Futbol uyinining musobaqadagi ahamiyati - Физическая культура - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	83.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Физическая культура

Futbol uyinining musobaqadagi ahamiyati

Купить

M U N D A R I J A KIRISH................................................................................................ ..... ................ 2 I-BOB. FUTBOL MUSOBAQALARIGA TAYYORGARLIK…………..… ...5 1.1 Futbol musobaqalarining umumiy qoidalari……………………………......5 1.2 Futbol hakamlarining huquqi va majburiyatlari………………………...…9 II-BOB FUTBOL MUSOBAQALARINI REJALASHTIRISH VA O’TKAZISH… …………………………………………………..……….……...29 2.1 Fudbol musobaqalarini rejalashtirish……………………………..…….... 35 2.2 Futbol musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish………...………………..67 XULOSA................................................................................................................75 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..............................................................77 1

K I R I SH Mavzuning dolzarbligi – Bitiruv malakaviy ishimizda futbol bo’yicha musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish musoboqa nizomi talablariga mos ravishda bayon etiladi, hamda o’quvchilarga futbol musoboqalarini tashkil qilish va o’tkazishga doir nazariy va amaliy bilimlar beriladi. Mustaqil o’rganish uchun zarur bo’lgan bilimlar, ko’nikmalarni egallash nazarda tutadi. O’zbekiston futbol federatsiyasi va O’zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi faoliyat ko’rsatayotgan futbol klublarini qayta tashkil etish yo’li bilan mulkchilikning turli shakllaridagi professional futbol klublarini tashkil etish to’g’risida, O’zbekiston futbolini qo’llab quvvatlash jamg’armasi tashkil etish to’g’risida O’zbekiston respublikasi prezidentining qarorini amalga oshirish maqsadida ta

turishi bilan birga aqliy sifatlari ham o’sib borishini tarbiyalashimiz lozim» degan. Shu nuqtai nazardan qaraganimizda jismoniy tarbiyani insonning bolaligidan boshlashimiz zarur. Buning uchun avalo, bolalarning o’zini sportga qiziqtirish, ular o’rtasida turli xil o’yinlarni musobaqa tarzida tashkil qilish lozimdir, chunki o’yinlarda harakatning xilma – xil qirralari ochiladi. Shu sababli jismoniy tarbiya darslarida o’yinlar qo’llash ijobiy xodisadir. O’yin usulida o’tkaziladigan jismoniy mashqlarning afzalligini barchamiz yaxshi bilamiz. O’yinlarning o’ziga xos turi va uslubini o’qituvchi tanlaydi. Mashg’ulot davomida bolalarning epchilligi, chaqqonligi, tezkorligi, kuchliligi va quvvati aniqlanadi. O’yinlar bolalardagi ana shu sifatlarni rivojlantiradi va ularni darsga jalb qiladi, o’z

Ishning maqsadi – Futbol musoboqalarini o’tkazishda musoboqa turlarini aniqlab davrali tizim, mag’lubiyatdan keyin o’yindan chiqib ketish tizimi, ikki mag’lubiyatdan keyin o’yindan chiqib ketish tizim va aralash tizimlarda musoboqalarni tashkil qilish va o’tkazish o’rganishdan iborat. Tadqiqot ob’ekti - “Nasaf” PFK ga qarashli Nishon tuman futbol maktabi 2002-2003 yil tug’ilgan bolalar futbol guruhi. Ilmiy ishning yangiligi- O’zbekistonda yosh iqtidorli fudbolchilarni musobaqalarga toyyorlash maqsadi va vazifalari. Ilmiy tadqiqot metodlari: Tadqiqotda qo’yidagi ilmiy tadqiqot metodlaridan foydalanildi: Kuzatish, anketa, intervyu,suhbat ekspriment. Nazariy va amaliy ahamiyati: Chiqib ketish tizimida futbol musoboqalarini tashkil qilish va o’tkazish orqali o’quvchilarni ushbu sport turiga bo

I-BOB. FUTBOL MUSOBAQALARIGA TAYYORGARLIK 1.1 Futbol musobaqalarning umumiy qoidalari . Futbol musoboqalaridagi o’yinchilar soni: - Futbol matchining xar qaysisida darvozabonlarni qo’shgan holda o’yinchilar soni 11 tadan oshmagan ikki jamoa ishtirokida o’tkaziladi. Agar jamoa larda o’yinchilar soni 7 ta kam bo’lsa, match boshlanmasligi mumkin. Rasmiy futbol musobaqalariga foydalaniladigan to’plar: - Futbol musobaqalari qoidalarida ko’rsatilgan texnik talablarga javob beradigan to’plargagina ruxsat beriladi. FIFA tomonidan o’tkaziladigan musobaqalarida quyidagi 3 markirovka-dan birortasiga ega bo’lgan to’plardangina foydalanishga ruxsat beriladi. Rasmiy logotip “FIFA APPROVED” ( FIFA maqullaydi ) Rasmiy logotip “ FIFA INSPECTED” (FIFA nazorat qilgan ) “INTERNATIONAL MATCH – BALL STANDARD”

ortiq bo’lishi mumkin emas. Boshqa matchlarda zahira almashti-rilishi mumkin shu shart bilanki, jamoalar almashinadigan o’yinchilarning maksimal sonini o’yin oldidan kelishib oladilar. Hakam bu haqda match boshlanishidan oldin xabardor qilinishi kerak. Agar hakam xabardor qilinmagan bo’lsa yoki (kelishuv) futbol musoboqa boshlangunga qadar bir bitimga kelinmagan bo’lsa uchtagacha zaxira uyinchisini almashtirishga ruxsat beriladi. Har qanday futbol musoboqasi boshlanishidan oldin hakamga zaxiradagi o’yinchilar familiyasi ismi taqdim etilishi kerak. Shu usulda familiyasi va ismi qaydnomada ko’rsatilmagan o’yinchilar matchda qatnasha olmaydilar. Asosiy o’yinchilarni zaxiradagi bilan almashtirish shartlar - Doimo mo’ljallangan almashtirish haqida hakamning xabari bo’lishi kerak. - Zaxiradagi o

- Zaxiradagi o’yinchi sariq kartochka kursatilish bilan ogoxlantirish oladi va uning maydondan chiqishi so’raladi; - O’yin to’xtatilganda to’p qaerda bo’lsa o’sha joydan,« baxsli to’p « yordamida o’yin yangilanadi. Agar o’yinchi hakam ruxsatisiz darvozabon bilan joy almashsa: - o’yin davom etadi; - to’p keyingi marta o’yindan chiqqanda qoidani buzgan o’yinchilar sariq kartochka ko’rsatishi bilan ogoxlantirish oladilar. Boshqa har qanday holatlarda qoidaning buzilishida: - Shunga muvofiq o’yinchilar sariq kartochka ko’rsatish bilan ogoxlantirish oladilar. O’yinni qaytadan boshlash Agar o’yin hakam tomonidan ogohlantirish berish uchun to’xtatilsa; - O’yin raqib jamoa o’yinchisi tomonidan o’yin to’xtatilganda to’p qaerda bo’lsa shu joydan erkin zarba bilan o’yin yangilanadi. Asosiy tarkibdagi

- To’g’ri keladigan ( mos keladigan ) materialdan ( rezina, plastik yoki shunga uxshash) tayyorlanadi; - Etarli darajada himoya bilan ta’minlaydi. Darvozabonlar - darvozabonlar kiyimining rangi boshqa o’z jamoasi, raqib jamoa o’yinchilari hakam va hakamning yordamchilari kiyimi rangidan farq qilishi kerak. Qoida buzilishi va jazo Ushbu qoidalarni buzilishida futbolchilar qo’yidagicha jazolaniladi; - O’yinni to’xtatishning xojati yo’q. - Hakam o’yinchining o’z ekipirovkasini tartibga keltirishi uchun maydondan chiqishini so’raydi. (maslaxat beradi) - O’yinchi to’p o’yindan chiqqan vaqtda maydonni tashlab chiqadi; agar shu paytgacha u o’z ekipirovkasni tartibga keltir-magan bo’lsa. - Hakam talabi bilan o’z ekipirovkasini tartibga keltirish uchun maydon-ni tashlab chiqqan har qanday o’yinchi

1 .2 Futbol Hakamining huquqi va majburiyatlari. - o’yin qoidasiga rioya qilinishini ta’minlaydi. - m atchning borishini o’z yordamchilari bilan nazorat qiladi. - f oydalaniladigan har kanday tupni 2 - q oida talablariga mos kelishini ta’minlaydi. - o’ yinchilar kiyimi 4 - q oida talablariga mos kelishini ta’minlaydi. - o’ yin xronometrajini va matchni yozib boradi. - u o’z ixtiyoriga ko’ra o’yinni to’xtatishi vaqtinchalik to’xtatishi yoki har qanday qoida buzilishida o’yinni umuman to’xtatib qo’yishi mumkin. - t o’xtatishi, vaqtinchalik to’xtatishi yoki har qanday chetdan bo’lgan arala - shuvga matchni umuman to’xtatib qo’yish mumkin. - m atchni to’xtatadi, agar uning fikricha o’yinchi jiddiy jaroxat olgan va o’yinchini maydondan olib chiqilishini ta’minlaydi. - a gar uni fikricha o’yinch

- h akam o’zi ko’rmay qolgan xolatlar bo’yicha o’z yordamchilari tavsiyasiga asoslanib xarakat qiladi. - b egona shaxslar maydonda bo’lmasliklarini ta’minlaydi. - m atch vaqtinchalik tuxtatilgandan keyin uni yangilaydi. - m atch davomida o’yinchilarga yoki jamoaning rasmiy shaxslariga nisbatan qo’llanilgan intizom choralari va har xil matchdan oldin, match davomida yoki matchdan so’ng yuz bergan xolatlar bo’yicha tegishli tashkilotga bildirishnoma beradi. O’yinga bog’liq voqealar bo’yicha hakam qarori qat’iy xisoblanadi. Hakam o’z qarorini faqat shunday xolatlarda o’zgartirishi mumkin, agar u qarorini xato ekanligini yoki yordamchilari tavsiyasi bilan tushunib etsa, lekin shu shart bilan-ki u hali o’yinni yangilamagan bo’lsa. Bosh h akam yordamchilari va ularning majburiyatlari Ikkita haka

Yordamchilar hakamga matchni o’yin qoidasiga mos o’tkazilishiga yordam beradilar. Ular 9,15m masofasiga rioya qilishiga yordam berish uchun maydon doirasiga kirish mumkin . Hakam o’z yordamchisini asoslanmagan aralashuv yoki qupol muomala uchun holatlarida vazifasidan ozod qiladi va tegishli tashkilotga bildirishnoma beradi. O’yin vaqti - O’yin 45 minutdan 2 taym davom etadi (agar hakam va ikki jamoa vakillari boshqa variantni kelishmagan bo’lsa). Har qanday o’yin vaqtini o’zgartirish to’g’risidagi kelishuvga (masalan yorug’likni etishmasligi sabab-li har qaysi taymning 40 minutgacha qisqartirilishi) o’yin boshlangunga qadar erishilgan bo’lishi kerak va bu holat musobaka talablariga javob berishi kerak. Taymlar oralig’idagi tanaffus - O’yinchilar 2 taym oralig’ida tanaffus olishlariga xaql

Oxirigacha o’ynalmagan match - Agar musobaqa nizomida boshqacha holatlar bo’lmasa oxirigacha o’ynalma-gan match qayta o’ynaladi. O’yin boshlanishi va yangilanishi - Match boshlanishidan oldin qur’a tashlash o’tkaziladi va jamoalardan biri darvozani tanlash huquqini oladi. Qarshi jamoa matchda boshlang’ich zarbani bajaradi. Qur’a tashlash tufayli darvozani tanlagan jamoa, ikkinchi taymda boshlang’ich zarbani bajaradi. Matchni ikkinchi taymida jamoalar darvoza almashadilar. Boshlang’ich zarba - Boshlang’ich zarba bu o’yinni boshlash yoki o’yinni yangilash uchun qo’llani-ladigan usuldir: match boshida; urilgan goldan so’ng; ikkinchi taym boshida. Boshlang’ich zarbani bajarish holatlari - O’yin boshlangunga qadar barcha o’yinchilar o’z maydonida bo’lalari. Bosh-lang’ich zarbani bajarish xuquqi

oldin tegsa, to’p erga tekkandan so’ng maydon tashqarisiga chiqib ketsa va bunda xech qaysi o’yinchi to’pga tegmagan bo’lsa qaytadan bajariladi. Darvoza maydoni ichida vaqtinchalik tuxtatishdan sung o’yinni yangilash uchun qo’llaniladigan «bahsli to’p» darvoza chizig’iga parallel holatda darvoza maydoni chizig’ida o’yin to’xtatilgan vaqtda to’p qaerda bo’lgan bo’lsa shu joy yaqinidagi nuqtadan o’ynaladi. To’p o’yinda va o’yindan tashqarida - To’p o’yindan tashqarida bo’lsa o’yindan chiqqan xisoblanadi. agar: to’p erdan yoki havo orqali darvoza chizig’idan yoki yon chiziqdan tuliq kesib o’tsa, o’yin hakam tomonidan to’xtatiladi. To’p o’yinda - Agar to’p darvoza ustuniga, tusiniga yoki burchakdagi bayroqqa tegib maydonga qaytadigan bo’lsa, shuning bilan birga to’p maydonda turgan hakamga yok

O’yinchi o’yindan tashqari xolatda bo’lmaydi agar: - U maydonning o’ziga tegishli qismida bo’lsa. - U raqib jamoaning oxirgi o’yinchisi bilan bir chiziqda bo’lsa yoki - U raqib jamoa si ning oxirgi ikki o’yinchisi bilan bir chiziqda bo’lsa. Qoida buzilishi va jazo - Uyindan tashqari holatda turgan o’yinchi faqat shunday hollarda jazo-lanishi mumkin, agar to’pga tegish vaqtida yoki biror jamoadoshi to’pga zarba berayotgan vaqtda, u hakamning fikricha o’yin faoliyatiga faol ishtirok etayotgan bulsa, aniqrog’i: o’yinga aralashsa yoki raqibining o’ynashiga xalaqit bersa, o’zining joylashgan vaziyatiga ko’ra ustunlikka ega bo’lsa. Qoida buzilmaydi - Agar o’yinchi to’g’ridan to’g’ri to’pni qabul qilsa o’yindan tashqari holat xisoblanmaydi: darvoza maydoni chizig’idan zarbadan, yon chiziqdan to’p

Jarima to’pini tepish xuquqi raqib jamoaga ham berilishi mumkin agar o’yinchi quyidagi 4 ta qoida buzilishiga yo’l qo’ysa: - to’pni olib qo’yishda, to’pga etib unga tegmasidan oldin raqibga tegsa; - raqibni ushlab qolsa;. - raqibga tupursa; - qasddan qo’l bilan o’ynashsa (o’z jarima maydonida turgan darvozabondan tashqari ). jarima to’pi qoida buzilgan joydan bajariladi. 11 metrlik jarima to’pi - 11- metrlik jarima to’pi yuqorida ko’rsatilgan 10 ta qoida buzilishi-ning har qaysisida tayinlanadi. Agar bu xolatlar o’yinchi tomonidan o’z darvozasi jarima maydonida sodir etilsa, bunda to’pning qaerda bo’lishi xisobga olinmaydi, shu shart bilanki to’p o’yinda bo’lishi kerak. Erkin to’p tepish - Erkin to’p tepish xuquqi raqib jamoaga beriladi agar darvozabon o’z jarima maydonida turib quyidagi 5

Ogoxlantirish bilan jazolanadigan qoida buzishlar. O’yinchi sariq kartochka bilan quyidagi etti qoidaning birontasini buzsa ogoxlantiriladi. 1. Sportchiga xos bo’lmagan xatti harakatlar. 2. Hakam qaroriga namoyishkorona norozilik bildirish(so’z ishora bilan ) 3. O’yin qoidasini muntazam buzish. 4. O’yinni yangidan boshlashni cho’zish. 5. O’yinni burchakdan, jarima yoki erkin to’p bilan yangidan boshlashda talab qilingan masofaga rioya qilmasa. 6. Maydonga hakam ruxsatisiz chiqish yoki qaytish. 7. O’zboshimchalik bilan hakam ruxsatisiz maydondan ketish. O’yindan chetlatish bilan jazolanadigan qoida buzishlar. O’yinchi qizil kartochka ko’rsatish bilan quyidagi etti qoidaning birontasini buzsa o’yindan chetlatiladi : 1. O’yin qoidasining jiddiy buz sa; 2. Zo’ravonlik, qupollik xatti harakatla

o’yinchiga, zaxiradagi o’yinchiga yoki almashtirilgan o’yinchiga ko’rsatilishi mumkin. O’yinchining raqibga, sherigiga, hakamga, hakam yordamchisiga yoki boshqa har qanday shaxsga nisbatan uyin maydonida yoki maydon tashqarisida ogoxlantirishga yoki chiqarib yuborilishiga olib keladigan qoida buzishi, yo’l qo’ygan hatti harakatlariga munosib jazolanadi. Agar darvozabon qo’lining har qanday qismi to’pga tegsa u to’pni nazorat qilayotgan hisobla-nadi. Darvozabon to’pni nazorat qilishi deganda ataylab to’pni egallab olishi tushuniladi. Agar darvozabon to’pni egallashda qo’lidan chiqarib yuborsa, maydondagi o’yinchilar to’p bilan o’ynashlari mumkin. 12- qoidaga ko’ra o’yinchi to’pni o’z darvozaboniga kallasi, ko’kragi yoki tizzasi bilan berishi mumkin. Lekin o’yinchi hakam fikricha ataylab ust

- agar to’p jarima zarbasidan so’ng to’g’ridan-to’g’ri o’z darvozasiga tushsa qarama-qarshi jamoa burchak to’pini tepishni qo’lga kiritadilar. Erkin zarba - Hakam qo’lini boshi tepasiga ko’targan xolda erkin zarba haqida signal beradi.U qo’lini shu holatda zarba bajarilib to’p biron bir o’yinchiga tegmaguncha yoki o’yindan chiqmaguncha ushlab turadi. To’pning darvozaga tushishi - To’p faqat xisoblanishi mumkin, agar zarbadan so’ng va darvozaga tushishdan oldin boshqa o’yinchiga tegsa. - agar erkin zarbadan to’p to’g’ri qarama-qarshi jamoa darvozasiga tushsa, darvozadan zarba tayinlanadi. - agar erkin zarbadan to’p to’g’ridan - to’g’ri o’z darvozasiga tushsa qarshi jamoa burchak zarbasini bajarish xuquqini oladi. Jarima va erkin zarba bajarilish joyi - Himoyalanuvchi jamoa tomonidan bajaril

- darvoza maydonida bajarish uchun tayinlangan erkin zarba, darvoza chizig’iga parallel bo’lgan darvoza maydoni chizig’ida qoida buzilgan joy yaqinida amalga oshiriladi. Jarima maydoni tashqarisida bajariladigan jarima yoki erkin zarba. - raqib jamoaning hamma o’yinchilari to’p o’yinga kirmaguncha to’pdan 9,15 m masofa uzoqlikda joylashadi. - to’pga zarba berilgach u harakatga kelsa to’p o’yinda hisoblanadi. jarima yoki erkin zarba qaerda qoida buzilgan bo’lsa o’sha joydan bajariladi. Qoida buzilishi va jazo . Agar jarima yoki erkin zarba bajarilayotganda raqiblardan biri to’pga ruxsat berilgan masofadan ko’ra yaqinroqda bo’lsa. - zarba qaytariladi. Ximoyalanayotgan jamoaning o’z jarima maydonida bajarayotgan jarima yoki erkin zarbasidan so’ng to’p to’g’ridan to’g’ri o’yinga kirmasa. - z a

- agar qoida buzilishi zarbani bajargan o’yinchi jamoasi jarima maydoni doirasida yuz bersa, 11m zarba tayinlanadi . Darvozabon tomonidan bajariladigan jarima yoki erkin zarba. - agar, to’p o’yinga kirganidan so’ng darvozabon to’pga boshqa biror o’yinchi tegmasidan oldin (qo’li bilan emas) qaytadan to’pga tegsa. Agar to’p o’yinga kirganidan so’ng darvozabon to’pga biror o’yinchi tegmasidan oldin ataylab to’pni qo’li bilan o’ynasa . - qarshi jamoa jarima zarbasini bajarish xuquqini oladi,agar qoida buzilishi shu darvozabon jarima maydoni tashqarisida yuz bergan bo’lsa, zarba qoida buzilgan joydan bajariladi . - qarshi jamoa jarima zarbasini bajarish xuquqini oladi, agar qoida buzilishi shu darvozabon jarima maydoni ichida yuz bersa, zarba qoida buzilgan joydan bajariladi . 11-metrlik zarba

Hakam. Hakam o’yinchilar yuqoridagidik joylarini egallamaguncha, 11m zarbani bajarish uchun signal bermaydi. O’yinchilar joylarini egallagach 11m zarba bajarish haqida qaror qabul qiladi. Zarbani bajarish tartibi . 11 m zarbani bajaruvchi o’yinchi to’pga zarba birib uni to’g’riga yo’nal- tiradi. To’p biror bir o’yinchiga tegmaguncha u to’pga ikkinchi marta tegmaydi. To’pga zarba berilib u oldinga harakat qilsa gina , u o’yinda hisoblanadi. Hakam 11 m zarbani bajarish uchun signal berganda, to’p o’yinga kirgunga qadar zarbani bajaruvchi o’yinchi o’yin qoidasini buzsa: hakam zarbani bajarish uchun imkon beradi. Agar to’p darvozaga kirsa zarba qaytariladi, to’p darvozaga kirmasa zarba qaytarilmaydi. Darvozabon o’yin qoidasini buzsa hakam zarbani bajarish uchun imkon beradi, to’p darvozaga kir

to’pga boshqa o’yinchi tegmasidan oldin qo’li bilan ataylab o’ynasa qarshi jamoa qoida buzilgan joydan jarima zarbasini bajarish xuquqini oladi. To’p oldinga harakatlanayotganda unga begona buyum tegsa zarba qaytariladi. To’p darvozabon, ustun yoki darvoza tusinidan sapchib maydonga qaytsa, undan so’ng begona buyum yoki biror shaxs tegsa hakam o’yinni to’xtatadi. To’pga begona buyum yoki biror shaxs tekkan joydan, «baxsli to’p» bilan o’yin yangilanadi. To’pni tashlash. To’pni tashlash o’yinni yangidan boshlash usuli. To’g’ridan to’g’ri to’pni tashlashdan so’ng urilgan gol xisoblanmaydi. To’pni tashlash tayinlanadi. - Qachonki to’p to’liq yon chiziqni erdan yoki xavodan kesib o’tsa. - To’p yon chiziqni kesib o’tgan joyda. - To’pga oxirgi tekkan o’yinchining raqib jamoasiga. To’pni tashlash

-Agar qoida buzilishi to’p tashlashni bajargan o’yinchi jarima maydonida yuz bersa, 11 metrlik zarba tayinlanadi. To’pni darvozabon tomonidan tashlanishi. Agar to’p o’yinga kirgandan so’ng darvozabon to’p boshqa biror o’yinchiga tegmasdan avval yana to’pga tegsa ( qo’l bilan emas ), qarshi jamoaga qoida buzilgan joydan erkin zarba bajarish xuquqi beriladi. Agar to’p o’yinga kirgandan so’ng darvozabon to’p boshqa biror o’yinchiga tegmasdan oldin ataylab qo’li bilan o’ynasa, qarshi jamoaga jarima zarbasini bajarish xuquqi beriladi, moboda qoida buzilishi darvozabonning jarima maydonidan tashqarisida yuz bersa, bunda zarba qoida buzilgan joyda amalga oshiriladi. Qarshi jamoaga erkin zarba bajarish xuquqi beriladi, agar qoida buzilishi darvozabonning jarima maydoni doirasida yuz bersa, bunda z

to’g’ri jarima maydoni doirasidan tashqariga chiqsa to’p o’yinda xisoblanadi. Qoida buzilishi va jazo.Agar darvozadan zarba bajarilgandan so’ng to’p jarima maydoni doirasini tark etmasa (tashqariga chiqmasa). Zarba qaytariladi qachonki darvozadan zarba maydon o’yinchisi tomonidan bajarilsa ( darvozabon tomonidan emas ). Agar to’p o’yinga kirgandan so’ng zarbani bajargan o’yinchi to’p biror bir o’yinchiga tegmasdan oldin ikkinchi marta to’pga tegsa (qo’l bilan emas): qarshi jamoa qoida buzilgan joydan erkin zarba bajarish xuquqini oladi. Agar to’p o’yinga kirganidan so’ng zarbani bajargan o’yinchi to’p biror bir o’yinchiga tegmasdan oldin ataylab qo’li bilan o’ynasa qarshi jamoa qoida buzilgan joydan jarima zarbasini bajarish xuquqini oladi. Agar qoida buzilishi zarbani bajargan o’yinchinin

Burchak to’pi tayinlanadi qachonki: to’p oxirgi marta, ximoyalanayotgan jamoa o’yinchisiga tegib darvoza chizig’ini erdan yoki xavodan kesib o’tsa, lekin agar bunda 10 qoidaga mos ravishda gol urilmagan bo’lsa. Burchak to’pini bajarish tartibi shunday: to’p burchak bayrog’i yaqinidagi belgilangan qismi (sektor) ichiga o’rnatiladi. Raqiblar to’pdan 9,15 m masofa uzoqlikda joylashadi. To’pga zarbani xujumdagi jamoa o’yinchisi amalga oshiradi. Qachonki to’pga zarba berilib va u harakatda bo’lsa to’p o’yinda xisoblanadi. Zarbani bajargan o’yinchi to’p boshqa o’yinchiga tegmaguncha ikkinchi marta to’pni o’ynashi mumkin emas. Qoida buzilishi va jazo. Burchak zarbasi maydon o’yinchisi tomonidan bajarilsa (darvozabon tomonidan emas). Agar to’p o’yinga kiritilgandan so’ng zarbani bajargan o’yinchi

bajarish xuquqini oladi. Qoidaning boshqa har qanday buzilishida zarba qaytariladi. Match g’olibini aniqlash tartibi. 11 m nuqtadan zarbalarni bajarish va oltin gol – bu musobaqa nizomiga ko’ra match durang natija bilan tugaganda g’olibni aniqlash uchun qo’llanila-digan usuldir: Oltin gol. Tartib - asosiy o’yin vaqti tugagandan so’ng tayinlangan qo’shimcha vaqt davomida birinchi to’p urgan jamoa g’olib deb e’lon qilinadi. Agar to’p urilmasa, unda match g’olibi 11 metrlik nuqtadan bajariladigan zarbalar yordamida aniklanadi. 11 metrlik nuqtadan zarba-larda hakam zarbalar uriladigan darvozani tanlaydi va birinchi zarbani bajaruvchi jamoani aniqlaydigan qur’a tashlashni o’tkazadi. U amalga oshirilgan zarbalarni ro’yxatga oladi (qayd etadi). Kelishilgan quyidagi shartlarga rioya qilish sharti

mumkin. 11 m nuqtadan zarbalarni bajarish vaqtida maydonda faqatgina zarba bajarish xuquqi bo’lgan o’yinchilar va match hakamlari bo’lishi mumkin. Zarbani bajarayotgan o’yinchi va ikki darvozabondan tashqari hamma o’yinchilar markazdagi doira ichida qolishlari kerak. Zarbani bajarayotgan o’yinchi jamoasi darvozaboni, jarima maydoni doirasi tashqarisida darvoza chizig’i va jarima maydonini chegaralovchi chiziqlar kesishgan joyda qoladi.. Qachonki jamoa o’z raqibiga nisbatan ko’prok o’yinchi bilan matchni tugallasa, u raqib bilan tenglashish uchun o’z o’yinchilari sonini qisqarti-rishi va qisqartirilgan o’yinchilar familisi va raqamini hakamga bildirishi kerak. Bunday barcha ma’suliyat jamoa sardoriga yuklatiladi. Texnik zona. Texnik zona xalqaro yig’inning 3 qoidasi (2 qaror) ko’rsatilganid

To’rtinchi h akam va uning vazifasi Zaxiradagi hakam musobaqa qoidasiga ko’ra hakamlik vazifasini bajarishga tayinlanishi mumkin shu xolatdaki, agar matchning uchta hakamidan birontasi o’z vazifasini davom ettira olmaydigan xolatda bo’lsa. - Match boshlanishidan oldin uning tashkil etilishiga javobgar idora aniq harakatlar tartibini e’lon qiladi: ya’ni agar hakam o’z vazifasini davom ettiradigan xolatda bo’lmasa: bu vazifani zaxiradagi hakam o’ziga qabul qiladimi yoki hakamning birinchi yordamchisi. - Zaxira hakam i agar hakam talab qilsa har qanday ma’muriy vazifalarni muddatdan oldin, match vaqtida va matchdan keyin bajarishga yordamlashadi. - U match davomida o’yinchilarni almashtirish xolatiga yordam beradi. - U zaxiradagi o’yinchilarning o’yin maydoniga chiqishidan oldin ekipirovkasin

I I-BOB FUTBOL MUSOBAQALARINI REJALASHTIRISH VA O’TKAZISH O’zbekiston respublikasi prezidentining Qarori 2011-2013 yillarda respublikada futbolning moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash va uni rivojlantirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida Mamlakatimiz futbolining moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash va rivojlantirish, futbol bo’yicha maktab-internatlarda, bolalar va o’smirlar maktablarida, professional klublarda va terma jamoalarda o’quv-mashq jarayonining yuksak sifatini ta’minlash, futbolchilar, trenerlar hamda hakamlarning mahorat va malaka darajasini oshirish, shuningdek respublika aholisining keng qatlamlari o’rtasida futbolni faol targ’ib qilish hamda ommalashtirish maqsadida: 1. 2011 — 2013 yillarda respublikada futbolning moddiy-texnika bazasini yanada

2. Ushbu qaror bilan tasdiqlangan Chora-tadbirlar dasturining amalga oshirilishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish bo’yicha Respublika komissiyasi tarkibi 2-ilovaga * muvofiq tasdiqlansin. *2-ilova berilmaydi. Respublika komissiyasi (Sh.M. Mirziyoev) 2011 yilning 10 fevraliga qadar 2011 — 2013 yillarda futbolni yanada rivojlantirish bo’yicha hududiy va tarmoq dasturlari ishlab chiqilishi hamda komissiya majlisida tasdiqlanishini ta’minlasin. 3. O’zbekiston oliy liga professional futbol klublari tomonidan 3-ilovaga * muvofiq respublika korxonalari va tashkilotlari bilan bosh homiylik to’g’risida bitimlar tuzilganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin. *3-ilova rus tilidagi matnda berilgan. 4. O’zbekiston Futbol Federatsiyasi, Qashqadaryo viloyati hokimligi va O’zbekiston Respublikasi Xalq t

to’g’risida» 2009 yil 3 dekabrdagi 304-son qarori 6-bandining uchinchi xatboshi o’z kuchini yo’qotgan deb hisoblansin. 8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O’zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh.M. Mirziyoev zimmasiga yuklansin. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I. KARIMOV Futbol musoboqalari va ularni o’tkazish xaqidagi “ Nizom ” O’rta ta’lim maktablarida va Kasb – hunar kollejlarida futbol musobaqalari darsdan tashqari paytlarda o’quv yurti birinchiliklari sifatida o’tkazilib kelinadi. Musoboqalar o’quvchilarini mashg’ulotlarga bo’lgan qiziqishini oshiradi, mamlakatimizda futbolning ommaviy rivojlanishiga yordam beradi, o’quvchilar sog’ligini mustaxkamlaydi, iqtidorli futbolchilarni maktab terma jamoalariga saralab olishga yordam beradi, shaxar birinchiliklarda ishtiro

Futbol musoboqalarida o’yin hakamlarning ya’ni bosh hakam va yordamchi hakamlarning tarbiyachi - pedagog va o’yin rahbari sifatidagi o’rnining ahamiyati nihoyatda katta va juda ma’suliyatlidir. Musoboqa o’yinlarida mohirlik bilan halol hakamlik qilish, futbol o’yini jarayonida maydonda ro’y beradigan qo’polliklarni o’z vaqtida payqab futbol o’yin qoidasiga binoan tegishli choralar qo’llashi, ayrim futbolchilarning o’yindagi intizomsizliklariga qarshi qat’iy kurashish, musobaqalashayotgan jamoa o’yinchilariga o’z vaqtida tanbeh va ko’rsatmalar berish musobaqani taktik va texnik jihatdan yuqori darajada o’tkazishga yordam beradi. Futbol musoboqalarini boshlanganidan toki tugab ketgunga qadar musoboqa hakami tartibsizliklar uchun javobgar hisoblanadi. Futbol musoboqalarini o’tkazish amaliyoti

Hamisha musobaqa xaqidagi “Nizomi” katta yuridik kuchga ega bo’lgan hujjatdir. Unda asosiy tashkiliy va texnik shart-sharoitlar aniq bayon qilingan bo’ladi. “ Nizom ” o’quv-mashg’ulot ishlarining mazmunini belgilab beradi, chunki jamoalarning tashkiliy - uslubiy tayyorgarligi bo’lajak musobaqalarning xususiyatlarini hisobga olgan h olda o’tkaziladi. Musobaqada qatnashuvchi jamoalarning ta y yorgarlik ko’rish uchun etarli vaqtga ega bo’lishlari nazarda tutilib, n izom oldindan tasdiqlan a va m usobaqada qatnashuvchi larga tar q atil adi . Musobaqani o’tkazish davrida tasdiqlangan n izomdan chetga chiqishga yo’l qo’yilmaydi, aks h olda mazk u r musobaqa ni o’tkazayotgan tashkilotni obro’iga put u r etadi va keraksiz nizolarni ng kelib chiq ishiga sabab bo’ladi, xolos. Musobaqani o’tkazish da

7. Musobaqalarning alo h ida shartlari (qanday h ol at larda o’yinda qo’shimcha vaqt belgilanishi va uning davomiyligi, o’yin durang bilan tugallanganda yoki o’tkazilgan musobaqa natijasida och k olar soni teng bo’lganda g’olibni aniqlash usullari (11 – metrlik jarima to’pi tepish) , o’yin qoidalarida ko’rsatilgandan tashqari nechta o’yinchi almashtirish mumkinligi va h okazolar). 8. Jamoalarni ng va musobaqa qatnashchilarini ng rasmiylashtirish tartibi, shakli, o’yinchilarga talabnoma lar berish va qayta talabnoma berish muddati. 9. Musobaqalar uchrashuvlarini olib boradigan hakam lar jamoa sining (brigadasining) nomi. 10. O’tkazilgan o’yinga norozilik bildirish , uni ko’rib chiqish, shuning - dek , o’yinchilarni maydondan chiqarib yuborish yoki ularni ogo h lantirish bilan bo g’ li q bo’

2. 1 Fudbol musobaqalarini rejalashtirish Futbol bu «oyoq to’pi» dеgan ma'nodagi inglizcha so’z bo’lib, Frantsiya, Ispaniya, Rossiyada shu nom saqlanib qolgan. Futbol bu chinakam atl е tik o’yin. U t е zkorlik, chaqqonlik, kuchlilik va sakrovchanlikni rivojlantirishga yordam b е radi. Futbolchi o’yin paytida xaddan tashqari ko’p ish bajaradi. Bu esa odamning funktsional imkoniyatlari darajasini oshirishga, ma'naviy, irodaviy xislatlarini tarbiyalashga yordam b е radi. Futbol o’ynash umumiy jismoniy tayyorgarlik ko’rishda yaxshi vosita bo’lib xizmat qila oladi. Yonalishni o’zgartirib xilma-xil yugurish, sakrashning turli xillari, struktura jixatdan turlicha gavda harakatlari, to’pni t е pish, to’xtatib olish va olib yurish, maksimal t е zlikda harakat qilish, irodaviy xislatlarning,

Oyoqda to’p o’ynash birinchi galda ingliz koll е jlari hamda univ е rsit е tlarida yoyildi. X1X asrning ikkinchi yarmidan futbol o’yinida ochiq oydin ikki yo’nalish tarkib topadi. Ulardan birini London hamda K е mbrij koll е jlari qollab quvatlar edi. Bular 1863 yili futbol assotsiatsiyasi tuzadilar va yumaloq toni oyoqda o’ynashi rasm qilishga qaror qiladilar. 1848 yili K е mbrij futbol klubi birinchi bor yagona o’yin qoidalarini joriy qiladi va bu qoidalarni nashr etishga qaror qilinadi. Afsuski, ular bosmadan chiqmay yo’qolib k е tadi. Bizgacha е tib k е lgan qoidalar 1863 yil 8 d е kabrda e'lon qilingan. Bu qoida 13 banddan iboratdir. hozir biz bilgan futbol ana shunday paydo bo’lgan. 1863 yilgi qoidalar hozirgi qoidalardan farq qilgan. 1871 yili golkip е r ( darvozabon ) larga qo

Bular endilikda U Е FA kubogi d е b yuritiladi. Futbol o’yin maydoni. O’lchamlar. O’yin maydoni to’qri burchak shaklida buladi. Yon chiziqlar darvoza chiziqiga nisbatan uzunro? bulishi k е rak. Uzunligi: 120m, 90m. Eni: 45m, 90m. halqaro matchlarda. Uzunligi : minimum 100m. maksimum 110m. Eni : minimum 64m. maksimum 75m. B е lgilar. Maydon uchun b е lgilar chiziqlar yordamida amalga oshiriladi. Bu chiziqlar ular ch е garalab turgan maydonga kiradi. Uyin maydonini ch е garalab turgan 2ta uzun chiziqlar yon chiziklar 2ta qisqasi darvoza chiziqlari d е yiladi. Xar qanday chiziklar eni 12 sm dan oshmasligi k е rak. O’yin maydoni urta chiziq yordamida 2 yarim qismga bulinadi. O’rta chiziq o’rtasida maydon markazi b е lgilanadi. Maydon markazidan 9,15 m radiusda aylana o’tkaziladi. Darvoza maydo

Darvozaning har qaysi ustuni ichki tomonidagi nuqtadan, 16,5m masofada darvoza chiziqiga to’g’ri burchak qilib, maydon ichiga ikki chiziq tortiladi. 16,5m masofada darvoza chiziqiga parall е l xolatda boshqa chiziq bilan birlashtiriladi.Bu chiziqlar va darvoza chiziqi ch е garalab turgan zona jarima maydoni d е yiladi. har qaysi jarima maydoni ichida darvozaning ikki ustuni o’rtasida bir qil masofada joylashgan nuqtadan 11 m masofada 11 m е trlik b е lgi quyiladi. Jarima maydonchasi tashqarisida 11 m е trlik nuqta markaz qilib olinib 9,15 m. masofada aylana chiziladi. Bayroqlar Maydonning har qaysi burchaklarida balandligi 1,5 m dan oshmagan, uchi o’tkir bo’lmagan bayroq ў rnatiladi. Bayroqlar ў rta chiziqning har ikkala tomonida, yon chiziqdan 1m masofadagi uzoqlikda o’rnatilishi mumkin.

XALQARO O’YIN QARORI. Agar darvoza to’sini qiyshaysa yoki sinsa, toki to’sin tuzatilmaguncha yoki almashtirilmaguncha o’yin t ў xtatiladi. Agar tuzatishning imkoni bo’lmasa match tugallanadi. Tusinnning o’rniga arqon ishlatish mumkin emas . Agar tusinni tuzatishning iloji b ў lsa o’yin to’xtatilganda to’p qa е rda bo’lsa o’sha joydan « baxsli to’p « bilan o’yin davom etiriladi. Tusin va ustunlar yoqochdan, m е taldan yoki ruxsat b е rilgan standartga mos mat е rialdan tayyorlanadi. Ularning ko’ndalang k е sishgan joyi kvadrat to’g’ri burchak aylana yoki ellips shaklida b ў lishi mumkin: ular ў yinchilarga xavf to’dirmasligi k е rak Jamoaning maydonga chiqqan vaqtidan boshlab ularning tanaffusga chiqqunlarigacha, tanaffusdan so’ng ularning maydonga qaytib chiqishlaridan to match tugagunga q

Musobaqa boshlanish vaqtida 450 grammdan oshmagan va 410 grammadan kam bo’lmagan b ў lishi k е rak. Havo bosimi 0,6 – 1,1 atmosf е ra (600-1100 gramm kv sm) b ў lishi k е rak. Yarosiz to’pni almashtirish. Agar to’p o’yin vaqtida yaroqsiz qolga k е lsa. O’yin to’xtatiladi. To’p yaroqsiz xolga k е lgan joydan « baxsli to’p « o’yini bilan o’yin yangilanadi. Agar to’p o’yinda bo’lmagan vaqtda yorilsa yoki yirtilsa – boshlang’ich zarbada, darvozadan zarbada, burchak, jarima, erkin zarbalarda, 11m nuqtadagi zarbada yoki tashlashda. O’yin qoidasiga mos ravishda yangilanadi. To’p o’yin vaqtida faqatgina qakam ko’rsatmasi bilan almashtirilishi mumkin. Sport musobaqalari sportchilarning malakalarini oshirishda katta ahamiyatga ega. Ular jismoniy, texnik, taktik, ruhiy, funktsional tayyorgarliklarni

Mamlakatimizda musobaqalar o’tkazilishi tufayligina sport o’yinlaridan basketbol, voleybol, futbol, gandbol, tennis va boshqalar ommaviylashdi. Demak, musobaqasiz sportning bo’lishi mumkin emas. Musobaqalarning turlari. Musobaqalar qo’yilgan vazifalargagina qarab: birinchiliklar yoki chempionatlar, kubok musobaqalari, qisqartirilgan, baravarlashtirilgan, klassifikatsiya va saralash musobaqalari, match va o’rtoqlik uchrashuvlar kabi turlarga bo’linadi. Birinchiliklar yoki chempionatlar eng katta musobaqalardan bo’lib, ularda kollektiv, tuman, shahar, respublika chempioni degan faxriy unvon beriladi. Ular yilda bir marta o’tkaziladi. Birinchilik g’oliblari oltin, kumush va bronza medallari bilan mukofotlanadilar. Kubok musobaqalari “yutkazgan chiqib ketish” printsipida o’tkaziladi. Bu musoba

Klassifikatsiya musobaqalari jamoalarning (o’yinchilarning) tayyorgarligini aniqlash, sport klassifikatsiyasining razryad talablarini bajarish maqsadida o’tkaziladi. Saralash musobaqalari tayyorgarligi eng yaxshi jamoalarni (o’yinchilarni) aniqlab, keyingi yirik musobaqalarda qatnashtirish uchun o’tkaziladi. Match uchrashuvlari musobaqalar kalendarida ko’zda tutilgan va an’anaviy hisoblanadi. Uchrashuvlarda ikki va undan ortiq jamoalar qatnashishi mumkin. Musobaqalarning bunday turlari alohida shaharlar, viloyatlar hamda chet davlatlar orasida do’stlik munosabatlarining rivojlanishiga yordam beradi. O’rtoqlik uchrashuvlari bo’lajak musobaqalarga va sport trenirovkasining ba’zi bir bo’limlari bo’yicha tayyorgarlikni aniqlash maqsadida ayrim jamoalar o’rtasida o’tkaziladi. Musobaqa o’tkazish

Bu ikki sistemaning qo’shilishi natijasida uchinchi – aralash sistema paydo bo’ladi. Chiqib ketish sistemasi bo’yicha musobaqalar o’tkazish. Bu sistema bo’yicha musobaqalar o’tkazilganda uchrashuvda yutqazgan jamoa keyingi uchrashuvlarda qatnashmaydi. Natijada musobaqa oxirida biror marta ham yutqazmagan jamoa qoladi. Ana shu jamoa g’olib hisoblanadi. Oxirgi (final) uchrashuvda g’olib jamoaga yutqazgan jamoa ikkinchi hisoblanadi. Bu sistemaning afzalligi shundaki, agar 64 jamoa bilan aylanma sistema bo’yicha musobaqao’tkazish uchun 63 kalendar kuni talab qilinadigan bo’lsa, chiqib ketish sistemasi bo’yicha esa faqat 6 kalendar kunining o’zi kifoya. Lekin u bir qator kamchiliklarga ham ega. Bu sistema barcha jamoalarning haqiqiy o’yinlarini aniqlash imkonini bermaydi va shu usul qo’llanilga

Agarda qatnashayotgan jamoalarning soni 2 n (4, 8, 32, 64 va boshqa)ga teng bo’lsa, u holda hamma jamoalar musobaqaga birinchi kalendar kunida qatnashadilar. Birinchi turda jadvalda yonma-yon turgan jamoalar uchrashadi: birinchi jamoa ikkinchi bilan, uchinchi jamoa to’rtinchi jamoa bilan va h.k. Ikkinchi turda birinchi turning g’oliblari qatnashadilar: birinchi juftning g’olibi ikkinchi juft g’olibi bilan uchrashadi va h.k. Bir mag’lubiyatdan keyin chiqib ketish usuli (olimpiya usuli deb ham ataladi) bilan musobaqa o’tkazish tashkil qilinsa va bunga necha kun kerakligini aniqlash lozim bo’lsa, ko’yidagi qoidani qo’llash mumkin. Qatnashuvchi jamoalar soni ikkining eninchi darajasiga (2 n ) teng bo’lsa, ya’ni 2 2 , 2 3 , 2 4 , 2 5 , 2 6 va hokazo, darajani ko’rsatib turgan son (daraja ko’rsa

Musobaqada ishtirok etadigan jamoalarning soniga qarab musobaqa necha turdan iborat ekanligini va musobaqa qancha kun davom etishini aniqlash jadvali. Jamoalar soni Turlar va kunlar soni 1 2 3 4 5 6 7 2 Q 3-4 Q 5-8 Q 9-16 Q 17-32 Q 33-64 Q 65-128 Q Yuqoridagi jadvaldan shuni xulosa qilsa bo’ladi, misol uchun 4 ta jamoa ishtirokidagi uchrashuvlar quyidagidek bo’ladi. I tur II tur 1 1 2 3 3 3 4 7 ta jamoa ishtirok etganida I tur II tur III tur 1 45

1 2 4 3 4 4 7 5 5 6 7 7 46

12 ta jamoa ishtirok etganida I tur II tur III tur IV tur 1 1 2 1 3 4 4 1 5 5 6 7 7 7 8 9 7 9 1 0 12 1 1 12 1 2 47

13 ta jamoa ishtirok etganida I tur II tur III tur IV tur 1 2 1 3 3 4 6 5 5 6 6 6 7 1 3 8 9 9 9 1 0 11 13 1 1 1 2 13 1 3 Bir mag’lubiyatdan keyin chiqib ketish usuli bilan musobaqa o’tkazilganda, uchrashuvlar soni qatnashayotgan jamoalar sonidan bitta kam bo’ladi. 48

Birinchi turda hamma jamoalar musobaqada qatnashmagan holatlarda ikkinchi turda jamoalarning sonini 2 n darajasiga keltirish maqsadida jadvalning o’rtasidagi jamoalar birinchi turdan, chetdagi (yuqoridagi va pastdagi) jamoalar esa ikkinchi turdan musobaqalarga qatnasha boshlaydilar. Birinchi turda qatnashmaydigan jamoalarning soni juft bo’lganda yuqoridan va pastdan babbarobar sondagi jamoalar birinchi tur o’yinlaridan ozod qilinadi. Agar birinchi turda qatnashmaydigan jamoalar soni toq bo’lsa, birinchi tur o’yinlaridan jadvalning pastidan yuqoriga nisbatan bitta jamoa ortiq ozod qilinadi. Buni quyidagi formula yordamida aniqlash mumkin: (a - 2 n ) ∙ 2 q x a – musobaqaga kelgan jamoalar soni; 2 n – jamoalarning soniga yaqin ikkining eninchi darajasi; 2 – birinchi turda ishtirok etadigan ja

ya’ni birinchi turda 10 jamoa (2-, 3-, 4-, 5-, 6-, 7-, 8-, 9-, 10-, 11-) ishtirok etar ekan, 3ta jamoa (1-, 12-, 13-) ikkinchi turdan musobaqada ishtirok etadi (yuqorida keltirilgan 13 ta jamoa uchun tuzilgan kalendarga qarang). Kuchli jamoalar I turning o’zida o’zaro uchrashib mag’lubiyatga uchrab, chiqib ketishlarining oldini olish uchun ularni jadvalga tarqatib chiqish mumkin. Ayrim vaqtlarda kuchli jamoalar musobaqalarga I turdan emas, balki keyingi turlardan, masalan chorak finaldan qo’yiladi. Ikki mag’lubiyatdan keyin chiqib ketish usuli qatnashayotgan jamoalarning soni ko’p bo’lmagan paytlarda qo’llaniladi. Bunda jamoa ikki marta mag’lubiyatga uchragandan so’ng musobaqalardan chiqib ketadi. Misol uchun, 8 ta jamoa ishtirok etgandani jadval quyidagidek bo’ladi: 50

Asosiy jadval I tur II tur III tur IV tur V tur VI tur 1 1 2 3 3 3 4 3 5 5 6 8 7 8 8 Qo’shimcha jadval 3 2 2 4 2 6 6 7 1 1 1 1 8 5 51

Izoh. Agar asosiy jadvaldagi jamoa (bu misolda 3-jamoa) qo’shimcha jadvaldagi bir marta yutqazgan jamoaga ya’ni 1-jamoaga, yutqazib qo’ysa, u holda g’olibni aniqlash uchun yana o’zaro bir marta o’ynashlari va bu uchrashuvda kim yutsa o’sha jamoa g’olib hisoblanadi. Aylanma sistema. Musobaqalar aylanma sistemada o’tkazilganda hamma jamoalar bir-birlari bilan bir, ikki yoki undan ham ko’proq uchrashib chiqishlari mumkin. Pirovardida butun musobaqa davomida eng ko’p ochko to’plagan jamoa g’olib chiqadi. Aylanma sistema eng takomillashgan sistema hisoblanadi. Chunki u faqat birinchi o’rinni egallagan jamoanigina aniqlab qolmay, balki musobaqada qatnashayotgan hamma jamoalarning tayyorgarligiga qarab munosib o’rinlarni aniqlab beradi. Bu sistema qatnashuvchilardan katta tayyorgarlikni va basket

hisoblanmay turiladi. Avval kalendar kunlarining soniga teng vertikal chiziqlar chiziladi. Birinchi chiziqning tepasiga birinchi nomer, shu chiziqning atrofiga esa qolgan nomerlar soat strelkasining harakati bo’ylab joylashtiriladi. Boshqa vertikal chiziqlar orasiga nomerlar ketma-ket «ilon izi» shaklida yozib chiqiladi. 5-6 jamoa uchun o’yin kalendari quyidagicha tuziladi: I kun III kun V kun 1 2 3 5 4 2 3 1 5 3 4 2 1 4 5 4 5 I kun IV kun Jamoalarning soni toqbo’lgan paytlarda vertikal chiziqlarning yuqorisidagi va pastidagi jamoalar shu o’yin kunlari musobaqalarda qatnashmaydilar. Jamoalarning soni juft bo’lgan paytlarda esa vaqtincha hisoblanmay turilgan oxirgi juft son va pastida joylashgan raqamlarga (qo’shib) juftlab chiqiladi. Bunda yuqoridagi raqamlarga – chap tomondan, pastdagilar

Shundan so’ng har bir kalendar kunni quyidagidek, avval vertikal chiziqning o’ng tomonda joylashgan raqam, so’ng chap tomonda joylashgan raqam ko’chirib yoziladi. Bunda yana bir narsaga ahamiyat berish lozim: birinchi kalendar kunni yuqoridan pastga, ikkinchi kunni pastdan yuqoriga, uchinchi kunni yuqoridan pastga qarab va hokazo tartibda (quyidagi misol singari) ko’chiriladi. I kun II kun III kun IV kun V kun 1-(6) 2-5 3-4 (6)-4 5-3 1-2 2-(6) 3-1 4-5 (6)-5 1-4 2-3 3-(6) 4-2 5-1 Shunday qilib, takomillashtirilgan usul bo’yicha kalendar tuzilganda har bir komanda o’z maydoni va raqib maydonida galma-gal musobaqalashish imkoniga ega bo’ladi. Soddalashtirilgan usul tur va turnir musobaqalarining kalendarini tuzishda qo’llaniladi. Musobaqaga ishtirok etadigan komandalarning soni toq bo’lgan pa

harakatiga qarama-qarshi tomoniga bir pog’ona siljishi oqibatida keyingi kun uchrashadigan jamoalarni bir-biri bilan juftlab qo’yadi. Aylanma sistema bilan musobaqa tashkil qilinganda uchrashuvlar sonini quyidagi formula bilan aniqlash mumkin. (a - 1) ∙ a : 2 q x a – komandalar soni x – uchrashuvlar soni Misol uchun, musobaqada 5 ta yoki 6 ta jamoa ishtirok etganda nechta uchrashuv bo’lishini aniqlash: (a - 1) ∙ a : 2 q x; (5 - 1) ∙ 5 : 2 q 4 ∙ 5 : 2 q 20 : 2 q 10 Musobaqada 5 ta jamoa qatnashganida o’nta uchrashuv bo’lar ekan; (a - 1) ∙ a : 2 q x; (6 - 1) ∙ 6 : 2 q 5 ∙ 6 : 2 q 30 : 2 q 15 Oltita jamoa ishtirok etgan musobaqada o’n beshta uchrashuv bo’lar ekan. Aralash sistema. Musobaqalar aralash sistemasi bo’yicha o’tkazilganda uchrashuvlarning bir qismi chiqib ketish, ikkinchi qismi esa

Qoidalarda qayd etilganidek, «Sof g’alaba» uchun – 3 ochko, «Galaba» uchun – 2 ochko, Mag’lubiyat uchun – 0 ochko, jamoalar uchrashuvda ishtiroki uchun – 1 ochko beriladi. Musobaqa oxirida ochkolar soni qo’shib chiqiladi. Eng ko’p ochko to’plagan jamoa birinchi o’rinni egallaydi. Qolgan jamoalar ham yiqqan ochkolarining soniga qarab, tegishli o’rinlarni egallaydilar. Agar bir nechta jamoalarning ochkolari soni teng bo’lib qolsa, ular o’zaro uchrashganlarida qaysi jamoa g’olib chiqqan bo’lsa, shu jamoa yuqori o’rinni egallaydi. Agar uchta va undan ortiq jamoalarning yiqqan ochkolari teng bo’lsa, kiritilgan to’plar (ochkolar)ni farqi orqali aniqlash lozim. Mabodo bu ko’rsatkich ham masalaga oydinlik kiritmasa, «sof g’alaba» qaysi jamoada ko’p bo’lsa, shu jamoa yuqori o’rinni egallaydi. Yuqor

11. Xizmat ko’rsatuvchi hodimlar uchun harajat (ishchilar, farroshlar, tibbiy hodimlar). Musobaqa o’tkazish uchun bosh hakam va bosh kotib tasdiqlanadi. Yirik musobaqalarni o’tkazish uchun, barcha tadbirlarni bevosita musobaqa o’tkazadigan joyda 5-7 kishidan iborat tashkiliy qo’mita tashkil qiladi. Uning vazifasiga musobaqa o’tkaziladigan joyni tanlash va jihozlash, asbob-anjomlarni tayyorlash, trenirovka va joylashish joylarini aniqlash, ovqatlanishni tashkil qilish, kotiblarni komplektlash, musobaqa oldidan xabar berish kiradi. Musobaqadan oldin xabar berish gazeta, radio, televidenie orqali musobaqa o’tkaziladigan joy, vaqt va qatnashchilar to’g’risidagi axborotni o’z ichiga oladi. Afishalarni, dasturlarni, qatnashchilar uchun chiptalarni oldindan tayyorlab qo’yish kerak. Musobaqa o’tka

Musobaqaga qo’yish javobgarligini o’z zimmasiga bosh hakam, musobaqa bosh vrachi va mandat komissiya vakili oladilar. Musobaqalarda basketbol rasmiy qoidalariga rioya qilinishi lozim. Futbol musoboqalarining turlari Mamlakatimizda o’tkaziladigan futbol bo’yicha musoboqalarning o’z oldiga qo’ygan maqsad va vazifalarga qarab asosiy va yordamchi musobaqalarga bo’lish mumkin. Respublikamizda yagona sport tasnifi talablariga muvofiq tashkil etiladigan va erishilgan natijalariga ko’ra sport tasnifi beriladigan hamda g’olib yoki chempion degan nom beriladigan musobaqalar asosiy musobaqalarga kiradi. Musobaqalarning asosiy turi - taqvim musobaqalar bo’lib, ular sport tadbirlarining yagona taqvim rejasida nazarda tuziladi va tasdiqlangan “nizom” ga muvofiq ravishda o’tkaziladi. Qo’yidagilar musobaq

– o’rto q lik uch r ashuvlari; – namunali uchrashuvlar; – qis q artirilgan musobaqalar. Nazorat uchrashuvlari - jamo alarni bo’lajak musobaqalarga tayyorlash va ularning tayyorgarligini tekshirish maqsadida o’tkaziladi. O’ rto q lik uchrashuvlari - o’quv-mashg’ulot maqsadlarida yoki an’anaviy musobaqalar rejasiga ko’ra o’tkaziladi. Namunali uchrashuvlar – mamlakatimizda, kishilarimiz orasida sport-ning futbol turini ommalashtirishga va sport mahoratini ko’rsatishga xiz - mat q iladi. Q is q artirilgan mu s obaqalar - bir necha soat mobaynida o’tkaziladi. Ular, odatda, bayram kunlariga va sport mavsumining ochilish yoki yopilish kunlariga rejalashtiriladi. Bunday futbol musobaqalar i ni o’tkazishda o’yin vaqti qisqartiriladi. Qisqartirilgan musobaqalarning dasturi faqat o’yin ning o’tkazish

tizimda musobaqaning umumiy yakunidagi tasodifiylik elementi ma’lum darajada bartaraf qilinadi. Davrali tizim bo’yicha futbol musobaqalarni ikki davrali qilib o’tkazish eng to’g’ri hisoblanadi. Davrali tizim musobaqalarida ishtirokchilarining barcha o’rinlari ular to’plangan ochkolar soniga qarab aniqlanadi. Bo’lib o’tgan barcha o’yinlar natijasiga ko’ra eng ko’p ochko to’plpgan jamoa (yoki jismoniy tarbiya jamoasi) g’olib hisoblanadi. Bir yoki bir necha jamoalarda ochkolar teng bo’lib qolganda, g’olibni aniqlash uchun musobaqa “Nizomi” da qandaydir qo’shimcha ko’rsatkichlar yoki tadbirlar (masalan, mazkur jamoalar o’rtasida qo’shimcha o’yin yoki shu jamoalar o’rtasidagi avval o’ynalgan o’yin natijalari, yoki kiritilgan to’plar nisbati, qur’a tashlash) nazarda tutilgan bo’lishi kerak. Muso

Bu raqamlar keyingi raqamlarni grafik tarzida yozish uchun dastlabki reja bo’lib hisoblanadi. Birinchi kun o’yinlar taqvimini tuzish uchun birinchi raqamdan boshlab vertikal chiziq atrofida soat strelkasiga qarshi yo’nalishda oshib boruvchi tartibda barcha ishtirok etuvchi raqamlar yozib chiqiladi. Qolgan o’yinlar kunlarining taqvimini tuzish uchun vertikal chiziqlar o’rtasidagi barcha raqamlar, avval ularning ostiga va ustiga qo’yilgan raqamlarni hisobga olgan holda, ilonizi qilib qo’yib chiqiladi. Albatta shuni ham unutmaslik kerakki, raqamlarni birin- ketin vertikal chiziqlarning o’ng tomonidan ortib boruvchi tartibda takrorlanib yoziladi (1-jadval). Shundan keyin ikkinchi va qolgan taqvim kunlarida bellashuvchi futbol jamoalarni aniqlash uchun har bir vertikal chiziqning chap tomoniga

Jamoalar soni juft bo’lganda (masalan, jamoalar soni o’nta bo’lganda) ko’rsatilgan (vertikal chiziqning ostida yoki ustida) raqam lar (jamoalar) oxirgi raqam lar (o’ninchi) bilan o’ynaydilar. Turlar bo’yicha o’yinlar jadvali b o’ sh raqam li jamo alar (vertikal chiziq ostida yoki ustidagi raqam lar) bilan so’nggi raqam li jamoa o’yinini hisobga olgan holda t u ziladi (yuqoridagi misolda 1- raqam bilan, 10- raqam bilan va hokazo). T ur jadvalida birinchi bo’lib ko’rsatilgan jamoa o datda maydon egasi hisoblanadi. Shuning uchun qur’aning oxirgi raqam i (masalan, musobaqada qatnashuvchi jamoalar o’ nta bo’lganda 10- raqam ) har bir turdan keyin o’rin almashib turadi. Qolgan bellashuvchi jamoalar vertikal chiziqning o’ ng tomonida turuvchi raqam dan boshlab t u ziladi. Shunday qilib, bu usulda

bir qatorga yozish bilan tuziladi, bunda jamoalarni birlashtirish o’ng tomondan boshlanadi. Shunday qilib, musoboqalarni ikkinchi taqvim kuni qo’yidagi jamoalar bir-biri bilan bellashadi:5-1, 6-4, 7-3, 8-2. Musoboqalarni ikkinchi va undan keyingi taqvim kunlarini tuzish uchun birinchi juftlikning 1-raqamdagi o’rin boshqa raqamdagi (mazkur holda 8-raqamni) qoldiriladi, keyingi juftliklarni birlashtirish printsipi avvalgidek bo’ladi. Nazorat qatorida hosil bo’ladigan juftliklarning (birinchidan tashqari) birinchi kalendar kunidagi juftliklar bilan to’g’ri kelishi barcha kunlar bo’yicha tuzilgan o’yinlar taqvimining to’g’riligini tasdiq-laydi. O’yinlar taqvimi ikki davrali bo’lganda, barcha juftliklardagi raqamlar almashtiriladi. O’yinlar taqvimini tuzish va uni nazorat qilish-ning oddiyligi

tenglashtirmaslik uchun boshqacha hisoblash shkalasi qabul qilinadi, masalan: g’alaba 3 ochko, durang 2 ochko, mag’lubiyat 1 ochko, o’yinga kelmaslik 0 (nol) ochko. Jamolar bo’yicha hisobga olishda, jismoniy tarbiya jamoalari musoba-qalarda bir necha jamoalar bilan qatnashganda (viloyat, shahar va tumanlar birinchiliklarida o’ynalayotgan vaqtda shunday bo’lishi mumkin) hisobga olish shkalasi har bir jamoaga alohida-alohida ochkolar yozishni talab qiladi. O’tkaziladigan musoboqalarning muayyan sharoitlari va oldinga qo’yilgan vazifalarga qarab ochkolar differentsiatsiyasi turli jamoalar uchun boshqacha bo’lishi mumkin. Biroq, odatda, mag’lubiyat g’alaba uchun beriladigan ochkolarning 1G’3 ni, durang uchun beriladigan ochkolarning 2G’3 ni, kelma- ganlik uchun 0 qismini berishini nazarda tuti

bo’yicha o’yinlar o’tkazadi. G’olibni aniqlash uchun bo’ladigan final o’yin guruh g’oliblari o’rtasida o’tkaziladi. Qolgan hamma o’rinlar kichik guruhlarda tegishli o’rinni egallagan jamoalar o’rtasida o’yinlar o’tkazish bilan aniqlanadi. Masalan: Germaniyada bo’lib o’tgan 16 ta jamoa o’rtasidagi 1974 yilgi jahon birinchiligi musobaqalari xuddi shunday tizim bo’yicha o’tkazilgan. Ushbu musoboqaning dastlabki bosqichda barcha jamoalar to’rtta guruhga bo’lingan edi: I guruh: 1, 2, 3, 4 - nomerlar III guruh: 9, 10, 11, 12 - nomerlar II guruh: 5, 6, 7, 8 - nomerlar IV guruh: 13, 14, 15, 16 – nomerlar Jamoalar raqamlari qur’a tashlash bilan aniqlanadi. Ayrim hollarda, jahon birinchiliklarida bo’lgani kabi, har bir guruhga avvalgi jahon birinchiligida yuqori ya’ni birinchi, ikkinchi, uchinchi va

jamoa bo’lganda, dastlabki to’rt o’rinni aniqlash uchun 38 ta o’yin o’tkazilgan bo’lishi kerak. Guruhlarda tegishli o’rinlarni egallagan jamoalar o’rtasida o’tkaziladigan shunday o’yinlar yordamida barcha sakkiz o’rinni aniqlash mumkin. Futbol musoboqalari bo’yicha jaxon chempionati musoboqalari xamisha yuqori saviyada o’tkaziladi. Shu sabab ushbu musoboqalarda ko’pdan – ko’p musoboqa tizimlardan foydalaniladi. Barcha tizimlar ham mukammal hisoblanmandi. Shunga qaramay dunyoning eng kuchli jamoasini ya’ni g’olib jamoani aniqlash uchun eng maqbul yullar qidiriladi. 66

2.2 F utbol musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish. Futbol musobaqalari o'quv-mashg'ulot ishlarining asosiy qismini tashkil etadi. Ular mashg'ulotlarda qiziqishni oshiradi, mamlakatda futbolning ommaviy rivojlanishiga yordam beradi. Futbolchi o'yinlarda muntazam qatnashmay turib yuqori natijalarga erisha olmaydi. Musobaqalar musobaqa qatnashchilarining va umuman komandaning jismoniy, texnik, taktik va axloqiy- irodaviy tayyorgarligi darajasini aniqlaydi, o'quv-mashg'ulot jarayonining ahvoli va yo'nalishini aniqlash imkonini beradi. Musobaqa natijalari o'quv-mashg'ulot ishlarini yakunlash vositasi bo'lib xizmat qiladi. Musobaqalar qat'iylikni, g'alabaga erishish yo'lidagi iroda kuchini, korxona jamoasi, shahar, respublika, mamlakat oldi

Yagona sport tasnifi talablariga muvofiq tashkil etiladigan va natijalariga ko'ra sport tasnifi belgilanadigan hamda g'olib yoki chempion degan nom beriladigan musobaqalar asosiy musobaqalarga kiradi. Musobaqalarning asosiy turi – taqvim musobaqalar bo'lib, ular sport tadbirlarining yagona taqvim rejasida nazarda tuziladi va tasdiqlangan nizomga muvofiq ravishda o'tkaziladi. Qo'yidagilar musobaqalarning asosiy turlariga kiradi : – birinchilik yoki chempionatlar; – kubok musobaqalari; – saralash musobaqalari. Birinchilik yoki chempionatlar – eng mas'uliyatli musobaqalar bo'lib, ularning natijalari bo'yicha g'olib komandaga chempionlik nomi beriladi. Musobaqalarni tashkil etishning bu turi komandalar kuchini oqilona baholashga, olib borilayotgan o'quv-

Namunali uchrashuvlar futbolni ommalashtirishga va sport mahoratini ko'rsatishga xizmat qiladi. Qisqartirilgan musobaqalar bir necha soat mobaynida o'tkaziladi. Ular, odatda, bayram kunlariga va sport mavsumining ochilish yoki yopilish kunlariga rejalashtiriladi. Bunday musobaqalarni o'tkazishda o'yin vaqti qisqartiriladi. Qisqartirilgan musobaqalarning dasturi faqat o'yin o'tkazishni emas, balki o'yinchilarning texnik yoki jismoniy tayyorgarligiga doir musobaqalarni ham o'z ichiga olishi mumkin. Musobaqalarni rejalashtirish: Mamlakatimizda jismoniy tarbiya harakatining tashkiliy tuzilish xususiyatlarini hisobga olgan holda respublikalar, viloyatlar, shaharlar va jismoniy tarbiya jamoalarida o'tkaziladigan futbol musobaqalarining muayyan tizimi qaror top

O'yin tizimlari: Amalda o'yinning uchta asosiy tizimi qaror topgan: davrali tizim, bir yoki ikki marta yutqazgandan keyin o'yindan chiqib ketiladigan tizim, avvalgi ikki tizimning kombinatsiyasidan iborat bo'lgan aralash tizim. Davrali tizim: Musobaqaning davrali tizimida har bir komanda, agar musobaqa bir davrali o'tkazilsa, bir-biri bilan bir marta, agar musobaqa ikki davrali o'tkazilsa, ikki marta uchrashishi kerak. Uning bunday tizim yoki adolatli musobaqalashuvchilar kuchlari nisbatini ancha oqilona belgilashga va kuchli jamoani aniqlashga imkon beradi, bunda musobaqaning umumiy yakunidagi tasodifiylik elementi ma'lum darajada bartaraf qilinadi. Bu tizim bo'yicha musobaqalarni ikki davrali qilib o'tkazish eng to'g'ri hisoblanadi Davrali tizi

soniga) yaqin bo'lgan toq son 5 bo'ladi. Demak, besh vertikal chiziq o'tkazish zarur. Jamoalar soni 10 ta bo'lganda, unga yaqin toq son – 9, demak, to'qqizta vertikal chiziq chizilgan bo'lishi kerak va hokazo. Vertikal chiziqlarning ostidan va ustidan, pastdan boshlab chapdan o'ngga qaratib jamoalar nomeri ketma–ket tartibda birinchidan musobaqada qatnashuvchi jamoalarning umumiy soniga eng yaqin bo'lgan toq songacha, orada bir chiziq qoldirib yozib chiqiladi (10-jadval). Bu raqamlar keyingi raqamlarni grafik tarzida yozish uchun dastlabki reja bo'lib hisoblanadi. Birinchi kun o'yinlar taqvimini tuzish uchun birinchi raqamdan boshlab vertikal chiziq atrofida soat strelkasiga qarshi yo'nalishda oshib boruvchi tartibda barcha ishtirok etuvchi raqam

Musoboqada qatnashuvchi jamoalar soni 2 n ga teng bo’lmasa, u holda setka ikkinchi davraga kelib 2 n ga teng miqdordagi jamoa qoladigan qilib tuzilishi kerak. Binobarin jamoalarni bir qismi o’yinlarni ikkinchi davradan, bir qismi esa birinchi davradan boshlaydi. O’yinni birinchi turdan boshlaydigan jamoalar sonini aniqlash uchun qo’yidagi formuladan foydalanamiz: Futbol musoboqalarini aralash tizim Musoboqalar amaliyotida aralash tizim futbol musoboqalarining ikki tizimi davrali tizim va mag’lubiyatdan keyin o’yindan chiqib ketila-digan tizimning kambinatsiyasiyasidan iborat. Bu usulga binoan musoboqa-ning bir qismi (dastlabki yoki yakuniy qismi) mag’lubiyatdan keyin o’yindan chiqib ketiladigan tizim bo’yicha, boshqasi esa davrali tizim bo’yicha o’tkaziladi. Ba’zan mag’lubiyatdan keyin o’y

tashlash bilan guruhlarga bo’lishni turli sharoitlarni hisobga olib o’tkazish mumkin. Bu sharoitlar oldindan Musoboqa nizomida ko’rsatib o’tiladi (jamoalarning xududga mansublik printsipi, kuchli jamoalarni oldindan klassifikatsiyalash asosida turli guruhlarga bo’lib yuborish va hokazo). Jamoalar qandaydir bir joyda yig’ilganda emas, balki turli guruhlar va xatto guruhga kiruvchi jamoalar xudud jixatidan turli joylarda joylashtirilganda ham musoboqalarni bu tizimi bilan o’tkazish mumkin. Guruhda birinchi yoki ikkinchi o’rinni egallagan jamoalar keningi musoboqalarga ishtirok etishga yo’l qo’yiladi. Bu musoboqalar mag’lubiyatdan keyin o’yindan chiqib ketish bilan o’ynaladigan tizim bo’yicha o’tkaziladi, bunda birinchi ikki tur o’yinlarida bir guruhdagi jamoalar bir- birlari bilan uchrashmas

nisbati e’tiborga olinadi, shu bilan birga raqib maydonda kiritilgan bir to’p ikkitaga hisoblanadi. O’yinning oxiriga kelib (mazkur holda ikkinchi o’yinining ohiriga kelib) ochkolar va kiritilgan hamda o’tkazib yuborilgan to’plar nisbati teng bo’lib qolsa (to’plar nisbati nolga teng), g’olibni aniqlash uchun qo’shimcha 30 daqiqa vaqt beriladi. Agar qo’shimcha vaqtda ham jamoalardan hech biri g’alabaga erishmasa g’olib jamao 11 metrlik to’p tepish bilan aniqlanadi. Bu to’plarni har ikki jamoa o’yinchilari, o’yin tugashi bilanoq darvazabon qo’riqlab turgan darvozaga 11 metrlik to’p tepilpdigan belgidan navbatma – navbat tepadilar. 74

X U L O S A Musoboqalarini doimiy ravishda o’tkazish o’quvchilari sog’ligini mustaxkamlash bilan bir qatorda ularni sportning ushbu ajoyib turiga bo’lgan qiziqishini yanada ham oshiradi. Shu bois ham jismoniy tarbiya mutaxasisi barcha sport turlari qatori o’quv yili boshida futbol musoboqalarini ham yillik musoboqalar taqvimiga kiritishi zarur. Maktablarda jismoniy tarbiya va sog’lomlashtirish tadbirlari, barcha sport turlarini ommoviylashtirish ishlarini hisobga olgan holda futbol musoboqalarni olimpiya tizimida, ya’ni, bir mag’lubiyatdan keyin chiqib ketish tizimida o’tkazish yaxshi samara beradi. Musoboqalarni aylanma tizimda o’tkazilishi ko’p vaqtni olganligi uchun maktab sharoitida yoki maktablar o’rtasida, shahar, tuman maktablari o’rtasida “Umid nihollari ” musoboqalarida keng foyda

ham chempionlikni qo’ldan bermay Osiyo da birinchi jamoa bo’lib qolmoqda. Shunday ekan biz ushbu jamoamiz tarkibini shaxrimizda, viloyatimizda ta’lim tarbiya olayotgan o’quvchi qizlarimiz bilan to’ldirishimiz kerak. Musoboqalarni tashkil qilish va o’tkazishga doir qo’yidagi taklif va muloxozalarga amal qilgan jismoniy tarbiya mutaxassislari maktab o’quvchilari o’rtasida futbol musoboqalarini samarali yo’lga qo’ya oladi: Musoboqa nizomini ishlab chiqib, ishtirokchilarni tanishtirsalar; Musoboqaning maqsad va vazifalarini to’g’ri belgilab olsalar; Musoboqaga rahbarlik qilsalar; Musoboqani o’tkazish kuni, soati va shartlarini belgilab olsalar; Musoboqani chiqib ketish tizimidan foydalansalar; Musoboqalashuvchi jamoalarni talabnomalarini ko’rib chiqib uni tasdiqlasalar; Musoboqa hakamlar kolle

Foydalanilgan asosiy adabiyotlar ro’yxati 1. O’zbekiston Respublikasi “Ta’lim tug’risida”gi qonuni, 1997 y. 2. “Kadrlar tayerlash Milliy dasturi” 1997 y. 3. Vazirlar Maxkamasining “Jismoniy tarbiya va sport yanada rivojlan-tirish chora – tadbirlari tugrisida”gi Karori 1999 y. 4. Nurimov R.I.,Iseev P. – Futbolchilarni tayerlashda pedagogik nazorat (Pedagogik tavsiyalar) T. 1990 5. Nurimov R.I., Sergeev G.M. – Jismoniy tarbiya institutining pedago-gika fakulteti uchun dastur ( ixtisoslashtirish kursi) T.1995 6. Sergeev G.M., Nurimov R.I. – Futbol buyicha balalar va usmirlar sport maktabi olimpiya urinbosorlari, bolalar va o’smirlar maxsus maktabi, olipiya o’rinbosarlari bilim yurti o’quv-mashq qilish va sport komolo-tiga erishish guruhlari uchun dastur T. 1997 yil. 7 . Akramov R.A., Talibdja

Купить