yozilgan to'plamlar turkumi qanday
nomlanadi?
A) «Milliy ashulalar uchun milliy she'rlar»
B) «Uyg'onish»
C) «Turkiy guliston»
D) «Sayha»
To'g'ri javob: A) «Milliy ashulalar uchun milliy she'rlar»
✔
Izoh: Hamza «Milliy ashulalar uchun milliy she'rlar» nomli to'plamlar turkumini nashr etgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 99

6. «Sab'ai sayyor» nomi qanday ma'noni anglatadi?
A) Yetti sayyora (yetti kezuvchi)
B) Yetti iqlim sultoni
C) Yetti qasr sohibi
D) Yetti go'zal
To'g'ri javob: A) Yetti sayyora (yetti kezuvchi)✔
Izoh: «Sab'a» – yetti, «sayyor» – sayyora, kezuvchi; doston yetti sayyoh hikoya qilgan yetti hikoyaga qurilgan.
7. «Farhod va Shirin» dostonida Shirinni tarbiyalagan Armaniston malikasi kim?
A) Dilorom
B) Mehinbonu
C) Zulayho
D) Ag'a Yunus
To'g'ri javob: B) Mehinbonu
✔
Izoh: Mehinbonu Armaniston hukmdori va Shirinning yaqin qarindoshi bo'lib, uni tarbiyalab voyaga
yetkazgan.
8. Navoiyning qaysi asari Hazrat Alining hikmatli so'zlari asosida yaratilgan ruboiylardan iborat?
A) «Mezon ul-avzon»
B) «Nazm ul-javohir»
C) «Munshaot»
D) «Arba'in»
To'g'ri javob: B) «Nazm ul-javohir»
✔
Izoh: «Nazm ul-javohir» Hazrat Aliga nisbat beriladigan «Nasr ul-laoliy» hikmatlarining ruboiy shaklidagi
talqini.
9. Qaysi gapda sabab ergash gap bor?
A) Yomg'ir yog'ayotgan bo'lsa ham, biz chiqdik.
B) Yomg'ir yog'sa, biz uyda qolamiz.
C) Biz uyda qoldik, chunki yomg'ir yog'ayotgan edi.
D) Yomg'ir yog'ayotganda, biz uyda edik.
To'g'ri javob: C) Biz uyda qoldik, chunki yomg'ir yog'ayotgan edi.
✔
Izoh: chunki bog'lovchisi bosh gapdagi voqeaning sababini bildiruvchi ergash gapni bog'laydi.
10. Qaysi so'z turkiy (o'z qatlam) so'z hisoblanadi?
A) stol
B) daraxt
C) qo'l
D) kitob
To'g'ri javob: C) qo'l
✔
Izoh: qo'l – qadimiy turkiy so'z; kitob arabcha, daraxt forscha, stol ruscha o'zlashma.
11. Quyidagi asarlardan qaysi biri mustaqillik davri adabiyotiga mansub?
A) «Qutlug' qon»
B) «Sinchalak»
C) «Boqiy darbadar»
D) «Kelinlar qo'zg'oloni»
To'g'ri javob: C) «Boqiy darbadar»
✔
Izoh: «Boqiy darbadar» Isajon Sultonning mustaqillik yillarida yozilgan romani; qolganlari sovet davri asarlari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 100

12. «O'tgan kunlar» romanida Kumushdan qolgan o'g'il kim?
A) Yodgorbek
B) Toshmurod
C) Homidbek
D) Anvarbek
To'g'ri javob: A) Yodgorbek✔
Izoh: Kumush vafotidan oldin o'g'il ko'radi; bu Otabekdan qolgan yodgor – Yodgorbek.
13. Qaysi so'zda bo'g'in chegarasi ikki undosh orasidan o'tmaydi?
A) daftar
B) bulbul
C) maktab
D) bolalar
To'g'ri javob: D) bolalar
✔
Izoh: bo-la-lar: bo'g'in chegaralari unli va undosh orasidan o'tadi; mak-tab, daf-tar, bul-bul so'zlarida esa ikki
undosh orasidan.
14. Tushum kelishigining qo'shimchasi qaysi?
A) -ning
B) -da
C) -ni
D) -ga
To'g'ri javob: C) -ni
✔
Izoh: Tushum kelishigi -ni qo'shimchasi bilan shakllanadi va kimni? nimani? so'roqlariga javob beradi.
15. Yozilishi bir xil, ammo urg'usi va ma'nosi farqli so'zlar qanday ataladi?
A) omofonlar
B) antonimlar
C) omograflar
D) paronimlar
To'g'ri javob: C) omograflar
✔
Izoh: Omograflar yozuvda bir xil, talaffuzda farqli bo'ladi: átlas (mato) – atlás (xaritalar to'plami).
16. Qaysi so'zda belgining me'yordan kamligi ifodalangan?
A) eng ko'k
B) ko'm-ko'k
C) juda ko'k
D) ko'kish
To'g'ri javob: D) ko'kish
✔
Izoh: -ish qo'shimchasi belgining kuchsizligini bildiradi: ko'kish, oqish.
17. «Bulut tarqalgach, quyosh charaqlab chiqdi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) shart ergash gap
B) payt ergash gap
C) sabab ergash gap
D) tarz ergash gap
To'g'ri javob: B) payt ergash gap
✔
Izoh: -gach vositasi bosh gapdagi voqeadan oldin sodir bo'lgan voqeani – paytni bildiradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 101

18. Til o'rta undoshi qaysi?
A) k
B) l
C) y
D) j
To'g'ri javob: C) y✔
Izoh: y undoshi tilning o'rta qismi tanglayga yaqinlashishidan hosil bo'ladi va til o'rta undoshi sanaladi.
19. Qaysi qatorda faqat yordamchi so'zlar berilgan?
A) va, kitob, yaxshi
B) uchun, tez, men
C) uchun, va, faqat
D) faqat, oh, besh
To'g'ri javob: C) uchun, va, faqat
✔
Izoh: uchun – ko'makchi, va – bog'lovchi, faqat – yuklama; uchalasi yordamchi so'z.
20. «Mashg'ulot» so'zida nechta tovush bor?
A) 10 ta
B) 8 ta
C) 7 ta
D) 9 ta
To'g'ri javob: B) 8 ta
✔
Izoh: m-a-sh-g'-u-l-o-t: sh va g' har biri bitta tovush, jami 8 tovush.
21. «Alpomish» dostonining eng mashhur, to'liq nashr etilgan o'zbek variantini kuylagan baxshi kim?
A) Umir shoir Safarov
B) Ergash Jumanbulbul o'g'li
C) Islom shoir Nazar o'g'li
D) Fozil Yo'ldosh o'g'li
To'g'ri javob: D) Fozil Yo'ldosh o'g'li
✔
Izoh: Fozil Yo'ldosh o'g'li aytgan variant «Alpomish»ning eng to'liq va mumtoz nusxasi sifatida tan olingan.
22. Abdulla Qodiriy satirik asarlarida ko'p qo'llagan taxallusi qaysi?
A) Mushtum
B) Cho'lpon
C) Julqunboy
D) Hijron
To'g'ri javob: C) Julqunboy
✔
Izoh: Qodiriy hajviy asarlarida Julqunboy taxallusidan foydalangan.
23. Qaysi so'z tilshunoslik termini hisoblanadi?
A) diagnoz
B) fonema
C) molekula
D) integral
To'g'ri javob: B) fonema
✔
Izoh: fonema – tilshunoslik termini; diagnoz – tibbiyot, integral – matematika, molekula – kimyo terminlari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 102

24. Chingiz Aytmatovning «Ona-Yer» qissasida urushda yaqinlaridan ayrilgan ona kim?
A) Jamila
B) Oltinoy
C) To'lg'onoy
D) Asal
To'g'ri javob: C) To'lg'onoy✔
Izoh: To'lg'onoy urushda eri va o'g'illaridan ayrilgan bo'lsa-da, mardonavor yashashda davom etadi va Ona-
Yer bilan suhbatlashadi.
25. Qaysi gap sodda gap hisoblanadi?
A) U kitob o'qidi, ukasi esa mashq bajardi.
B) U kitob o'qib, mashq bajardi.
C) U kitob o'qiganda, ukasi mashq bajardi.
D) U kitob o'qidi va ukasi mashq bajardi.
To'g'ri javob: B) U kitob o'qib, mashq bajardi.
✔
Izoh: Birinchi gapda bitta ega (u) bor, ravishdosh oboroti hol vazifasida – sodda gap.
26. Qaysi gapda sifatdosh otlashgan?
A) Mehmonlar kelib o'tirishdi.
B) Mehmonlar kelgach o'tirishdi.
C) Kelgan mehmonlar o'tirishdi.
D) Kelganlar o'tirishdi.
To'g'ri javob: D) Kelganlar o'tirishdi.
✔
Izoh: kelganlar – ot o'rnida kelib ko'plik qo'shimchasini olgan, ega vazifasida.
27. «Otamdan qolgan dalalar» romanida voqealar qanday hikoya qilinadi?
A) Bosh qahramon tilidan, birinchi shaxsda
B) Muallif tilidan, uchinchi shaxsda
C) Faqat dialoglar orqali, sahna asari kabi
D) Maktublar shaklida
To'g'ri javob: A) Bosh qahramon tilidan, birinchi shaxsda
✔
Izoh: Romanda voqealar Dehqonqulning o'zi tomonidan, birinchi shaxs tilidan so'zlanadi.
28. «Alpomish» dostoni yaratilganining 1000 yilligi qaysi yili keng nishonlangan?
A) 1999-yilda
B) 2001-yilda
C) 1991-yilda
D) 1996-yilda
To'g'ri javob: A) 1999-yilda
✔
Izoh: 1999-yilda «Alpomish» dostoni yaratilganining ming yilligi xalqaro miqyosda nishonlangan.
29. «Tushda kechgan umrlar» romani muallifi kim?
A) Tog'ay Murod
B) O'tkir Hoshimov
C) Odil Yoqubov
D) Xurshid Do'stmuhammad
To'g'ri javob: B) O'tkir Hoshimov
✔
Izoh: «Tushda kechgan umrlar» O'tkir Hoshimovning mustaqillik yillarida yozilgan romani.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 103

30. «O'ldi» o'rniga «vafot etdi», «ko'r» o'rniga «ko'zi ojiz» deyilishi qanday hodisa?
A) vulgarizm
B) evfemizm
C) disfemizm
D) jargon
To'g'ri javob: B) evfemizm✔
Izoh: Evfemizm – qo'pol yoki noxush so'z o'rniga yumshoqroq, odobli so'z qo'llash.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 104

20-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Boburning otasi kim bo'lgan?
A) Shayboniyxon
B) Farg'ona hokimi Umarshayx Mirzo
C) Husayn Boyqaro
D) Sulton Ahmad Mirzo
To'g'ri javob: B) Farg'ona hokimi Umarshayx Mirzo✔
Izoh: Umarshayx Mirzo Farg'ona viloyati hokimi bo'lib, 1494-yilda vafot etgach, taxt 12 yashar Boburga o'tadi.
2. Servantesning «Don Kixot» romanida Don Kixotning qurolbardori kim?
A) Dulsineya
B) Sancho Pansa
C) Sid
D) Rosinant
To'g'ri javob: B) Sancho Pansa
✔
Izoh: Sancho Pansa Don Kixotning sodda va hazilkash qurolbardori; Rosinant esa Don Kixotning oti.
3. Alisher Navoiy forsiy she'rlarida qaysi taxallusni qo'llagan?
A) Husayniy
B) Foniy
C) Navoiy
D) Amiriy
To'g'ri javob: B) Foniy
✔
Izoh: Navoiy turkiy she'rlarida Navoiy, forsiy she'rlarida Foniy taxallusini qo'llagan; Husayniy – Husayn
Boyqaro taxallusi.
4. Qaysi yasama so'zning o'zagi sifat?
A) yaxshilik
B) kitobxon
C) bilim
D) do'stlik
To'g'ri javob: A) yaxshilik
✔
Izoh: yaxshi (sifat) + -lik; do'stlik va kitobxon o'zagi ot, bilim o'zagi fe'l.
5. Qaysi yasama so'zning o'zagi son?
A) do'stlik
B) birlik
C) ochlik
D) to'qlik
To'g'ri javob: B) birlik
✔
Izoh: bir (son) + -lik → birlik; ochlik, to'qlik o'zagi sifat, do'stlik o'zagi ot.
6. «Ota-ona» so'zi qaysi imlo qoidasiga ko'ra chiziqcha bilan yoziladi?
A) qo'shma so'zlar chiziqcha bilan yoziladi
B) juft so'zlar chiziqcha bilan yoziladi
C) takroriy so'zlar chiziqcha bilan yoziladi
D) qisqartma so'zlar chiziqcha bilan yoziladi
To'g'ri javob: B) juft so'zlar chiziqcha bilan yoziladi
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 105

Izoh: ota-ona – ma'nodosh qismlardan tuzilgan juft so'z, juft so'zlar chiziqcha bilan yoziladi.
7. Qaysi qo'shimcha biror narsa ko'p o'sadigan joy ma'nosidagi ot yasaydi?
A) -zor
B) -don
C) -kash
D) -xona
To'g'ri javob: A) -zor✔
Izoh: -zor: gulzor, olmazor, qamishzor.
8. Qaysi so'zda h va x harflari o'rni to'g'ri tanlangan?
A) mahsulot
B) mexnat
C) taxlil
D) maxsulot
To'g'ri javob: A) mahsulot
✔
Izoh: mahsulot, tahlil, mehnat so'zlari h bilan yoziladi.
9. Qaysi tinish belgisi fikrning tugallanmaganini yoki uzilib qolganini bildiradi?
A) ko'p nuqta
B) qavs
C) nuqtali vergul
D) nuqta
To'g'ri javob: A) ko'p nuqta
✔
Izoh: Ko'p nuqta fikrning uzilishi, tugallanmaganligi yoki o'ylanishni bildiradi.
10. «Guliston» va «Bo'ston» asarlari muallifi kim?
A) Sa'diy Sheroziy
B) Farididdin Attor
C) Hofiz Sheroziy
D) Jaloliddin Rumiy
To'g'ri javob: A) Sa'diy Sheroziy
✔
Izoh: Ikkala ta'limiy asar Sa'diy Sheroziy qalamiga mansub: «Bo'ston» she'riy, «Guliston» nasr va nazm
aralash.
11. Abdulla Qahhorning «Sarob» romanidagi bosh qahramon kim?
A) Yo'lchi
B) Anvar
C) Otabek
D) Saidiy
To'g'ri javob: D) Saidiy
✔
Izoh: «Sarob»da Saidiy noto'g'ri yo'l tanlab, ma'naviy inqirozga uchragan ziyoli sifatida tasvirlanadi.
12. Qaysi so'z old qo'shimcha bilan to'g'ri yozilgan?
A) be adab
B) sersuv
C) no to'g'ri
D) ba quvvat
To'g'ri javob: B) sersuv
✔
Izoh: Old qo'shimchalar so'zga qo'shib yoziladi: sersuv, beadab, noto'g'ri, baquvvat.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 106

13. Qo'qon xoni Umarxon she'rlarini qaysi taxallus bilan yozgan?
A) Amiriy
B) Husayniy
C) Feruz
D) Ubaydiy
To'g'ri javob: A) Amiriy✔
Izoh: Umarxon Amiriy taxallusi bilan ijod qilgan; Feruz – Muhammad Rahimxon II, Husayniy – Husayn
Boyqaro.
14. Erkin Vohidovning «Ruhlar isyoni» dostoni kim haqida?
A) Bengal shoiri Nazrul Islom
B) Turkman shoiri Maxtumquli
C) Hind shoiri Robindranat Tagor
D) Ozarbayjon shoiri Fuzuliy
To'g'ri javob: A) Bengal shoiri Nazrul Islom
✔
Izoh: «Ruhlar isyoni» bengal shoiri Nazrul Islom hayoti va kurashiga bag'ishlangan falsafiy doston.
15. Qaysi gapda inversiya (gap bo'laklarining odatiy tartibi o'zgargan) bor?
A) Bahor kelgach, gullar ochildi.
B) Bahor keldi, gullar ochildi.
C) Keldi bahor, ochildi gullar.
D) Bahorda gullar ochildi.
To'g'ri javob: C) Keldi bahor, ochildi gullar.
✔
Izoh: Kesimlar egadan oldin kelgan – ta'sirchanlik uchun qo'llangan inversiya.
16. Qaysi so'z qisqartma usulida hosil bo'lgan?
A) BMT
B) kitobxon
C) ota-ona
D) belbog'
To'g'ri javob: A) BMT
✔
Izoh: BMT – Birlashgan Millatlar Tashkiloti so'zlarining bosh harflaridan tuzilgan qisqartma.
17. «Qutadg'u bilig»dagi qaysi obraz dunyodan yuz o'girgan zohid sifatida qanoat (oqibat)ni
ifodalaydi?
A) O'zg'urmish
B) Oyto'ldi
C) Kuntug'di
D) O'gdulmish
To'g'ri javob: A) O'zg'urmish
✔
Izoh: O'zg'urmish O'gdulmishning qarindoshi bo'lib, tog'da uzlatda yashaydi va qanoat (oqibat) ramzi
sanaladi.
18. Nodira qachon va kim tomonidan qatl ettirilgan?
A) 1876-yilda, Xudoyorxon
B) 1809-yilda, Olimxon
C) 1842-yilda, Buxoro amiri Nasrulloxon
D) 1822-yilda, Umarxon
To'g'ri javob: C) 1842-yilda, Buxoro amiri Nasrulloxon
✔
Izoh: 1842-yilda Qo'qonni bosib olgan Buxoro amiri Nasrulloxon Nodirani o'g'li Muhammad Alixon bilan birga
qatl ettirgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 107

19. Qaysi gapda aniqlovchi son bilan ifodalangan?
A) O'quvchilar uchovlon keldi.
B) O'quvchilar uch kun dam oldi.
C) O'quvchilar uchdan keyin keldi.
D) Uch o'quvchi olimpiadada g'olib bo'ldi.
To'g'ri javob: D) Uch o'quvchi olimpiadada g'olib bo'ldi.✔
Izoh: uch – o'quvchi so'zini miqdor jihatdan aniqlab kelgan; boshqalarida son hol yoki boshqa bo'lak
vazifasida.
20. «Kelin salom» qo'shig'i qaysi marosim folkloriga kiradi?
A) To'y marosimi folkloriga
B) Mavsumiy marosimlarga
C) Mehnat qo'shiqlariga
D) Motam marosimi folkloriga
To'g'ri javob: A) To'y marosimi folkloriga
✔
Izoh: «Kelin salom» to'ydan keyin kelinning qarindoshlarga ta'zim qilish marosimida aytiladi va to'y folkloriga
mansub.
21. Xudoyberdi To'xtaboyevning «Sariq devni minib» romanidagi bosh qahramon kim?
A) Qoravoy
B) Omonboy
C) Yodgor
D) Hoshimjon
To'g'ri javob: D) Hoshimjon
✔
Izoh: Sehrli qalpoqcha topib olgan dangasa o'quvchi Hoshimjon turli sarguzashtlarga duch keladi.
22. Har bir bayti o'z ichida qofiyalanib (aa, bb, vv...), yirik dostonlar uchun qo'llanadigan she'riy shakl
qaysi?
A) Qasida
B) Masnaviy
C) Qit'a
D) G'azal
To'g'ri javob: B) Masnaviy
✔
Izoh: Masnaviyda har bir baytning ikki misrasi o'zaro qofiyalanadi; «Xamsa» dostonlari ham masnaviy
shaklida.
23. Qaysi gap bo'lagi kimni? nimani? so'roqlariga javob beradi?
A) vositali to'ldiruvchi
B) vositasiz to'ldiruvchi
C) ega
D) aniqlovchi
To'g'ri javob: B) vositasiz to'ldiruvchi
✔
Izoh: Tushum kelishigidagi to'ldiruvchi vositasiz to'ldiruvchi deyiladi.
24. O'zbek adabiyotida «noma» janrining ilk namunasi hisoblangan asar qaysi?
A) Durbekning «Yusuf va Zulayho»si
B) Qutbning «Xusrav va Shirin»i
C) Yaqiniyning «O'q va yoy»i
D) Xorazmiyning «Muhabbatnoma»si
To'g'ri javob: D) Xorazmiyning «Muhabbatnoma»si
✔
Izoh: Xorazmiyning «Muhabbatnoma»si nomalar (maktublar) turkumidan iborat bo'lib, turkiy adabiyotdagi ilk
nomalardan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 108

25. Uyushiq bo'laklar zidlov bog'lovchisi bilan bog'lansa, bog'lovchidan oldin qaysi belgi qo'yiladi?
A) ikki nuqta
B) nuqtali vergul
C) vergul
D) tire
To'g'ri javob: C) vergul✔
Izoh: Masalan: Kichik, lekin shinam uy.
26. «Men seni sog'indim» gapida «seni» so'zi qaysi gap bo'lagi?
A) hol
B) ega
C) vositali to'ldiruvchi
D) vositasiz to'ldiruvchi
To'g'ri javob: D) vositasiz to'ldiruvchi
✔
Izoh: seni – tushum kelishigidagi olmosh, vositasiz to'ldiruvchi.
27. Mashrabning hayoti va sarguzashtlari haqida xalq orasida tarqalgan qissa qanday nomlanadi?
A) «Sabot ul-ojizin»
B) «Mabdai nur»
C) «Devonai Mashrab»
D) «Qissai Sayfulmuluk»
To'g'ri javob: C) «Devonai Mashrab»
✔
Izoh: «Devonai Mashrab» (Qissai Mashrab) shoir hayotiga oid rivoyatlar asosida yuzaga kelgan xalq kitobi.
28. Qaysi janr rasmiy-idoraviy uslubga mansub?
A) hikoya
B) felyeton
C) ariza
D) ocherk
To'g'ri javob: C) ariza
✔
Izoh: Ariza, tilxat, ishonchnoma, ma'lumotnoma – rasmiy-idoraviy uslub janrlari.
29. «Kelmadi» so'zida urg'u qaysi bo'g'inga tushadi?
A) birinchi bo'g'inga
B) ikkinchi bo'g'inga
C) ikki bo'g'inga teng
D) uchinchi bo'g'inga
To'g'ri javob: A) birinchi bo'g'inga
✔
Izoh: Bo'lishsizlik -ma qo'shimchasi urg'u olmaydi, shuning uchun urg'u undan oldingi kel bo'g'iniga tushadi.
30. Lev Tolstoyning «Kavkaz asiri» hikoyasida Jilin bilan birga asirga tushgan zobit kim?
A) Kostilin
B) Pechorin
C) Grinyov
D) Sokolov
To'g'ri javob: A) Kostilin
✔
Izoh: Jilin va Kostilin asirga tushadi; tadbirkor Jilin qochishga muvaffaq bo'ladi, sust Kostilin esa to'lov kutadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 109

21-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Chuqur til orqa undoshlari to'g'ri berilgan qatorni toping.
A) q, g', x
B) y, k, q
C) k, g, ng
D) h, x, q
To'g'ri javob: A) q, g', x✔
Izoh: q, g', x – chuqur til orqa undoshlari; k, g, ng – til orqa, h – bo'g'iz, y – til o'rta undoshi.
2. «Boburning tushlari» qissasi muallifi kim?
A) Pirimqul Qodirov
B) Muhammad Ali
C) Isajon Sulton
D) Xayriddin Sulton
To'g'ri javob: D) Xayriddin Sulton
✔
Izoh: «Boburning tushlari» Xayriddin Sultonning Bobur ruhiyati va hijroni haqidagi qissasi; «Yulduzli tunlar»
esa Pirimqul Qodirovniki.
3. Quyidagilardan qaysi biri mehnat qo'shig'i emas?
A) «Mayda»
B) «Yor-yor»
C) «Qo'sh qo'shig'i»
D) «Charx»
To'g'ri javob: B) «Yor-yor»
✔
Izoh: «Yor-yor» to'y marosimi qo'shig'i; «Mayda» xirmon yanchish, «Qo'sh qo'shig'i» yer haydash, «Charx» ip
yigirish bilan bog'liq mehnat qo'shiqlari.
4. «Alpomish» dostonida Alpomishning otasi kim?
A) Boybo'ri
B) Ultontoz
C) Toychixon
D) Boysari
To'g'ri javob: A) Boybo'ri
✔
Izoh: Alpomish Qo'ng'irot elining boshlig'i Boybo'rining o'g'li; Boysari esa Barchinoyning otasi, ya'ni
Boybo'rining ukasi.
5. Alisher Navoiy qachon va qayerda tug'ilgan?
A) 1441-yil 9-fevral, Samarqandda
B) 1483-yil 14-fevral, Andijonda
C) 1441-yil 9-fevral, Hirotda
D) 1436-yil 7-mart, Hirotda
To'g'ri javob: C) 1441-yil 9-fevral, Hirotda
✔
Izoh: Navoiy 1441-yil 9-fevralda Hirotda tug'ilgan; 1483-yil 14-fevral Boburning tug'ilgan sanasi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 110

6. «Go'ro'g'li» turkumi dostonlarida Go'ro'g'li hukmronlik qilgan yurt qanday nomlanadi?
A) Shirvon
B) Qo'ng'irot
C) Chambil
D) Boysun
To'g'ri javob: C) Chambil✔
Izoh: Go'ro'g'li Chambil elining hukmdori; Shirvon esa «Ravshan» dostonida Zulxumor yashagan yurt.
7. «Navoiy» romani muallifi kim?
A) Pirimqul Qodirov
B) Oybek
C) Odil Yoqubov
D) Uyg'un
To'g'ri javob: B) Oybek
✔
Izoh: Oybekning «Navoiy» romani (1944) ulug' shoir hayoti va Hirot muhitini tasvirlaydi; Uyg'un esa Izzat
Sulton bilan drama yozgan.
8. 1914-yilda Toshkentda «Padarkush» dramasini sahnalashtirgan truppa qaysi?
A) «Mushtum» truppasi
B) «Turon» truppasi
C) «Chig'atoy gurungi» truppasi
D) «Taraqqiy» truppasi
To'g'ri javob: B) «Turon» truppasi
✔
Izoh: Abdulla Avloniy tashkil etgan «Turon» truppasi 1914-yilda «Padarkush»ni Toshkentda sahnaga qo'ygan.
9. Mustaqillik davrida yaratilgan va Amir Temur obrazi markazda turgan asarlar juftligini toping.
A) «Ulug'bek xazinasi» va «Ko'hna dunyo»
B) «Sohibqiron» va «Ulug' saltanat»
C) «Navoiy» va «Me'mor»
D) «Yulduzli tunlar» va «Avlodlar dovoni»
To'g'ri javob: B) «Sohibqiron» va «Ulug' saltanat»
✔
Izoh: Abdulla Oripovning «Sohibqiron» dramasi va Muhammad Alining «Ulug' saltanat» epopeyasi mustaqillik
davrida Temur va temuriylar mavzusida yaratilgan.
10. «O'q» so'zining avval kamon o'qini, keyinchalik miltiq o'qini ham anglatishi qaysi ko'chim turi?
A) vazifadoshlik
B) metonimiya
C) metafora
D) sinekdoxa
To'g'ri javob: A) vazifadoshlik
✔
Izoh: Narsalar bir xil vazifa bajargani uchun nom ko'chgan – vazifadoshlik.
11. «Yuz» ma'nosidagi qaysi so'z ijobiy, ko'tarinki bo'yoqqa ega?
A) turq
B) aft
C) bashara
D) chehra
To'g'ri javob: D) chehra
✔
Izoh: chehra badiiy, ko'tarinki uslubga xos; aft, turq, bashara salbiy bo'yoqli.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 111

12. «Zal qarsak chaldi» gapida qaysi ko'chim turi qo'llangan?
A) sinekdoxa
B) vazifadoshlik
C) metonimiya
D) metafora
To'g'ri javob: C) metonimiya✔
Izoh: Zal so'zi u yerdagi odamlar ma'nosida – joy va undagi kishilar aloqadorligiga asoslangan metonimiya.
13. «Qayerda suv bo'lsa, o'sha yerda hayot bor» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) o'rin ergash gap
B) payt ergash gap
C) ega ergash gap
D) shart ergash gap
To'g'ri javob: A) o'rin ergash gap
✔
Izoh: qayerda ... o'sha yerda – o'rin munosabati; -sa shakli bo'lsa-da, gap shart emas, o'rin ma'nosida.
14. Qaysi gapda qaratqich kelishigi belgisiz qo'llangan?
A) Maktab hovlisi toza.
B) Maktabning hovlisi toza.
C) Maktabga hovli kerak.
D) Maktabda hovli toza.
To'g'ri javob: A) Maktab hovlisi toza.
✔
Izoh: maktab hovlisi birikmasida qaratqich -ning qo'shimchasisiz ifodalangan.
15. Marhumni yodlab, uning fazilatlarini sanab aytiladigan motam marosimi qo'shig'i qanday
nomlanadi?
A) Terma
B) Lapar
C) O'lan
D) Yo'qlov
To'g'ri javob: D) Yo'qlov
✔
Izoh: Yo'qlov motam marosimi folkloriga oid bo'lib, unda marhum yo'qlanib, xislatlari mung bilan sanaladi.
16. Navoiy forsiy she'rlarini qaysi devonga jamlagan?
A) «Navodir un-nihoya»
B) «Badoyi' ul-bidoya»
C) «Xazoyin ul-maoniy»
D) «Devoni Foniy»
To'g'ri javob: D) «Devoni Foniy»
✔
Izoh: Navoiyning forsiy she'rlari Foniy taxallusi bilan yozilgan va «Devoni Foniy»ga jamlangan.
17. Navoiy va Husayn Boyqaro o'rtasidagi munosabat haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) Navoiy Husayn Boyqaroning ustozi bo'lgan
B) Ular umrida bir marta ham uchrashmagan
C) Husayn Boyqaro Navoiyning tog'asi bo'lgan
D) Ular bolalikdan birga ulg'aygan, bir maktabda o'qigan
To'g'ri javob: D) Ular bolalikdan birga ulg'aygan, bir maktabda o'qigan
✔
Izoh: Navoiy va Husayn Boyqaro yoshlikda birga tarbiyalangan; bu do'stlik umrbod davom etgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 112

18. Sovet davrida uzoq yillar asarlari taqiqlangan, mustaqillik arafasi va yillarida ijodi qayta keng
o'rganilgan adiblarni aniqlang.
A) Hamid Olimjon va Zulfiya
B) Uyg'un va Mirtemir
C) G'afur G'ulom va Oybek
D) Cho'lpon va Fitrat
To'g'ri javob: D) Cho'lpon va Fitrat✔
Izoh: Qatag'on qilingan Cho'lpon va Fitrat asarlari uzoq vaqt taqiqda bo'lgan; ular 1980-yillar oxiridan qayta
nashr etila boshlagan.
19. Qaysi so'z -viy qo'shimchasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) tarixviy
B) ma'noiy
C) ma'naviy
D) ilmviy
To'g'ri javob: C) ma'naviy
✔
Izoh: Unli bilan tugagan so'zga -viy qo'shiladi va ma'no so'zidagi o unlisi a ga aylanadi: ma'naviy; undosh bilan
tugaganlariga -iy: tarixiy, ilmiy.
20. Faqat sonor undoshlardan iborat qatorni toping.
A) n, z, r, s
B) l, r, k, q
C) m, b, l, d
D) m, n, l, r
To'g'ri javob: D) m, n, l, r
✔
Izoh: Sonor undoshlarda ovoz shovqindan ustun: m, n, ng, l, r, y.
21. Qaysi vosita maqsad ergash gapni bosh gapga bog'laydi?
A) -sa ham
B) -sin deb
C) -gach
D) qayerda ... o'sha yerda
To'g'ri javob: B) -sin deb
✔
Izoh: -sin deb (-sin uchun) vositasi harakat maqsadini bildiradi.
22. Quyidagi dostonlardan qaysi biri Sayfi Saroyi qalamiga mansub?
A) «Gul va Navro'z»
B) «Yusuf va Zulayho»
C) «Suhayl va Guldursun»
D) «Xusrav va Shirin»
To'g'ri javob: C) «Suhayl va Guldursun»
✔
Izoh: «Suhayl va Guldursun» Sayfi Saroyi dostoni; «Gul va Navro'z» Lutfiy, «Yusuf va Zulayho» Durbek,
«Xusrav va Shirin» Qutb asari.
23. Qaysi juftlikdagi so'zlar faqat bitta unli fonema bilan farqlanadi?
A) tor – tur
B) qol – qor
C) bel – bek
D) tor – zor
To'g'ri javob: A) tor – tur
✔
Izoh: tor va tur faqat unli (o/u) bilan farqlanadi; boshqa juftliklarda undoshlar farqlovchi vazifada.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 113

24. «Yozildi» fe'li qaysi nisbatda?
A) o'zlik nisbat
B) majhul nisbat
C) orttirma nisbat
D) birgalik nisbat
To'g'ri javob: B) majhul nisbat✔
Izoh: -il qo'shimchasi bajaruvchisi noma'lum harakatni ifodalaydi – majhul nisbat.
25. Shekspirning «Hamlet» tragediyasini o'zbek tiliga ilk bor tarjima qilgan adib kim?
A) Hamza
B) Fitrat
C) Abdulla Qodiriy
D) Cho'lpon
To'g'ri javob: D) Cho'lpon
✔
Izoh: Cho'lpon 1930-yillarda «Hamlet»ni o'zbek tiliga tarjima qilgan, bu tarjima o'zbek teatri tarixida muhim
voqea bo'lgan.
26. Qaysi bog'lovchi ayiruv bog'lovchisi?
A) agar
B) va
C) yoki
D) ammo
To'g'ri javob: C) yoki
✔
Izoh: yoki, yo, yoxud ayiruv bog'lovchilari: biri ikkinchisini istisno qiladi.
27. «Yozishdi» fe'li qaysi nisbatda?
A) o'zlik nisbat
B) orttirma nisbat
C) birgalik nisbat
D) majhul nisbat
To'g'ri javob: C) birgalik nisbat
✔
Izoh: -ish qo'shimchasi harakatning bir necha shaxs tomonidan birga bajarilishini bildiradi.
28. Hamzaning nasriy asari bo'lgan «Yangi saodat» qanday janrda yozilgan?
A) Doston
B) Muxammas
C) Roman
D) Komediya
To'g'ri javob: C) Roman
✔
Izoh: «Yangi saodat» (1915) Hamzaning «milliy roman» deb atagan nasriy asari.
29. Qaysi gap bog'lovchisiz qo'shma gap?
A) Bahorda daraxtlar gulladi.
B) Bahor keldi, daraxtlar gulladi.
C) Bahor kelgach, daraxtlar gulladi.
D) Bahor keldi va daraxtlar gulladi.
To'g'ri javob: B) Bahor keldi, daraxtlar gulladi.
✔
Izoh: Qismlar bog'lovchisiz, faqat ohang yordamida birikkan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 114

30. «O'tgan kunlar» romanida Kumushning otasi kim?
A) Marg'ilonlik Mirzakarim qutidor
B) Toshkentlik Yusufbek hoji
C) Qo'qonlik Solih maxdum
D) Marg'ilonlik Razzoq so'fi
To'g'ri javob: A) Marg'ilonlik Mirzakarim qutidor✔
Izoh: Kumush marg'ilonlik savdogar Mirzakarim qutidorning qizi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 115

22-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Misralarning bosh harflaridan biror ism yoki so'z hosil bo'ladigan she'r qanday ataladi?
A) Chiston
B) Muvashshah
C) Mustazod
D) Tuyuq
To'g'ri javob: B) Muvashshah✔
Izoh: Muvashshahda misralarning birinchi harflari o'qilganda ism yoki so'z hosil bo'ladi.
2. Yusuf Xos Hojib qaysi shaharda tug'ilgan?
A) Qashqarda
B) Yassida
C) Bolasog'unda
D) Yugnakda
To'g'ri javob: C) Bolasog'unda
✔
Izoh: Yusuf Bolasog'unda tug'ilgan, asarini esa Qashg'arda yakunlab, Qoraxoniy hukmdorga taqdim etgan.
3. Qaysi qo'shma so'z to'g'ri yozilgan?
A) ko'z oynak
B) belbog'
C) qo'l qop
D) suv ilon
To'g'ri javob: B) belbog'
✔
Izoh: Bir tushunchani bildiruvchi qo'shma otlar qo'shib yoziladi: belbog', qo'lqop, suvilon.
4. Ernest Xemingueyning «Chol va dengiz» qissasidagi chol baliqchi kim?
A) Santyago
B) Gekl Finn
C) Manolin
D) Kapitan Nemo
To'g'ri javob: A) Santyago
✔
Izoh: Keksa baliqchi Santyago ulkan baliq bilan kurashadi; Manolin esa unga mehribon bola.
5. «Shum bola» qissasidagi bosh qahramonning ismi nima?
A) Hoshimjon
B) Yodgor
C) Qoravoy
D) Omonboy
To'g'ri javob: C) Qoravoy
✔
Izoh: Shum bolaning ismi Qoravoy; Omonboy uning sarguzashtlardagi hamrohi.
6. «Oltin yorug'» asari haqida qaysi fikr to'g'ri?
A) Mutaqorib vaznidagi ta'limiy doston
B) Runik yozuvdagi tosh bitiktosh
C) Arab tilidagi turkiy lug'at
D) Qadimgi uyg'ur yozuvidagi buddaviy diniy asar
To'g'ri javob: D) Qadimgi uyg'ur yozuvidagi buddaviy diniy asar
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 116

Izoh: «Oltin yorug'» buddaviylik bilan bog'liq diniy-falsafiy asar bo'lib, qadimgi uyg'ur yozuvida bizgacha yetib
kelgan.
7. Qaysi so'zda -cha qo'shimchasi ravish yasagan?
A) uycha
B) yangicha
C) qizcha
D) kitobcha
To'g'ri javob: B) yangicha✔
Izoh: yangicha (kiyinmoq) – tarz ravishi; qizcha, uycha kabi so'zlarda -cha kichraytirish ma'nosini beradi.
8. Boburning islom huquqi (fiqh) masalalariga bag'ishlangan she'riy asari qaysi?
A) «Xatti Boburiy»
B) «Vaqoye'»
C) «Mubayyin»
D) «Volidiya»
To'g'ri javob: C) «Mubayyin»
✔
Izoh: «Mubayyin» fiqh asoslarini she'riy shaklda bayon qiluvchi masnaviy asar.
9. Qaysi so'z -kor qo'shimchasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) fido kor
B) paxtakor
C) ijod kor
D) san'at kor
To'g'ri javob: B) paxtakor
✔
Izoh: -kor so'z yasovchi qo'shimcha bo'lib, qo'shib yoziladi: paxtakor, fidokor, ijodkor, san'atkor.
10. «Sen qayerga borasan? – Maktabga.» Javob tarzidagi gap qanday gap?
A) atov gap
B) to'liqsiz gap
C) shaxssiz gap
D) yig'iq gap
To'g'ri javob: B) to'liqsiz gap
✔
Izoh: Javobda ega va kesim tushirilgan, ular avvalgi gapdan tiklanadi – to'liqsiz gap.
11. Mubolag'aning na aqlan, na amalda mumkin bo'lmagan eng kuchli darajasi qanday ataladi?
A) G'uluv
B) Ig'roq
C) Tashbeh
D) Tabli'
To'g'ri javob: A) G'uluv
✔
Izoh: Tabli' – aqlan ham, amalda ham mumkin; ig'roq – aqlan mumkin, amalda emas; g'uluv – ikkalasida ham
mumkin emas.
12. «Men do'stimga xat yozdim» gapida vositali to'ldiruvchi qaysi?
A) do'stimga
B) xat
C) men
D) yozdim
To'g'ri javob: A) do'stimga
✔
Izoh: do'stimga – jo'nalish kelishigidagi vositali to'ldiruvchi; xat – vositasiz to'ldiruvchi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 117

13. Shekspirning «Hamlet» tragediyasidagi bosh qahramon qaysi mamlakat shahzodasi?
A) Daniya
B) Angliya
C) Norvegiya
D) Shotlandiya
To'g'ri javob: A) Daniya✔
Izoh: Hamlet Daniya shahzodasi bo'lib, otasining qotili bo'lgan amakisi Klavdiydan qasos olishga intiladi.
14. Lutfiyning 1411-yilda yozilgan dostoni qaysi?
A) «Gul va Navro'z»
B) «Suhayl va Guldursun»
C) «Muhabbatnoma»
D) «O'q va yoy»
To'g'ri javob: A) «Gul va Navro'z»
✔
Izoh: Lutfiy «Gul va Navro'z» dostonini 1411-yilda yaratgan; u Gul va Navro'zning ishqiy sarguzashtlari haqida.
15. Hamid Olimjonning «Muqanna» asari qaysi janrda yozilgan?
A) Qissa
B) Komediya
C) Lirik doston
D) Tarixiy drama
To'g'ri javob: D) Tarixiy drama
✔
Izoh: «Muqanna» Hamid Olimjonning VIII asrdagi xalq qo'zg'oloni rahbari haqidagi tarixiy dramasi.
16. Mirkarim Osimning «To'maris» qissasida To'maris kimni yengadi?
A) Fors shohi Kirni
B) Chingizxonni
C) Arab sarkardasi Qutaybani
D) Iskandar Zulqarnaynni
To'g'ri javob: A) Fors shohi Kirni
✔
Izoh: Massagetlar malikasi To'maris bosqinchi fors shohi Kir qo'shinini tor-mor etadi.
17. Turkiy adabiyotda «Yusuf va Zulayho» dostonini 1409-yilda yaratgan shoir kim?
A) Sakkokiy
B) Lutfiy
C) Qutb
D) Durbek
To'g'ri javob: D) Durbek
✔
Izoh: Durbek «Yusuf va Zulayho» dostonini 1409-yilda yozgan; Lutfiyning dostoni esa «Gul va Navro'z» (1411).
18. Qaysi qo'shma so'z «sifat + ot» qolipida tuzilgan?
A) belbog'
B) beshbarmoq
C) toshbaqa
D) oqsoqol
To'g'ri javob: D) oqsoqol
✔
Izoh: oqsoqol = oq (sifat) + soqol (ot); beshbarmoq – son + ot, belbog' va toshbaqa – ot + ot.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 118

19. «Men bu kitobni ikki marta o'qidim» gapida miqdor-daraja holi qaysi?
A) o'qidim
B) bu kitobni
C) men
D) ikki marta
To'g'ri javob: D) ikki marta✔
Izoh: ikki marta necha marta? so'rog'iga javob beruvchi miqdor-daraja holi.
20. Bobur kimning «Volidiya» risolasini she'riy yo'l bilan turkiy tilga tarjima qilgan?
A) Bahouddin Naqshbandning
B) Alisher Navoiyning
C) Xoja Ahror Valiyning
D) Abdurahmon Jomiyning
To'g'ri javob: C) Xoja Ahror Valiyning
✔
Izoh: Bobur og'ir kasallik paytida nazr qilib, Xoja Ahror Valiyning «Volidiya» risolasini she'riy tarjima qilgan.
21. Qaysi kirish so'z afsuslanish hissini bildiradi?
A) afsuski
B) birinchidan
C) aytishlaricha
D) shubhasiz
To'g'ri javob: A) afsuski
✔
Izoh: afsuski – so'zlovchining afsuslanishini ifodalaydi.
22. Qaysi qo'shma fe'l to'g'ri yozilgan?
A) sotib oldi
B) olibkeldi
C) yordamberdi
D) tashkilqildi
To'g'ri javob: A) sotib oldi
✔
Izoh: Qo'shma fe'llar qismlari ajratib yoziladi: sotib oldi, olib keldi, yordam berdi, tashkil qildi.
23. «Qo'y og'zidan cho'p olmagan» iborasi qanday odamga nisbatan aytiladi?
A) juda epchil
B) juda hiylakor
C) juda yuvosh, beozor
D) juda ochko'z
To'g'ri javob: C) juda yuvosh, beozor
✔
Izoh: Ibora hech kimga ozor bermaydigan, o'ta yuvosh kishini tasvirlaydi.
24. Qaysi so'z -sira qo'shimchasi bilan yasalgan fe'l?
A) suvsiz
B) suvli
C) suvsira
D) suvchi
To'g'ri javob: C) suvsira
✔
Izoh: -sira fe'l yasaydi: suvsiramoq – suvga tashna bo'lmoq; -siz, -li sifat, -chi ot yasovchi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 119

25. Ko'chirma gap qaysi belgilar ichida yoziladi?
A) qo'shtirnoq
B) tire
C) qavs
D) vergul
To'g'ri javob: A) qo'shtirnoq✔
Izoh: Ko'chirma gap qo'shtirnoq ichiga olinadi.
26. «Bahorda bog'lar gullaydi» gapida ega qaysi?
A) bahorda
B) bog'lar
C) gullaydi
D) bahor
To'g'ri javob: B) bog'lar
✔
Izoh: Ega kim? nima? so'rog'iga javob beradi: nima gullaydi? – bog'lar.
27. Said Ahmadning «Ufq» trilogiyasiga kirmaydigan asarni toping.
A) «Hijron kunlari»
B) «Qirq besh kun»
C) «Ufq»
D) «Jimjitlik»
To'g'ri javob: D) «Jimjitlik»
✔
Izoh: Trilogiya «Qirq besh kun», «Hijron kunlari», «Ufq» qismlaridan iborat; «Jimjitlik» Said Ahmadning
alohida romani.
28. «Farhod va Shirin» dostonida Farhod qanday halok bo'ladi?
A) Ajdaho bilan olishuvda
B) Xusrav bilan yakkama-yakka jangda
C) Xusrav yuborgan kampirning Shirin o'ldi degan yolg'on xabaridan
D) Zindonda ochlikdan
To'g'ri javob: C) Xusrav yuborgan kampirning Shirin o'ldi degan yolg'on xabaridan
✔
Izoh: Xusrav ayyor kampirni yuborib, Shirin vafot etdi degan xabar tarqatadi; bu xabardan Farhod jon beradi.
29. Dialogda har bir yangi replika oldidan qaysi belgi qo'yiladi?
A) ikki nuqta
B) qavs
C) qo'shtirnoq
D) tire
To'g'ri javob: D) tire
✔
Izoh: Dialog shaklida berilgan ko'chirmada har bir replika yangi satrdan tire bilan boshlanadi.
30. Abulg'ozi Bahodirxon vafotidan so'ng «Shajarai turk» kimning topshirig'i bilan yakunlangan?
A) Ogahiyning
B) Muhammad Rahimxon IIning
C) Munis Xorazmiyning
D) O'g'li Anushaxonning
To'g'ri javob: D) O'g'li Anushaxonning
✔
Izoh: Abulg'ozi asarni tugatishga ulgurmagan, uni o'g'li Anushaxonning topshirig'i bilan yakunlashgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 120

23-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi gapda maqsad ergash gap bor?
A) O'quvchilar tushunmagani uchun ustoz qayta tushuntirdi.
B) O'quvchilar tushunsin deb, ustoz mavzuni qayta tushuntirdi.
C) O'quvchilar tushungach, ustoz yangi mavzuga o'tdi.
D) O'quvchilar tushunmasa, ustoz qayta tushuntiradi.
To'g'ri javob: B) O'quvchilar tushunsin deb, ustoz mavzuni qayta tushuntirdi.✔
Izoh: -sin deb vositasi bosh gapdagi harakatning maqsadini bildiradi.
2. Qaysi juftlikdagi so'zlar faqat bitta undosh fonema bilan farqlanadi?
A) bel – bil
B) tosh – tush
C) tosh – bosh
D) kel – kul
To'g'ri javob: C) tosh – bosh
✔
Izoh: tosh va bosh so'zlari faqat birinchi undosh (t/b) bilan farqlanadi; qolgan juftliklar unli bilan farqlanadi.
3. Qaysi qatorda sinonimlar berilgan?
A) oq, qora, sariq, ko'k
B) kel, ket, bor, tur
C) yuz, bet, chehra, aft
D) baland, past, uzun, qisqa
To'g'ri javob: C) yuz, bet, chehra, aft
✔
Izoh: yuz, bet, chehra, aft bir tushunchani turli uslubiy bo'yoq bilan ifodalaydi.
4. Undoshlarning jarangli va jarangsizga bo'linishi nimaga asoslanadi?
A) ovoz va shovqinning ishtirokiga
B) tilning ko'tarilishiga
C) hosil bo'lish o'rniga
D) lablarning holatiga
To'g'ri javob: A) ovoz va shovqinning ishtirokiga
✔
Izoh: Jarangli undoshlarda shovqin bilan birga ovoz ham qatnashadi, jarangsizlarda faqat shovqin bo'ladi.
5. 1918-yilda Toshkentda Fitrat rahbarligida tuzilgan, til va adabiyot masalalari bilan shug'ullangan
tashkilot qaysi?
A) «Chig'atoy gurungi»
B) «Turon»
C) «Mushtum»
D) «Taraqqiy»
To'g'ri javob: A) «Chig'atoy gurungi»
✔
Izoh: «Chig'atoy gurungi» o'zbek tili, imlosi va adabiyotini rivojlantirish bilan shug'ullangan jamiyat edi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 121

6. «Qur'oni karim» ma'nolarining o'zbek tiliga ilk to'liq tarjimalaridan biri mustaqillikning dastlabki
yillarida kim tomonidan amalga oshirilgan?
A) Muhammad Ali
B) Alouddin Mansur
C) Ozod Sharafiddinov
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: B) Alouddin Mansur✔
Izoh: Alouddin Mansur «Qur'oni karim» ma'nolari tarjimasi 1992-yilda nashr etilgan.
7. Qaysi gapda to'siqsiz ergash gap bor?
A) Havo soviganda, issiq kiyindik.
B) Havo sovuq bo'lsa, uyda qolamiz.
C) Havo sovuq bo'lgani uchun uyda qoldik.
D) Garchi havo sovuq bo'lsa ham, biz sayrga chiqdik.
To'g'ri javob: D) Garchi havo sovuq bo'lsa ham, biz sayrga chiqdik.
✔
Izoh: garchi ... -sa ham vositasi to'siqsizlik munosabatini ifodalaydi.
8. «Mehmonlar mamnun bo'lsin deb, uy bezatildi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) sabab ergash gap
B) maqsad ergash gap
C) shart ergash gap
D) natija ergash gap
To'g'ri javob: B) maqsad ergash gap
✔
Izoh: -sin deb vositasi harakatning maqsadini bildiradi.
9. Qaysi so'z rus tili orqali kirgan baynalmilal so'z?
A) maktab
B) teatr
C) ota
D) dasturxon
To'g'ri javob: B) teatr
✔
Izoh: teatr – yunon tilidan rus tili orqali kirgan baynalmilal so'z.
10. «Alpomish» dostonida Alpomishga oshiq bo'lib, uni zindondan chiqishiga ko'maklashgan qalmoq
shohining qizi kim?
A) Qaldirg'och oyim
B) Tovka oyim
C) Xolbeka
D) Zulxumor
To'g'ri javob: B) Tovka oyim
✔
Izoh: Toychixonning qizi Tovka oyim Alpomishga yordam beradi; Qaldirg'och esa Alpomishning singlisi.
11. Biror hodisaga uning haqiqiy sababi o'rniga chiroyli, xayoliy sabab ko'rsatish san'ati qanday
ataladi?
A) Mubolag'a
B) Husni ta'lil
C) Talmeh
D) Irsoli masal
To'g'ri javob: B) Husni ta'lil
✔
Izoh: Husni ta'lil – chiroyli dalillash: masalan, quyoshning botishini yor husnidan uyalganiga yo'yish.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 122

12. Husayn Boyqaro Hirot taxtini egallagach (1469), Navoiyga dastlab qanday lavozim beradi?
A) Sadrlik
B) Muhrdorlik
C) Astrobod hokimligi
D) Vazirlik
To'g'ri javob: B) Muhrdorlik✔
Izoh: Navoiy avval muhrdor etib tayinlangan, 1472-yilda vazirlik (amirlik) mansabini olgan.
13. Qaysi so'zda -lik qo'shimchasi sifat yasagan?
A) do'stlik
B) kunlik (ish)
C) bolalik
D) yaxshilik
To'g'ri javob: B) kunlik (ish)
✔
Izoh: kunlik ish birikmasida -lik belgi bildiruvchi sifat yasagan; qolganlarida mavhum ot yasagan.
14. Qaysi gap bog'langan qo'shma gap?
A) Quyosh chiqdi va havo isidi.
B) Quyosh chiqdi, havo isidi.
C) Quyosh chiqib, havoni isitdi.
D) Quyosh chiqqach, havo isidi.
To'g'ri javob: A) Quyosh chiqdi va havo isidi.
✔
Izoh: Qismlar teng bog'lovchi va orqali bog'langan; -gach bilan tuzilgani ergash gapli, bog'lovchisizi
bog'lovchisiz qo'shma gap.
15. «Bor ekan, yo'q ekan, och ekan, to'q ekan...» kabi an'anaviy formulalar ertakning qaysi qismida
keladi?
A) Tugunida
B) Boshlanishida (boshlama)
C) Kulminatsiyasida
D) Yechimidan keyin
To'g'ri javob: B) Boshlanishida (boshlama)
✔
Izoh: Bunday qolip ibora ertak boshlamasi bo'lib, tinglovchini ertak olamiga olib kiradi.
16. «Layli va Majnun» dostonida Laylini turmushga berishgan kishi kim?
A) Ibn Salom
B) Zayd
C) Navfal
D) Sheruya
To'g'ri javob: A) Ibn Salom
✔
Izoh: Layli ota-onasining qarori bilan Ibn Salomga turmushga beriladi, biroq u Majnunga sodiq qoladi.
17. «Lison ut-tayr» dostonida mashaqqatli yo'ldan o'tib, Simurg' huzuriga yetib borgan qushlar soni
nechta?
A) Qirqta
B) Yuzta
C) Yettita
D) O'ttizta
To'g'ri javob: D) O'ttizta
✔
Izoh: O'ttiz qush yetib kelib, Simurg' (si murg' – o'ttiz qush) aslida o'zlari ekanini anglaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 123

18. «Go'ro'g'li» nomi qanday ma'noni anglatadi?
A) Go'rdan qo'rqmaydigan botir
B) Go'rda (qabrda) tug'ilgan bola
C) Go'ro'g'li urug'idan chiqqan bek
D) Qabristonda yashovchi darvesh
To'g'ri javob: B) Go'rda (qabrda) tug'ilgan bola✔
Izoh: Rivoyatga ko'ra qahramon onasi vafotidan keyin go'rda tug'ilgani uchun Go'ro'g'li (go'r o'g'li) deb
atalgan.
19. Unlilarning yuqori, o'rta va quyi turlarga bo'linishi qaysi belgiga asoslanadi?
A) tilning ko'tarilish darajasiga
B) havoning burundan o'tishiga
C) lablarning cho'chchayishiga
D) tilning oldinga yoki orqaga siljishiga
To'g'ri javob: A) tilning ko'tarilish darajasiga
✔
Izoh: Tilning tanglay tomon qanchalik ko'tarilishiga ko'ra unlilar yuqori (tor), o'rta va quyi (keng) bo'ladi.
20. «O'tgan kunlar» romanida Yusufbek hojining sodiq, keksa xizmatkori kim?
A) Miryoqub
B) Hasanali
C) Homid
D) Qobil bobo
To'g'ri javob: B) Hasanali
✔
Izoh: Hasanali Yusufbek hoji xonadonining sadoqatli xizmatkori bo'lib, Otabekka otalarcha g'amxo'rlik qiladi.
21. Qaysi so'z miqdor-daraja ravishi?
A) tez
B) olg'a
C) kecha
D) juda
To'g'ri javob: D) juda
✔
Izoh: juda belgining darajasini bildiradi.
22. «Farhod va Shirin» dostonida Farhodning sodiq do'sti, naqqosh kim?
A) Navfal
B) Sheruya
C) Boniy
D) Shopur
To'g'ri javob: D) Shopur
✔
Izoh: Shopur Farhodning vafodor do'sti bo'lib, uni Armanistonga boshlab boradi va Shirin bilan bog'lanishga
yordam beradi.
23. Qaysi so'zda j harfi qorishiq (portlovchi-sirg'aluvchi) tovushni ifodalaydi?
A) garaj
B) jurnal
C) jo'ja
D) abajur
To'g'ri javob: C) jo'ja
✔
Izoh: O'z qatlam so'zlaridagi j (jo'ja, jiyda) qorishiq [dj] tovush; jurnal, garaj kabi o'zlashmalarda esa
sirg'aluvchi [j].
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 124

24. «Otamdan qolgan dalalar» romani muallifi kim?
A) Tog'ay Murod
B) O'tkir Hoshimov
C) Said Ahmad
D) Shukur Xolmirzayev
To'g'ri javob: A) Tog'ay Murod✔
Izoh: «Otamdan qolgan dalalar» Tog'ay Murodning mustaqillik yillarida e'lon qilingan romani.
25. Jadid shoiri Tavalloning she'riy to'plami qanday nomlanadi?
A) «Sayha»
B) «Buloqlar»
C) «Ta'viz ul-oshiqin»
D) «Ravnaq ul-islom»
To'g'ri javob: D) «Ravnaq ul-islom»
✔
Izoh: To'lagan Xo'jamyorov – Tavallo 1916-yilda «Ravnaq ul-islom» to'plamini nashr etgan.
26. Kishi ismlarini o'rganuvchi soha qanday ataladi?
A) etimologiya
B) toponimika
C) semasiologiya
D) antroponimika
To'g'ri javob: D) antroponimika
✔
Izoh: Antroponimika (yunoncha anthropos – odam) kishi ismlari, familiya va taxalluslarni o'rganadi.
27. Qaysi so'z atoqli ot?
A) Zarafshon
B) tog'
C) vodiy
D) daryo
To'g'ri javob: A) Zarafshon
✔
Izoh: Zarafshon – daryo va vodiyning maxsus nomi, atoqli ot.
28. Mustaqillik yillarida tashkil etilgan «Jahon adabiyoti» jurnalining asoschisi va ilk bosh muharriri
kim?
A) Matyoqub Qo'shjonov
B) Ozod Sharafiddinov
C) Abdulla Oripov
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: B) Ozod Sharafiddinov
✔
Izoh: Taniqli munaqqid Ozod Sharafiddinov 1997-yilda «Jahon adabiyoti» jurnaliga asos solgan.
29. Quyidagi asarlardan qaysi biri Muqimiyga tegishli emas?
A) «Dodxohim»
B) «Saylov»
C) «Veksel»
D) «Ilm xosiyati»
To'g'ri javob: D) «Ilm xosiyati»
✔
Izoh: «Ilm xosiyati» Furqatning ma'rifiy she'ri; «Dodxohim», «Veksel», «Saylov» Muqimiy hajviyalari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 125

30. Qaysi so'z sof ko'makchi?
A) uchun
B) ust
C) old
D) ost
To'g'ri javob: A) uchun✔
Izoh: uchun – sof ko'makchi; ost, old, ust ko'makchi vazifasida keluvchi otlar.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 126

24-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Ikki so'z shaklining tasodifan bir xil bo'lib qolishi qanday ataladi?
A) paronim
B) omograf
C) sinonim
D) omoforma
To'g'ri javob: D) omoforma✔
Izoh: Omoformalar – so'zlar faqat ayrim grammatik shakllarda tasodifan bir xil bo'lib qoladigan hodisa.
2. Chexovning «Xameleon» hikoyasida vaziyatga qarab fikrini o'zgartiradigan politsiya nazoratchisi
kim?
A) Bashmachkin
B) Ochumelov
C) Vanka Jukov
D) Xlestakov
To'g'ri javob: B) Ochumelov
✔
Izoh: Ochumelov it kimniki ekaniga qarab bir necha bor fikrini o'zgartiradi; uning xulqi asar nomiga asos
bo'lgan.
3. Qaysi so'z kirish so'z sifatida vergul bilan ajratiladi?
A) lekin
B) chunki
C) hatto
D) afsuski
To'g'ri javob: D) afsuski
✔
Izoh: afsuski – so'zlovchining afsuslanishini bildiruvchi kirish so'z; qolganlari bog'lovchi va yuklama.
4. Komil Xorazmiy madaniyat tarixida yana qaysi ishi bilan mashhur?
A) Birinchi o'zbek romanini yozgani
B) Toshkentda gazeta chiqargani
C) Xorazm tanbur chizig'i (nota yozuvi)ni yaratgani
D) «Xamsa»ni nasrga aylantirgani
To'g'ri javob: C) Xorazm tanbur chizig'i (nota yozuvi)ni yaratgani
✔
Izoh: Komil Xorazmiy musiqa kuylarini yozib olish uchun maxsus tanbur chizig'i (nota tizimi)ni yaratgan.
5. Qaysi qatordagi so'z h harfi bilan to'g'ri yozilgan?
A) hizmat
B) hujjat
C) havf
D) hulosa
To'g'ri javob: B) hujjat
✔
Izoh: hujjat h bilan; xulosa, xizmat, xavf so'zlari x bilan yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 127

6. «Ukam menga chiroyli rasm chizib berdi» gapida vositasiz to'ldiruvchi qaysi?
A) rasm
B) menga
C) chiroyli
D) ukam
To'g'ri javob: A) rasm✔
Izoh: rasm – belgisiz tushum kelishigidagi vositasiz to'ldiruvchi; menga – vositali to'ldiruvchi.
7. «Padarkush» dramasida boyning o'qimay, yomon yo'lga kirgan o'g'li kim?
A) Toshmurod
B) Homid
C) Anvar
D) Tangriqul
To'g'ri javob: A) Toshmurod
✔
Izoh: Boyning o'g'li Toshmurod ilmsizligi tufayli yomon odamlarga qo'shilib, oxir-oqibat otasining o'limiga
sababchi bo'ladi.
8. «Ertalab ukam maktabga shoshib ketdi» gapida nechta hol bor?
A) 3 ta
B) 4 ta
C) 2 ta
D) 1 ta
To'g'ri javob: A) 3 ta
✔
Izoh: ertalab – payt, maktabga – o'rin, shoshib – holat holi.
9. Qaysi gapda undalma bor?
A) Do'stim bilan ertaga kelaman.
B) Do'stim, ertaga albatta kel.
C) Do'stim ertaga albatta keladi.
D) Do'stimni ertaga kutaman.
To'g'ri javob: B) Do'stim, ertaga albatta kel.
✔
Izoh: Do'stim so'zi nutq qaratilgan shaxsni bildiradi – undalma.
10. Qaysi so'z o'rin ravishi?
A) hozir
B) asta
C) oz
D) ichkari
To'g'ri javob: D) ichkari
✔
Izoh: ichkari harakatning o'rnini bildiradi.
11. «Qutadg'u bilig»da Kuntug'di obrazi qaysi tushunchani ramziy ifodalaydi?
A) Aqlni
B) Davlat (baxt)ni
C) Adolatni
D) Qanoatni
To'g'ri javob: C) Adolatni
✔
Izoh: Asarda Kuntug'di (podshoh) adolat, Oyto'ldi davlat, O'gdulmish aql, O'zg'urmish qanoat (oqibat) ramzi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 128

12. Abdulla Qahhorning «Sinchalak» qissasidagi bosh qahramon kim?
A) Saida
B) Mastura
C) Zaynab
D) Unsin
To'g'ri javob: A) Saida✔
Izoh: «Sinchalak»da yosh, tashabbuskor qiz Saida eskicha boshqaruv vakili Qalandarovga qarshi kurashadi.
13. «Hapalak» hajviyasi muallifi kim?
A) Zavqiy
B) Maxmur
C) Gulxaniy
D) Muqimiy
To'g'ri javob: B) Maxmur
✔
Izoh: Qo'qonlik satirik shoir Maxmur «Hapalak» she'rida qashshoq qishloq va amaldorlar adolatsizligini kulgi
ostiga olgan.
14. Qaysi so'z yasovchi qo'shimcha fors-tojik tilidan o'zlashgan?
A) -chi
B) -li
C) -dor
D) -la
To'g'ri javob: C) -dor
✔
Izoh: -dor fors-tojikcha qo'shimcha (aybdor, amaldor); -chi, -li, -la turkiy qo'shimchalar.
15. Qaysi so'z affiksatsiya usuli bilan yasalgan?
A) kungaboqar
B) gultojixo'roz
C) beshbarmoq
D) gulzor
To'g'ri javob: D) gulzor
✔
Izoh: gulzor = gul + -zor (qo'shimcha); qolganlari so'z qo'shish yo'li bilan yasalgan qo'shma so'zlar.
16. Misra yoki gaplarning bir xil so'z bilan boshlanishi qanday ataladi?
A) gradatsiya
B) anafora
C) tazod
D) epifora
To'g'ri javob: B) anafora
✔
Izoh: Anafora – boshlanmadagi takror.
17. Uyushiq bo'laklardan oldin umumlashtiruvchi so'z kelsa, undan keyin qaysi belgi qo'yiladi?
A) nuqtali vergul
B) tire
C) vergul
D) ikki nuqta
To'g'ri javob: D) ikki nuqta
✔
Izoh: Umumlashtiruvchi so'z uyushiq bo'laklardan oldin kelsa, undan keyin ikki nuqta qo'yiladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 129

18. Muqimiyning hajviy asarini toping.
A) «Gimnaziya»
B) «Hapalak»
C) «Ajab zamona»
D) «Tanobchilar»
To'g'ri javob: D) «Tanobchilar»✔
Izoh: «Tanobchilar» Muqimiy hajviyasi; «Hapalak» – Maxmur, «Ajab zamona» – Zavqiy, «Gimnaziya» – Furqat
she'ri.
19. Ko'proq qasidalari bilan mashhur bo'lib, Mirzo Ulug'bekni madh etgan shoir kim?
A) Durbek
B) Sakkokiy
C) Yaqiniy
D) Lutfiy
To'g'ri javob: B) Sakkokiy
✔
Izoh: Sakkokiy Mirzo Ulug'bek va boshqa temuriylarga bag'ishlangan madhiya qasidalari bilan mashhur.
20. Quyidagi so'zlardan qaysi biri imlo xatosiz yozilgan?
A) ahloq
B) hursand
C) axborot
D) tarih
To'g'ri javob: C) axborot
✔
Izoh: axborot x bilan to'g'ri; axloq, tarix, xursand so'zlari ham x bilan yozilishi lozim.
21. Abdulla Qahhorning «Shohi so'zana» asari qaysi janrga mansub?
A) Komediya
B) Roman
C) Qissa
D) Tragediya
To'g'ri javob: A) Komediya
✔
Izoh: «Shohi so'zana» Qahhorning mashhur komediyasi; «Og'riq tishlar» ham uning komediyasi.
22. Qaysi so'zda bitta bo'g'in tarkibida uchta undosh bor?
A) bahor
B) qalam
C) daraxt
D) kitob
To'g'ri javob: C) daraxt
✔
Izoh: da-raxt so'zining ikkinchi bo'g'ini r, x, t undoshlarini o'z ichiga oladi.
23. Qaysi yasama otning o'zagi fe'l?
A) toshloq
B) gulzor
C) tuzdon
D) ekin
To'g'ri javob: D) ekin
✔
Izoh: ek- + -in → ekin; tuzdon, gulzor, toshloq so'zlarining o'zagi ot.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 130

24. Asardagi ziddiyat eng yuqori nuqtaga chiqadigan syujet unsuri qanday ataladi?
A) Ekspozitsiya
B) Epilog
C) Kulminatsiya
D) Tugun
To'g'ri javob: C) Kulminatsiya✔
Izoh: Kulminatsiya – voqealar va ziddiyatning eng keskin, avj nuqtasi; undan so'ng yechim boshlanadi.
25. She'rda maqol yoki hikmatli so'zni o'rinli keltirish san'ati qanday ataladi?
A) Tashxis
B) Husni ta'lil
C) Tanosub
D) Irsoli masal
To'g'ri javob: D) Irsoli masal
✔
Izoh: Irsoli masal – she'riy fikrni dalillash uchun maqol yoki hikmatli so'zdan foydalanish.
26. Zulfiyaning «Bahor keldi seni so'roqlab» she'ri kimning xotirasiga bag'ishlangan?
A) Otasining
B) Turmush o'rtog'i Hamid Olimjonning
C) Ustozi Oybekning
D) Abdulla Qahhorning
To'g'ri javob: B) Turmush o'rtog'i Hamid Olimjonning
✔
Izoh: Zulfiya 1944-yilda vafot etgan turmush o'rtog'i Hamid Olimjon xotirasiga ko'plab she'rlar bag'ishlagan.
27. «Ming yil kutdim seni» misrasida qaysi tasviriy vosita qo'llangan?
A) o'xshatish
B) litota
C) jonlantirish
D) mubolag'a
To'g'ri javob: D) mubolag'a
✔
Izoh: Kutish muddati haddan tashqari oshirib ko'rsatilgan – mubolag'a.
28. Sharq adabiyotida birinchi «Xamsa» (besh doston)ni yaratgan shoir kim?
A) Alisher Navoiy
B) Abdurahmon Jomiy
C) Xusrav Dehlaviy
D) Nizomiy Ganjaviy
To'g'ri javob: D) Nizomiy Ganjaviy
✔
Izoh: Nizomiy Ganjaviy «Panj ganj» (besh xazina) nomi bilan birinchi xamsani yaratgan; keyin Xusrav Dehlaviy
va boshqalar davom ettirgan.
29. Qaysi so'zda tutuq belgisi unlidan keyin kelib, uning cho'ziqroq talaffuz qilinishini ko'rsatadi?
A) mas'ul
B) ma'no
C) jur'at
D) qal'a
To'g'ri javob: B) ma'no
✔
Izoh: ma'no so'zida tutuq belgisi a unlisidan keyin keladi; jur'at, qal'a, mas'ul so'zlarida esa undoshdan keyin
ajratish vazifasida.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 131

30. Abulg'ozi Bahodirxonning «Shajarai tarokima» asari nima haqida?
A) Payg'ambarlar qissalari
B) Xiva xonlarining saroy she'riyati
C) Turkmanlarning kelib chiqishi va shajarasi
D) Turkiy tillar grammatikasi
To'g'ri javob: C) Turkmanlarning kelib chiqishi va shajarasi✔
Izoh: «Shajarai tarokima» – «Turkmanlar shajarasi»; unda turkman qabilalarining tarixi bayon etilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 132

25-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Navoiyning «Nasoyim ul-muhabbat» asari kimning qaysi asari asosida yaratilgan?
A) Attorning «Tazkirat ul-avliyo»si asosida
B) Jomiyning «Nafahot ul-uns»i asosida
C) Rumiyning «Masnaviy»si asosida
D) Sa'diyning «Guliston»i asosida
To'g'ri javob: B) Jomiyning «Nafahot ul-uns»i asosida✔
Izoh: «Nasoyim ul-muhabbat» – tasavvuf shayxlari haqidagi tazkira bo'lib, Jomiyning «Nafahot ul-uns»
asarining kengaytirilgan turkiy tarjimasidir.
2. Qaysi so'zda ikki jarangsiz undosh yonma-yon kelgan?
A) dalda
B) daftar
C) bayroq
D) bolta
To'g'ri javob: B) daftar
✔
Izoh: daftar so'zidagi f va t – ikkalasi jarangsiz; bolta so'zidagi l sonor, dalda so'zidagi l va d jarangli.
3. Abdulla Qodiriy faol ishtirok etgan, 1923-yildan chiqa boshlagan o'zbek satirik jurnali qaysi?
A) «Xurshid»
B) «Mushtum»
C) «Tarjimon»
D) «Oyna»
To'g'ri javob: B) «Mushtum»
✔
Izoh: «Mushtum» satirik jurnali bo'lib, Qodiriyning ko'plab hajviy asarlari unda bosilgan.
4. «Kim ko'p o'qisa, u ko'p biladi» gapida ergash gap qaysi qism?
A) u ko'p biladi
B) kim
C) kim ko'p o'qisa
D) ko'p biladi
To'g'ri javob: C) kim ko'p o'qisa
✔
Izoh: Nisbiy so'z va -sa shaklli kesimga ega qism ergash gap, u ko'p biladi – bosh gap.
5. Qaysi olmosh ko'rsatish olmoshi?
A) o'sha
B) biz
C) kim
D) o'z
To'g'ri javob: A) o'sha
✔
Izoh: o'sha – ko'rsatish olmoshi; o'z o'zlik, biz kishilik, kim so'roq olmoshi.
6. Mustaqillik yillarida ta'sis etilgan «Zulfiya» nomidagi Davlat mukofoti kimlarga beriladi?
A) Faqat teatr rejissyorlariga
B) Turli sohalarda iqtidor ko'rsatgan qizlarga
C) Faqat keksa shoirlarga
D) Chet ellik tarjimonlarga
To'g'ri javob: B) Turli sohalarda iqtidor ko'rsatgan qizlarga
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 133

Izoh: Zulfiya nomidagi mukofot ilm, adabiyot, san'at va boshqa sohalarda yutuqqa erishgan iqtidorli qizlarga
beriladi.
7. Qaysi gap zidlov bog'lovchili bog'langan qo'shma gap?
A) Goh yomg'ir yog'adi, goh quyosh chiqadi.
B) Kuz keldi va havo soviy boshladi.
C) Kuz keldi, lekin havo hali iliq.
D) Kuz kelsa, havo soviydi.
To'g'ri javob: C) Kuz keldi, lekin havo hali iliq.✔
Izoh: lekin zidlov bog'lovchisi qismlar orasidagi qarama-qarshilikni bildiradi.
8. Fitratning 1911-yilda nashr etilgan she'rlar to'plami qaysi?
A) «Sayha»
B) «Tong sirlari»
C) «Uyg'onish»
D) «Buloqlar»
To'g'ri javob: A) «Sayha»
✔
Izoh: «Sayha» (Na'ra) Fitratning forsiy she'rlar to'plami; qolganlari Cho'lpon to'plamlari.
9. Qaysi so'zning birinchi bo'g'inida til orqa, o'rta keng, lablangan unli bor?
A) o'rik
B) anor
C) uzum
D) olma
To'g'ri javob: A) o'rik
✔
Izoh: o' unlisi til orqa, o'rta keng va lablangan; u – yuqori tor, o – quyi keng, a – til oldi unli.
10. Betaraf so'z o'rniga qo'polroq, salbiy bo'yoqli so'z qo'llash qanday ataladi?
A) arxaizm
B) neologizm
C) evfemizm
D) disfemizm
To'g'ri javob: D) disfemizm
✔
Izoh: Disfemizm evfemizmga qarama-qarshi hodisa: ma'no qo'pollashtirib ifodalanadi.
11. «Shayboniyxon» dostoni turiga ko'ra qaysi guruhga kiradi?
A) Kitobiy doston
B) Qahramonlik eposi
C) Romantik doston
D) Tarixiy doston
To'g'ri javob: D) Tarixiy doston
✔
Izoh: «Shayboniyxon» real tarixiy shaxs va voqealarga asoslangani uchun tarixiy dostonlar sirasiga kiradi.
12. Joy nomlarini o'rganuvchi soha qaysi?
A) leksikografiya
B) antroponimika
C) frazeologiya
D) toponimika
To'g'ri javob: D) toponimika
✔
Izoh: Toponimika (yunoncha topos – joy) geografik nomlarni o'rganadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 134

13. Qaysi fe'lda -in qo'shimchasi majhul nisbatni ifodalaydi?
A) bezandi
B) yuvindi
C) kiyindi
D) olindi
To'g'ri javob: D) olindi✔
Izoh: l bilan tugagan fe'lda majhul nisbat -in bilan yasaladi: olindi (pul olindi); qolganlari o'zlik nisbat.
14. Sobir Abdullaning tarixiy-biografik romani qaysi shoir haqida?
A) Furqat
B) Muqimiy
C) Bobur
D) Navoiy
To'g'ri javob: B) Muqimiy
✔
Izoh: Sobir Abdulla «Mavlono Muqimiy» romanida Qo'qonlik shoir Muqimiy hayotini tasvirlagan.
15. Husayn Boyqaro she'rlarini qanday taxallus bilan yozgan?
A) Amiriy
B) Ubaydiy
C) Husayniy
D) Foniy
To'g'ri javob: C) Husayniy
✔
Izoh: Husayn Boyqaro Husayniy taxallusi bilan she'rlar yozgan; Amiriy – Umarxon, Ubaydiy – Ubaydullaxon
taxallusi.
16. Qaysi so'z modal so'z hisoblanadi?
A) uchun
B) lekin
C) voy
D) albatta
To'g'ri javob: D) albatta
✔
Izoh: albatta so'zlovchining fikrga ishonchini bildiruvchi modal so'z.
17. Arab raqami bilan yozilgan tartib sonda -inchi qo'shimchasi qanday ifodalanadi?
A) -chi qo'shimchasi bilan
B) chiziqcha bilan
C) nuqta bilan
D) qavs bilan
To'g'ri javob: B) chiziqcha bilan
✔
Izoh: Arab raqamidan keyin tartib son qo'shimchasi o'rniga chiziqcha qo'yiladi: 7-sinf, 2-bob.
18. «Alpomish» dostonida Barchinoyga uylanish uchun bellashib, keyin Alpomishning sodiq do'stiga
aylangan qalmoq polvoni kim?
A) Qorajon
B) Ultontoz
C) Kultoy
D) Ko'kaldosh
To'g'ri javob: A) Qorajon
✔
Izoh: Qorajon Alpomish bilan do'stlashadi va poygada Boychiborni minib, Alpomish tomonida qatnashadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 135

19. Qaysi so'z turkumi mustaqil so'z turkumlariga kirmaydi?
A) son
B) ravish
C) ko'makchi
D) olmosh
To'g'ri javob: C) ko'makchi✔
Izoh: Ko'makchi yordamchi so'z turkumi; mustaqil turkumlar: ot, sifat, son, olmosh, fe'l, ravish.
20. «Xazoyin ul-maoniy»dagi qaysi devon keksalik davriga mos she'rlarni o'z ichiga oladi?
A) «G'aroyib us-sig'ar»
B) «Badoyi' ul-vasat»
C) «Favoyid ul-kibar»
D) «Navodir ush-shabob»
To'g'ri javob: C) «Favoyid ul-kibar»
✔
Izoh: «Favoyid ul-kibar» – keksalik foydalari; «G'aroyib us-sig'ar» – bolalik, «Navodir ush-shabob» – yigitlik,
«Badoyi' ul-vasat» – o'rta yosh.
21. Qaysi bog'lovchi ergash gapni bosh gapga bog'laydi?
A) garchi
B) yoki
C) va
D) lekin
To'g'ri javob: A) garchi
✔
Izoh: garchi to'siqsiz ergash gapni bog'lovchi ergashtiruvchi bog'lovchi.
22. Xorazm dostonchiligida doston ijro etuvchi ayol baxshilar qanday ataladi?
A) Jirov
B) Oqin
C) Xalfa
D) Otin
To'g'ri javob: C) Xalfa
✔
Izoh: Xorazmda ayollar davrasida doston va qo'shiq ijro etuvchi ayol baxshilar xalfa deb ataladi; oqin va jirov
qozoq ijrochilari nomi.
23. Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida Zebining otasi kim?
A) Yusufbek hoji
B) Solih maxdum
C) Mirzakarim qutidor
D) Razzoq so'fi
To'g'ri javob: D) Razzoq so'fi
✔
Izoh: Zebi diniy aqidaparast Razzoq so'fining qizi; Mirzakarim – Kumushning, Solih maxdum – Ra'noning otasi.
24. Qaysi gapda ega otlashgan sifatdosh bilan ifodalangan?
A) O'qigan o'zar.
B) Bola o'qib o'zadi.
C) O'qigan bola o'zadi.
D) Bola ko'p o'qiydi.
To'g'ri javob: A) O'qigan o'zar.
✔
Izoh: O'qigan o'zar maqolida o'qigan – otlashgan sifatdosh, ega vazifasida.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 136

25. O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi qachon qabul qilingan?
A) 1992-yil 8-dekabrda
B) 1992-yil 10-dekabrda
C) 1993-yil 2-sentabrda
D) 1991-yil 31-avgustda
To'g'ri javob: B) 1992-yil 10-dekabrda✔
Izoh: Davlat madhiyasi to'g'risidagi qonun 1992-yil 10-dekabrda qabul qilingan; 8-dekabr – Konstitutsiya
qabul qilingan kun.
26. O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi so'zlari muallifi kim?
A) Abdulla Oripov
B) Muhammad Yusuf
C) Zulfiya
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: A) Abdulla Oripov
✔
Izoh: Davlat madhiyasi matnini xalq shoiri Abdulla Oripov yozgan.
27. Yigit va qiz o'rtasida savol-javob tarzida, ko'pincha raqs bilan ijro etiladigan xalq qo'shig'i qanday
ataladi?
A) Alla
B) Yo'qlov
C) Terma
D) Lapar
To'g'ri javob: D) Lapar
✔
Izoh: Lapar savol-javob, aytishuv shaklidagi o'yin-qo'shiq bo'lib, ko'pincha yigit va qiz tomonidan raqs bilan
ijro etiladi.
28. «Tuyaning dumi yerga tekkanda» iborasi qanday ma'noni anglatadi?
A) bahor kelganda
B) kech kuzda
C) hech qachon
D) juda tez orada
To'g'ri javob: C) hech qachon
✔
Izoh: Tuyaning dumi yerga tegmaydi, shuning uchun ibora «hech qachon» ma'nosini beradi.
29. O'zbek tilidagi bo'g'iz undoshi qaysi?
A) k
B) q
C) h
D) x
To'g'ri javob: C) h
✔
Izoh: h undoshi bo'g'izda hosil bo'ladi; x va q chuqur til orqa, k til orqa undoshidir.
30. «Mehrobdan chayon» romanida Ra'noning otasi kim?
A) Mirzakarim qutidor
B) Yusufbek hoji
C) Solih maxdum
D) Razzoq so'fi
To'g'ri javob: C) Solih maxdum
✔
Izoh: Ra'no Solih maxdumning qizi; Solih maxdum yetim Anvarni o'z tarbiyasiga olgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 137

26-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Bahor qaytmaydi» va «Nur borki, soya bor» asarlari muallifi kim?
A) Tog'ay Murod
B) Shukur Xolmirzayev
C) Said Ahmad
D) O'tkir Hoshimov
To'g'ri javob: D) O'tkir Hoshimov✔
Izoh: Har ikki asar O'tkir Hoshimov qalamiga mansub.
2. Gap boshida kelgan undalmadan keyin (his-hayajonsiz aytilganda) qaysi tinish belgisi qo'yiladi?
A) nuqtali vergul
B) vergul
C) ikki nuqta
D) tire
To'g'ri javob: B) vergul
✔
Izoh: Undalma gapning boshqa qismlaridan vergul bilan ajratiladi.
3. «Kasalligi tufayli u darsga kelmadi» gapida sabab holi qaysi?
A) kelmadi
B) u
C) kasalligi tufayli
D) darsga
To'g'ri javob: C) kasalligi tufayli
✔
Izoh: kasalligi tufayli nima sababdan? so'rog'iga javob beradi.
4. Ahmad Yugnakiyning «Hibat ul-haqoyiq» asari nomi qanday ma'noni anglatadi?
A) Sirlar xazinasi
B) Haqiqatlar armug'oni (sovg'asi)
C) Oshiqlar tumori
D) Saodatga eltuvchi bilim
To'g'ri javob: B) Haqiqatlar armug'oni (sovg'asi)
✔
Izoh: «Hibat ul-haqoyiq» arabcha bo'lib, «haqiqatlar sovg'asi (tuhfasi)» ma'nosini anglatadi.
5. «Ukamning yangi kitobi» birikmasida hokim so'z qaysi?
A) kitobi
B) ukam
C) yangi
D) ukamning
To'g'ri javob: A) kitobi
✔
Izoh: ukamning va yangi so'zlari kitobi so'ziga tobelanadi.
6. Qaysi so'zda tutuq belgisi tushirib qoldirilgan?
A) sanat
B) sana
C) sanoq
D) sanoat
To'g'ri javob: A) sanat
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 138

Izoh: San'at so'zi tutuq belgisi bilan yoziladi; sanoat, sanoq, sana so'zlarida tutuq belgisi yo'q.
7. Abdulla Qahhorning «Ming bir jon» hikoyasi qahramoni kim?
A) Saida
B) Unsin
C) Zebi
D) Mastura
To'g'ri javob: D) Mastura✔
Izoh: Og'ir kasal Mastura hayotga bo'lgan mustahkam ishonchi, tetikligi bilan atrofdagilarni hayratga soladi.
8. Said Ahmadning «Jimjitlik» asari qaysi janrda yozilgan?
A) Komediya
B) Hikoya
C) Roman
D) Doston
To'g'ri javob: C) Roman
✔
Izoh: «Jimjitlik» Said Ahmadning ijtimoiy illatlarni fosh etuvchi romani.
9. Rivoyatga ko'ra, yosh Navoiyning g'azalini eshitib, uni o'zining ko'plab forsiy va turkiy she'rlariga
almashishga tayyorligini aytgan keksa shoir kim?
A) Lutfiy
B) Jomiy
C) Sakkokiy
D) Gadoiy
To'g'ri javob: A) Lutfiy
✔
Izoh: Navoiy «Majolis un-nafois»da Lutfiy uning yoshlikdagi g'azalini yuqori baholaganini hikoya qiladi.
10. «Tilshunoslik» so'zida nechta so'z yasovchi qo'shimcha bor?
A) 3 ta
B) 2 ta
C) 1 ta
D) 4 ta
To'g'ri javob: B) 2 ta
✔
Izoh: til + -shunos (ot yasovchi) + -lik (ot yasovchi) – ikkita yasovchi.
11. Qaysi so'z imloviy jihatdan to'g'ri yozilgan?
A) taxminan
B) xurmat
C) xayvon
D) maxalla
To'g'ri javob: A) taxminan
✔
Izoh: taxminan x bilan yoziladi; hurmat, mahalla, hayvon so'zlari esa h bilan yozilishi kerak.
12. Askad Muxtorning mashhur romani qaysi?
A) «Diyonat»
B) «Sarob»
C) «Me'mor»
D) «Chinor»
To'g'ri javob: D) «Chinor»
✔
Izoh: «Chinor» Askad Muxtorning romani; «Sarob» – Qahhor, «Me'mor» – Mirmuhsin, «Diyonat» – Odil
Yoqubov asari.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 139

13. Nishotiyning «Husn va Dil» dostoni janriga ko'ra qanday asar?
A) Qahramonlik eposi
B) Majoziy-falsafiy doston
C) Tarixiy doston
D) Hajviy qissa
To'g'ri javob: B) Majoziy-falsafiy doston✔
Izoh: «Husn va Dil»da inson a'zolari va tuyg'ulari timsollar orqali tasvirlanadi, ya'ni u majoziy-falsafiy doston.
14. Qaysi jamlovchi son to'g'ri yozilgan?
A) ikkov
B) ikkiov
C) yettiov
D) oltiov
To'g'ri javob: A) ikkov
✔
Izoh: Unli bilan tugagan songa -ov qo'shilganda oxirgi unli tushadi: ikkov, oltov, yettov.
15. Chingiz Aytmatovning «Oq kema» qissasida bolaga Shoxdor ona bug'u afsonasini so'zlab bergan
kim?
A) Edigey
B) Duyshen
C) Mo'min bobo
D) Tanaboy
To'g'ri javob: C) Mo'min bobo
✔
Izoh: Bolaning bobosi Mo'min chol unga Shoxdor ona bug'u afsonasini aytib beradi.
16. Qaysi gapda kesim ot bilan ifodalangan?
A) Akam ertaga keladi.
B) Akam – shifokor.
C) Akam bizni kutdi.
D) Akam shifoxonada ishlaydi.
To'g'ri javob: B) Akam – shifokor.
✔
Izoh: Kesim shifokor oti bilan ifodalangan – ot kesim.
17. Quyidagi taxalluslardan qaysi biri Nodiraga tegishli emas?
A) Nodira
B) Uvaysiy
C) Komila
D) Maknuna
To'g'ri javob: B) Uvaysiy
✔
Izoh: Nodira Nodira, Komila va Maknuna taxalluslarida ijod qilgan; Uvaysiy esa alohida shoira – Jahon otin.
18. Qaysi yasama so'zning yasalish asosi sifat?
A) otaliq
B) do'stona
C) akalik
D) mardona
To'g'ri javob: D) mardona
✔
Izoh: mard (sifat) + -ona → mardona; do'stona, otaliq, akalik so'zlarining asosi ot.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 140

19. O'xshatishga asoslangan, lekin o'xshatilayotgan narsa tilga olinmay, faqat o'xshatilgan narsa nomi
bilan ataladigan ko'chim qaysi?
A) Mubolag'a
B) Tashxis
C) Istiora
D) Tashbeh
To'g'ri javob: C) Istiora✔
Izoh: Istiora (metafora) yashirin o'xshatish: masalan, yor yuzi aytilmay to'g'ridan-to'g'ri «oy» deb ataladi.
20. Morfema deb nimaga aytiladi?
A) nutqning eng kichik tovush birligiga
B) so'zning ma'noli eng kichik qismiga
C) gapning eng kichik bo'lagiga
D) so'zning bitta bo'g'iniga
To'g'ri javob: B) so'zning ma'noli eng kichik qismiga
✔
Izoh: Morfema – ma'noga ega, undan ortiq ma'noli qismlarga bo'linmaydigan birlik.
21. «Hibat ul-haqoyiq» kimga bag'ishlangan?
A) Nosiriddin To'qbug'abekka
B) Muhammad Xo'jabekka
C) Dod Sipohsolarbekka
D) Tavg'ach Bug'roxonga
To'g'ri javob: C) Dod Sipohsolarbekka
✔
Izoh: Adib Ahmad asarini Dod Sipohsolarbekka bag'ishlagan; To'qbug'abek – Rabg'uziy, Muhammad Xo'jabek
– Xorazmiy asarlari bilan bog'liq.
22. «Sab'ai sayyor» dostonida Bahrom ov paytidagi tortishuvdan g'azablanib, cho'lga tashlab ketgan
sevgili kanizagi kim?
A) Mehinbonu
B) Dilorom
C) Layli
D) Shirin
To'g'ri javob: B) Dilorom
✔
Izoh: Bahrom Dilorom uning ovdagi mahoratini maqtamagani uchun jahl ustida uni cho'lda qoldiradi, keyin
pushaymon bo'ladi.
23. Chingiz Aytmatovning «Alvido, Gulsari» qissasida Gulsari kim?
A) Tanaboyning yo'rg'a oti
B) Edigeyning tuyasi
C) To'lg'onoyning qizi
D) Duyshenning shogirdi
To'g'ri javob: A) Tanaboyning yo'rg'a oti
✔
Izoh: Gulsari Tanaboyning sevimli yo'rg'a oti bo'lib, ot taqdiri orqali inson taqdiri ham ochib beriladi.
24. Qaysi tinish belgisi gap oxirida qo'yilmaydi?
A) nuqta
B) undov belgisi
C) so'roq belgisi
D) vergul
To'g'ri javob: D) vergul
✔
Izoh: Vergul gap ichidagi qismlarni ajratadi, gap oxirida qo'llanmaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 141

25. -ki bog'lovchisi ergash gapli qo'shma gapda qayerga qo'shiladi?
A) bosh gap tarkibidagi so'zga
B) ergash gapning egasiga
C) ikkala gapning oxiriga
D) ergash gapning kesimiga
To'g'ri javob: A) bosh gap tarkibidagi so'zga✔
Izoh: -ki bosh gapning oxiridagi so'zga qo'shilib, keyingi ergash gapni bog'laydi: bilamanki, shuki.
26. Hind shoiri Robindranat Tagor qaysi yili Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan?
A) 1913-yilda
B) 1930-yilda
C) 1901-yilda
D) 1954-yilda
To'g'ri javob: A) 1913-yilda
✔
Izoh: Tagor «Gitanjali» to'plami uchun 1913-yilda Nobel mukofotini olgan – Osiyodan birinchi Nobel laureati.
27. «Devonu lug'otit turk»ning o'ziga xos ilovalaridan biri nima?
A) Aruz vazni bahrlar jadvali
B) Turkiy qavmlar joylashuvi ko'rsatilgan doiraviy dunyo xaritasi
C) Arab-fors-turkiy uch tilli lug'at
D) Turkiy xoqonlar shajarasi jadvali
To'g'ri javob: B) Turkiy qavmlar joylashuvi ko'rsatilgan doiraviy dunyo xaritasi
✔
Izoh: Asarga turkiy qabilalar yashagan hududlar aks etgan doira shaklidagi dunyo xaritasi ilova qilingan.
28. Boburdan keyin Hindiston taxtiga o'tirgan o'g'li kim?
A) Humoyun
B) Akbar
C) Komron
D) Jahongir
To'g'ri javob: A) Humoyun
✔
Izoh: Bobur vafotidan so'ng taxtga o'g'li Humoyun o'tirgan; Akbar esa Boburning nevarasi.
29. Qaysi so'z omonim emas, balki ko'p ma'noli (polisemantik) so'z?
A) o't
B) ko'z
C) yoz
D) tut
To'g'ri javob: B) ko'z
✔
Izoh: ko'z so'zining ma'nolari (a'zo, buloq ko'zi, uzuk ko'zi) o'zaro bog'liq; o't, yoz, tut esa ma'nolari
bog'lanmagan omonimlar.
30. Badiiy asarda sheva so'zlaridan foydalanish ko'pincha nima maqsadda bo'ladi?
A) rasmiy ohang berish uchun
B) mahalliy koloritni yaratish uchun
C) matnni qisqartirish uchun
D) ilmiy aniqlikni oshirish uchun
To'g'ri javob: B) mahalliy koloritni yaratish uchun
✔
Izoh: Dialektizmlar qahramon nutqini individuallashtiradi va joy ruhini beradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 142

27-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Shamol yig'lardi» birikmasida qaysi tasviriy vosita qo'llangan?
A) o'xshatish
B) kinoya
C) jonlantirish
D) mubolag'a
To'g'ri javob: C) jonlantirish✔
Izoh: Insonga xos yig'lash harakati shamolga ko'chirilgan – jonlantirish.
2. Qaysi so'zga -i egalik qo'shimchasi qo'shilganda oxirgi k undoshi g ga aylanadi?
A) idrok
B) tok
C) yurak
D) ishtirok
To'g'ri javob: C) yurak
✔
Izoh: Ko'p bo'g'inli o'z qatlam so'zlarida k → g: yuragi; bir bo'g'inli va arabcha so'zlarda o'zgarmaydi: toki,
ishtiroki.
3. «Jadid» so'zi qanday ma'noni anglatadi?
A) Yangi
B) Qadimiy
C) Ma'rifatli
D) Ozod
To'g'ri javob: A) Yangi
✔
Izoh: Arabcha «jadid» – yangi; jadidlar «usuli jadid», ya'ni yangi usuldagi maktablar tarafdorlari bo'lgan.
4. Abdulla Qahhorning «Dahshat» hikoyasida go'ristonga borish garovi tufayli halok bo'lgan ayol kim?
A) Saida
B) Mastura
C) Gulnor
D) Unsin
To'g'ri javob: D) Unsin
✔
Izoh: Olimbek dodxoning yosh xotini Unsin ozodlik umidida garovga ko'nib, kechasi go'ristonda qo'rquvdan
jon beradi.
5. Qaysi so'zdagi unlilarning hammasi til orqa unlilari hisoblanadi?
A) o'rmon
B) temir
C) olma
D) kitob
To'g'ri javob: A) o'rmon
✔
Izoh: o'rmon so'zida o' va o – ikkalasi til orqa; kitob va olma so'zlarida til oldi i va a, temirda e va i bor.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 143

6. Fitratning «Abulfayzxon» dramasi qaysi sulolaga mansub Buxoro xoni haqida?
A) Mang'itlar
B) Temuriylar
C) Shayboniylar
D) Ashtarxoniylar
To'g'ri javob: D) Ashtarxoniylar✔
Izoh: Abulfayzxon Ashtarxoniylar sulolasidan bo'lib, uning davrida hokimiyat mang'it amaldorlari qo'liga o'ta
boshlagan.
7. Qaysi gapda o'rin ergash gap bor?
A) Qayerda mehnat bo'lsa, o'sha yerda baraka bo'ladi.
B) Mehnat qilinsa, baraka bo'ladi.
C) Mehnat qilinganda, baraka bo'ladi.
D) Mehnat qilingani uchun baraka bo'ldi.
To'g'ri javob: A) Qayerda mehnat bo'lsa, o'sha yerda baraka bo'ladi.
✔
Izoh: qayerda ... o'sha yerda nisbiy so'zlari o'rin munosabatini ifodalaydi.
8. Chiqish kelishigidagi so'z qaysi so'roqlarga javob beradi?
A) kimni? nimani? qayerni?
B) kimga? nimaga? qayerga?
C) kimda? nimada? qayerda?
D) kimdan? nimadan? qayerdan?
To'g'ri javob: D) kimdan? nimadan? qayerdan?
✔
Izoh: Chiqish kelishigi -dan qo'shimchali bo'lib, kimdan? nimadan? qayerdan? so'roqlariga javob beradi.
9. Quyidagi shoirlardan qaysi biri mustaqil O'zbekistonda «O'zbekiston Qahramoni» unvoniga sazovor
bo'lgan?
A) Hamid Olimjon
B) Cho'lpon
C) Usmon Nosir
D) Abdulla Oripov
To'g'ri javob: D) Abdulla Oripov
✔
Izoh: Abdulla Oripov «O'zbekiston Qahramoni» unvoniga sazovor bo'lgan; qolgan shoirlar mustaqillikdan
ancha oldin vafot etgan.
10. Hamzaning «Boy ila xizmatchi» dramasidagi kambag'al xizmatkor yigit kim?
A) Toshmurod
B) Yo'lchi
C) G'ofir
D) Anvar
To'g'ri javob: C) G'ofir
✔
Izoh: G'ofir Solihboy xonadonida xizmatkor bo'lib, sevgilisi Jamila boyga zo'rlab beriladi.
11. «Farhod va Shirin» dostonida Farhod qaysi mamlakatga borishini Iskandar ko'zgusida ko'radi?
A) Armanistonga
B) Hindistonga
C) Yunonistonga
D) Misrga
To'g'ri javob: A) Armanistonga
✔
Izoh: Farhod Iskandar ko'zgusida Armanistonda tog' kesayotgan holini va go'zal qizni ko'rib, o'sha tomonga
yo'l oladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 144

12. Qaysi unli yuqori tor va lablangan unli hisoblanadi?
A) u
B) o
C) i
D) a
To'g'ri javob: A) u✔
Izoh: u – til orqa, yuqori (tor) va lablangan unli; i ham yuqori tor, ammo lablanmagan.
13. «Xazoyin ul-maoniy»ning birinchi devoni qaysi?
A) «Navodir ush-shabob»
B) «Badoyi' ul-vasat»
C) «G'aroyib us-sig'ar»
D) «Favoyid ul-kibar»
To'g'ri javob: C) «G'aroyib us-sig'ar»
✔
Izoh: Kulliyot «G'aroyib us-sig'ar» (bolalik g'aroyibotlari) bilan boshlanadi.
14. Qaysi so'zning hamma bo'g'inlari ochiq bo'g'in hisoblanadi?
A) bolalari
B) daraxtlar
C) maktabda
D) kitobxon
To'g'ri javob: A) bolalari
✔
Izoh: bo-la-la-ri – har bir bo'g'in unli bilan tugaydi, ya'ni ochiq bo'g'in.
15. «Stol ustida kitob bor» gapida «ustida» so'zi qanday vazifada kelgan?
A) bog'lovchi
B) ko'makchi vazifasidagi ot
C) sof ko'makchi
D) yuklama
To'g'ri javob: B) ko'makchi vazifasidagi ot
✔
Izoh: ust so'zi ot bo'lib, egalik va kelishik qo'shimchasi olib, ko'makchi vazifasida kelgan.
16. O'zbekistonda o'zbek tili bayrami kuni qachon nishonlanadi?
A) 21-oktabrda
B) 1-sentabrda
C) 31-avgustda
D) 9-fevralda
To'g'ri javob: A) 21-oktabrda
✔
Izoh: 1989-yil 21-oktabrda «Davlat tili haqida»gi qonun qabul qilingan; shu kun o'zbek tili bayrami sifatida
nishonlanadi.
17. Qaysi ot «Alpomish» dostoni qahramonining oti hisoblanadi?
A) Boychibor
B) Rahsh
C) G'irot
D) Duldul
To'g'ri javob: A) Boychibor
✔
Izoh: Alpomishning oti Boychibor; G'irot Go'ro'g'lining, Duldul Hazrat Alining, Rahsh esa «Shohnoma»dagi
Rustamning oti.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 145

18. «Alpomish» dostonida Alpomishning singlisi kim?
A) Barchinoy
B) Oysuluv
C) Qaldirg'och
D) Tovka
To'g'ri javob: C) Qaldirg'och✔
Izoh: Alpomishning singlisi Qaldirg'och oyim; Barchinoy uning yori, Tovka oyim esa qalmoq shohining qizi.
19. «Alpomish» dostoniga ko'ra, qahramon qalmoq zindonida necha yil yotgan?
A) Yetti yil
B) O'n ikki yil
C) Uch yil
D) Qirq yil
To'g'ri javob: A) Yetti yil
✔
Izoh: Dostonda Alpomish yetti yil zindonda yotadi, shu davrda yurtida Ultontoz zulm o'tkazadi.
20. «Daftarimiz» so'zida qaysi egalik qo'shimchasi bor?
A) II shaxs ko'plik
B) III shaxs ko'plik
C) I shaxs birlik
D) I shaxs ko'plik
To'g'ri javob: D) I shaxs ko'plik
✔
Izoh: -imiz – I shaxs ko'plik egalik qo'shimchasi.
21. «Farhod va Shirin» dostonida Xusrav Parviz kim tomonidan o'ldiriladi?
A) Mehinbonu tomonidan
B) Shopur tomonidan
C) Farhod tomonidan
D) O'g'li Sheruya tomonidan
To'g'ri javob: D) O'g'li Sheruya tomonidan
✔
Izoh: Xusravning o'z o'g'li Sheruya otasini o'ldirib, taxtni egallaydi va Shirinni ham o'ziga xotin qilmoqchi
bo'ladi.
22. «Qo'li ochiq» iborasi qanday odamga nisbatan aytiladi?
A) saxiy
B) qo'rqoq
C) dangasa
D) o'g'ri
To'g'ri javob: A) saxiy
✔
Izoh: qo'li ochiq – saxiy, qo'li egri – o'g'ri ma'nosidagi frazeologizmlar.
23. Navoiyning aruz vazni nazariyasiga bag'ishlangan asari qaysi?
A) «Muhokamat ul-lug'atayn»
B) «Mezon ul-avzon»
C) «Munshaot»
D) «Vaqfiya»
To'g'ri javob: B) «Mezon ul-avzon»
✔
Izoh: «Mezon ul-avzon» (Vaznlar o'lchovi) aruz bahrlari va turkiy she'riy shakllar haqidagi risola.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 146

24. Qaysi gapda to'ldiruvchi ergash gap bor?
A) Qayerda suv bo'lsa, o'sha yerda hayot bor.
B) Qanday ekilsa, shunday o'riladi.
C) Kim mehnat qilsa, o'sha rohat ko'radi.
D) Nimani eksang, shuni o'rasan.
To'g'ri javob: D) Nimani eksang, shuni o'rasan.✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi shuni (vositasiz to'ldiruvchi) olmoshining mazmunini ochadi.
25. Qaysi so'z -an qo'shimchasi bilan yasalgan ravish?
A) Vatan
B) tasodifan
C) badan
D) chaman
To'g'ri javob: B) tasodifan
✔
Izoh: tasodif + -an → tasodifan; chaman, Vatan, badan so'zlaridagi -an o'zak qismi.
26. Istorizm arxaizmdan nimasi bilan farq qiladi?
A) istorizmlar faqat she'riyatda qo'llanadi
B) istorizmlarning hozirgi sinonimi ko'p bo'ladi
C) istorizm ifodalagan narsaning o'zi yo'qolgan
D) istorizmlar faqat arab tilidan o'zlashgan
To'g'ri javob: C) istorizm ifodalagan narsaning o'zi yo'qolgan
✔
Izoh: Arxaizmning ifodalagan narsasi bor, nomi almashgan; istorizmda esa narsa-tushunchaning o'zi tarixga
aylangan.
27. Ko'chirma gapni o'zlashtirma gapga aylantirganda asosan nima o'zgaradi?
A) so'zlarning leksik ma'nosi
B) gapning asosiy mazmuni
C) shaxs olmoshlari va kesimning shaxs shakli
D) muallif gapining egasi
To'g'ri javob: C) shaxs olmoshlari va kesimning shaxs shakli
✔
Izoh: Mazmun saqlanadi, ammo shaxs ko'rsatkichlari so'zlovchi nuqtai nazariga moslashtiriladi.
28. Xurshid Do'stmuhammadning «Bozor» romanida qaysi davr muammolari aks etgan?
A) Bozor iqtisodiyotiga o'tish davrida ziyolining ma'naviy sinovlari
B) XIX asr Qo'qon savdogarlari hayoti
C) Amir Temur davri karvon savdosi
D) Ikkinchi jahon urushi yillaridagi front hayoti
To'g'ri javob: A) Bozor iqtisodiyotiga o'tish davrida ziyolining ma'naviy sinovlari
✔
Izoh: Romanda 1990-yillardagi o'tish davrida ziyoli insonning bozor sharoitidagi ma'naviy izlanishlari
tasvirlanadi.
29. So'zlarning to'g'ri yozilishini ko'rsatuvchi lug'at qanday ataladi?
A) frazeologik lug'at
B) etimologik lug'at
C) imlo lug'ati
D) izohli lug'at
To'g'ri javob: C) imlo lug'ati
✔
Izoh: Imlo (orfografik) lug'ati so'zlarning me'yoriy yozilishini ko'rsatadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 147

30. Gogolning «Revizor» komediyasida revizor deb adashib qabul qilingan yigit kim?
A) Chichikov
B) Ochumelov
C) Bashmachkin
D) Xlestakov
To'g'ri javob: D) Xlestakov✔
Izoh: Peterburglik amaldor Xlestakovni shahar amaldorlari qo'rquvdan revizor deb o'ylashadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 148

28-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'z obrazga taqlid so'z?
A) vov-vov
B) taq-tuq
C) g'ing
D) yalt-yult
To'g'ri javob: D) yalt-yult✔
Izoh: yalt-yult ko'rinish, harakat obrazini ifodalaydi; qolganlari tovushga taqlid.
2. Yaqiniyning «O'q va yoy» asari qaysi janrda yozilgan?
A) Noma
B) Munozara
C) Qissa
D) Hikmat
To'g'ri javob: B) Munozara
✔
Izoh: Yaqiniy asarida o'q va yoy o'zaro bahslashib, har biri o'z afzalligini isbotlaydi – bu munozara janrining
namunasi.
3. Qaysi so'z x harfi bilan to'g'ri yozilgan?
A) xayot
B) xamir
C) xunar
D) xavo
To'g'ri javob: B) xamir
✔
Izoh: xamir x bilan; hayot, hunar, havo so'zlari h bilan yoziladi.
4. Lab-tish undoshlari qaysi qatorda berilgan?
A) m, b
B) p, m
C) b, p
D) v, f
To'g'ri javob: D) v, f
✔
Izoh: v va f pastki lab bilan ustki tishlar ishtirokida hosil bo'ladi; b, p, m – lab-lab undoshlari.
5. Qaysi gapda vositali to'ldiruvchi chiqish kelishigida kelgan?
A) Men akamni kutdim.
B) Men akam bilan bordim.
C) Men akamga xat yozdim.
D) Men akamdan maslahat so'radim.
To'g'ri javob: D) Men akamdan maslahat so'radim.
✔
Izoh: akamdan – chiqish kelishigidagi vositali to'ldiruvchi (kimdan?).
6. Qaysi takroriy so'z to'g'ri yozilgan?
A) ko'pko'p
B) uymauy
C) bitta-bitta
D) sekin sekin
To'g'ri javob: C) bitta-bitta
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 149

Izoh: Takroriy so'zlar chiziqcha bilan yoziladi: bitta-bitta, ko'p-ko'p, sekin-sekin, uyma-uy.
7. Maqsud Shayxzoda qayerda tug'ilgan?
A) Toshkentda
B) Ozarbayjonda
C) Samarqandda
D) Qozonda
To'g'ri javob: B) Ozarbayjonda✔
Izoh: Shayxzoda Ozarbayjonning Og'dam shahrida tug'ilgan, so'ng Toshkentda yashab o'zbek adabiyotiga
hissa qo'shgan.
8. «Ubaydiy» taxallusi bilan she'rlar yozgan hukmdor kim?
A) Ubaydullaxon
B) Muhammad Rahimxon II
C) Husayn Boyqaro
D) Umarxon
To'g'ri javob: A) Ubaydullaxon
✔
Izoh: Shayboniy hukmdor Ubaydullaxon Ubaydiy taxallusi bilan uch tilda she'rlar yozgan; Umarxon – Amiriy,
Muhammad Rahimxon II – Feruz.
9. Qaysi so'z tarkibida so'z yasovchi qo'shimcha yo'q?
A) kitoblarimiz
B) ishchilar
C) tilshunos
D) kitobxonlar
To'g'ri javob: A) kitoblarimiz
✔
Izoh: kitoblarimiz = kitob + lar + imiz: faqat shakl yasovchi qo'shimchalar bor.
10. Qaysi so'z qo'shma so'z emas?
A) toshbaqa
B) belbog'
C) qo'lqop
D) bog'bon
To'g'ri javob: D) bog'bon
✔
Izoh: bog'bon = bog' + -bon (qo'shimcha), ya'ni affiksatsiya bilan yasalgan.
11. Ko'chirma gap muallif gapidan oldin kelsa, ko'chirmadan keyin qaysi belgilar qo'yiladi?
A) nuqta va qavs
B) nuqtali vergul
C) vergul va tire
D) ikki nuqta va tire
To'g'ri javob: C) vergul va tire
✔
Izoh: Masalan: «Ertaga kelaman», – dedi u.
12. «Boburnoma» janriga ko'ra qanday asar?
A) Tarixiy-memuar (xotira) asar
B) Ta'limiy masnaviy
C) Tazkira
D) Ishqiy doston
To'g'ri javob: A) Tarixiy-memuar (xotira) asar
✔
Izoh: «Boburnoma» muallifning o'zi boshidan kechirgan voqealar bayoni bo'lgan tarixiy-memuar asardir.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 150

13. Qaysi so'zda -larcha qo'shimchasi ravish yasagan?
A) o'nlarcha
B) qahramonlarcha
C) minglarcha
D) yuzlarcha
To'g'ri javob: B) qahramonlarcha✔
Izoh: qahramonlarcha – tarz ravishi; yuzlarcha, minglarcha, o'nlarcha – chama sonlar.
14. Quyidagi masallardan qaysi biri Gulxaniyning «Zarbulmasal» asari tarkibiga kiradi?
A) «Qarg'a bilan tulki»
B) «Bo'ri bilan qo'zichoq»
C) «Ninachi bilan chumoli»
D) «Maymun bilan najjor»
To'g'ri javob: D) «Maymun bilan najjor»
✔
Izoh: «Maymun bilan najjor», «Toshbaqa bilan chayon», «Tuya bilan bo'taloq» masallari «Zarbulmasal»
tarkibida; qolganlari Krilov masallari.
15. «Alpomish» dostonida Alpomishni hiyla-nayrang bilan qo'lga tushirishda Toychixonga yordam
bergan mastona kampir kim?
A) Yalmog'iz kampir
B) Oftob oyim
C) Surxayil kampir
D) Mehinbonu
To'g'ri javob: C) Surxayil kampir
✔
Izoh: Surxayil kampir makr bilan Alpomishni mast qildirib, qalmoqlarga tutib beradi; natijada qahramon
zindonga tashlanadi.
16. Ega va kesim bosh kelishikdagi ot bilan ifodalanib, bog'lamasiz kelsa, ular orasiga qaysi belgi
qo'yiladi?
A) tire
B) vergul
C) ikki nuqta
D) qo'shtirnoq
To'g'ri javob: A) tire
✔
Izoh: Masalan: Toshkent – O'zbekiston poytaxti. Kitob – bilim manbai.
17. Gap o'rtasida kelgan kirish so'z qanday ajratiladi?
A) qavs ichida
B) faqat oldidan tire bilan
C) faqat keyinidan ikki nuqta bilan
D) ikki tomondan vergul bilan
To'g'ri javob: D) ikki tomondan vergul bilan
✔
Izoh: Masalan: U, albatta, keladi.
18. «Qutlug' qon» romani voqealari qaysi tarixiy voqea arafasida kechadi?
A) 1941–1945-yillar urushi
B) 1916-yil qo'zg'oloni
C) 1864-yil Avliyoota jangi
D) 1991-yil mustaqillik
To'g'ri javob: B) 1916-yil qo'zg'oloni
✔
Izoh: Roman 1916-yilgi xalq qo'zg'oloni arafasidagi Toshkent va uning atrofidagi hayotni tasvirlaydi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 151

19. Qaysi gapda ega son bilan ifodalangan?
A) Ikkovi darsga kechikdi.
B) Ikki o'quvchi kechikdi.
C) O'quvchilar ikki marta kechikdi.
D) O'quvchi ikkinchi darsga kechikdi.
To'g'ri javob: A) Ikkovi darsga kechikdi.✔
Izoh: ikkovi – otlashgan jamlovchi son, ega vazifasida.
20. «Xunuk o'rdakcha» ertagi muallifi qaysi mamlakat yozuvchisi?
A) Daniya
B) Germaniya
C) Angliya
D) Fransiya
To'g'ri javob: A) Daniya
✔
Izoh: «Xunuk o'rdakcha» daniyalik ertakchi Hans Kristian Andersen qalamiga mansub.
21. Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug'bek» asari qaysi janrga mansub?
A) Komediya
B) Qissa
C) Roman
D) Tragediya
To'g'ri javob: D) Tragediya
✔
Izoh: «Mirzo Ulug'bek» Shayxzodaning she'riy tarixiy tragediyasi.
22. Qaysi o'simlik nomi to'g'ri yozilgan?
A) ot quloq
B) gul toji xo'roz
C) kunga boqar
D) itburun
To'g'ri javob: D) itburun
✔
Izoh: O'simlik nomlari bo'lgan qo'shma so'zlar qo'shib yoziladi: itburun, kungaboqar, otquloq, gultojixo'roz.
23. Fors-tojik klassik she'riyatining asoschisi (odam ush-shuaro) deb tan olingan shoir kim?
A) Firdavsiy
B) Jomiy
C) Rudakiy
D) Umar Xayyom
To'g'ri javob: C) Rudakiy
✔
Izoh: Abu Abdulloh Rudakiy (IX–X asr) fors-tojik mumtoz she'riyatining asoschisi sanaladi.
24. Qaysi gap so'roq gap?
A) Kitobni o'qib bo'ldim.
B) Kitobni o'qib bo'lgan edim.
C) Kitobni o'qib bo'ldingmi?
D) Kitobni o'qib bo'l.
To'g'ri javob: C) Kitobni o'qib bo'ldingmi?
✔
Izoh: -mi so'roq yuklamasi gapni so'roq gapga aylantiradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 152

25. Qaysi so'z orfografik me'yorga mos yozilgan?
A) kitop
B) ottar
C) ketti
D) yuzta
To'g'ri javob: D) yuzta✔
Izoh: Yozuvda talaffuzdagi o'zgarish aks etmaydi: yuzta, ketdi, otlar, kitob shaklida yoziladi.
26. Qaysi so'z unli bilan boshlanib, faqat ochiq bo'g'inlardan iborat?
A) arra
B) elak
C) olma
D) ona
To'g'ri javob: D) ona
✔
Izoh: o-na – ikkala bo'g'in ham unli bilan tugaydi; ol-ma, ar-ra, e-lak so'zlarida yopiq bo'g'in bor.
27. Qat'iy vazn va qofiya talablariga bo'ysunmaydigan erkin she'r qanday ataladi?
A) Masnaviy
B) Sarbast
C) Aruz
D) Barmoq
To'g'ri javob: B) Sarbast
✔
Izoh: Sarbast – erkin she'r: unda misralar uzunligi, qofiya va vazn qat'iy bo'lmaydi.
28. Ahmad Yassaviyning shogirdi, «Hakim ota» nomi bilan mashhur shoir kim?
A) Qutb Xorazmiy
B) Haydar Xorazmiy
C) Sulaymon Boqirg'oniy
D) Sayfi Saroyi
To'g'ri javob: C) Sulaymon Boqirg'oniy
✔
Izoh: Sulaymon Boqirg'oniy (Hakim ota) Yassaviyning shogirdi bo'lib, hikmatlari «Boqirg'on kitobi»ga
jamlangan.
29. Adabiyot qaysi uch asosiy turga bo'linadi?
A) G'azal, ruboiy, tuyuq
B) Epos, lirika, drama
C) Tragediya, komediya, drama
D) Roman, qissa, hikoya
To'g'ri javob: B) Epos, lirika, drama
✔
Izoh: Adabiy turlar epos, lirika va drama; roman, g'azal, tragediya kabilar esa shu turlar ichidagi janrlar.
30. Anbar otinning ijtimoiy-falsafiy risolasi qanday nomlanadi?
A) «Sabot ul-ojizin»
B) «Turkiy guliston»
C) «Savodi ta'lim»
D) «Qarolar falsafasi»
To'g'ri javob: D) «Qarolar falsafasi»
✔
Izoh: Qo'qonlik shoira Anbar otin «Qarolar falsafasi» risolasida xalqning og'ir ahvolini falsafiy mushohada
qilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 153

29-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'z jamlovchi son?
A) uchtadan
B) uchta
C) uchinchi
D) uchala
To'g'ri javob: D) uchala✔
Izoh: -ala qo'shimchasi jamlovchi son hosil qiladi: uchala, ikkala.
2. Maqol va matalning asosiy farqi nimada?
A) Maqol faqat bolalar folkloriga mansub
B) Maqol faqat she'riy, matal faqat nasriy bo'ladi
C) Maqol tugal hukm chiqaradi, matal esa tugal xulosa bermaydi
D) Matal muallifi ma'lum, maqolniki noma'lum
To'g'ri javob: C) Maqol tugal hukm chiqaradi, matal esa tugal xulosa bermaydi
✔
Izoh: Maqol to'liq fikr va xulosani ifodalaydi; matal esa ko'chma ma'noli ibora bo'lib, tugal hukm chiqarmaydi.
3. Ma'lum hududdagina qo'llanadigan, adabiy tilga xos bo'lmagan so'zlar qanday ataladi?
A) terminlar
B) neologizmlar
C) dialektizmlar
D) istorizmlar
To'g'ri javob: C) dialektizmlar
✔
Izoh: Dialektizmlar sheva so'zlari bo'lib, badiiy asarda mahalliy kolorit yaratish uchun qo'llanadi.
4. «O'zbek tilining asosiy imlo qoidalari» qaysi yilda tasdiqlangan?
A) 1993-yilda
B) 1997-yilda
C) 1991-yilda
D) 1995-yilda
To'g'ri javob: D) 1995-yilda
✔
Izoh: Lotin yozuvidagi asosiy imlo qoidalari Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 24-avgustdagi qarori bilan
tasdiqlangan.
5. Qaysi qo'shma gapda qismlar orasida qiyoslash-zidlov munosabati bor?
A) Men chaqirgach, u javob berdi.
B) Men chaqirdim va u javob berdi.
C) Men chaqirsam, u javob beradi.
D) Men chaqirdim, u esa javob bermadi.
To'g'ri javob: D) Men chaqirdim, u esa javob bermadi.
✔
Izoh: esa so'zi qismlarni qiyoslab, zidlash ma'nosini beradi.
6. Yusuf «Qutadg'u bilig»ni taqdim etgach, hukmdordan qanday unvon oladi?
A) Malik ul-kalom
B) Sadr ul-ulamo
C) Mehtar
D) Xos hojib
To'g'ri javob: D) Xos hojib
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 154

Izoh: Tavg'ach Bug'roxon asarni yuqori baholab, muallifga xos hojib (saroy vaziri) unvonini beradi.
7. Qaysi gapda ega ergash gap bor?
A) Qayerda suv bo'lsa, o'sha yerda hayot bor.
B) Kim mehnat qilsa, o'sha rohat ko'radi.
C) Qancha o'qisang, shuncha bilasan.
D) Nimani eksang, shuni o'rasan.
To'g'ri javob: B) Kim mehnat qilsa, o'sha rohat ko'radi.✔
Izoh: Ergash gap bosh gapdagi o'sha olmoshi bilan ifodalangan egani izohlaydi.
8. Qaysi sifat asliy sifat?
A) kuzgi
B) ilmiy
C) qizil
D) aqlli
To'g'ri javob: C) qizil
✔
Izoh: qizil belgini bevosita ifodalaydi; aqlli, kuzgi, ilmiy boshqa so'zga munosabat orqali yasalgan nisbiy
sifatlar.
9. «Alamazon va uning pakanavoylari» asari muallifi kim?
A) Tohir Malik
B) Xudoyberdi To'xtaboyev
C) Hakim Nazir
D) Anvar Obidjon
To'g'ri javob: D) Anvar Obidjon
✔
Izoh: «Alamazon va uning pakanavoylari» Anvar Obidjonning bolalar uchun yozgan sarguzasht-hajviy asari.
10. O'zbek xalq latifalarining asosiy qahramoni kim?
A) Nasriddin Afandi
B) Kal
C) Hoja Hofiz
D) Ayoz
To'g'ri javob: A) Nasriddin Afandi
✔
Izoh: Latifalarning markaziy qahramoni hozirjavob va donishmand Nasriddin Afandi.
11. «Ikki + ala → ikkala» shaklida qaysi fonetik hodisa yuz bergan?
A) undosh tushishi
B) unli orttirilishi
C) undosh almashishi
D) unli tushishi
To'g'ri javob: D) unli tushishi
✔
Izoh: ikki so'zining oxiridagi i unlisi -ala qo'shimchasi oldidan tushib qolgan.
12. «Choy momo» qo'shig'i qaysi marosim bilan bog'liq?
A) Beshik to'yi
B) Shamol chaqirish
C) Kelin salom
D) Yomg'ir chaqirish
To'g'ri javob: B) Shamol chaqirish
✔
Izoh: «Choy momo» xirmonda donni sovurish uchun shamol chaqirish maqsadida aytilgan mavsumiy marosim
qo'shig'i.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 155

13. Ishoqxon Ibratning olti tildagi so'zlarni qiyoslovchi asari qaysi?
A) «Lug'ati sitta alsina»
B) «Muhokamat ul-lug'atayn»
C) «Devonu lug'otit turk»
D) «Adibi avval»
To'g'ri javob: A) «Lug'ati sitta alsina»✔
Izoh: Ibratning «Lug'ati sitta alsina» (Olti til lug'ati) 1901-yilda nashr etilgan.
14. Qaysi qatordagi undoshlar hosil bo'lish o'rniga ko'ra bir guruhga kiradi?
A) k, g, ng
B) g, x, y
C) n, ng, m
D) k, q, h
To'g'ri javob: A) k, g, ng
✔
Izoh: k, g, ng – uchalasi til orqa undoshlari; boshqa qatorlarda turli o'rinlarda hosil bo'ladigan undoshlar
aralash.
15. Qaysi so'z arab tilidan o'zlashgan?
A) daraxt
B) stakan
C) maktab
D) tosh
To'g'ri javob: C) maktab
✔
Izoh: maktab arabcha (yozish ma'nosidagi o'zakdan); daraxt forscha, tosh turkiy, stakan ruscha.
16. Qaysi gap shaxsi aniq gap?
A) Kitobni o'qib chiqdim.
B) Bahor.
C) Bu yerdan o'tib bo'lmaydi.
D) Ko'rpangga qarab oyoq uzat.
To'g'ri javob: A) Kitobni o'qib chiqdim.
✔
Izoh: Ega yo'q, ammo kesimdagi -m qo'shimchasi bajaruvchi aniq shaxs (men) ekanini ko'rsatadi.
17. Turkistondagi ilk xususiy o'zbek gazetasi hisoblangan «Taraqqiy»ni kim chiqargan?
A) Munavvar qori
B) Ismoil Obidiy
C) Mahmudxo'ja Behbudiy
D) Abdulla Avloniy
To'g'ri javob: B) Ismoil Obidiy
✔
Izoh: 1906-yilda Ismoil Obidiy chiqargan «Taraqqiy» birinchi xususiy o'zbek gazetasi hisoblanadi.
18. Qaysi so'z taqsim son?
A) beshtadan
B) beshta
C) beshov
D) beshinchi
To'g'ri javob: A) beshtadan
✔
Izoh: -tadan qo'shimchasi taqsimni bildiradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 156

19. «Kalvak maxzumning xotira daftaridan» va «Toshpo'lat tajang nima deydi?» satirik asarlari
muallifi kim?
A) Hamza
B) Abdulla Qodiriy
C) G'afur G'ulom
D) Abdulla Qahhor
To'g'ri javob: B) Abdulla Qodiriy✔
Izoh: Ikkala satirik asar ham Abdulla Qodiriy qalamiga mansub va 1920-yillarda e'lon qilingan.
20. «Yo'l uzoq bo'lsa ham, sayohatchilar charchamadi» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) payt ergash gap
B) to'siqsiz ergash gap
C) shart ergash gap
D) sabab ergash gap
To'g'ri javob: B) to'siqsiz ergash gap
✔
Izoh: -sa ham vositasi to'siqqa qaramay voqea yuz berganini bildiradi.
21. Quyidagi asarlardan qaysi biri Navoiy «Xamsa»siga kirmaydi?
A) «Saddi Iskandariy»
B) «Sab'ai sayyor»
C) «Hayrat ul-abror»
D) «Lison ut-tayr»
To'g'ri javob: D) «Lison ut-tayr»
✔
Izoh: «Xamsa»ni «Hayrat ul-abror», «Farhod va Shirin», «Layli va Majnun», «Sab'ai sayyor», «Saddi
Iskandariy» tashkil etadi.
22. «Chehra, aft, yuz, bet, turq» sinonimik qatoridagi dominant (bosh) so'zni toping.
A) chehra
B) aft
C) yuz
D) turq
To'g'ri javob: C) yuz
✔
Izoh: Dominant so'z uslubiy jihatdan betaraf bo'ladi; bu qatorda u – yuz so'zi.
23. Navoiyning qirq hadisning she'riy tarjimasidan iborat asari qanday nomlanadi?
A) «Nazm ul-javohir»
B) «Siroj ul-muslimin»
C) «Arba'in»
D) «Nasoyim ul-muhabbat»
To'g'ri javob: C) «Arba'in»
✔
Izoh: «Arba'in» (qirq) – qirq hadisning turkiy she'riy tarjimasi; har bir hadis to'rtlik bilan izohlangan.
24. «Sab'ai sayyor» dostonining bosh qahramoni kim?
A) Iskandar
B) Xusrav Parviz
C) Farhod
D) Shoh Bahrom
To'g'ri javob: D) Shoh Bahrom
✔
Izoh: «Sab'ai sayyor» Sosoniy shoh Bahrom (Bahrom Go'r) haqidagi doston; Iskandar «Saddi Iskandariy»
qahramoni.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 157

25. «Qo'li egri» iborasi qanday ma'noni anglatadi?
A) saxiy
B) nochor
C) ishyoqmas
D) o'g'ri
To'g'ri javob: D) o'g'ri✔
Izoh: qo'li egri – o'g'irlikka moyil kishi haqida aytiladi.
26. «Alamazon va uning pakanavoylari» muallifining yana bir mashhur bolalar asari qaysi?
A) «Shum bola»
B) «Sehrli qalpoqcha»
C) «Dahshatli Meshpolvon»
D) «Sariq devni minib»
To'g'ri javob: C) «Dahshatli Meshpolvon»
✔
Izoh: Anvar Obidjon «Dahshatli Meshpolvon» asari bilan ham mashhur; «Sariq devni minib» va «Sehrli
qalpoqcha» – To'xtaboyevniki.
27. Qaysi so'zga egalik qo'shimchasi qo'shilganda o'zakdagi unli tushib qoladi?
A) qalam
B) o'g'il
C) daftar
D) kitob
To'g'ri javob: B) o'g'il
✔
Izoh: o'g'il + i → o'g'li: ikkinchi bo'g'indagi i unlisi tushadi.
28. Quyidagi dramalardan qaysi biri Cho'lpon qalamiga mansub?
A) «Yorqinoy»
B) «Chin sevish»
C) «Nurxon»
D) «Maysaraning ishi»
To'g'ri javob: A) «Yorqinoy»
✔
Izoh: «Yorqinoy» Cho'lpon dramasi; «Maysaraning ishi» – Hamza, «Chin sevish» – Fitrat, «Nurxon» – Komil
Yashin asari.
29. «Ikki karra ikki – besh» hajviy asarlari muallifi kim?
A) O'tkir Hoshimov
B) Said Ahmad
C) Abdulla Qahhor
D) G'afur G'ulom
To'g'ri javob: A) O'tkir Hoshimov
✔
Izoh: «Ikki karra ikki – besh» O'tkir Hoshimovning hajviy hikoya va lavhalari to'plami.
30. Navoiy 1487–1488-yillarda qaysi viloyatga hokim etib tayinlangan?
A) Samarqand
B) Astrobod
C) Marv
D) Balx
To'g'ri javob: B) Astrobod
✔
Izoh: Navoiy bir muddat Astrobod viloyatiga hokim bo'lgan, so'ng Hirotga qaytgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 158

30-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. «Xatti Boburiy» nima?
A) Bobur ixtiro qilgan alifbo (yozuv)
B) Boburning maktublari to'plami
C) Boburning forsiy devoni
D) Boburning harbiy yo'riqnomasi
To'g'ri javob: A) Bobur ixtiro qilgan alifbo (yozuv)✔
Izoh: «Xatti Boburiy» Bobur tomonidan arab yozuvi asosida yaratilgan soddalashtirilgan alifbo.
2. «O'zbegim» qasidasi muallifi kim?
A) Muhammad Yusuf
B) Abdulla Oripov
C) G'afur G'ulom
D) Erkin Vohidov
To'g'ri javob: D) Erkin Vohidov
✔
Izoh: «O'zbegim» Erkin Vohidovning o'zbek xalqi tarixi va qadriyatlarini ulug'lovchi qasidasi.
3. Qaysi gapda uyushiq egalar bor?
A) Shirin olma pishdi.
B) Olma, o'rik va gilos pishdi.
C) Bog'da olma pishdi.
D) Olma pishdi va uzildi.
To'g'ri javob: B) Olma, o'rik va gilos pishdi.
✔
Izoh: olma, o'rik, gilos – bitta kesimga tegishli uyushiq egalar.
4. Qaysi juft so'z to'g'ri yozilgan?
A) qozon tovoq
B) kecha-kunduz
C) asta sekin
D) aka uka
To'g'ri javob: B) kecha-kunduz
✔
Izoh: Juft so'zlar qismlari chiziqcha bilan yoziladi: kecha-kunduz, asta-sekin, aka-uka, qozon-tovoq.
5. Qaysi kirish so'z ishonchni bildiradi?
A) shubhasiz
B) afsuski
C) ehtimol
D) aytishlaricha
To'g'ri javob: A) shubhasiz
✔
Izoh: shubhasiz, albatta, haqiqatan – ishonch bildiruvchi kirish so'zlar.
6. Sonet necha misradan iborat bo'ladi?
A) 8
B) 16
C) 14
D) 12
To'g'ri javob: C) 14
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 159

Izoh: Sonet – Yevropa she'riyatida keng tarqalgan 14 misrali qat'iy shakldagi she'r.
7. Har bir misradan keyin unga ma'nan bog'liq qisqa qo'shimcha misra keladigan she'riy shakl qaysi?
A) Muvashshah
B) Musaddas
C) Masnaviy
D) Mustazod
To'g'ri javob: D) Mustazod✔
Izoh: Mustazod – «ziyoda qilingan»; asosiy misralarga qisqa, ma'noni to'ldiruvchi bo'laklar qo'shiladi.
8. Uvaysiy asosan qaysi shaharda yashab ijod qilgan?
A) Xivada
B) Marg'ilonda
C) Buxoroda
D) Samarqandda
To'g'ri javob: B) Marg'ilonda
✔
Izoh: Uvaysiy Marg'ilonda yashagan va Qo'qon adabiy muhiti bilan yaqin aloqada bo'lgan.
9. Qaysi ravish to'g'ri yozilgan?
A) bir pas
B) bir dan
C) bir yo'la
D) allaqachon
To'g'ri javob: D) allaqachon
✔
Izoh: Bir so'zi bilan tuzilgan ravishlar qo'shib yoziladi: birpas, biryo'la, birdan; allaqachon ham qo'shib yoziladi.
10. Bir-biriga zid tushunchalarni yonma-yon qo'yib, fikrni ta'sirli ifodalash san'ati qaysi?
A) Tashbeh
B) Tazod
C) Tajnis
D) Iyhom
To'g'ri javob: B) Tazod
✔
Izoh: Tazod – zidlash: kecha va kunduz, oq va qora kabi qarama-qarshi tushunchalar qiyoslanadi.
11. Qaysi yozuv imlo qoidalariga mos?
A) XXI asr
B) 5 sinf
C) VII-sinf
D) 1 sentabr
To'g'ri javob: A) XXI asr
✔
Izoh: Rim raqamli tartib son chiziqchasiz (XXI asr), arab raqamli tartib son chiziqcha bilan yoziladi (5-sinf, 1-
sentabr).
12. Qaysi gapda ajratilgan izohlovchi bor?
A) Tajribali shifokor bemorni ko'rdi.
B) Akam, tajribali shifokor, bemorni ko'rdi.
C) Shifokor akam bemorni ko'rdi.
D) Akam bemorni ko'rdi.
To'g'ri javob: B) Akam, tajribali shifokor, bemorni ko'rdi.
✔
Izoh: tajribali shifokor birikmasi akam so'zini izohlab, ajratilgan holda kelgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 160

13. «Zaynab va Omon» dostoni muallifi kim?
A) Usmon Nosir
B) Hamid Olimjon
C) Oybek
D) Mirtemir
To'g'ri javob: B) Hamid Olimjon✔
Izoh: «Zaynab va Omon» Hamid Olimjonning 1930-yillar qishloq hayotiga bag'ishlangan dostoni.
14. Qaysi qo'shimcha sifat yasovchi hisoblanadi?
A) -lab
B) -la
C) -li
D) -chi
To'g'ri javob: C) -li
✔
Izoh: -li sifat yasaydi (aqlli); -chi ot, -la fe'l, -lab ravish yasovchi.
15. «Saddi Iskandariy» dostonida Iskandarning ustozi va maslahatchisi sifatida tasvirlangan
donishmand kim?
A) Suqrot
B) Arastu
C) Bobo Ravshan
D) Aflotun
To'g'ri javob: B) Arastu
✔
Izoh: Navoiy dostonida Iskandarning ustozi va vaziri Arastu (Aristotel) bo'lib, u har bir ishda unga maslahat
beradi.
16. Qaysi frazeologizm «og'zi qulog'ida» iborasi bilan ma'nodosh?
A) boshi osmonga yetdi
B) yuragi yorildi
C) tarvuzi qo'ltig'idan tushdi
D) ko'zi to'rt bo'ldi
To'g'ri javob: A) boshi osmonga yetdi
✔
Izoh: Ikkala ibora ham juda xursandlikni bildiradi.
17. Quyidagi shoirlardan qaysi biri Navoiydan oldin ijod qilgan?
A) Furqat
B) Mashrab
C) Atoiy
D) Ogahiy
To'g'ri javob: C) Atoiy
✔
Izoh: Atoiy XV asr birinchi yarmida yashagan; Mashrab XVII–XVIII, Ogahiy va Furqat XIX asr shoirlari.
18. Oybekning «Qutlug' qon» romanida bosh qahramon kim?
A) Otabek
B) Yo'lchi
C) Saidiy
D) Anvar
To'g'ri javob: B) Yo'lchi
✔
Izoh: «Qutlug' qon»da kambag'al yigit Yo'lchining taqdiri orqali xalq hayoti va ijtimoiy uyg'onish ko'rsatiladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 161

19. Qaysi birikmada ma'no takrori tufayli uslubiy xato bor?
A) yangi lavozim
B) bo'sh vakansiya
C) bo'sh o'rin
D) bo'sh xona
To'g'ri javob: B) bo'sh vakansiya✔
Izoh: vakansiya – bo'sh ish o'rni, shuning uchun bo'sh so'zi ortiqcha.
20. Narsa-hodisani haddan tashqari kichraytirib tasvirlash qanday ataladi?
A) mubolag'a
B) tazod
C) jonlantirish
D) litota
To'g'ri javob: D) litota
✔
Izoh: Litota (kichraytirish) mubolag'aning aksi.
21. Qaysi gapda hol ravishdosh oboroti bilan ifodalangan?
A) Darsni tugatib, uyga qaytdik.
B) Uyga qaytdik.
C) Darsni tugatdik.
D) Dars tugagan edi.
To'g'ri javob: A) Darsni tugatib, uyga qaytdik.
✔
Izoh: Darsni tugatib – ravishdosh oboroti, payt holi vazifasida.
22. Firdavsiyning «Shohnoma»sida Turon podshosi sifatida tasvirlangan afsonaviy hukmdor kim?
A) Zahhok
B) Jamshid
C) Afrosiyob
D) Kayxusrav
To'g'ri javob: C) Afrosiyob
✔
Izoh: «Shohnoma»da Afrosiyob Turon podshosi bo'lib, Eron shohlari bilan uzoq yillar urushadi.
23. Oybekning asl ismi nima?
A) Abdulhamid Sulaymon o'g'li
B) Muso Toshmuhammad o'g'li
C) G'afur G'ulom o'g'li
D) Hamid Olim o'g'li
To'g'ri javob: B) Muso Toshmuhammad o'g'li
✔
Izoh: Oybek taxallusi bilan tanilgan adibning ismi Muso Toshmuhammad o'g'li.
24. Qaysi so'z -k qo'shimchasi bilan fe'ldan yasalgan ot?
A) chelak
B) terak
C) elak
D) yurak
To'g'ri javob: C) elak
✔
Izoh: ela- (elamoq) + -k → elak; terak, yurak, chelak – tub so'zlar.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 162

25. Qaysi qo'shimcha narsa solinadigan idish ma'nosidagi ot yasaydi?
A) -kor
B) -zor
C) -chi
D) -don
To'g'ri javob: D) -don✔
Izoh: -don idish ma'nosidagi ot yasaydi: qalamdon, tuzdon.
26. «Masnaviyi ma'naviy» asari muallifi kim?
A) Sa'diy Sheroziy
B) Abdurahmon Jomiy
C) Jaloliddin Rumiy
D) Nizomiy Ganjaviy
To'g'ri javob: C) Jaloliddin Rumiy
✔
Izoh: «Masnaviyi ma'naviy» Jaloliddin Rumiyning tasavvufiy-falsafiy ulkan asari.
27. «Feruz» taxallusi bilan ijod qilgan Xiva xoni kim?
A) Abulg'ozi Bahodirxon
B) Asfandiyorxon
C) Olloqulixon
D) Muhammad Rahimxon II
To'g'ri javob: D) Muhammad Rahimxon II
✔
Izoh: Muhammad Rahimxon II Feruz taxallusi bilan she'rlar yozgan, saroyida shoir va musiqachilarni qo'llab-
quvvatlagan.
28. Qaysi so'zda -gi qo'shimchasi fe'ldan ot yasagan?
A) ertangi
B) kechagi
C) yozgi
D) sezgi
To'g'ri javob: D) sezgi
✔
Izoh: sez- + -gi → sezgi (ot); qolganlarida -gi payt bildiruvchi so'zdan sifat yasagan.
29. Erkin Vohidovning g'azallardan iborat mashhur to'plami qaysi?
A) «Hayot varaqlari»
B) «Tong sirlari»
C) «Mitti yulduz»
D) «Yoshlik devoni»
To'g'ri javob: D) «Yoshlik devoni»
✔
Izoh: «Yoshlik devoni» Erkin Vohidovning mumtoz g'azal an'analarini davom ettirgan to'plami.
30. Qaysi gap qo'shma gap emas?
A) Bolalar qaytgach, ovqat tortildi.
B) Bolalar maktabdan qaytdi, onalari ovqat tayyorladi.
C) Bolalar qaytdi va dars tayyorlash boshlandi.
D) Bolalar maktabdan qaytib, darsga tayyorlandi.
To'g'ri javob: D) Bolalar maktabdan qaytib, darsga tayyorlandi.
✔
Izoh: Birinchi gapda bitta ega (bolalar) va bitta grammatik asos bor.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 163

31-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi so'z tarkibida uchta so'z yasovchi qo'shimcha bor?
A) paxtakorlar
B) ishchilar
C) bilimdonlik
D) do'stlarimiz
To'g'ri javob: C) bilimdonlik✔
Izoh: bil + im + don + lik: -im, -don, -lik – uchta so'z yasovchi.
2. O'zbek tilida so'zdagi bo'g'inlar soni nimaga teng bo'ladi?
A) unli tovushlar soniga
B) urg'uli tovushlar soniga
C) undosh tovushlar soniga
D) harflar sonining yarmiga
To'g'ri javob: A) unli tovushlar soniga
✔
Izoh: Har bir bo'g'in markazida bitta unli turadi, shuning uchun bo'g'inlar soni unlilar soniga teng.
3. «Kalevala» eposi qaysi xalqqa tegishli?
A) Norveg xalqiga
B) Fin xalqiga
C) Nemis xalqiga
D) Venger xalqiga
To'g'ri javob: B) Fin xalqiga
✔
Izoh: «Kalevala» fin xalq runolari asosida Elias Lyonnrot tomonidan tartib berilgan milliy eposdir.
4. «Ajab zamona» hajviy she'ri muallifi kim?
A) Muqimiy
B) Maxmur
C) Avaz O'tar
D) Zavqiy
To'g'ri javob: D) Zavqiy
✔
Izoh: Qo'qonlik shoir Zavqiy «Ajab zamona» she'rida davrning ijtimoiy illatlarini tanqid qilgan.
5. Navoiyning turkiy she'rlari jamlangan «Xazoyin ul-maoniy» kulliyoti necha devondan iborat?
A) Yettita
B) To'rtta
C) Beshta
D) Uchta
To'g'ri javob: B) To'rtta
✔
Izoh: «Xazoyin ul-maoniy» (Ma'nolar xazinasi) to'rt devondan iborat bo'lib, inson umrining to'rt davriga
moslab tartib berilgan.
6. Qaysi so'z bir ma'noli (monosemantik) hisoblanadi?
A) og'iz
B) fotosintez
C) bosh
D) ko'z
To'g'ri javob: B) fotosintez
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 164

Izoh: Terminlar odatda bir ma'noli bo'ladi; ko'z, bosh, og'iz – ko'p ma'noli so'zlar.
7. O'tkir Hoshimovning qaysi asari mustaqillik yillarida yozilgan?
A) «Tushda kechgan umrlar»
B) «Bahor qaytmaydi»
C) «Ikki eshik orasi»
D) «Dunyoning ishlari»
To'g'ri javob: A) «Tushda kechgan umrlar»✔
Izoh: «Tushda kechgan umrlar» 1990-yillarda yozilgan; qolgan uch asar sovet davrida yaratilgan.
8. Qaysi janr publitsistik uslubga mansub?
A) ariza
B) dissertatsiya
C) felyeton
D) tilxat
To'g'ri javob: C) felyeton
✔
Izoh: Felyeton, maqola, ocherk, reportaj – publitsistik janrlar.
9. Qaysi so'zda sifatning qiyosiy darajasi ifodalangan?
A) kattaroq
B) kap-katta
C) juda katta
D) eng katta
To'g'ri javob: A) kattaroq
✔
Izoh: -roq qo'shimchasi qiyosiy darajani hosil qiladi.
10. «Mayda» qo'shig'i qaysi mehnat jarayoni bilan bog'liq?
A) Ip yigirish
B) Xirmon yanchish
C) Tegirmonda don tortish
D) Yer haydash
To'g'ri javob: B) Xirmon yanchish
✔
Izoh: «Mayda» qo'shig'i xirmonda don yanchayotgan ho'kizlarni ruhlantirish uchun aytilgan mehnat
qo'shig'idir.
11. Qaysi gapda tarz ergash gap bor?
A) Ustoz ko'rsatgach, biz bajardik.
B) Ustoz qanday ko'rsatgan bo'lsa, biz ham shunday bajardik.
C) Ustoz ko'rsatgani uchun biz bajardik.
D) Ustoz ko'rsatdi, biz bajardik.
To'g'ri javob: B) Ustoz qanday ko'rsatgan bo'lsa, biz ham shunday bajardik.
✔
Izoh: qanday ... shunday nisbiy so'zlari harakatning bajarilish tarzini bildiradi.
12. Pushkinning «Kapitan qizi» qissasida voqealar kimning tilidan hikoya qilinadi?
A) Masha Mironova
B) Pyotr Grinyov
C) Shvabrin
D) Yemelyan Pugachyov
To'g'ri javob: B) Pyotr Grinyov
✔
Izoh: Qissa Pyotr Grinyovning xotiralari shaklida yozilgan; voqealar Pugachyov qo'zg'oloni davrida kechadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 165

13. Qaysi vosita ergash gapni bosh gapga bog'lamaydi?
A) agar
B) -ki
C) va
D) chunki
To'g'ri javob: C) va✔
Izoh: va teng bog'lovchi bo'lib, bog'langan qo'shma gap qismlarini bog'laydi.
14. «Alpomish» dostoni janriga ko'ra qaysi turga kiradi?
A) Tarixiy doston
B) Romantik doston
C) Qahramonlik dostoni
D) Kitobiy doston
To'g'ri javob: C) Qahramonlik dostoni
✔
Izoh: «Alpomish» el-yurt himoyasi, botirlik g'oyasiga qurilgan qahramonlik eposidir.
15. «O'qiyapti» fe'li qaysi zamonda?
A) kelasi zamon
B) o'tgan zamon
C) hozirgi zamon
D) uzoq o'tgan zamon
To'g'ri javob: C) hozirgi zamon
✔
Izoh: -yap qo'shimchasi hozirgi zamon davom fe'lini hosil qiladi.
16. Navoiyning maktublari jamlangan asari qaysi?
A) «Arba'in»
B) «Munshaot»
C) «Siroj ul-muslimin»
D) «Vaqfiya»
To'g'ri javob: B) «Munshaot»
✔
Izoh: «Munshaot» Navoiyning turli shaxslarga yozgan maktublari to'plami.
17. «Qancha ko'p ishlasang, shuncha ko'p natijaga erishasan» gapidagi ergash gap turini aniqlang.
A) to'ldiruvchi ergash gap
B) shart ergash gap
C) miqdor-daraja ergash gap
D) tarz ergash gap
To'g'ri javob: C) miqdor-daraja ergash gap
✔
Izoh: qancha ... shuncha juftligi miqdor-daraja munosabatini ifodalaydi.
18. Mahmudxo'ja Behbudiy qayerda halok qilingan?
A) Toshkentda
B) Samarqandda
C) Buxoroda
D) Qarshida
To'g'ri javob: D) Qarshida
✔
Izoh: Behbudiy 1919-yilda Qarshida Buxoro amiri odamlari tomonidan qatl etilgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 166

19. Qaysi so'z faqat yopiq bo'g'inlardan tuzilgan?
A) kitob
B) daraxt
C) olma
D) do'stlik
To'g'ri javob: D) do'stlik✔
Izoh: do'st-lik – ikkala bo'g'in undosh bilan tugaydi; qolganlarida da-, -ma, ki- ochiq bo'g'inlar bor.
20. «Kecha va kunduz» romanida Zebi kimga turmushga beriladi?
A) Akbarali mingboshiga
B) Otabekka
C) Miryoqubga
D) Homidga
To'g'ri javob: A) Akbarali mingboshiga
✔
Izoh: Zebi ixtiyorisiz Akbarali mingboshiga to'rtinchi xotin qilib beriladi va bu uning fojiasiga sabab bo'ladi.
21. Munavvar qori Abdurashidxonovning savod o'rgatish darsliklari qaysilar?
A) «Oyna» va «Shuhrat»
B) «Savodi ta'lim» va «Mubayyin»
C) «Birinchi muallim» va «Ikkinchi muallim»
D) «Adibi avval» va «Adibi soniy»
To'g'ri javob: D) «Adibi avval» va «Adibi soniy»
✔
Izoh: Munavvar qori jadid maktablari uchun «Adibi avval» va «Adibi soniy» darsliklarini yozgan.
22. Qaysi so'z boshida ikki undosh yonma-yon kelgani uning o'zlashma ekanini ko'rsatadi?
A) daftar
B) tarvuz
C) stakan
D) baliq
To'g'ri javob: C) stakan
✔
Izoh: O'z qatlam so'zlari boshida ikki undosh qatorlashmaydi; stakan rus tilidan o'zlashgan.
23. Navoiyning Abdurahmon Jomiy haqidagi xotira-asari qanday nomlanadi?
A) «Holoti Pahlavon Muhammad»
B) «Tarixi muluki Ajam»
C) «Xamsat ul-mutahayyirin»
D) «Holoti Sayyid Hasan Ardasher»
To'g'ri javob: C) «Xamsat ul-mutahayyirin»
✔
Izoh: «Xamsat ul-mutahayyirin» (Besh hayrat) Jomiy hayoti va Navoiy bilan munosabatlariga bag'ishlangan.
24. Qaysi so'z payt ravishi?
A) piyoda
B) ko'p
C) ataylab
D) ertalab
To'g'ri javob: D) ertalab
✔
Izoh: ertalab harakat paytini bildiradi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 167

25. Abdulla Oripovning qaysi asari mustaqillik davrida yaratilgan?
A) «Mitti yulduz»
B) «Sohibqiron»
C) «Hakim va ajal»
D) «Jannatga yo'l»
To'g'ri javob: B) «Sohibqiron»✔
Izoh: «Sohibqiron» 1990-yillarda yozilgan; «Mitti yulduz», «Jannatga yo'l», «Hakim va ajal» sovet davri
asarlari.
26. «Navoiyni o'qidim» gapida qaysi ko'chim turi bor?
A) metafora
B) vazifadoshlik
C) sinekdoxa
D) metonimiya
To'g'ri javob: D) metonimiya
✔
Izoh: Muallif nomi uning asarlari o'rnida qo'llangan – aloqadorlikka asoslangan metonimiya.
27. Qaysi qo'shimcha ravishdosh hosil qilmaydi?
A) -gan
B) -gach
C) -guncha
D) -ib
To'g'ri javob: A) -gan
✔
Izoh: -gan sifatdosh qo'shimchasi; -ib, -gach, -guncha ravishdosh hosil qiladi.
28. «Boqiy darbadar» romani muallifi kim?
A) Tohir Malik
B) Isajon Sulton
C) Xayriddin Sulton
D) Ulug'bek Hamdam
To'g'ri javob: B) Isajon Sulton
✔
Izoh: «Boqiy darbadar» Isajon Sultonning falsafiy-ramziy romani.
29. «Qovun tushirmoq» iborasining ma'nosi qaysi?
A) yaxshi natijaga erishmoq
B) kimnidir aldab ketmoq
C) noo'rin ish qilib xijolatga qolmoq
D) ishdan keyin dam olmoq
To'g'ri javob: C) noo'rin ish qilib xijolatga qolmoq
✔
Izoh: qovun tushirmoq – nojo'ya ish qilib, uyatga qolmoq.
30. Faqat burun undoshlaridan iborat qatorni toping.
A) b, m, n
B) m, n, ng
C) n, l, y
D) m, l, r
To'g'ri javob: B) m, n, ng
✔
Izoh: Burun undoshlari havo burun bo'shlig'idan o'tishi bilan hosil bo'ladi: m, n, ng.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 168

32-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Gyotening «Faust» tragediyasida Faust bilan shartnoma tuzgan iblis kim?
A) Mefistofel
B) Yago
C) Voland
D) Lyutsifer
To'g'ri javob: A) Mefistofel✔
Izoh: Faust Mefistofel bilan shartnoma tuzib, unga ruhini evaziga baxtli lahzani topishni istaydi.
2. «Paxtakorlarimizga» so'zida nechta morfema bor?
A) 4 ta
B) 6 ta
C) 3 ta
D) 5 ta
To'g'ri javob: D) 5 ta
✔
Izoh: paxta (o'zak) + kor (yasovchi) + lar + imiz + ga – jami 5 morfema.
3. Qaysi so'zda tutuq belgisi to'g'ri qo'yilgan?
A) da'ftar
B) jur'at
C) qa'lam
D) sa'bzi
To'g'ri javob: B) jur'at
✔
Izoh: jur'at arabcha so'z bo'lib tutuq bilan yoziladi; sabzi, qalam, daftar so'zlarida tutuq belgisi yo'q.
4. Qaysi gapda ega va kesim orasiga tire qo'yilmaydi?
A) Men talabaman.
B) Mehnat baxt kaliti.
C) Kitob bilim manbai.
D) Toshkent O'zbekiston poytaxti.
To'g'ri javob: A) Men talabaman.
✔
Izoh: Kesim shaxs-son qo'shimchasini olgan (talabaman) va ega olmosh bo'lgani uchun tire qo'yilmaydi.
5. Ogahiyning she'rlari jamlangan devon qanday nomlanadi?
A) «Majmuai shoiron»
B) «Devoni Foniy»
C) «Xazoyin ul-maoniy»
D) «Ta'viz ul-oshiqin»
To'g'ri javob: D) «Ta'viz ul-oshiqin»
✔
Izoh: Ogahiy devoni «Ta'viz ul-oshiqin» (Oshiqlar tumori) deb ataladi.
6. «Kuntug'mish», «Ravshan», «Oshiq G'arib va Shohsanam» dostonlari qaysi turga mansub?
A) Romantik (ishqiy-sarguzasht) dostonlar
B) Tarixiy dostonlar
C) Didaktik dostonlar
D) Qahramonlik dostonlari
To'g'ri javob: A) Romantik (ishqiy-sarguzasht) dostonlar
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 169

Izoh: Bu dostonlarda muhabbat, sarguzasht va fantastik unsurlar yetakchi bo'lgani uchun ular romantik
dostonlar sanaladi.
7. Pushkinning «Yevgeniy Onegin» asari janriga ko'ra qanday asar?
A) Tragediya
B) She'riy roman
C) Ertak-doston
D) Nasriy qissa
To'g'ri javob: B) She'riy roman✔
Izoh: «Yevgeniy Onegin» – nazmda yozilgan roman; Pushkinning o'zi uni «she'riy roman» deb atagan.
8. Navoiy «Nasoyim ul-muhabbat»da qaysi shoirning ko'zi ojiz bo'lganini qayd etgan?
A) Durbekning
B) Rabg'uziyning
C) Adib Ahmad Yugnakiyning
D) Ahmad Yassaviyning
To'g'ri javob: C) Adib Ahmad Yugnakiyning
✔
Izoh: Navoiy Adib Ahmad haqida yozib, uning ko'zi ojiz bo'lgani holda yuksak bilim va zakovat egasi ekanini
ta'kidlagan.
9. Qaysi gapda ega va kesim orasiga tire qo'yilishi kerak?
A) Do'stlik bebaho boylik.
B) Biz do'stmiz.
C) Do'stlik juda qadrli.
D) Do'stlik bebahodir.
To'g'ri javob: A) Do'stlik bebaho boylik.
✔
Izoh: Ega va kesim bosh kelishikdagi ot bilan, bog'lamasiz ifodalangan: Do'stlik – bebaho boylik.
10. Qaysi qo'shma so'z «ot + fe'l» qolipida tuzilgan?
A) belbog'
B) qo'lqop
C) o'rinbosar
D) oqsoqol
To'g'ri javob: C) o'rinbosar
✔
Izoh: o'rinbosar = o'rin (ot) + bosar (fe'l shakli); belbog', qo'lqop – ot + ot, oqsoqol – sifat + ot.
11. Abdulla Oripovning «Jannatga yo'l» asari qaysi janrga mansub?
A) Hikoya
B) Komediya
C) Roman
D) Dramatik doston
To'g'ri javob: D) Dramatik doston
✔
Izoh: «Jannatga yo'l» falsafiy mazmundagi dramatik doston bo'lib, inson qadri va adolat masalalarini
ko'taradi.
12. Ritorik so'roq gap deb qanday gapga aytiladi?
A) so'roq olmoshi bilan tuzilgan har qanday gapga
B) javob talab qilmaydigan, fikrni kuchaytirib ifodalovchi so'roq gapga
C) ikki so'roqdan tashkil topgan gapga
D) javobi bir so'z bilan beriladigan so'roq gapga
To'g'ri javob: B) javob talab qilmaydigan, fikrni kuchaytirib ifodalovchi so'roq gapga
✔
Izoh: Ritorik so'roqda javob kutilmaydi, u tasdiq yoki inkorni ta'kidlash uchun qo'llanadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 170

13. «No-» old qo'shimchasi qanday ma'no beradi?
A) mo'llik, ko'plik
B) o'xshashlik
C) egalik
D) inkor, yo'qlik
To'g'ri javob: D) inkor, yo'qlik✔
Izoh: no- inkor ma'nosini beradi: noqulay, nomard, noto'g'ri.
14. Maqsud Shayxzodaning tarixiy dramalaridan biri qaysi?
A) «Abulfayzxon»
B) «Muqanna»
C) «Jaloliddin Manguberdi»
D) «Nurxon»
To'g'ri javob: C) «Jaloliddin Manguberdi»
✔
Izoh: «Jaloliddin Manguberdi» Shayxzoda dramasi; «Muqanna» – Hamid Olimjon, «Abulfayzxon» – Fitrat,
«Nurxon» – Komil Yashin asari.
15. Navoiy turkiy va forsiy tillarni qiyoslab, turkiy tilning boyligini isbotlagan asari qaysi?
A) «Mahbub ul-qulub»
B) «Muhokamat ul-lug'atayn»
C) «Majolis un-nafois»
D) «Mezon ul-avzon»
To'g'ri javob: B) «Muhokamat ul-lug'atayn»
✔
Izoh: «Muhokamat ul-lug'atayn» (Ikki til muhokamasi) 1499-yilda yozilgan bo'lib, turkiy tilning afzalliklarini
dalillaydi.
16. «O'tgan kunlar» romanida Otabekning otasi kim?
A) Solih maxdum
B) Razzoq so'fi
C) Mirzakarim qutidor
D) Yusufbek hoji
To'g'ri javob: D) Yusufbek hoji
✔
Izoh: Otabek toshkentlik obro'li inson Yusufbek hojining o'g'li; Mirzakarim qutidor esa Kumushning otasi.
17. G'afur G'ulomning Ikkinchi jahon urushi yillarida yetim bolalarni bag'riga olgan xalqni ulug'lagan
she'ri qaysi?
A) «O'rik gullaganda»
B) «Bahor keldi seni so'roqlab»
C) «Sen yetim emassan»
D) «O'zbegim»
To'g'ri javob: C) «Sen yetim emassan»
✔
Izoh: «Sen yetim emassan» (1942) urush yillarida evakuatsiya qilingan yetim bolalarga mehr ko'rsatgan
o'zbek xalqi haqida.
18. Qaysi yuklama so'zga chiziqcha bilan yoziladi?
A) -mi
B) -gina
C) -ku
D) -oq
To'g'ri javob: C) -ku
✔
Izoh: -ku yuklamasi chiziqcha bilan yoziladi (keldi-ku); -mi, -gina, -oq so'zga qo'shib yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 171

19. Umarxon topshirig'i bilan Qo'qon shoirlari she'rlaridan «Majmuai shoiron» tazkirasini tuzgan kim?
A) Ogahiy
B) Gulxaniy
C) Muqimiy
D) Fazliy Namangoniy
To'g'ri javob: D) Fazliy Namangoniy✔
Izoh: Fazliy Namangoniy Umarxon saroyidagi shoirlar she'rlarini «Majmuai shoiron» tazkirasiga jamlagan.
20. Ogahiy qalamiga mansub tarixiy asar qaysi?
A) «Shayboniynoma»
B) «Humoyunnoma»
C) «Riyoz ud-davla»
D) «Shajarai tarokima»
To'g'ri javob: C) «Riyoz ud-davla»
✔
Izoh: Ogahiy Xiva xonligi tarixiga oid «Riyoz ud-davla», «Zubdat ut-tavorix» kabi asarlarni yozgan.
21. Qaysi olmosh imlo qoidasiga ko'ra ajratib yoziladi?
A) allakim
B) biroz
C) har kim
D) qaysi
To'g'ri javob: C) har kim
✔
Izoh: har, hech so'zlari bilan kelgan olmoshlar ajratib yoziladi; alla-, qay- bilan kelganlari qo'shib yoziladi.
22. Qaysi bog'lovchi ergashtiruvchi bog'lovchi?
A) chunki
B) lekin
C) yoki
D) va
To'g'ri javob: A) chunki
✔
Izoh: chunki sabab bildiruvchi ergashtiruvchi bog'lovchi.
23. Sodda gapda nechta grammatik asos bo'ladi?
A) kamida ikkita
B) ikkita
C) uchta
D) bitta
To'g'ri javob: D) bitta
✔
Izoh: Sodda gap bitta grammatik asosdan (predikativ markazdan) iborat.
24. Narsa yoki hodisalarni o'zaro o'xshatish asosida tasvirlash san'ati qanday ataladi?
A) Tazod
B) Talmeh
C) Tajnis
D) Tashbeh
To'g'ri javob: D) Tashbeh
✔
Izoh: Tashbeh – o'xshatish; tazod – zidlash, tajnis – shakldosh so'z o'yini, talmeh – ishora.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 172

25. Qaysi birikma teng bog'langani uchun so'z birikmasi sanalmaydi?
A) ota va ona
B) onaga yordam
C) ona yurt
D) onaning mehri
To'g'ri javob: A) ota va ona✔
Izoh: So'z birikmasida hokim va tobe so'z bo'ladi; ota va ona teng huquqli bog'langan.
26. «Avesto» qaysi dinning muqaddas kitobi hisoblanadi?
A) Tangrichilik
B) Buddaviylik
C) Zardushtiylik
D) Moniylik
To'g'ri javob: C) Zardushtiylik
✔
Izoh: «Avesto» zardushtiylik dinining muqaddas kitobi bo'lib, Markaziy Osiyo va Eron xalqlarining qadimiy
yodgorligi.
27. Til oldi undoshlaridan iborat qatorni toping.
A) p, b, m, f
B) k, g, ng, y
C) t, d, s, z
D) q, x, h, k
To'g'ri javob: C) t, d, s, z
✔
Izoh: t, d, s, z til uchi yoki old qismi ishtirokida hosil bo'ladi.
28. Quyidagi dostonlardan qaysi biri yozma manbaga asoslangan kitobiy doston hisoblanadi?
A) «Tohir va Zuhra»
B) «Kuntug'mish»
C) «Alpomish»
D) «Ravshan»
To'g'ri javob: A) «Tohir va Zuhra»
✔
Izoh: «Tohir va Zuhra» kitobiy dostonlar turkumiga kiradi: u yozma qissa va kitoblar orqali ham keng
tarqalgan.
29. Hindistonda yashab, Nizomiydan keyin forsiy tilda ikkinchi «Xamsa»ni yaratgan shoir kim?
A) Xusrav Dehlaviy
B) Hofiz Sheroziy
C) Abdulqodir Bedil
D) Abdurahmon Jomiy
To'g'ri javob: A) Xusrav Dehlaviy
✔
Izoh: Xusrav Dehlaviy Dehlida yashab, Nizomiyga javoban besh doston yozgan; Navoiy uni ham o'z ustozlari
qatorida tilga oladi.
30. Badiiy uslubga xos asosiy belgi qaysi?
A) atamalarning ko'pligi va bir ma'noliligi
B) qolip iboralar va qat'iy shakl
C) faqat raqam va dalillar keltirish
D) obrazlilik va tasviriy vositalarning keng qo'llanishi
To'g'ri javob: D) obrazlilik va tasviriy vositalarning keng qo'llanishi
✔
Izoh: Badiiy uslub obrazlar orqali ta'sir ko'rsatadi, unda tasviriy vositalar keng qo'llanadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 173

33-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. 1938-yilda qatag'on qilinib otib tashlangan adiblar qatorini aniqlang.
A) Hamza, Avloniy, Behbudiy
B) Abdulla Qodiriy, Cho'lpon, Fitrat
C) G'afur G'ulom, Oybek, Hamid Olimjon
D) Muqimiy, Furqat, Zavqiy
To'g'ri javob: B) Abdulla Qodiriy, Cho'lpon, Fitrat✔
Izoh: Qodiriy, Cho'lpon va Fitrat 1938-yilda «xalq dushmani» degan tuhmat bilan otib tashlangan.
2. O'rxun-Enasoy runik yozuvini 1893-yilda birinchi bo'lib o'qishga muvaffaq bo'lgan olim kim?
A) Sergey Malov
B) Vasiliy Radlov
C) Vilgelm Tomsen
D) Nikolay Yadrinsev
To'g'ri javob: C) Vilgelm Tomsen
✔
Izoh: Daniyalik tilshunos Vilgelm Tomsen 1893-yilda runik yozuv kalitini topgan; Radlov ham matnlarni o'qish
va tarjima qilishda katta hissa qo'shgan.
3. Hamzaning «Maysaraning ishi» asari qaysi janrga mansub?
A) Tarixiy drama
B) Tragediya
C) Komediya
D) Opera librettosi
To'g'ri javob: C) Komediya
✔
Izoh: «Maysaraning ishi» Hamzaning komediyasi bo'lib, unda chaqqon ayol Maysara amaldorlarni sharmanda
qiladi.
4. Qaysi birikmada tobe so'z hokim so'zga bitishuv yo'li bilan bog'langan?
A) chiroyli gul
B) gulni uzmoq
C) gulning bargi
D) gulga qaramoq
To'g'ri javob: A) chiroyli gul
✔
Izoh: Bitishuvda tobe so'z hech qanday qo'shimchasiz, tartib va ohang orqali bog'lanadi.
5. Qaysi mavhum ot to'g'ri yozilgan?
A) muhabbat
B) xayajon
C) xasrat
D) xavas
To'g'ri javob: A) muhabbat
✔
Izoh: muhabbat to'g'ri; hayajon, hasrat, havas so'zlari h bilan yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 174

6. Bog'lovchisiz qo'shma gap qismlari asosan qaysi vosita yordamida birikadi?
A) ohang yordamida
B) nisbiy so'zlar yordamida
C) ergashtiruvchi bog'lovchilar yordamida
D) teng bog'lovchilar yordamida
To'g'ri javob: A) ohang yordamida✔
Izoh: Bog'lovchisiz qo'shma gapda qismlar faqat ohang va mazmun orqali bog'lanadi.
7. «Tarvuzi qo'ltig'idan tushdi» frazeologizmining ma'nosi qaysi?
A) qattiq qo'rqib ketdi
B) ishni tez tugatdi
C) hafsalasi pir bo'ldi
D) juda xursand bo'ldi
To'g'ri javob: C) hafsalasi pir bo'ldi
✔
Izoh: Bu ibora umidi puchga chiqib, ruhi tushganlikni bildiradi.
8. Navoiy Hirotda qurdirgan madrasa qaysi?
A) Ulug'bek madrasasi
B) Ixlosiya
C) Gavharshodbegim madrasasi
D) Sherdor
To'g'ri javob: B) Ixlosiya
✔
Izoh: Navoiy Hirotda Ixlosiya madrasasi va Xalosiya xonaqohini qurdirgan; Sherdor esa Samarqanddagi keyingi
davr madrasasi.
9. «Kultegin» bitigini toshga bitgan, matnda o'z ismini qayd etgan kotib kim?
A) Mahmud Koshg'ariy
B) Bilga xoqon
C) Yo'llig' tegin
D) To'nyuquq
To'g'ri javob: C) Yo'llig' tegin
✔
Izoh: Kultegin va Bilga xoqon bitiklarini Yo'llig' tegin bitgani matnning o'zida qayd etilgan.
10. «Alpomish» dostonida qahramon yurtiga qaytgach, tanilmaslik uchun kimning qiyofasiga kiradi?
A) Savdogar karvonboshining
B) Qari qulbobo Kultoyning
C) Bir qalandar darveshning
D) Do'sti Qorajonning
To'g'ri javob: B) Qari qulbobo Kultoyning
✔
Izoh: Alpomish Kultoyning kiyimini kiyib, uning qiyofasida Ultontozning to'yiga boradi va o'z yoyini tortib,
o'zini tanitadi.
11. «Sariq + ay → sarg'ay» o'zgarishida qaysi fonetik hodisalar kuzatiladi?
A) faqat unli almashishi
B) unli orttirilishi va undosh tushishi
C) unli tushishi va undosh almashishi
D) undosh orttirilishi va unli almashishi
To'g'ri javob: C) unli tushishi va undosh almashishi
✔
Izoh: sariq so'zidagi i unlisi tushgan, q undoshi esa g' ga almashgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 175

12. Qoraqalpoq xalq eposi «Qirq qiz»ni o'zbek tiliga tarjima qilgan shoir kim?
A) Zulfiya
B) Usmon Nosir
C) Erkin Vohidov
D) Mirtemir
To'g'ri javob: D) Mirtemir✔
Izoh: Mirtemir qoraqalpoq adabiyoti va folklorini, jumladan «Qirq qiz» eposini o'zbek tiliga o'girgan.
13. «Saddi Iskandariy» dostonida Iskandar qurgan devor qaysi qavmning hujumidan saqlash uchun
bunyod etiladi?
A) Rumliklar
B) Qalmoqlar
C) Ya'juj va Ma'juj
D) Hindlar
To'g'ri javob: C) Ya'juj va Ma'juj
✔
Izoh: Iskandar xalqni vahshiy Ya'juj va Ma'juj qavmlaridan himoya qilish uchun mustahkam devor qurdiradi.
14. O'tkir Hoshimovning «Tushda kechgan umrlar» romanida qaysi urush va uning oqibatlari aks
etgan?
A) Afg'oniston urushi
B) Birinchi jahon urushi
C) 1916-yil qo'zg'oloni
D) Napoleon urushlari
To'g'ri javob: A) Afg'oniston urushi
✔
Izoh: Romanda Afg'oniston urushi qatnashchisining taqdiri va urush qoldirgan ma'naviy jarohatlar
tasvirlangan.
15. Alisher Navoiy qachon vafot etgan?
A) 1506-yil 4-mayda
B) 1501-yil 3-yanvarda
C) 1500-yil 3-yanvarda
D) 1498-yil 12-dekabrda
To'g'ri javob: B) 1501-yil 3-yanvarda
✔
Izoh: Navoiy 1501-yil 3-yanvarda Hirotda vafot etgan; 1506-yil esa Husayn Boyqaro vafot etgan yil.
16. Qaysi olmosh gumon olmoshi?
A) har kim
B) allakim
C) hech kim
D) kim
To'g'ri javob: B) allakim
✔
Izoh: alla- bilan yasalgan olmoshlar noaniqlik (gumon) bildiradi.
17. «Tog' etagi» birikmasidagi «etak» so'zi qaysi ko'chim asosida qo'llangan?
A) metafora
B) metonimiya
C) sinekdoxa
D) vazifadoshlik
To'g'ri javob: A) metafora
✔
Izoh: Kiyim etagi va tog'ning quyi qismi joylashuviga ko'ra o'xshash – metafora.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 176

18. «Kecha va kunduz» romanining yakunida Zebining taqdiri qanday kechadi?
A) Mingboshi bilan baxtli yashaydi
B) Miryoqub bilan chet elga ketadi
C) Otasining uyiga qaytib keladi
D) Sudlanib, Sibirga surgun qilinadi
To'g'ri javob: D) Sudlanib, Sibirga surgun qilinadi✔
Izoh: Mingboshining o'limida aybdor deb topilgan Zebi sudlanib, Sibirga surgun qilinadi.
19. Qaysi gap ayiruv bog'lovchili bog'langan qo'shma gap?
A) Yomg'ir yog'di va havo salqinladi.
B) Yomg'ir yog'sa, havo salqinlaydi.
C) Yomg'ir yog'di, ammo quyosh ham chiqdi.
D) Goh yomg'ir yog'adi, goh quyosh charaqlaydi.
To'g'ri javob: D) Goh yomg'ir yog'adi, goh quyosh charaqlaydi.
✔
Izoh: goh... goh takroriy ayiruv bog'lovchisi voqealarning navbatlashishini bildiradi.
20. «Bormoqchiman» fe'li qaysi maylda?
A) buyruq-istak mayli
B) maqsad mayli
C) xabar mayli
D) shart mayli
To'g'ri javob: B) maqsad mayli
✔
Izoh: -moqchi qo'shimchasi harakatni bajarish niyatini bildiradi – maqsad mayli.
21. «Bozor» romani muallifi kim?
A) Tohir Malik
B) Ulug'bek Hamdam
C) Xurshid Do'stmuhammad
D) Isajon Sulton
To'g'ri javob: C) Xurshid Do'stmuhammad
✔
Izoh: «Bozor» Xurshid Do'stmuhammadning bozor munosabatlariga o'tish davri muammolariga bag'ishlangan
romani.
22. Atoqli otlarni o'rganuvchi soha qanday ataladi?
A) etimologiya
B) onomastika
C) frazeologiya
D) dialektologiya
To'g'ri javob: B) onomastika
✔
Izoh: Onomastika kishi ismlari, joy nomlari va boshqa atoqli otlarni o'rganadi.
23. Qaysi gap ergash gapli qo'shma gap?
A) Yaxshi havoda sayrga chiqdik.
B) Havo yaxshi edi, biz sayrga chiqdik.
C) Agar havo yaxshi bo'lsa, sayrga chiqamiz.
D) Havo yaxshi edi va biz sayrga chiqdik.
To'g'ri javob: C) Agar havo yaxshi bo'lsa, sayrga chiqamiz.
✔
Izoh: agar ... -sa vositasi bilan shart ergash gap bosh gapga tobelangan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 177

24. «Ravshan» dostonida Zulxumor yashagan yurt qaysi?
A) Shirvon
B) Xorazm
C) Chambil
D) Boysun
To'g'ri javob: A) Shirvon✔
Izoh: Ravshan Zulxumorni izlab Shirvonga boradi, u yerda dorga osilish xavfiga duch keladi va Go'ro'g'li
yordamga keladi.
25. Qaysi so'z undov so'z hisoblanadi?
A) balki
B) nahotki
C) albatta
D) ura
To'g'ri javob: D) ura
✔
Izoh: ura – his-hayajon ifodalovchi undov; albatta, balki modal so'z, nahotki yuklama.
26. «Ulug' + ay → ulg'ay» shaklida qaysi tovush tushgan?
A) ikkinchi bo'g'indagi u unlisi
B) so'z o'rtasidagi l undoshi
C) so'z oxiridagi g' undoshi
D) birinchi bo'g'indagi u unlisi
To'g'ri javob: A) ikkinchi bo'g'indagi u unlisi
✔
Izoh: u-lug' + ay: ikkinchi bo'g'indagi u tushib, ulg'ay shakli hosil bo'lgan.
27. «Jahon adabiyoti» jurnali qaysi yili nashr etila boshlagan?
A) 1985-yilda
B) 1997-yilda
C) 1991-yilda
D) 2005-yilda
To'g'ri javob: B) 1997-yilda
✔
Izoh: Jurnal 1997-yilda Ozod Sharafiddinov tashabbusi bilan tashkil etilgan.
28. «Yulduzlar mangu yonadi» va «Oydinda yurgan odamlar» qissalari muallifi kim?
A) O'tkir Hoshimov
B) Said Ahmad
C) Tog'ay Murod
D) Shukur Xolmirzayev
To'g'ri javob: C) Tog'ay Murod
✔
Izoh: Har ikki qissa Tog'ay Murodga tegishli; ularda Surxon vohasi hayoti o'ziga xos xalqona uslubda
tasvirlangan.
29. Oltoy xalqlari orasida «Alpomish» syujetiga yaqin bo'lgan epos qanday nomlanadi?
A) «Kalevala»
B) «Qirq qiz»
C) «Manas»
D) «Alip-Manash»
To'g'ri javob: D) «Alip-Manash»
✔
Izoh: «Alip-Manash» oltoy eposi «Alpomish» bilan umumiy syujet ildiziga ega; «Manas» qirg'iz, «Qirq qiz»
qoraqalpoq eposi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 178

30. Qaysi qo'shimcha urg'u olmaydi va urg'u undan oldingi bo'g'inga tushadi?
A) -ma (bo'lishsizlik)
B) -lar (ko'plik)
C) -lik (ot yasovchi)
D) -chi (kasb egasi)
To'g'ri javob: A) -ma (bo'lishsizlik)✔
Izoh: Bo'lishsizlik -ma qo'shimchasi urg'usiz: bórma, kélmadi; boshqa qo'shimchalar odatda urg'uni o'ziga
tortadi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 179

34-variant
Olimpiada mashq testlari • bitta to'g'ri javob
1. Qaysi gapda umumlashtiruvchi so'zdan keyin ikki nuqta qo'yilishi kerak?
A) Bog'da turli gullar atirgul lola chinnigul ochildi.
B) Bog'da chiroyli gullar ochildi.
C) Bog'da atirgul va lola ochildi.
D) Bog'da gullar ochildi.
To'g'ri javob: A) Bog'da turli gullar atirgul lola chinnigul ochildi.✔
Izoh: turli gullar – umumlashtiruvchi so'z, undan keyin uyushiq bo'laklar keladi: turli gullar: atirgul, lola,
chinnigul.
2. «O'qituvchilarimizdan» so'zining o'zagi qaysi?
A) o'qit
B) o'qituvchi
C) o'quv
D) o'qi
To'g'ri javob: D) o'qi
✔
Izoh: o'qi – o'zak; -t nisbat, -uvchi, -lar, -imiz, -dan qo'shimchalar.
3. Qaysi gapda aniqlovchi sifatdosh bilan ifodalangan?
A) Gullar xushbo'y edi.
B) Ochilgan gullar xushbo'y edi.
C) Gullar ochilgan edi.
D) Gullar ochilib turardi.
To'g'ri javob: B) Ochilgan gullar xushbo'y edi.
✔
Izoh: ochilgan – gullar so'zini aniqlab kelgan sifatdosh.
4. Qaysi gapda ega olmosh bilan ifodalangan?
A) Biz bayramga tayyorlandik.
B) Bayram yaqinlashdi.
C) O'quvchilar bayramni kutdi.
D) Bolalar bayramga tayyorlandi.
To'g'ri javob: A) Biz bayramga tayyorlandik.
✔
Izoh: biz – kishilik olmoshi, ega vazifasida.
5. Navoiy kurashchi va san'atkor do'sti haqida qaysi asarni yozgan?
A) «Vaqfiya»
B) «Xamsat ul-mutahayyirin»
C) «Holoti Pahlavon Muhammad»
D) «Holoti Sayyid Hasan Ardasher»
To'g'ri javob: C) «Holoti Pahlavon Muhammad»
✔
Izoh: «Holoti Pahlavon Muhammad» mashhur polvon, musiqachi va shoir Pahlavon Muhammad hayotiga
bag'ishlangan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 180

6. Boburning qizi Gulbadanbegim qaysi asarni yozgan?
A) «Akbarnoma»
B) «Shayboniynoma»
C) «Boburnoma»
D) «Humoyunnoma»
To'g'ri javob: D) «Humoyunnoma»✔
Izoh: Gulbadanbegim akasi Humoyun davri voqealarini «Humoyunnoma» asarida bayon qilgan.
7. Qaysi gapda vositali to'ldiruvchi ko'makchi bilan ifodalangan?
A) Men tez gaplashdim.
B) Men do'stimni ko'rdim.
C) Men do'stim bilan gaplashdim.
D) Men kechqurun gaplashdim.
To'g'ri javob: C) Men do'stim bilan gaplashdim.
✔
Izoh: do'stim bilan – ko'makchili vositali to'ldiruvchi (kim bilan?).
8. Oybekning avtobiografik qissasi qaysi?
A) «Dunyoning ishlari»
B) «Bolalik»
C) «O'tmishdan ertaklar»
D) «Shum bola»
To'g'ri javob: B) «Bolalik»
✔
Izoh: «Bolalik» Oybekning o'z bolalik xotiralari asosidagi qissasi; «O'tmishdan ertaklar» – Qahhorniki.
9. «Ilohiy komediya»da Dantega Do'zax va A'rof bo'ylab yo'lboshchilik qilgan qadimgi Rim shoiri kim?
A) Vergiliy
B) Gomer
C) Goratsiy
D) Ovidiy
To'g'ri javob: A) Vergiliy
✔
Izoh: Do'zax va A'rofda Dantega Vergiliy, Jannatda esa Beatriche yo'lboshchilik qiladi.
10. So'zning boshqa ma'noli qismlarga bo'linmaydigan, asosiy leksik ma'noni tashuvchi qismi qanday
ataladi?
A) affiks
B) old qo'shimcha
C) qo'shimcha
D) o'zak
To'g'ri javob: D) o'zak
✔
Izoh: O'zak – so'zning leksik ma'no tashuvchi, bo'linmaydigan asosiy qismi.
11. Sayfi Saroyi «Guliston bit-turkiy» asarini qayerda yozgan?
A) Samarqandda
B) Saroy shahrida
C) Hirotda
D) Misrda
To'g'ri javob: D) Misrda
✔
Izoh: Sayfi Saroyi Saroydan Misrga ko'chib borgan va 1391-yilda u yerda «Guliston bit-turkiy»ni yaratgan.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 181

12. Navoiy o'zi tuzgan birinchi devoni qanday nomlangan?
A) «Badoyi' ul-bidoya»
B) «Devoni Foniy»
C) «Navodir un-nihoya»
D) «Favoyid ul-kibar»
To'g'ri javob: A) «Badoyi' ul-bidoya»✔
Izoh: Navoiyning o'zi tuzgan ilk devoni «Badoyi' ul-bidoya» (Boshlanish go'zalliklari) deb ataladi; ikkinchisi
«Navodir un-nihoya».
13. Bobur Farg'ona taxtiga o'tirganda necha yoshda bo'lgan?
A) 16 yoshda
B) 9 yoshda
C) 12 yoshda
D) 21 yoshda
To'g'ri javob: C) 12 yoshda
✔
Izoh: Otasi 1494-yilda vafot etgach, Bobur 12 yoshida Farg'ona taxtiga o'tirgan; «Boburnoma» shu voqeadan
boshlanadi.
14. Qaysi gap ikkitadan ortiq sodda gapdan tuzilgan?
A) Qo'ng'iroq chalingach, dars boshlandi.
B) O'quvchilar sinfga kirib, darsni boshladi.
C) Qo'ng'iroq chalindi, o'quvchilar sinfga kirdi va dars boshlandi.
D) Qo'ng'iroq chalindi va dars boshlandi.
To'g'ri javob: C) Qo'ng'iroq chalindi, o'quvchilar sinfga kirdi va dars boshlandi.
✔
Izoh: Birinchi gapda uchta grammatik asos bor: qo'ng'iroq chalindi, o'quvchilar kirdi, dars boshlandi.
15. So'fi Olloyorning diniy-ta'limiy asari qaysi?
A) «Sabot ul-ojizin»
B) «Hibat ul-haqoyiq»
C) «Mahbub ul-qulub»
D) «Mubayyin»
To'g'ri javob: A) «Sabot ul-ojizin»
✔
Izoh: «Sabot ul-ojizin» islom aqidalari va axloqiy qoidalarni she'riy bayon etgan asar.
16. Qaysi birikmada ortiqcha so'z (pleonazm) bor?
A) qisqa tarjimai hol
B) o'z avtobiografiyasi
C) o'z xotiralari
D) yozuvchining hayoti
To'g'ri javob: B) o'z avtobiografiyasi
✔
Izoh: avtobiografiya so'zining o'zi «o'z hayoti tarixi» ma'nosini beradi, o'z so'zi ortiqcha.
17. Pirimqul Qodirovning «Avlodlar dovoni» romani asosan qaysi shaxslar haqida?
A) Bobur va Shayboniyxon
B) Humoyun va Akbar
C) Ulug'bek va Abdullatif
D) Navoiy va Jomiy
To'g'ri javob: B) Humoyun va Akbar
✔
Izoh: «Avlodlar dovoni» Boburning o'g'li Humoyun va nevarasi Akbar davri voqealarini qamrab oladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 182

18. Qaysi so'z fors-tojik tilidan o'zlashgan?
A) avtobus
B) dasturxon
C) kitob
D) ilm
To'g'ri javob: B) dasturxon✔
Izoh: dasturxon fors-tojikcha so'z; kitob va ilm arabcha, avtobus rus tili orqali kirgan baynalmilal so'z.
19. Abdulla Oripovning ilk she'riy to'plami qaysi?
A) «Yoshlik devoni»
B) «Mitti yulduz»
C) «Buloqlar»
D) «Hayot varaqlari»
To'g'ri javob: B) «Mitti yulduz»
✔
Izoh: «Mitti yulduz» (1965) Abdulla Oripovning ilk to'plami.
20. So'zlashuv uslubiga xos xususiyat qaysi?
A) qat'iy hujjat shakli
B) to'liqsiz gaplar va erkin ifoda
C) murakkab sintaktik qurilmalar
D) ilmiy atamalarning ko'pligi
To'g'ri javob: B) to'liqsiz gaplar va erkin ifoda
✔
Izoh: Kundalik muloqotda to'liqsiz gaplar, so'zlashuv so'zlari, erkin ohang ustun bo'ladi.
21. Qaysi so'zda o'zak va qo'shimcha chegarasida bir xil undoshlar qatorlashib yoziladi?
A) bolalik
B) do'stlik
C) yaxshilik
D) mustaqillik
To'g'ri javob: D) mustaqillik
✔
Izoh: mustaqil + lik → mustaqillik: o'zak oxiridagi l va qo'shimcha boshidagi l yonma-yon keladi.
22. Qaysi birikma ajratib yozilishi bilan to'g'ri berilgan?
A) alla qanday
B) hech qachon
C) bir oz
D) qay yer
To'g'ri javob: B) hech qachon
✔
Izoh: hech so'zi bilan kelgan birikmalar ajratib yoziladi: hech qachon; allaqanday, biroz, qayer qo'shib yoziladi.
23. «Diyonat» romani muallifi kim?
A) O'tkir Hoshimov
B) Odil Yoqubov
C) Said Ahmad
D) Pirimqul Qodirov
To'g'ri javob: B) Odil Yoqubov
✔
Izoh: «Diyonat» Odil Yoqubovning insof va vijdon masalalariga bag'ishlangan romani.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 183

24. Tuyuqning ruboiydan farqlovchi asosiy belgisi nima?
A) Olti misradan iborat bo'ladi
B) Faqat nasrda yoziladi
C) Qofiyasi tajnis (shakldosh so'zlar) asosida tuziladi
D) Matla'siz va maqta'siz bo'ladi
To'g'ri javob: C) Qofiyasi tajnis (shakldosh so'zlar) asosida tuziladi✔
Izoh: Tuyuq ham to'rt misrali, lekin uning qofiyasi shakli bir xil, ma'nosi har xil so'zlar – tajnislar asosida
tuziladi.
25. Asosan g'azallari bilan mashhur bo'lib, devoni Sharq va G'arbda keng tarqalgan Sherozlik shoir
kim?
A) Hofiz Sheroziy
B) Umar Xayyom
C) Rudakiy
D) Sa'diy Sheroziy
To'g'ri javob: A) Hofiz Sheroziy
✔
Izoh: Hofiz Sheroziy forsiy g'azalning cho'qqisi hisoblanadi; Gyote «G'arbu Sharq devoni»ni unga ergashib
yozgan.
26. «Devonu lug'otit turk»da so'zlarni izohlash uchun misol tariqasida qaysi folklor namunalari
keltirilgan?
A) Faqat dostonlar matni
B) Maqollar va qo'shiq (she'r) parchalari
C) Faqat latifalar
D) Askiya va payrovlar
To'g'ri javob: B) Maqollar va qo'shiq (she'r) parchalari
✔
Izoh: Mahmud Koshg'ariy so'z ma'nolarini izohlashda ko'plab maqollar va xalq qo'shiqlaridan parchalar
keltirgan.
27. Qaysi qatordagi so'zlarning hammasi bir xil qo'shimcha bilan yasalgan?
A) gulzor, bozor, olmazor
B) ovchi, ishchi, suvchi
C) ovchi, ichki, ishchi
D) bilim, kiyim, hakim
To'g'ri javob: B) ovchi, ishchi, suvchi
✔
Izoh: ovchi, ishchi, suvchi – barchasi -chi bilan; ichki (-ki), hakim (tub), bozor (tub) boshqa qatorlarni buzadi.
28. Gabriel Garsia Markesning «Yolg'izlikning yuz yili» romanidagi voqealar kechadigan shaharcha
nomi nima?
A) Verona
B) Liliput
C) Itaka
D) Makondo
To'g'ri javob: D) Makondo
✔
Izoh: Roman voqealari Buendia oilasining bir necha avlodi yashagan Makondo shaharchasida kechadi.
29. Sholoxovning «Inson taqdiri» hikoyasidagi bosh qahramon kim?
A) Pavel Vlasov
B) Pyotr Grinyov
C) Andrey Sokolov
D) Grigoriy Melexov
To'g'ri javob: C) Andrey Sokolov
✔
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 184

Izoh: Urushda butun oilasidan ayrilgan Andrey Sokolov yetim Vanyushani o'g'il qilib oladi.
30. Qaysi so'z ye harf birikmasi bilan to'g'ri yozilgan?
A) yekin
B) yertak
C) yeshik
D) yengil
To'g'ri javob: D) yengil✔
Izoh: yengil so'zi [ye] bilan aytiladi va ye bilan yoziladi; eshik, ertak, ekin so'zlari e bilan yoziladi.
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 185

Javoblar kaliti
Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob.
1-variant
1- A 2- D 3- A 4- B 5- B 6- D 7- C 8- B 9- C 10- A
11- B 12- A 13- D 14- C 15- B 16- D 17- A 18- A 19- B 20- B
21- B 22- A 23- D 24- A 25- B 26- B 27- A 28- A 29- C 30- A
2-variant
1- A 2- D 3- A 4- A 5- B 6- C 7- A 8- A 9- B 10- B
11- D 12- A 13- A 14- C 15- B 16- A 17- B 18- D 19- D 20- B
21- D 22- A 23- D 24- A 25- C 26- B 27- B 28- D 29- C 30- B
3-variant
1- C 2- B 3- D 4- A 5- C 6- A 7- B 8- A 9- C 10- D
11- B 12- D 13- D 14- B 15- C 16- C 17- A 18- A 19- A 20- B
21- B 22- C 23- A 24- B 25- C 26- B 27- B 28- A 29- B 30- A
4-variant
1- B 2- B 3- B 4- D 5- C 6- D 7- D 8- B 9- C 10- C
11- D 12- B 13- D 14- D 15- C 16- C 17- D 18- D 19- B 20- C
21- C 22- B 23- A 24- D 25- B 26- C 27- B 28- A 29- D 30- A
5-variant
1- D 2- B 3- D 4- D 5- B 6- A 7- C 8- B 9- A 10- C
11- D 12- B 13- C 14- C 15- B 16- C 17- B 18- D 19- A 20- D
21- C 22- B 23- A 24- B 25- B 26- A 27- B 28- C 29- B 30- B
6-variant
1- B 2- A 3- B 4- B 5- D 6- D 7- A 8- D 9- B 10- B
11- B 12- B 13- A 14- A 15- D 16- A 17- A 18- A 19- D 20- C
21- B 22- C 23- C 24- B 25- C 26- C 27- C 28- A 29- D 30- B
7-variant
1- C 2- D 3- C 4- A 5- B 6- C 7- B 8- D 9- B 10- A
11- C 12- B 13- C 14- B 15- A 16- C 17- A 18- A 19- D 20- A
21- D 22- D 23- D 24- A 25- C 26- D 27- B 28- D 29- D 30- C
8-variant
1- A 2- C 3- B 4- B 5- B 6- B 7- B 8- B 9- D 10- A
11- A 12- D 13- D 14- C 15- A 16- A 17- A 18- B 19- B 20- A
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 186

21- B 22- B 23- A 24- A 25- D 26- A 27- D 28- C 29- B 30- D
9-variant
1- B 2- C 3- B 4- A 5- D 6- D 7- A 8- B 9- C 10- A
11- C 12- D 13- B 14- B 15- C 16- C 17- B 18- D 19- B 20- A
21- D 22- D 23- C 24- A 25- D 26- B 27- C 28- B 29- A 30- D
10-variant
1- C 2- D 3- B 4- B 5- C 6- A 7- C 8- C 9- D 10- C
11- A 12- A 13- D 14- B 15- C 16- A 17- C 18- D 19- B 20- D
21- D 22- B 23- A 24- A 25- D 26- A 27- D 28- D 29- A 30- D
11-variant
1- D 2- C 3- B 4- C 5- D 6- C 7- D 8- D 9- A 10- B
11- C 12- C 13- B 14- C 15- B 16- B 17- A 18- B 19- D 20- B
21- B 22- B 23- C 24- A 25- C 26- C 27- B 28- B 29- C 30- C
12-variant
1- C 2- A 3- A 4- D 5- B 6- C 7- C 8- C 9- A 10- C
11- D 12- B 13- D 14- A 15- C 16- C 17- D 18- B 19- C 20- D
21- A 22- D 23- D 24- B 25- B 26- C 27- B 28- B 29- C 30- A
13-variant
1- A 2- B 3- A 4- A 5- C 6- B 7- C 8- D 9- B 10- D
11- D 12- C 13- A 14- B 15- D 16- C 17- A 18- B 19- D 20- A
21- D 22- D 23- A 24- A 25- C 26- C 27- A 28- A 29- A 30- D
14-variant
1- A 2- A 3- B 4- B 5- D 6- A 7- B 8- C 9- D 10- A
11- C 12- C 13- D 14- A 15- B 16- D 17- A 18- D 19- A 20- A
21- D 22- A 23- A 24- C 25- B 26- C 27- A 28- C 29- C 30- A
15-variant
1- D 2- A 3- D 4- B 5- C 6- D 7- B 8- C 9- D 10- A
11- C 12- B 13- B 14- A 15- C 16- C 17- C 18- D 19- C 20- D
21- B 22- A 23- C 24- D 25- B 26- D 27- A 28- D 29- A 30- A
16-variant
1- A 2- D 3- B 4- D 5- D 6- C 7- C 8- C 9- B 10- B
11- C 12- A 13- A 14- B 15- D 16- C 17- D 18- D 19- A 20- B
21- C 22- C 23- D 24- B 25- A 26- C 27- A 28- B 29- A 30- A
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 187

17-variant
1- C 2- B 3- A 4- B 5- D 6- B 7- C 8- D 9- B 10- B
11- D 12- A 13- D 14- B 15- B 16- C 17- B 18- D 19- C 20- B
21- B 22- C 23- D 24- A 25- C 26- D 27- A 28- B 29- C 30- D
18-variant
1- C 2- A 3- A 4- D 5- D 6- B 7- B 8- B 9- C 10- C
11- B 12- D 13- A 14- C 15- B 16- D 17- A 18- D 19- C 20- A
21- C 22- A 23- A 24- B 25- D 26- A 27- A 28- D 29- B 30- C
19-variant
1- C 2- D 3- C 4- C 5- A 6- A 7- B 8- B 9- C 10- C
11- C 12- A 13- D 14- C 15- C 16- D 17- B 18- C 19- C 20- B
21- D 22- C 23- B 24- C 25- B 26- D 27- A 28- A 29- B 30- B
20-variant
1- B 2- B 3- B 4- A 5- B 6- B 7- A 8- A 9- A 10- A
11- D 12- B 13- A 14- A 15- C 16- A 17- A 18- C 19- D 20- A
21- D 22- B 23- B 24- D 25- C 26- D 27- C 28- C 29- A 30- A
21-variant
1- A 2- D 3- B 4- A 5- C 6- C 7- B 8- B 9- B 10- A
11- D 12- C 13- A 14- A 15- D 16- D 17- D 18- D 19- C 20- D
21- B 22- C 23- A 24- B 25- D 26- C 27- C 28- C 29- B 30- A
22-variant
1- B 2- C 3- B 4- A 5- C 6- D 7- B 8- C 9- B 10- B
11- A 12- A 13- A 14- A 15- D 16- A 17- D 18- D 19- D 20- C
21- A 22- A 23- C 24- C 25- A 26- B 27- D 28- C 29- D 30- D
23-variant
1- B 2- C 3- C 4- A 5- A 6- B 7- D 8- B 9- B 10- B
11- B 12- B 13- B 14- A 15- B 16- A 17- D 18- B 19- A 20- B
21- D 22- D 23- C 24- A 25- D 26- D 27- A 28- B 29- D 30- A
24-variant
1- D 2- B 3- D 4- C 5- B 6- A 7- A 8- A 9- B 10- D
11- C 12- A 13- B 14- C 15- D 16- B 17- D 18- D 19- B 20- C
21- A 22- C 23- D 24- C 25- D 26- B 27- D 28- D 29- B 30- C
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 188

25-variant
1- B 2- B 3- B 4- C 5- A 6- B 7- C 8- A 9- A 10- D
11- D 12- D 13- D 14- B 15- C 16- D 17- B 18- A 19- C 20- C
21- A 22- C 23- D 24- A 25- B 26- A 27- D 28- C 29- C 30- C
26-variant
1- D 2- B 3- C 4- B 5- A 6- A 7- D 8- C 9- A 10- B
11- A 12- D 13- B 14- A 15- C 16- B 17- B 18- D 19- C 20- B
21- C 22- B 23- A 24- D 25- A 26- A 27- B 28- A 29- B 30- B
27-variant
1- C 2- C 3- A 4- D 5- A 6- D 7- A 8- D 9- D 10- C
11- A 12- A 13- C 14- A 15- B 16- A 17- A 18- C 19- A 20- D
21- D 22- A 23- B 24- D 25- B 26- C 27- C 28- A 29- C 30- D
28-variant
1- D 2- B 3- B 4- D 5- D 6- C 7- B 8- A 9- A 10- D
11- C 12- A 13- B 14- D 15- C 16- A 17- D 18- B 19- A 20- A
21- D 22- D 23- C 24- C 25- D 26- D 27- B 28- C 29- B 30- D
29-variant
1- D 2- C 3- C 4- D 5- D 6- D 7- B 8- C 9- D 10- A
11- D 12- B 13- A 14- A 15- C 16- A 17- B 18- A 19- B 20- B
21- D 22- C 23- C 24- D 25- D 26- C 27- B 28- A 29- A 30- B
30-variant
1- A 2- D 3- B 4- B 5- A 6- C 7- D 8- B 9- D 10- B
11- A 12- B 13- B 14- C 15- B 16- A 17- C 18- B 19- B 20- D
21- A 22- C 23- B 24- C 25- D 26- C 27- D 28- D 29- D 30- D
31-variant
1- C 2- A 3- B 4- D 5- B 6- B 7- A 8- C 9- A 10- B
11- B 12- B 13- C 14- C 15- C 16- B 17- C 18- D 19- D 20- A
21- D 22- C 23- C 24- D 25- B 26- D 27- A 28- B 29- C 30- B
32-variant
1- A 2- D 3- B 4- A 5- D 6- A 7- B 8- C 9- A 10- C
11- D 12- B 13- D 14- C 15- B 16- D 17- C 18- C 19- D 20- C
21- C 22- A 23- D 24- D 25- A 26- C 27- C 28- A 29- A 30- D
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 189

33-variant
1- B 2- C 3- C 4- A 5- A 6- A 7- C 8- B 9- C 10- B
11- C 12- D 13- C 14- A 15- B 16- B 17- A 18- D 19- D 20- B
21- C 22- B 23- C 24- A 25- D 26- A 27- B 28- C 29- D 30- A
34-variant
1- A 2- D 3- B 4- A 5- C 6- D 7- C 8- B 9- A 10- D
11- D 12- A 13- C 14- C 15- A 16- B 17- B 18- B 19- B 20- B
21- D 22- B 23- B 24- C 25- A 26- B 27- B 28- D 29- C 30- D
Ona tili va adabiyot olimpiada savollari — mashq testlari | 190

FAN OLIMPIADASI: ONA TILI VA ADABIYOT

7–11-sinflar uchun olimpiada savollari — tayyorgarlik to'plami (mashq testlari), javoblari va izohlari bilan, 2026

34 ta variant • 1020 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Ushbu tayyorgarlik to'plami ona tili va adabiyot fanidan olimpiadaning maktab, tuman (shahar) va viloyat bosqichlariga tayyorlanayotgan 7–11-sinf o'quvchilari, fan o'qituvchilari va repetitorlar uchun.

• Savollar oddiy maktab testlaridan qiyinroq — olimpiada uslubida: ko'p bosqichli fikrlash va «tuzoq» variantlar bilan. Mavzular: 1-qism — ona tili (fonetika, imlo, leksika, morfologiya, sintaksis, tinish belgilari), 2-qism — o'zbek va jahon adabiyoti, adabiyot nazariyasi.

• To'plam: 34 ta variant × 30 ta savol = 1020 ta mashq testi. Har bir savol ostida to'g'ri javob va qisqa izoh, hujjat oxirida javoblar kaliti bor.

• Tavsiya: variantni vaqt belgilab (har bir savolga 2–3 daqiqa) javoblarga qaramasdan ishlang, so'ng izohlarni o'qib, xato qilingan mavzularni chuqurroq takrorlang.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy olimpiada topshiriqlari yoki ularning javoblari emas. Olimpiada bosqichlari, formati va topshiriq turlari har yili e'lon qilinadi: rasmiy nizom va e'lonlardan aniqlang.

Купить

Информация о документе

Продавец

Fan olimpiadasi: ona tili va adabiyot. 7–11-sinflar uchun olimpiada savollari — tayyorgarlik to‘plami (mashq testlari), javoblari va izohlari bilan, 2026

Похожие документы