Fizikaviy ximiyaning vazifalari va maqsadi, metodlari - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	736.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Fizikaviy ximiyaning vazifalari va maqsadi, metodlari

Купить


MAVZ U: FIZ IKAVIY X IMIYANING
VAZ IFALAR I VA MAQSADI,
METODLAR I

2REJA: Fizikaviy ximiyaning vazifalari
Fizikaviy ximiyaning tekshirish metodlari
Fizikaviy ximiyaning maqsadi
Moddalarning gaz holati

3Lomonos
ov D.I.
Mendeleyev

4
FIZ IKAVIY X IMIYANING VAZ IFALAR I

Fizikaviy x imiya moddalarning x ossalarini, ular ning
t uzilishini va x imiyaviy reakt siyalarning borishini fi zika
vosit alari yor damida t ekshiradigan fan bo’lib, nat ijalar ni,
ko’pincha, mat emat ik usulda ifodalaydi.

M. V. Lomonosov moddalarning saqlanish qonunini kashf
et gandan keyin x imiya faniga t arozida t or t ish usuli
kirit ildi va x imiya bilan fi zik a o’r t asida must ahk am aloqa
bog’landi. Lomonosov 1752—1753 o’kuv yilida Pet erbur g
univer sit et ida dunyoda birinchi bo’lib fi zikaviy x imiya
kursidan lekt siya o’qidi va laborat oriya t ashkil qildi. U
fi zikaviy x imiyaning asosiy vazifalarini ko’r sat di,
gazlarning molekulyar-kinet ik nazariyasi va erit malar
haqidagi t a‘limot ga asos soldi. Lomonosov birinchi bo’lib
fi zikaviy x imiyadan asar yozdi va uni «chin fi zikaviy
x imiya kur si» deb at adi.

Bu asar da fi zik aviy x imiyaga quyidagicha t a‘rif ' berdi: Bu asar da fi zik aviy x imiyaga quyidagicha t a‘rif ' berdi:
«Fizik aviy x imiya aralash ( murakkab — avt or ) jismlar da «Fizik aviy x imiya aralash ( murakkab — avt or ) jismlar da
x imiya-viy operat siyalar vaqt ida bo’ladigan hodisalarni x imiya-viy operat siyalar vaqt ida bo’ladigan hodisalarni
fi zika qonun-qoidalari va t ajribalar i asosida izohlab fi zika qonun-qoidalari va t ajribalar i asosida izohlab
ber uvchi fandir ».ber uvchi fandir ».
Lomonosovning fi zik aviy x imiya sohasidagi ilmiy ishlari Lomonosovning fi zik aviy x imiya sohasidagi ilmiy ishlari
uning mat er ialist ik dunyoqarashidan kelib chiqadi; u uning mat er ialist ik dunyoqarashidan kelib chiqadi; u
Rossiyada ilmiy mat er ializmga birinchi bo’lib asos soldi; u Rossiyada ilmiy mat er ializmga birinchi bo’lib asos soldi; u
but un olam mat er iyadan iborat va mat eriya harakat siz but un olam mat er iyadan iborat va mat eriya harakat siz
bo’lolmaydi, degan fi kr ni birinchi mar t a bayon et gan, fan bo’lolmaydi, degan fi kr ni birinchi mar t a bayon et gan, fan
bilan prakt ika va ishlab chiqarish o’rt asida uzviy bilan prakt ika va ishlab chiqarish o’rt asida uzviy
bog’lanish borligini t a‘kidlagan edi.bog’lanish borligini t a‘kidlagan edi.
N. N. Beket ov 1860 yildan boshlab Harkov univer sit et ida N. N. Beket ov 1860 yildan boshlab Harkov univer sit et ida
«Fizikaviy va x imiyaviy hodisalar o’rt asidagi munosabat » «Fizikaviy va x imiyaviy hodisalar o’rt asidagi munosabat »
degan kur sdan, 1865 yilda esa «Fizikaviy x imiya» kursidan degan kur sdan, 1865 yilda esa «Fizikaviy x imiya» kursidan
lek t siya o’qidi.Moddalar ning x imiyaviy t uzilishi haqidagi lek t siya o’qidi.Moddalar ning x imiyaviy t uzilishi haqidagi
t a‘limot ni rivojlant irishda A. M. But ler ovning x izmat i kat t a t a‘limot ni rivojlant irishda A. M. But ler ovning x izmat i kat t a
bo’ldi.bo’ldi.

U 1861 yilda organik moddalarning tuzilish nazariyasini yaratdi. Shu
vaqtdan boshlab organyk ximiya muayyan nazariya asosida
rivojlanib kelmokda.
Fizikaviy ximiyani rivojlantirishda mashhur rus olimi D. I.
Mendeleevning xizmati kattadir. U elementlarning davriy
sistemasini tuzdi, eritmalar nazariyasini yaratdi, moddalar kritik
temperaturaga ega ekanligini oldindan aytib berdi.
Fizikaviy ximiya faqat XIX asr oxiridan boshlab mustaqil fan sifatida
rivojlandi, chunki ana shu davrga kelib fan bilan ishlab chiqarish
o’rtasida mustahkam aloqa bog’landi. V.Gibbs, V. Nernst va G. L.
Gelmgolts XIX asrning oxirida termodinamika printsiplarini
ximiyaviy protsesslarga tatbik qil-dilar. 1885 yilda Vant-Goff
eritmalarning osmotik nazariyasini, 1887 yilda Arrenius
elektrolitik dissotsilanish nazariyasini kashf etdilar. Xuddi shu
yili Ostvald bilan Vant-Goff nemis tilida «Fizikaviy ximiya»
jurnalini chiqara boshladilar.
Fizikaviy xtimiyani rivojlantirishga rus olimlaridan N. A. Menshutkin,
V. F. Alekseev, V. F. Luginin, D. P. Konovalov, V. A.
Qistyakovskiy, T. Ye. Lovits, G. I. Gess va boshqalar ham o’z
hissalarini qo’shdilar.

XX asrning boshlarida N. S. Kurnakov, I. A. Kablukov, V. A.
Kistyakovskiy, N. A. Shilov va L. V. Pisarjevskiy asarlari
fizikaviy ximiyaning ayrim sohalarini rivojlantirishda
katta rol o’ynadi.
Hozirgi zamon fizikaviy ximiyasini taraqkiy ettirishda Nobel
mukofoti laureati akademik N. N. Semyonov, akademik A.
H. Frumkin, akademik P. A. Rebinder, akad. V. A. Kargin
kabi sovet olimlarining xizmatlari katta bo’ldi. Fizikaviy
ximiya sohasida g’oyat katta yutuqlar qo’lga kiritildi.
Talab qilingan xossalarga ega bo’lgan materiallar
olishda, aralash moddalarni bir-biridan ajratishda, chala
o’tkazgichlar sano-atining rivojlanishi bilan nihoyatda
toza moddalar olishda, ishlab chiqarishni
avtomatlashtirishda, qishloq xo’jaligini
ximiyalashtirishda fizikaviy ximiya katta rol o’ynadi.

8
Fizik aviy x imiya biologiyada ham k at ta ax amiyatga ega,
chunk i biolog olimlar o’z ilmiy ishlarida fi zik aviy
x imiyaning ek sper imental met odlar idan va
nazar iyalaridan keng foydalanadilar.

Metallurgiya agr egatlar ida sodir bo’ladigan x imiyaviy
prot sesslar nazar iyasini yarat ishda va bu
prot sesslar ning tezligini x isoblashda, ular ning
unumdorligini oshir ishda fi zik aviy x imiya katt a rol
o’ynaydi.

Bar cha fanlar k abi, fi zik aviy x imiya ham dialek tik
mat er ializmga tayanadi va k ishilar ongida mater ialistik
dunyoqarashni shak llant irish uchun zar ur bo’lgan ilmiy
mater iallar beradi.

9
FIZ IKAVIY X IMIYANING TEKSHIRISH
METODLAR I.

Fizikaviy ximiya moddalarni va ximiyaviy
reaktsiyalarning borishini fizika vositalari
yordamida tekshiradi va natijalarni matematik
ifodalash yo’llarini izlaydi. Fizikaviy ximiya
quyidagi uchta metodga asoslanadi:

a) termodinamika metodida moddalarning
holati holat parametrlari yordamida
tasvirlanadi; bu parametrlar orasidagi bog’lanish
holat tenglamalari orqali ifodalanadi.
Termodinamika miqdoriy o’lchash mumkin
bo’lgan kattaliklardan yoki ana shunday
kattaliklarga bog’liq miqdorlardan foydalanadi.
Termodinamika aniq ifoda va tushunchalarga
olib keladi, lekin masalaning kelib chiqishi
to’g’risida hech kanday ma‘lumot bera olmaydi.

10
Bu iboralarni aytar ekanmiz, albatta, klassik
termodinamika nazarda tutiladi, chunki klassik
termodinamika yaratilgan zamonlarda
molekulyar-kinetik nazariya hali yetarli darajada
sinalib bo’lgan faraziya hisoblanar edi. Endilikda
esa ahvol tubdan o’zgarib ketdi: atom-molekulyar
nazariyaning asosiy xulosalari amalda
tasdiqlandi; ularga ham, xuddi termodinamika
qonunlari kabi, hakiqatga muvofiq keladigan
qonuniyatlar deb qaraladigan bo’ldi. Hozirgi
zamonda juda ko’p zarrachalardan iborat
sistemaning termodinamik xossalari bilan uni
tashkil qiluvchi zarrachalarning xossalari orasida
o’zaro bog’lanish borligini asoslaydigan statistik
termodinamika rivojlanmoqda.

11
b) kinetik nazariya metodida tekshirilayotgan
modda yoki hodisa haqida avval biror gipoteza
aytiladi, so’ngra bu gipoteza asosida xulosa
chiqarilib, u tajriba natijalari bilan solishtiriladi.
Bu metod aniqlik jihatidan termodinamik
metoddan ustun emas, lekin masalaning
mohiyati xaqida tasavvur bera oladi.

v) kvantlar mexanikasi metodi asosida fizik-
ximiyaviy protsesslar haqida aniq tasavvur
olinadi. Bu metodda kuchli matematik
vositalardan foydalanib anik formulalar
chiqariladi. Kvantlar mexanikasi metodi atom
energiyani ayrim-ayrim kvantlar holida yutadi va
kvantlar ho'lida chiqaradi degan tushunchaga
asoslanadi.

12
A D A B I YO T L A R

Nazarov Sh.N.Fizik va kolloid ximiya.-
Toshkent: O’qituvchi,-1989.

Yevstratova K.I., Kupina N.A., Malaxova
Ye.Ye. Fizicheskaya i kolloidnaya ximiya.-
M.:Vыsshaya shkola.- 1990.

Zaxarchenko V.N. Sbornik zadach i
uprajneniy po fizicheskoy i kolloidnoy
ximii.- M.: Prosveщyeniye.- 1978.

Gameyeva O.S. Sbornik zadach i
uprajneniy po fizicheskoy i kolloidnoy
ximii.- M.: Vыsshaya shkola.- 1966.

E` TIBOR ING IZ E` TIBOR ING IZ
UC HUN R AX MATUC HUN R AX MAT

Fizikaviy ximiyaning vazifalari va maqsadi, metodlari

Купить