Fizika nimani o'rgatadi - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Fizika nimani o'rgatadi

Купить

Fizika so’zi grekcha Fizika so’zi grekcha “fyuzis”“fyuzis” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, u tabiat degan so’zidan kelib chiqqan bo’lib, u tabiat degan ma’noni anglatadi. Bu so’zni fanga birinchi bo’lib qadimgi yunon ma’noni anglatadi. Bu so’zni fanga birinchi bo’lib qadimgi yunon mutafakkiri Aristotel kiritgan.mutafakkiri Aristotel kiritgan. Fizik jismlar deb, tabiatda uchraydigan turli moddalardan Fizik jismlar deb, tabiatda uchraydigan turli moddalardan tashkil topgan barcha jismlarga aytiladi.tashkil topgan barcha jismlarga aytiladi. Fizik sistema yoki jismlar sistemasi deb, ayrim fizik Fizik sistema yoki jismlar sistemasi deb, ayrim fizik hodisalar xuddi bitta jismdagidek namoyon bo`ladigan hodisalar xuddi bitta jismdagidek namoyon bo`ladigan jismlar to`plamiga aytiladi.jismlar to`plam

Mexanik hodisalar Mexanik hodisalar Modda tuzilishi Modda tuzilishi Issiqlik hodisalari Issiqlik hodisalari Yorug’lik hodisalari Yorug’lik hodisalari Tovush haqida tushuncha Tovush haqida tushuncha www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Qadimda yashagan odamlar to'la-to'kis tabiatga bog'liq bo'lgan. Chunki ular hech Qadimda yashagan odamlar to'la-to'kis tabiatga bog'liq bo'lgan. Chunki ular hech narsani o'z qo'li bilan yaratmasdan, atrofida borini iste'mol qilishgan. Yog'in-sochin, narsani o'z qo'li bilan yaratmasdan, atrofida borini iste'mol qilishgan. Yog'in-sochin, sovuq va yovvoyi hayvonlardan g'orlarda bekinib, jon saqlagan. Asta-sekin ov sovuq va yovvoyi hayvonlardan g'orlarda bekinib, jon saqlagan. Asta-sekin ov qurollarini o'ylab topgan, olovdan foydalanishni o'rgangan. Bu jarayonda uning qurollarini o'ylab topgan, olovdan foydalanishni o'rgangan. Bu jarayonda uning turmushi yengillasha borgan. Shunga ko'ra, tabiatni o'

Siz kundalik turmushda choy qaynatmoqchi bo'lib, idishga suv solib, uni isita Siz kundalik turmushda choy qaynatmoqchi bo'lib, idishga suv solib, uni isita boshlasangiz, undan bug' chiqa boshlaganini ko'rasiz. Birozdan so'ng boshlasangiz, undan bug' chiqa boshlaganini ko'rasiz. Birozdan so'ng qaynaydi va qaramasangiz qurib qoladi. Qishda tashqarida qoldirilgan suv qaynaydi va qaramasangiz qurib qoladi. Qishda tashqarida qoldirilgan suv muzlab qoladi. Suv nima sababdan bug'lanib ketdi? Suv va muz tuzilishida muzlab qoladi. Suv nima sababdan bug'lanib ketdi? Suv va muz tuzilishida qanday farqlar bor? Shu kabi savollar insoniyatni qadimdan qiziqtirib kelgan. qanday farqlar bor? Shu kabi savollar insoniyatni qadimdan qiziqtirib kelgan. Modda tuzilishi ha

Demokritning bu ta'limotini keyinchalik ko'pgina olimlar rivojlantirdilar. Jumladan, Demokritning bu ta'limotini keyinchalik ko'pgina olimlar rivojlantirdilar. Jumladan, O'rta Osiyolik mutafakkirlardan O'rta Osiyolik mutafakkirlardan Ar-RoziyAr-Roziy , , BeruniyBeruniy va va Ibn SinoIbn Sino ning ijodida ham bu ning ijodida ham bu sohada ishlar mavjud.sohada ishlar mavjud. Abu Bakr Ar-Roziy (865–925) jami 184 ta asar yozib qoldirgan bo'lib, barcha Abu Bakr Ar-Roziy (865–925) jami 184 ta asar yozib qoldirgan bo'lib, barcha sohalarda ijod qilgan. U yunon olimlarining atom haqidagi qarashlarini rivojlantirib, sohalarda ijod qilgan. U yunon olimlarining atom haqidagi qarashlarini rivojlantirib, atom ham bo'linishi mumkinligini aytadi. Atom ichida bo'shli

Sizga ma'lumki, har bir moddaning o`ziga xos xususiyati bor. Masalan, shakar – Sizga ma'lumki, har bir moddaning o`ziga xos xususiyati bor. Masalan, shakar – shirin, tuz – sho`r va h.k. Shakarni olib hovonchada maydalaylik. Shu shirin, tuz – sho`r va h.k. Shakarni olib hovonchada maydalaylik. Shu maydalangan unni yalab ko`rsak, shakar mazasi qolganligini sezamiz. Oldingi maydalangan unni yalab ko`rsak, shakar mazasi qolganligini sezamiz. Oldingi mavzuda aytilganidek, uni yanada mayda bo`laklarga bo`lib borsak, shirin maza mavzuda aytilganidek, uni yanada mayda bo`laklarga bo`lib borsak, shirin maza saqlanib qoladimi? Tajribalar ko`rsatadiki, moddaning xossasi uning zarrasi saqlanib qoladimi? Tajribalar ko`rsatadiki, moddaning xossasi uning zarrasi ma'lum o`lchamgacha bo`linsa,

Xonada atirni ochib bir tomchisini qo'lga yoki kiyimga tomizaylik. Bir ozdan so'ng uning hidini Xonada atirni ochib bir tomchisini qo'lga yoki kiyimga tomizaylik. Bir ozdan so'ng uning hidini boshqalar ham sezishadi. Quruq naftalinni berk idishdan olib stolga qo'ysak, uning hidini ham boshqalar ham sezishadi. Quruq naftalinni berk idishdan olib stolga qo'ysak, uning hidini ham sezamiz. Ma'lumki, hidni sezish uchun atir yoki naftalinning zarrachalari burnimizga yetib kelishi sezamiz. Ma'lumki, hidni sezish uchun atir yoki naftalinning zarrachalari burnimizga yetib kelishi kerak. Demak, atir yoki naftalin zarrachalardan tashkil topishidan tashqari bu zarrachalar kerak. Demak, atir yoki naftalin zarrachalardan tashkil topishidan tashqari bu zarrachalar harakatd

Oldingi mavzuda gazlar, suyuqliklar va Oldingi mavzuda gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlarda molekulalar to’xtovsiz va qattiq jismlarda molekulalar to’xtovsiz va tartibsiz harakatlanishini bilib oldik. Uni tartibsiz harakatlanishini bilib oldik. Uni tasdiqlaydigan hodisalardan biri tasdiqlaydigan hodisalardan biri diffuziyadiffuziya (lotincha (lotincha diffuziyadiffuziya – tarqalish, yoyilish) – tarqalish, yoyilish) hodisasidir.hodisasidir. DiffuziyaDiffuziya deb, bir modda deb, bir modda molekulalarining ikkinchi modda molekulalarining ikkinchi modda molekulalari orasiga kirishuviga aytiladi.molekulalari orasiga kirishuviga aytiladi. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Suyuqliklarda diffuziya hodisasini kuzatish uchun quyidagi tajribani Suyuqliklarda diffuziya hodisasini kuzatish uchun quyidagi tajribani qilaylik. Stakan yoki piyola olib, bir choy qoshiqchada shakar solaylik. qilaylik. Stakan yoki piyola olib, bir choy qoshiqchada shakar solaylik. So'ngra juda sekin, shakar bilan aralashib ketmaydigan holda suv So'ngra juda sekin, shakar bilan aralashib ketmaydigan holda suv quyaylik. Birozdan so'ng stakan tagidagi suv xiralashganligini ko'ramiz. quyaylik. Birozdan so'ng stakan tagidagi suv xiralashganligini ko'ramiz. Bu shakar qiyomi. Stakanni chayqatib yubormasdan ustidan bir Bu shakar qiyomi. Stakanni chayqatib yubormasdan ustidan bir ho'plam ichib ko'ring. 15–20 minutdan so'ng yana ichib ko'ring. Suv ho'pla

Qish paytida hovuzlar, ko'llar va ariqlarda suv muzlaydi. Yozda, aksincha, Qish paytida hovuzlar, ko'llar va ariqlarda suv muzlaydi. Yozda, aksincha, hovuzchadagi suv ancha turib qolsa, qurib qoladi. Bunda suv bug'ga aylanib hovuzchadagi suv ancha turib qolsa, qurib qoladi. Bunda suv bug'ga aylanib ketadi. Tabiatda suv uch xil holatda uchraydi. Qattiq – ketadi. Tabiatda suv uch xil holatda uchraydi. Qattiq – muzmuz holatida, suyuq – holatida, suyuq – suv va gazsimon – bug’ holatida. Demak, bug', suv va muz bir xil suv va gazsimon – bug’ holatida. Demak, bug', suv va muz bir xil molekulalardan tashkil topgan. Ular faqat molekulalarning o'zaro joylashuvi molekulalardan tashkil topgan. Ular faqat molekulalarning o'zaro joylashuvi va harakati bilan farq qiladi.

Gaz xususiy shaklga va hajmga ega emas.Gaz xususiy shaklga va hajmga ega emas. Suyuqlik xususiy hajmga ega, lekin shaklga ega emas.Suyuqlik xususiy hajmga ega, lekin shaklga ega emas. Qattiq jismlar xususiy hajmga va shaklga ega.Qattiq jismlar xususiy hajmga va shaklga ega. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

1-1- NAZОRNAZОR AA T ISHIT ISHI www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Jismlarning mехanik harakati. Traеktоriya. Jismlarning mехanik harakati. Traеktоriya. Jismlarning bJismlarning b оо sib sib o’o’ tgan ytgan y o’o’ li li va unga kva unga k ее tgan vaqt. tgan vaqt. Bоsib Bоsib o’o’ tilgan ytilgan y o’o’ l (masоfa va vaqtning birliklari.)l (masоfa va vaqtning birliklari.) Mexanik harakatMexanik harakat deb, jismlarning vaqt o`tishi bilan fazoda deb, jismlarning vaqt o`tishi bilan fazoda joylashgan o`rnining boshqa jismlarga nisbatan o`zgarishiga joylashgan o`rnining boshqa jismlarga nisbatan o`zgarishiga aytiladi.aytiladi. Jismlar harakatlanganda fazoda iz qoldiradi. Shu izga Jismlar harakatlanganda fazoda iz qoldiradi. Shu izga trayektoriyatrayektoriya deyiladi deyiladi Trayektoriyaning shakliga qarab harakat Trayektoriyaning shakliga qarab harakat to`g`ri

TT ее kis va nkis va n оо tt ее kis harakat haqida tushuncha. kis harakat haqida tushuncha. Tеzlik va uning birliklari.Tеzlik va uning birliklari. TezlikTezlik deb vaqt birligi ichida bosib o'tilgan yo'lga aytiladi. deb vaqt birligi ichida bosib o'tilgan yo'lga aytiladi. Agar 1 km = 1000 m va 1 soat = 3600 s ekanligi hisobga olinsa: Avtomobil tezligi 72 km/soat bo`lsa uni m/s larda quyidagicha ifodalanadi: Agar biror jism harakati davomida bir xil tezlik bilan harakatlansa yoki teng vaqtlar ichida birday masofani bosib o`tsa, bunday harakatga tekis harakat deyiladi. Tezligi harakat trayektoriyasining turli qismida turlicha bo'lgan harakat notekis harakat deyiladi. O'rtacha tezlik deb jism bosib o'tgan butun yo'

Jism massasini o'lchashning usullari ko'p. Shulardan hammaga ma'lumi, tarozi Jism massasini o'lchashning usullari ko'p. Shulardan hammaga ma'lumi, tarozi yordamida o'lchashdir. Yuqorida aytganimizdek, massaning o'lchov birligi 1 yordamida o'lchashdir. Yuqorida aytganimizdek, massaning o'lchov birligi 1 kilogramm bo'lib, namunasi Parij yaqinidagi Sevr degan shaharchada saqlanadi kilogramm bo'lib, namunasi Parij yaqinidagi Sevr degan shaharchada saqlanadi Platina-iridiy qotishmasidan yasalgan namuna silindr shaklida bo'lib, balandligi va Platina-iridiy qotishmasidan yasalgan namuna silindr shaklida bo'lib, balandligi va diametri 39 mm atrofida. Uning nusxalari turli mamlakatlarga tarqatilgan. AQSh ga diametri 39 mm atrofida. Uning nusxa

Zaruriy jihozlar:Zaruriy jihozlar: Shayinli tarozi toshlari bilan, stakan, suv, massasi o’lchanishi kerak bo’lgan Shayinli tarozi toshlari bilan, stakan, suv, massasi o’lchanishi kerak bo’lgan kub, shar, silindr shaklidagi jismlar.kub, shar, silindr shaklidagi jismlar. Ishning bajarilish tartibi:Ishning bajarilish tartibi: 1. Shayinli tarozining tuzilishi, turli massaga ega bo’lgan tarozi toshlari bilan tanishish.1. Shayinli tarozining tuzilishi, turli massaga ega bo’lgan tarozi toshlari bilan tanishish. 2. Jism massasini o’lchashdan oldin tarozi movozanatga keltiriladi. Lozim bo’lsa pallalarga 2. Jism massasini o’lchashdan oldin tarozi movozanatga keltiriladi. Lozim bo’lsa pallalarga qog’oz parchalari qo’yiladi.qog’oz parchalari qo’yiladi. 3. Massasi aniqlanadigan jismni tarozining chap p

Zichlik va uning birliklari. Zichlik va uning birliklari. BB ее runiy va runiy va ХХ оо zinning zinning zichlikni aniqlash usullarzichlikni aniqlash usullar ZichlikZichlik deb, moddaning birlik hajmiga to'g'ri deb, moddaning birlik hajmiga to'g'ri kelgan massasiga aytiladi.kelgan massasiga aytiladi. Zichlik Zichlik ρρ (ro) harfi bilan belgilanadi. (ro) harfi bilan belgilanadi. ρρ — zichlik, — zichlik, mm - massa, - massa, VV - hajm. - hajm. Zichlikning o'lchov birligi 1kg/m3Zichlikning o'lchov birligi 1kg/m3 ρρ temir = 7800 kg/m3temir = 7800 kg/m3 www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Qattiq jism ρ, kg/ m 3 ρ, g/sm 3 Qattiq jism ρ, kg/ m 3 ρ, g/ sm 3 Oltin 19300 19.3 Cho'yan 7000 7.0 Qo'rg'oshin 11300 11.3 Alyuminiy 2700 2.7 Kumush 10500 10.5 Shisha 2500 2.5 Mis 8900 8.9 Muz 900 0.9 Po'lat, temir 7800 7.8 Po'kak 240 0.24 Suyuqlik ρ, kg/m 3 ρ, g/sm 3 Simob 13600 13.6 Toza sutv 1000 1.0 Mashina moyi 900 0.9 Kerosin 800 0.8 Spirt 800 0.8 Gazlar ρ, kg/m 3 ρ, g/sm 3 Kislorod 1.430 0.00143 Havo (0° C da) 1.29 0.00129 Tabiiy gaz 0.8 0.0008 Geliy 0.18 0.00018 Vodorod 0.09 0.00009 Beruniy turli shakldagi moddalarning hajmini o'lchash uchun maxsus asbob yasagan Abdurahmon Xozin jismlarning zichligini yanada aniqroq o'lchash uchun ularning massasini vakuumda o'lchashni taklif qiladi. Buning uchun maxsus tarozi yasaydi www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

QATTIQ JISMNING ZICHLIGINI ANIQLASHQATTIQ JISMNING ZICHLIGINI ANIQLASH NAZARIY QISMNAZARIY QISM Zichlik deb, moddaning birlik hajmiga to'g'ri kelgan massasiga Zichlik deb, moddaning birlik hajmiga to'g'ri kelgan massasiga aytiladi.aytiladi. Zichlik ρ (ro) harfi bilan belgilanadi.Zichlik ρ (ro) harfi bilan belgilanadi. ρ = m / Vρ = m / V ρ — zichlik, m — massa, V — hajm.ρ — zichlik, m — massa, V — hajm. AMALIY QISMAMALIY QISM Zaruriy jihozlar: Shayinli tarozi toshlari bilan, o’lchov chizg’ichi, kub Zaruriy jihozlar: Shayinli tarozi toshlari bilan, o’lchov chizg’ichi, kub shaklidagi yog’ochdan, plastmassadan, metalldan yasalgan jismlar. shaklidagi yog’ochdan, plastmassadan, metalldan yasalgan jismlar. To’g’ri geometrik shaklga ega bo’lmagan predmetlar (kichik qaychi, To’g’ri

2. Tarozining bir pallasiga kubni qo’yib, ikkinchi pallasiga toshchalar solinib muvozanatga keltiriladi. Toshchalarga qarab jism massasi m aniqlanadi. 3. ρ = m / V formuladan jism zichligi hisoblab topiladi. 4. Yuqorida ko’rsatilganidek, tajriba boshqa kublar bilan o’tkazilib, ularning ham zichliklari aniqlanadi. 5. O’lchash va hisoblash natijalari quyidagi jadvalga yoziladi. 6. To’g’ri geometrik shaklga ega bo’lmagan jismlardan birining massai m tarozida tortib olinadi. 7. Menzurkaga jism solinganda suv sathi o’lchov chizig’idan o’tib ketmaydigan darajada suv solinadi. Dastlabki suv sathi V1 yozib olinadi. 8. Massasi aniqlangan jismni ipga bog’lab menzurkaga tushiriladi. Bunda suv sathi ko’tariladi. Suvning jism botirilgandagi sathi V2 o’lchab olinadi. 9. Vjism = V2 - V1 formuladan jism h

Купить