Гандбол ўйинининг тактик тузилиши - Физическая культура - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	58.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Физическая культура

Гандбол ўйинининг тактик тузилиши

Купить

Гандбол ўйинининг тактик тузилиши МУНДАРИЖА: КИРИШ I. БОБ. ГАНДБОЛ ЎЙИНИ ТАКТИКАСИ. 1.1. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ҲУЖУМ ТАКТИКАСИ - - - - - - - - - - - 8 б. 1. 2. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ЖАМОА БЎЛИБ ҲАРАКАТЛАНИШ - 17 б. 1. 3. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ПОЗИЦИОН ҲУЖУМ ТАКТИКАСИ - 27 б. II. БОБ. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ҲИМОЯ ТАКТИКАСИ. 2.1. ҲИМОЯДА ЎЙНАШНИНГ УМУМЖАМОА УСУЛИ- - - - - - - - 32 б. 2.2. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ДАРВОЗАБОН ЎЙИНИ ТЕХНИКАСИ ВА ТАКТИКАСИ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 38 б. 2.3. ГАНДБОЛ ЎЙИНИДА ҲИМОЯ ТАКТИКАСИНИ ЎРГАТИШ – 43 б. ХУЛОСА - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 52 б. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 54 б.

Мамлакатимизда амалга оширилаётган Кадрлар тайёрлаш Миллий дастурига мувофиқ ҳамда ўсиб келаётган ёш авлоднинг жисмоний ва маънавий саломатлигини шакллантиришнинг, соғлом турмуш тарзига интилиш ва спортга меҳр-муҳаббатни сингдиришнинг ғоят муҳим шарти сифатида болалар оммавий спортини ривожлантиришни таъминлаш мақсадида 2002 йил 24 октябрдаги «Ўзбекистон болалар спортини ривожлантириш жамғармасини тузиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-3154-сонли фармонининг ижросини таъминлаш мақсадида мамлакатимизда улкан ишлар амалга оширилмоқда. Мазкур Фармонга асосан болаларда спортга меҳр уйғотиш, ўсиб келаётган ёш авлод онгида спорт билан шуғулланиш, соғлом турмуш тарзига амал килиш, маънавий ва жисмоний камолга интилиш, уларни салбий таъсирдан ҳимоя қилиш хамда зарарли одатлар

маъқул бўлган чинакам халқчил ўйин ҳисобланади. Мусобақада ўн икки ўйинчидан ташкил топган икки жамоа қатнашади. Ўйин майдони 40х20 м катталикдаги тўртбурчакдан иборат. Ўйинда қатнашувчи жамоа ўйинчилдарининг мақсади – тўпни эгаллаб олиб, дастлабки ҳимоя қилиниб турган дарвозага киритиш. Тўп билан барча ҳаракатлар фақат қўлда бажарилади. Тўп учун курашда, қаршилик кўрсатишда қўполлик ва спортчига хос бўлмаган ҳаракатсиз қоидага риоя қилиниб бажарилиши лозим. Ўйин иштирокчиларнинг ёши ва жинсига боғлиқ бўлиб 30 дақиқадан 60 дақиқагача давом этади. Ўйин вақтида ҳар бир ўйинчи ўзининг шахсий фазилатларини кўрсатиш имкониятларига эга. Аммо шу билан бирга ўйин ҳар бир гандболчидан ўз шахсий интилишларини умумий мақсадга бўйсиндиришини талаб қилади. Қўл тўпи ўйинининг асосини югуриш, сакраш, тўп

1898 йил қўл тўпига асос солинган йил ҳисобланади. Даниянинг Опдрупе шаҳридаги гимназиялардан бирининг ўқитувчиси Х.Нильсон футболдан фарқ қиладиган, қизлар учун ҳам мос келадиган, ёғинли ҳавода залда ўйнаса бўладиган янги спорт ўйинини яратишга қарор қилди. У дарвозабонларни қолдириб, жамоа сонини қисқартириб, тўпни узатиш ва отиш фақат қўл билан бажарилишини таклиф қилди. Шу тариқа оламда “хандбол” юзага келади ва кейинчалик тезда бутун жаҳонга тарқаб кетади. 1904 йили биринчи бўлиб Дания қўл тўпи Федерацияси ташкил топди. 1906 йил Копенгаген шаҳрида қўл тўпи ўйинининг дастлабки қоидалари нашр этилди. Ушбу қоидаларнинг муаллифи ҳам Нильсон ҳисобланади. Ҳозирги кунда Халқаро гандбол Федерациясига дунёнинг 123 давлати аъзо бўлиб жами 7 миллиондан ортиқ киши гандбол билан шуғулланади. Муста

кучайтириш, ғалабага интилиш фазилатларини тарбиялаш мақсадида ташкил этилди. Шу билан бирга ўқувчиларнинг шахсий ижтимоий ривожланиши, иқтидорли ёшларни спорт заҳираларига киритиш ҳам назарда тутилади. “Баркамол авлод” спорт жамияти доирасига касб-ҳунар коллежлари ва академик лицей ўқувчилари қамраб олинади. Бу мусобақалар ўқувчиларни жисмоний ва ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, ҳарбий хизматга тайёрлаш борасидаги кенг қамровли ишларни янги босқичга кўтаришга, спорт заҳираларини янги иқтидорли ёшлар билан мунтазам тўлдириб боришга ёрдам беради. Олий ўқув юртлари талаба ёшлари орасида “Универсиада”спорт мусобақалари ўтказилади. “Универсиада” ҳар уч йилда доимий равишда ўтказилиб келинади. Битирув малакавий ишнинг долзарблиги Республикамизда барча спорт турлари сингари гандбол ҳам жадал сур

ўйинининг замонавий кўриниши билан унинг тарихда қолдирган изини солиштириш ва хулоса қилиш. Айнан спортнинг мазкур тури – гандболни ривожлантирувчи, уни ҳозирги кундаги ҳолатини намойиш этувчи куч – бу ёш спортчилардир. Ана шу ёш спортчиларга ўйин тактикаси, унинг вазиятга қараб ўзгартирилиш мумкинлигини ўргатиш, ёш спортчиларни тарбиялашдек муҳим вазифаларга яқиндан ёндашиш, бу борада, айнан тактикани ўзгартириш бўйича учрайдиган муаммоларни ҳал этиш йўлларини кўрсатиб бериш менинг битирув малакавий ишимнинг асосий мақсадларидан биридир. Битирув малакавий ишнинг вазифалари Ушбу битирув малакавий ишнинг вазифаси ҳозирги кунда жадал суръатда ривожланиб бораётган спортнинг гандбол турининг жисмоний тарбия тизимида тутган ўрни ва аҳамиятини кенгроқ ёритиш, бу орқали гандболни чуқурроқ таҳлил

туфайли гандбол ҳар қандай ихтисосдаги талаба учун зарур бўлган спорт ўйинлари қаторидан жой олган. Битирув малакавий ишнинг аҳамияти Битирув малакавий ишнинг аҳамияти спортни кенг ривожлантириш ва гандболни янада такомиллаштиришда сезиларли даражада, чунки мен бу битирув малакавий ишимда гандболнинг умумий жисмоний тарбия тизимидаги ўрни ва аҳамияти ҳақида кенгроқ тўхталиб, ёшларни бу спорт турига жалб қилиш, шуғулланувчи ёшларга кенгроқ тушунча, малака ва тажрибани тарқатиш мақсадида изландим. Замонавий гандболда ёш гандболчиларни танлаш, уларни тайёрлаш муҳим аҳамият касб этади. Бунда мураббийлар масъулияти юқори даражада эканлигини амалиётнинг ўзи кўрсатиб турибди. Гандбол ўйинининг негизида ўйинчиларни умумий мақсад – ғалабага интилиш бирлаштириб турган жамоалардан иккитасининг кураши

Ўйинда муваффақиятга эришиш асосан туғри ҳаракат қилишга боғлиқ. Бунинг учун ўйинни бошқаришда хилма-хил тактик воситалардан фойдаланмоқ керак. Тактика деганда, ўйинчиларни рақиб устидан ғалаба қозонишга қаратилган шахсий ёки жамоа ҳаракатлари ташкил қилиниши, яъни жамоа ўйинчиларининг муайян режага биноан айнан шу, аниқ рақиб билан муваффақиятли кураш олиб боришга имкон берадиган биргаликдаги ҳаракатларни тушиниш керак. Тактикадаги асосий вазифа ҳужум ва ҳимоя ҳаракатларининг мақсадга эриштира оладиган энг қулай восита, усул ва шаклларни белгилашдан иборат. Қандай тактикани танлаш ҳар бир алоҳида ҳолда жамоа олдида турган вазифаларга, кучлар нисбати ва ўйинчиларнинг ўзаро курашувчи гуруҳларига, майдоннинг аҳволига, иқлим шароити ва ҳоказоларга боғлиқ. Қўл тўпи ўйинида кўп марталаб ҳужумда

Кучи тенг жамоалар учрашувидаги ғалаба кўпинча мағлуб бўлганларда ирода камлик қилгани ёки жисмоний ва техник тайёргарлик бўш бўлгани сабаб қилиб кўрсатилади. Лекин қўл тўпи ўйинидаги ғалаба кўпинча тактик режалар кураши билан белгиланади. Тактика икки жамоаниннг жисмоний, техник ва иродавий тайёргарликдаги даражалари тенг бўлганда, улардан бирини ғалаба қилишини таъминлаб берадиган муҳим омилдир. Олдиндан мукаммал ўзлаштириб ишлатилган тактика муваффақият келтира олади. Баъзи жамоалар ҳар қандай рақибга қарши ўйнаганда ҳам бир хил тактика ишлатаверадилар. Тактик жиҳатдан бундай қашшоқлик, бир хиллик маҳоратнинг ўса боришига тўсқинлик қилади. Ҳар бир жамоа, айниқса, юқори малакали жамоа хилма – хил тактик режада ўйнай билиши керак , акс ҳолда у, айрим ютуқлари бўлишига қарамай, мусобақалар

Тез ёриб ўтиш . Бу ҳужумда кўпроқ натижа берадиган усулдир. Аммо уни қўллаганда ўйинчиларни ўзаро ёнма –ён ҳолатда бўлиб қолиши қийин. Шунинг учун позицияда ҳужум қилишнинг солиштирма оғирлиги бироз баланд ҳисобланади. Шунга қарамасдан тез ёриб ўтиш қанчалик кўп қўлланса, ҳужумчилар тўп отишни шунчалик кўп бажарадилар. Замонавий қўл тўпи фақат унинг ҳисобига ривожланмоқда. Тез ёриб ўтишнинг мақсади рақибларнинг тўпни йўқотиб, ҳужумдан ҳимояга ўтиши пайтида содир бўладиган вақтинча уюшмаган ҳарактидан фойдаланишдир. Шунинг учун тез ёриб ўтишга албатта рақиблардан тўпни кутилмаганда олиб қўйилганда киришилади. Бу кўпинча тўпни олиб қўйишда, тўсиқлардан, дарвозабондан ёки дарвоза устунига урилиб қайтган тўпни эгаллаганда ва ҳужумчилар томонидан ўйин қоидаси бузилган ҳолларда амалга оширилади.

ўйинчилари амалга оширади. Бундай бирин-кетин ривожланадиган ва орқа қатор ўйинчилари якунлайдиган тез ёриб ўтиш ҳужуми “ривожланган ҳужум” деб ном олган. Узоқ масофага тўп узатиб тез ёриб ўтиш – оддий ва муддатидан илгари якунланадиган ҳужумнинг маъсулиятли усулидир. Одатда узатишни дарвозабон ёки тўпга эга бўлган ўйинчи бажаради.тез ёриб ўтишни бошлаган ўйинчи майдоннинг ён чизиғи бўйлаб ёки майдон маркази томон чаққон олдинга интилади. Мувоффақият учун олдинга интилган ўйинчи бошқалардан ўзиб кетиши мумкин. Одатда, буни олдинга чиқиб ўйнаётган ҳимоячи ёки тўп отилган жойга қарама-қарши бурчакдаги ҳимоячи амалга оширади. Таъқибдан қутилган ўйинчига тўпни тез ва аниқ узатиш керак. Яхшиси, тўпнинг йўналиш траекторияси пастроқ бўлгани маъқул. Шунингдек, тўп узатиш масофаси жуда узоқ бўлмасл

Тез ёриб ўтиш ҳужуми бир-бирига боғлиқ бўлган 3 босқичдан тузилган: тўпни эгаллаб ҳужумга ўтиш сон жихатидан устунликка эришиш ва ҳужумни якунлаш. Ҳужумчи тез ёриб ўтиш ҳаракатининг биринчи босқичида ирғиб олдинга ташланади ва ўзини таъқиб қилувчи ўйинчидан қутилишга ҳаракат қилади. Тўп узатмоқчи бўлган ўйинчи қайси ўйинчига тўп ўзатишни, вазиятни тўғри баҳолаб, тўп траекториясини ва йўналишини аниқлашни, агар керак бўлса ҳимоячиларни чалғитиш учун қилинадиган ҳаракатларни тўғри танлашни билиш керак. Тез ёриб ўтган ҳужумчининг асосий мақсади ҳимоячилар орқасига ўтган шерикларига бўйлама ёки диаганал тўп ўзатишдир. Тез ёриб ўтишнинг иккинчи босқич ҳужумчилар ҳужум кучини имкон борича кенгнайтиршади ва майдон кенглигида бир ва икки қатор бўлиб жойлашади. Тўп ҳужумчининг олдинги қаторига узат

ҳамжихатлиги билан ташкил этилган тез ёриб чиқиш ниҳоятда мухим, чунки ҳужумчиларнинг тўп билан ҳужум қилишларига 1 мин дан ортиқ вақт берилмайди. Позицион ҳужумни қўллаш қуйидаги ҳолатларда ўринлидир: – тўпни ўйинга киритиш учун кўп вақт сарфланса; – ўйин тезлиги жиҳатидан рақибларнинг устунлиги яққол сезилиб турса; – ўйин суръатини ўзгартириш зарурияти туғилганда, қайта тикланиш учун танаффус қилишда; – ўйинчиларни алмаштириш керак бўлса; Позицион ҳужум уч босқичдан иборат; бошланғич тайёрловчи ва якунловчи. Биринчисида ўйинларни жой –жойига қўйиш амалга оширилади. Вақтинча сон жиҳатдан устунликка эга бўлиш ёки ҳужум зоналаридан бирида қўлай вазият яратиш учун тўп ва ўйинчиларнинг ўрин алмашиши иккинчи фазада бошланади. Охирги фазада эса дарвоза олинишига эришилади ёки кучлар қайта тикла

тайёргарлик даражасига, ҳам техникада ҳам тактикада юксак малакага эришмоғи керак. Биринчи ва иккинчи қаторда ўнг томондан чап қўл билан, чап томондан эса ўнг қўл билан тўп отадиган ўйинчиларнинг ўйнаши рақиб дарвозасига унумли ҳужум уюштиришга имконият беради. Позицион ҳужумнинг ҳар ҳил вариантларида чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ўзгариши мумкин. Позицион ҳужумда ўйинчиларнинг 3-3 ёки 4-2 бўлиб чизиқ бўйлаб жойлашиши кўп тарқалгандир. Позицион ҳужумда яна бошқача жойлашишлари мавжуд. Жойлашиш вариантини танлаш уларнинг имкониятига ва рақиблар ҳимоя тизимининг тузилишига боғлиқ. Позицион ҳужумда ҳужумчилар орасидаги ўзаро асосий тактик ҳаракатлар жойлашиш вариантига боғлиқ бўлмайди. Икки ўйинчи орасидаги “қайтар ва чиқ”, “алдамчи ҳужум”, “жой алмаштириш”, “тўсиқ” сингари оддий ҳар

турлари қуйидагилар: жойда туриб ва ҳаракатда, ташқаридан ва ичкаридан. Булардан бошқаларга қараганда биринчи қатордаги ҳужумчилар самарали фойдаланадилар. Позицион ҳужумда жамоа ҳаракатларини ташкил этишда чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчи орқали ҳужум қилиш етакчи ўринни эгаллайди. Чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ҳар- хил бўлиши мумкин.(1-2)ва уларнинг ўйиндаги асосий ўрни марказда, дарвоза қаршисидадир. Аммо у ён тарафга чизиқ бўйлаб ҳаракат қилиши, олдинга эркин тўп ташлаш чизиғига чиқиши ва тўпни ўйинга киритишда иштирок этиши мумкин. Чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчининг асосий вазифаси тўпни эгаллаб, уни дарвозага отишдир. Бунинг учун у ҳамиша хийла ишлатиб ҳоли жойга очилишга, тўп отиш учун кучли қўлини бўшатишга ҳаракат қилади. Кейинги ҳаракатлари унинг ҳимоячидан қутилишини ва о

Бу вариантларга бир неча ўйинчилар ҳаракатининг учрашув тамойили асос бўлган (3-6). Бунда ҳужумчилар гуруҳларга бўлинади ва ўзларининг ўйналиши бўйича ҳаракат қилиши мумкин. Бир –бирига қарама-қарши ҳаракат қилиб учрашиши тўп ҳаракатининг мунтазамлигига тўсиқлар қўйишга, бир ҳимоячи зонасига икки ҳужумчининг тасодифий киришига қулай шароит яратади. Қўпинча ҳужумнинг “восьмерка” вариантида бу тамойил тўла ёритилган. Унинг номи ҳужумчилар ҳаракатининг шаклидан келиб чиққан бўлиб катта ва кичик “восьмерка” деган икки турга ажратилади. Ўйинчилар комбинацияси бир –бирига қарама –қарши “скрест” ҳаракат қилиб боғлайди. Ҳар қачон тўп узатилганда ўйинчи диагонал бўйлаб майдон бурчагига кетади ва ўзи тўп узатган жойига қайтади. Бу бир неча марта такрорлангандан сўнг ҳимоячилар ўрганиб қолади, шунда

Позицион ҳужум муваффақиятининг оҳирги натижаси ўйинчиларнинг ўзаро келишиб қилинадиган ҳаракатига, олдиндан ўрганганини қўллашига ва ўйинда вужудга келадиган ҳолатларни ижобий ҳал қилишига боғлиқ. 1.2. Гандбол ўйинида жамоа бўлиб ҳаракатланиш. Ҳужумда жамоалар асосан икки тактик тизимни қўллайдилар – тез ёриб утиш ва позиция ҳужуми бу ҳужумларнинг ҳар қайсиси бир – бирини тўлдиради ва шунинг учн ҳам ҳамма жамоалар қуролланган бўлиши керак. Тез ёриб ўтиш. Бу ҳужумда кўпроқ натижа берадиган усулдир. Аммо уни қўллаганда ўйинчиларни ўзаро ёнма –ён ҳолатда бўлиб қолиши қийин. Шунинг учун позицияда ҳужум қилишнинг солиштирма оғирлиги бироз баланд ҳисобланади. Шунга қарамасдан тез ёриб ўтиш қанчалик кўп қўлланса, ҳужумчилар тўп отишни шунчалик кўп бажарадилар. Замонавий қўл тўпи фақат унинг ҳисо

Дарвоза томон тез ёриб ўтишда ҳужумчилар бутун майдон кенглигида бир ёки икки қатор бўлиб жойлашади. Биринчи бўлиб старт олган (1-3- ўйинчи) ўйинчиларни орқадаги ўйинчилар қўллаши керак. Ҳужумчилар тўпни йўқотиши ва уларга жавобан ҳужум уюштирилиши мумкинлиги сабабли бир ўйинчи орқада қолади. Агар олд қатор ўйинчилари сон жиҳатдан устунликка эриша олмаса, унда ҳужумнинг мувоффақиятли якунини ҳимоячилар орасидаги бўш жойга киришга ҳаракат қилаётган орқа қатор ўйинчилари амалга оширади. Бундай бирин-кетин ривожланадиган ва орқа қатор ўйинчилари якунлайдиган тез ёриб ўтиш ҳужуми “ривожланган ҳужум” деб ном олган. Узоқ масофага тўп узатиб тез ёриб ўтиш – оддий ва муддатидан илгари якунланадиган ҳужумнинг маъсулиятли усулидир. Одатда узатишни дарвозабон ёки тўпга эга бўлган ўйинчи бажаради.тез

бориш вазиятини аниқлайди, ҳимоячи билан муносабатга киришмасдан тез мўлжал олишга ҳаракат қилади ва тўпни бўш шерикларига узатади. Ҳужумчилар бутун майдон кенглигида олдинга қараб ҳаракат қиладилар. Биринчи қаторда 3-4 ўйинчи бўлиб, улар қисқа йўл билан олдинга интиладилар. Одатда, ҳимоячидан бўш бўлган ҳужумчини топиш учун 3-4 марта тўп узатишни бажариш кифоядир. Тез ёриб ўтиш ҳужуми бир-бирига боғлиқ бўлган 3 босқичдан тузилган: тўпни эгаллаб ҳужумга ўтиш сон жихатидан устунликка эришиш ва ҳужумни якунлаш. Ҳужумчи тез ёриб ўтиш ҳаракатининг биринчи босқичида ирғиб олдинга ташланади ва ўзини таъқиб қилувчи ўйинчидан қутилишга ҳаракат қилади. Тўп узатмоқчи бўлган ўйинчи қайси ўйинчига тўп ўзатишни, вазиятни тўғри баҳолаб, тўп траекториясини ва йўналишини аниқлашни, агар керак бўлса ҳимояч

тайёргарликнинг юксак даражаси етарли эмас; рухий ҳолатда, дадиллик, журъат ва баъзан таваккал ҳаракат қилишга ҳужумни яхши натижа билан якунлашга ёрдам беради. Позицион ҳужум. Жамоа тез ёриб ўтиш ҳужумини якунлай олмаса, унда ҳужумчилар мажбуран ҳимоячиларнинг уюшқоқлик билан тузилган ҳимоясига қарши курашмоғи керак. Замонавий шароитда ҳимоячиларнинг ҳамжихатлиги билан ташкил этилган тез ёриб чиқиш ниҳоятда мухим, чунки ҳужумчиларнинг тўп билан ҳужум қилишларига 1 мин дан ортиқ вақт берилмайди. Позицион ҳужумни қўллаш қуйидаги ҳолатларда ўринлидир: – тўпни ўйинга киритиш учун кўп вақт сарфланса; – ўйин тезлиги жиҳатидан рақибларнинг устунлиги яққол сезилиб турса; – ўйин суръатини ўзгартириш зарурияти туғилганда, қайта тикланиш учун танаффус қилишда; – ўйинчиларни алмаштириш керак бўлса; П

қўллаб, ҳимоячини алдаб ўтиб ва тўп отишга қулай вазият яратиш учун жой танлашни билиши зарурдир. Бу ўйинчиларнинг ўз қаторидаги шериклари билан ҳамкорликда ўйин позицияларини вақти –вақти билан алмашиб туришни билиши мақсадга мувофиқдир. Иккинчи қатор ўйинчилари ўйинни ташкил этиш билан бир қаторда ҳужумни якунлаш функциясини ҳам бажаради. Шунинг учун улар юқори тайёргарлик даражасига, ҳам техникада ҳам тактикада юксак малакага эришмоғи керак. Биринчи ва иккинчи қаторда ўнг томондан чап қўл билан, чап томондан эса ўнг қўл билан тўп отадиган ўйинчиларнинг ўйнаши рақиб дарвозасига унумли ҳужум уюштиришга имконият беради. Позицион ҳужумнинг ҳар ҳил вариантларида чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ўзгариши мумкин. Позицион ҳужумда ўйинчиларнинг 3-3 ёки 4-2 бўлиб чизиқ бўйлаб жойлашиши кўп

“Жой алмаштириш” – ўзаро ҳаракатда бўлган ўйинчилардан бирини ҳимоячилардан яширинча озод этиш учун қўлланилади. Тўп эгаллаган ўйинчи шериги томон ҳаракат қилади ва тўпни орқадаги бўш жойга ўтган шеригига узатади. Ҳужумчиларнинг ўзаро ҳаракатида тўсиқ қўйиш алохида аҳамиятга эга. Унинг ёрдамида ҳимоячилар қаршилигини бартараф этиш, зонага кираётган ҳужумчининг таъқиб қилинишига ҳалақит бериш мумкин. Тўсиқ қўйишнинг турлари қуйидагилар: жойда туриб ва ҳаракатда, ташқаридан ва ичкаридан. Булардан бошқаларга қараганда биринчи қатордаги ҳужумчилар самарали фойдаланадилар. Позицион ҳужумда жамоа ҳаракатларини ташкил этишда чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчи орқали ҳужум қилиш етакчи ўринни эгаллайди. Чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ҳар- хил бўлиши мумкин.(1-2)ва уларнинг ўйиндаги асосий ўрни

Бир неча ўйинчилар чизиқ бўйлаб хужум қилишганда уларнинг вазифаси чегараланган бўлади: бири хамиша дарвозага хавф туғдиради, бошқалари эса кўпинча шерикларига ёрдам қилади. Жой алмашишга келишиб ҳужум қилиш самарали усулдир. Бунинг учун ҳужумчилар ўйининг ҳар бир вазиятида муваффақиятли ўйнай олиши, тўпни узатиш ва унинг ривожланиш йўлини олдиндан кўра билиши шарт. Жой алмашишга келишиб ҳужум қилишни, ҳимоянинг ҳар қандай тизимига қарши қўллаш мумкин. Бундай ҳужум усулларида кўп тарқалган вариантлар: “восьмерка”, “икки бурчак” ҳисобланади. Бу вариантларга бир неча ўйинчилар ҳаракатининг учрашув тамойили асос бўлган (3-6). Бунда ҳужумчилар гуруҳларга бўлинади ва ўзларининг ўйналиши бўйича ҳаракат қилиши мумкин. Бир –бирига қарама-қарши ҳаракат қилиб учрашиши тўп ҳаракатининг мунтазамлигига

тўхтаб қолмаслиги; тўп билан бўлган ўйинчи эса ҳимоячиларнинг олдинга чиқишига мажбур этувчи ҳужум ҳаракатларини ишлатиши керак. Зонали ҳимояга қарши ҳужумда муҳими ҳимоячиларга ноқулай бўлган жойлаштиришдан фойдаланишдир. Шундай қилиб, 6-0 ва 5-1 зонасига қарши курашда яхшиси икки чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчи билан хужум қилиш. 4- 2 ва 3-3 зонали ҳимояга қарши курашда эса, бир ўйинчи чизиқ бўйлаб ўйнаса яхши натижа беради. Позицион ҳужум муваффақиятининг оҳирги натижаси ўйинчиларнинг ўзаро келишиб қилинадиган ҳаракатига, олдиндан ўрганганини қўллашига ва ўйинда вужудга келадиган ҳолатларни ижобий ҳал қилишига боғлиқ. Ҳимояда жамоа ҳаракатларини ташкил этишда 3 тизимдан; шахсий, зонали ва аралаш ҳимоя тизимларидан фойдаланилади. Шахсий ҳимоя қўл тўпи ўйинида асосий ҳимоя қилиш тизимидир.

дарвоза орасидаги масофага боғлиқ, у дарвозабонга қанча яқин бўлса, шунча зич пана қилинади. Ҳужумчилар ҳаракатини максимал мураккаблаштириш учун ҳимоячилар бутун майдон бўйлаб ёки эркин тўп ташлаш зонасида хамма ҳужумчиларни зич тўсиб турса, қўлланилса яхши натижа беради. Тўпни бурчакдан ўйинга киритишда ёки ўйиннинг охирги минутларида жамоа минимал ҳисобда ютқазаётган бўлса, прессинг қўллаш мақсадга мувофиқ бўлади. Зонали ҳимоя тизимида ҳар бир ҳимоячининг ҳаракат қилиш зонаси аниқланади, яъни унинг зонасига кирган ҳар бир ҳужумчини зич паноҳгоҳ бўлишга ҳаракат қилади. Ўйинчилар ҳимояга қайтиб келиб, ўзлари танлаган жойларини эгаллайди, сўнг ҳужумчиларнинг силжиши ва тўпнинг алмаштирилган жойи томон ҳаракат қилади. Ҳужумчининг тўп билан қилган хар қандай ҳаракатига шу зонадаги ҳимоячи жа

Зонали ҳимояни қўллашда мухими дарвозага тўп отишга халақит қилиш билан чекланмайди, балки ҳужумчиларнинг зонага киришига йўл қўймаслик ва уларни эркин тўп узатиш имкониятини мураккаблаштиришдир. Зонали ҳимояда ўйинчи хар доим ҳаракатчан, эгилувчан ва шиддаткор бўлиши талаб этилади. Унинг қудрати, шахсий ҳимояга яқинлашган сари ортаверади. Рақибларнинг жойлашишини дастлабки ҳолатга қайтариш ёки хамма ўйинчиларни зич панохгохда ушлашни кучайтириш мақсадида шундай жойлаштиришлар қўлланилади. Аралаш ҳимоя тизимида шахсий ва зонали ҳимоянинг ижобий томонлари бирлаштирилдган. Икки асосий тамойил манфаати алохида ўйинчига қарши ҳаракат ва зонадаги мудофаани натижали қилишдир. Бундай ҳимоя қуйидаги вариантларга бўлинади: 5+1, 4+2, 1+4+1. буларнинг англатишича, ўйинчиларнинг бир қисми (биринчи рақ

Жамоа тез ёриб ўтиш ҳужумини якунлай олмаса, унда ҳужумчилар мажбуран ҳимоячиларнинг уюшқоқлик билан тузилган ҳимоясига қарши курашмоғи керак. Замонавий шароитда ҳимоячиларнинг ҳамжихатлиги билан ташкил этилган тез ёриб чиқиш ниҳоятда мухим, чунки ҳужумчиларнинг тўп билан ҳужум қилишларига 1 мин дан ортиқ вақт берилмайди. Позицион ҳужумни қўллаш қуйидаги ҳолатларда ўринлидир: – тўпни ўйинга киритиш учун кўп вақт сарфланса; – ўйин тезлиги жиҳатидан рақибларнинг устунлиги яққол сезилиб турса; – ўйин суръатини ўзгартириш зарурияти туғилганда, қайта тикланиш учун танаффус қилишда; – ўйинчиларни алмаштириш керак бўлса; Позицион ҳужум уч босқичдан иборат; бошланғич тайёрловчи ва якунловчи. Биринчисида ўйинларни жой –жойига қўйиш амалга оширилади. Вақтинча сон жиҳатдан устунликка эга бўлиш ёки ҳу

Иккинчи қатор ўйинчилари ўйинни ташкил этиш билан бир қаторда ҳужумни якунлаш функциясини ҳам бажаради. Шунинг учун улар юқори тайёргарлик даражасига, ҳам техникада ҳам тактикада юксак малакага эришмоғи керак. Биринчи ва иккинчи қаторда ўнг томондан чап қўл билан, чап томондан эса ўнг қўл билан тўп отадиган ўйинчиларнинг ўйнаши рақиб дарвозасига унумли ҳужум уюштиришга имконият беради. Позицион ҳужумнинг ҳар ҳил вариантларида чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ўзгариши мумкин. Позицион ҳужумда ўйинчиларнинг 3-3 ёки 4-2 бўлиб чизиқ бўйлаб жойлашиши кўп тарқалгандир. Позицион ҳужумда яна бошқача жойлашишлари мавжуд. Жойлашиш вариантини танлаш уларнинг имкониятига ва рақиблар ҳимоя тизимининг тузилишига боғлиқ. Позицион ҳужумда ҳужумчилар орасидаги ўзаро асосий тактик ҳаракатлар жойлашиш

Ҳужумчиларнинг ўзаро ҳаракатида тўсиқ қўйиш алохида аҳамиятга эга. Унинг ёрдамида ҳимоячилар қаршилигини бартараф этиш, зонага кираётган ҳужумчининг таъқиб қилинишига ҳалақит бериш мумкин. Тўсиқ қўйишнинг турлари қуйидагилар: жойда туриб ва ҳаракатда, ташқаридан ва ичкаридан. Булардан бошқаларга қараганда биринчи қатордаги ҳужумчилар самарали фойдаланадилар. Позицион ҳужумда жамоа ҳаракатларини ташкил этишда чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчи орқали ҳужум қилиш етакчи ўринни эгаллайди. Чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчилар сони ҳар- хил бўлиши мумкин.(1-2)ва уларнинг ўйиндаги асосий ўрни марказда, дарвоза қаршисидадир. Аммо у ён тарафга чизиқ бўйлаб ҳаракат қилиши, олдинга эркин тўп ташлаш чизиғига чиқиши ва тўпни ўйинга киритишда иштирок этиши мумкин. Чизиқ бўйлаб ўйнайдиган ўйинчининг асосий ваз

алмашишга келишиб ҳужум қилишни, ҳимоянинг ҳар қандай тизимига қарши қўллаш мумкин. Бундай ҳужум усулларида кўп тарқалган вариантлар: “восьмерка”, “икки бурчак” ҳисобланади. Бу вариантларга бир неча ўйинчилар ҳаракатининг учрашув тамойили асос бўлган (3-6). Бунда ҳужумчилар гуруҳларга бўлинади ва ўзларининг ўйналиши бўйича ҳаракат қилиши мумкин. Бир –бирига қарама-қарши ҳаракат қилиб учрашиши тўп ҳаракатининг мунтазамлигига тўсиқлар қўйишга, бир ҳимоячи зонасига икки ҳужумчининг тасодифий киришига қулай шароит яратади. Қўпинча ҳужумнинг “восьмерка” вариантида бу тамойил тўла ёритилган. Унинг номи ҳужумчилар ҳаракатининг шаклидан келиб чиққан бўлиб катта ва кичик “восьмерка” деган икки турга ажратилади. Ўйинчилар комбинацияси бир –бирига қарама –қарши “скрест” ҳаракат қилиб боғлайди. Ҳар қа

2 ва 3-3 зонали ҳимояга қарши курашда эса, бир ўйинчи чизиқ бўйлаб ўйнаса яхши натижа беради. Позицион ҳужум муваффақиятининг оҳирги натижаси ўйинчиларнинг ўзаро келишиб қилинадиган ҳаракатига, олдиндан ўрганганини қўллашига ва ўйинда вужудга келадиган ҳолатларни ижобий ҳал қилишига боғлиқ. II . Боб. Гандбол ўйинида ҳимоя тактикаси. 2.1. Ҳимояда ўйнашнинг умумжамоа усули. 32

Ҳимояда ўйнашнинг умумжамоа усули шахсий, ҳудудий ва аралаш бўлиши мумкин. Бироқ қисман бўлса ҳам бошқа усул элементларидан фойдаланмасдан биргина усулда ўйнайвериш хато бўлади, чунки бу ҳол ҳимоя тактикасини қашшоқлаштириб қўяди. Ҳимояда ўйнаш усулларини ҳимоячиларнинг шахсий хислатлари ва имкониятларини ҳисобга олиб танлаш керак. Мудофаа қилаётган жамоа ҳаракатларининг ҳаммаси ҳужум қилаётганлар ҳаракатига жавоб тариқасида бўлиб, рақиблар тактикасининг ҳусусиятларига қараб уюштирилади. Мудофаанинг яхши уюштирилганлиги жамоага ҳужум ҳаракатларини ҳам мувоффақиятли бажариш имкониятини беради. Ҳимоянинг асосий мақсади рақибларнинг дарвозага тўпни аниқ отиши имкониятини камайтиришдир бунда асосий вазифалар қуйидагилардан иборат бўлади: 1)қисқа вақт ичида рақиблардан тўпни олиб қўйиш; 2)ҳужум

Бутун майдон бўйлаб шахсий ҳимоя тўпни йўқотгандан сунг дарҳол уни эгаллаш учун фаол курашишга мўлжалланган. Ҳимоячилар олдиндан маълум ёки узига яқин турган ўйинчиларни тақсимлаб оладилар ва уларни тўп эгаллаш ҳамда ва узатиш имконидан махрум этиш учун улардан ажралмай кузатади. Ҳужумчилар дарвозага яқинлашган сари ҳимоячиларнинг фаоллик даражаси ортади. Агар рақиб жамоаси ўйинчилар техник жиҳатидан бўш ёки ҳужум қилиши суст бўлса, ўйин вақтини атайлаб чўзишга ёки ҳимоя қилувчи ўйинчилар сон жиҳатдан устунликка эга бўлса, у ҳолда бутун майдон бўйлаб шахсий ҳимоя қилишни қўллаши мақсадга мувофиқдир. Майдоннинг ўзига қарашли қисмида ҳимоя ҳаракатларини бажарар экан, жамоа ўз дарвозаси томон чекинади ва майдоннинг ўрта чизиғи яқинида, олдинга тақсимланган ўйинчиларни танлаб олади. Тўп эгалла

Ўйинчиларнинг ҳимояда жойлашишининг бир неча вариантлари мавжуд бўлиб асосан уларнинг бештаси марказда ва қолган иккитаси уларнинг орқасида. У ёки бу вариантни танлаш рақиб ўйинчиларининг таркиби ва ҳаракат қилишларига боғлиқ. Узоқ масофадан натижали ҳужум қиладиган жамоага қарши икки чизиқ бўйлаб мудофаа ташкил этилади-бурчакдаги ва чизиқ бўйлаб ҳимоячиларнинг бир – икки қатор мудофаа қилиш чизиғида жойлашиш усули қўлланилади. Кенг тарқалган зонада ҳимоя қилиш тизимлари қаторига 6 – 0, 5 – 1, 4 –2, 3 – 3 лар киради. Ҳар бир вариант ўзининг турига эга. Шундай қилиб, 5 – 1 олдинга чиқарилган ўйинчи ҳар хил усулда ҳаракат қилиши мумкин; тўп билан бўлган ўйинчига хужум қилиш, бомбардир ўйинчига қарши ҳаракат қилиш ёки умумий хужумдан четлаштириш мақсадида марказдаги ўйинчининг, унга қарши ўйн

Вариант 5+1 - ҳимоячини ташкил этишда кўп учрайдиган усулдир. Бунда ўйинчилар 6 – 0 зонадагига ўхшаб ҳаракат қиладилар, ўйинчилардан бири эса кучли ҳужумга қарши шахсий ҳимояда ўйнайди. Вариант 1+4+1 рақиблар жамоаси чизиқ бўйлаб ўйнайдиган бўлса, шунга қарши қўлланилади ва у ўйинчини ҳимоячидан бирга паноҳгохлик қилиш юкланади. Ҳимояда муваффақиятли ўйнаш, барча ҳимоя тизимларини тўла такомиллаштириб эгаллашга ва шахсий ҳимояда яхши ҳаракат қилишни билишга асосланган. Кейинчалик зона вариантларининг бирини қўллаш ва ундан сўнг аралаш ҳимояга ўтиш ҳужум қилишида рақиблар олдига мураккаб вазифалар қўяди. Ҳимоячиларнинг гуруҳ бўлиб ҳаракат қилиши –жамоа ўйинининг асосидир. Тўсиқларга қарши ҳаракат қилишда, тўп билан ўтишга тўп отишга қарши курашда, рақиблар сон жиҳатидан устунликка эга бўлга

иборатдир. Бундай жой алмаштиришлар бир марта бўлиши мумкин, унда панохгогидан қутилган ўйинчини ҳимоячилардан бири олади ёки ўрин алмашинишда икки ўйинчи қатнашса, унда икки ўзаро ҳаракат қилувчи ҳимоячилар васийлик қилувчи ўйинчиларни алмаштиради. Тўсиқ ёрдамида қутилиб, зонага кирмоқчи бўлган ўйинчини зич ушлаганда сирғаниб кириш қўлланилади. Унинг киришига йўл қўймаслик учун, ҳимоячи уни яқин масофада кузатиши керак. Бунинг учун ўйинчи панохгохлик қилувчи шериги тўсиқ сифатида фойдаланиши учун орқага чекинади ва ҳаракат қилувчи ҳимоячини олдинга ўтказади. Гурух бўлиб тўсиқ қўйиш тўп отувчи ҳужумчига қарши хужум қилган ҳолатларда ишлатилади ва уни бир – бирига яқин жойлашган икки-уч ҳимоячи амалга оширади. Дарвозабон билан ўзаро ҳаракат тўсиқ қўювчи ҳимоячилар билан дарвозабоннинг келиш

ва бошқаларни “страховка” қилади ёки рақиблардан тўпни олиб қўйишга интилади. Ўйиннинг айрим холларида тўп билан бўлган ўйинчини икки ҳимоячи билан ҳужум қилишини қўллаш мумкин. Индивидуал (шахсий) ҳаракат жой танлаш учун тўп билан ва тўпсиз ҳужумчига қарши курашда мўлжалланган. Жой танлаш – ҳимояда муваффақиятли ҳаракат қилишнинг мухим ҳолатидир. Ҳужумнинг ривожланишини диққат билан кузатиб, тўп эгаллаган ҳужумчига яқин бўлиш ниятида ҳимоячи мунтазам жой алмаштиради ва айни вақтда васийлик қилган ўйинчисини назорат қилишда давом этади. Бунинг учун ҳимоячи мақсадга мувофиқ усулда ҳаракат қилишни танлагани маъқул. Тўпни олиб қўйиш – қарши ҳужум муваффақиятининг асосидир. Шунинг учун ҳиомячи ҳамиша тўпни эгаллашга ҳаракат қилиши керак. Бунинг учун у дарвозани ҳимоя қилувчи ўйинчилар орасида

Ҳимоячи дарвоза билан тўп отаётган ўйинчининг зарба берувчи қўли орасига жойлашиб, у тўп отаётган томондаги дарвозани бурчагини тўсади. Бу дарвозанинг яқин ва узоқ бурчаклари бўлиши мумкин. Тўп, тўсиқ қўйувчининг қўли ва дарвоза маркази ҳаёлан чизиқлар билан бириктирилиб, утмас бурчак ҳосил қилинади. Бурчакнинг йўналиши, дарвозанинг қайси тарафини ҳимоя қилиши кераклигини кўрсатади. Айниқса, чалғитишлардан фойдаланиладиган ўйинчига қарши эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилиш керак.Муайян шароитда ҳужумчига қайси ҳаракат қулай бўлишини олдиндан белгилаб олиши ва алдамчи ҳаракатга аҳамият бермасдан, диққат – эътиборини асосий хавф келадиган жойга қаратиш керак . Ф ақат ҳужумчининг тўп отмоқчи бўлган қўли тарафга силжиш мақсадга мувофиқдир. Агар ҳимоячи алдамчи ҳаракат қилиб ҳужумчини шошилинч чор

дарвоза ўртасида ва дарвоза устунлари ёнида. Дарвоза ўртасида асосий ҳолатда туриб ҳаракат қилиш қулайдир: оёқлар елка кенглигида, сал букилган гавда оғирлиги икки оёққа баравар бўлинган, гавданинг юқори қисми озгина олдинга эгилган, қўлларнинг кафтлари олдинга қаратилган ҳолда сал букилиб ён томонга узатилган, кафтлар баландлиги тахминан елка баландлигига тенг ёки ундан ҳам баландроқ бўлиши мумкин. Агар ҳужумчи тўп отишни бурчакдан бажараётган бўлса, унда дарвозабон дарвоза устуни ёнида туриб (оёқлар оралиғи 15-20 см), дарвозага яқин бўлган қўлини юқорига кўтариб тирсак бўғини салгина букилган бўлади, шунда дарвозанинг юқори бурчагини ёпади; иккинчи қўли ён томонга узатилган, гавда оғирлиги дарвозага яқин турган оёққа ўтказилган. Ана шундай ҳолатда дарвозабон бевосита тўпни қайтаради ёки

эгилиб, кейин бошқа томонни тўсади, тез-тез ёлғон чиқишларни қўллайди. Бундай ҳолатларда ҳужумчи тўпни дарвозабон устидан ошириб ташлайди, лекин бундай бўлишини олдиндан кутган дарвозабон дарҳол орқага қайтиб, тўп йўлини тўсишга улгуради. Тўпни илиш дарвозабон ўйин техникасининг энг муҳим элементларидан биридир. Кучли отилган тўпни илиш имкони йўқ бўлса ҳам, уни қайтаргандан сўнг эгаллаб олиш муҳимроқдир, чунки қарши ҳужумга ўтиш бошланиши керак, шунинг учун дарвозабон тўпни илиб олгани маъқул. Лекин энг яхши йўли –тўпни икки қўллаб илиб олиш. Тўпни ушлаш дарвозабон ҳаракатларидаги асосий ўринни эгаллайди. Муҳими, отилган тўпни “амортизация” қилиб ушлай билиш керак. Бунинг учун тўп урилганда, қўл кафт ва бармоқларини озгина орқага юбориш мақсадга мувофиқдир. Яқин масофадан сапчиб келган тў

ўша томондаги қўл ҳам чўзилади: бошқа қўл эса мувозанат сақлаш учун юқорига кўтарилади. Ҳамла қилиш охирида оёқ тўлиқ тўғриланади ва дарвозабон тўғри чизиқ бўйлаб оёқларни ёзиб, шпагат ҳолатини олади ёки иккинчи оёқ тиззасига тушади сўнг тез асосий ҳолатда туришга қайтади. Энг чекка позициядан дарвозанинг узоқ пастки бурчагига йўналтирилган тўпни дарвозабон шу тарафдаги қўл ва оёғини бараварига силтаб ёки ҳамла қилиб ушлайди. Тўпни узатиш . Дарвозабон томонидан тез ва аниқ узатилган тўп жамоанинг ҳужумга ўтиши учун муҳим шароит яратишнинг гаровидир. Шунинг учун дарвозабоннинг баланд траектория билан ёки узоқ масофаларга тўпни юқоридан қўлни букиб узатишни қўллаши қоида тусига кириб қолган. Тўпни эгаллаганидан сўнг дарвозабон, уни узатиш учун қулай тарафни танлайди. Дарвозабоннинг ҳаракати

кўрсатиладиган усуллардан ташқари, улар учун дарвозада ўйнаганда йўл қўйиладиган усулларни ҳам бажарадилар, яъни тўпни гавданинг барча қисмлари билан қайтариш. Дарвозабон дарвоза майдонидан ташқарига чиққанда майдон ўйинчиси ҳисобланади. Ўйин техникасига доир машғулотлар ўз мазмунига кўра ҳимоячи ва ҳужумчи машғулотларидан фарқ қилмайди. Дарвозабон билан машғулот ўтказишда қуйидаги ҳимоя анжомларидан фойдаланиш зарур: қалин костюм, қўлқоплар, тиззаларга ҳимоя воситалари, эркаклар учун ҳимоя бандажи, йиқилиб бажариладиган машқларни ўрганишда гимнастик тўшаклардан фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Оёқлар тизза қисмида сал букилган. Дастлабки ҳолатда йўналишларин ўзгартириб ҳаракат қилинади. Дарвозабонни ҳаракат техникасига ўргатиш дарвоза чизиғи ва 6-метрли дарвозабон майдони чизиғи бўйлаб ён

5. Дарвозабоннинг юқори бурчагига отилган тўпни ўша тарафдаги оёқ билан депсиниб сакраб қайтариш. Оёқлар билан дарвозани қўриқлашни ўргатиш дарвозабон учиб келаётган тўп томонга оёқларнинг ички тарафини ўгириб қўйишдан бошланади. Бунинг учун қуйидаги машқлардан фойдаланилади: 1.Тўғри чизиққа оёқ кафтининг ички томонини қўйиб олдинга, орқага ва ён томонларга қадамлаб ҳаракат қилиш. 2. Бўш оёқнинг тизза ва кафт қисмини олдинга буриб, жойида турган ҳолатда оёқдан оёққа сакраш. 3.Бир оёқдан иккинчи оёққа баланд сакраб, оёқни тизза қисмида букиб, олдинга қараб бурилиш. 4. Гимнастик скамейкани ён томонига ётқизиб қўйиб, оёқ кафтининг ички тарафи билан тўп ўйнаш. 5. Оёқнинг ички томони билан шеригига тўп узатиш. 6. Шериги томонидан дарвозабоннинг оёқ қисмига 30-50 см етказмасдан ердан сапчитиб от

хусусиятларига қараб уюштирилади. Мудофаанинг яхши уюштирилганлиги жамо а га ҳужум ҳаракатларини ҳам муваффақиятли бажариш имконини беради. Ҳимояда ўйнаш хилма-хил ва кўп планли бўлиб, дарвозани мудофаа қилишга, тўпни қў лга киритиш учун фаол курашиш ва ҳужум уюштиришга қ аратилган бўлади. Ҳимоядаги ўйин ҳам ҳужумдаги сингари индивидуал, гуруҳ ва жамо а ҳаракатларидан иборат. Мудофаадаги муваффақият бир гуруҳ ўйинчиларнинг тўғри страховка қилишларига, ў заро алмашувчанлиги ва уларнинг бир-бирига мос ҳаракатларигагина эмас, балки ҳимоячиларнинг тўпи бор ва тўп йўқ ўйинчига қарши индивидуал ҳаракат қилиш маҳоратига, яъни ҳимоячининг муайян вазиятда ўз « ҳ омий» лигидаги ўйинчига нисбатан қанчалик тўғри жой танлашига ҳам боғлиқ. О қ илона позиция танлаш мудофаада муваффақиятли ҳаракат қилишни

курашаётганларнинг кучлари нисбати ва бошқа омилларга боғлиқ бўлиши мумкин. Тўсиб олишда ҳимоячи қуйидагиларга амал қилиши керак: 1. Рақиб дарвозасига хавф солаётганида ёки ўз ҳаракатлари билан дарвозани забт этишга қулай вазият яратиб бериш мумкин бўлиб қолганда, унинг йўли тўсилади. 2. Рақиб дарвозага қанчалик яқин келса, унга шунчалик яқин масофада йўлини тўсиш керак. Олиб қолишда ўйнаганда ҳимоячи қуйидагиларга амал қилиши керак: а) тўп ёки тўпни олаётган рақиб қ аердалигига қараб, ҳужумчига бўлган масофани керагича са қ лаш; б) шароитни тўғри баҳолаш ва ҳаракат бошлаш пайтини тўғри аниқлаш; в) тўпни олиб қолишнинг энг маъқул воситасини танлаш. Тўпи бор ўйинчига қарши ҳаракатлар. Тўпи бор ўйинчига қарши индивидуал ўйин илгарилама мудофаа тактикасига, яъни рақиб ўйинчисини кузатиш ва ун

г) зарба берилишига тўсқинлик қилиш. Тўпни олиб қўйиш . Тўпни олиб қўйишда тезкорликнинг, масофани ҳ ис этиш ва вақтни мўлжаллашнинг, шунингдек, бутун ўйин вазиятини баҳолай билишнинг аҳамияти каттадир. Гандб олда бир хилда такрорланадиган ҳолат ва вазиятлар бўлмайди, шунинг учун ҳ уж у м қилаётган ўйинчига тўп бермаслик учун қачон ва қ аерда бўлишини ҳимоячининг ўзи аниқлаши керак. Баъзан ўйинчига жуда яқин келиб, унинг кетидан қолмаслиги, баъзида эса ўз жойидан кетмаслиги керак бўлади. Аммо ҳар қандай ҳолда ҳам ҳужум қ илувчига бемалол тўп олиш имконини бермаслик лозим. Ҳимоячи ҳужум қилаётган ўйинчи ҳаракатларини кузатаётиб, унга дарҳол ҳужум қилиш керакми ёки озроқ кутиш керакми – ўзи ҳ ал қилади. Рақиб рўпарада эканида у айланиб ў та бошлашини ёки тўпни олиб юра бошлашини кутган маъқу

параллел ҳаракат қила бошлаб, уни ён чизиқ қ а қ исиб қўйишга ҳаракат қилади. Шунда ҳужумчининг ҳаракат жойи торайиб, шерикларининг бевосита ёрдамидан ма ҳ рум бўлиб қолади. Рақиб жарима майдони яқинида диагоналига ёки дарвоза чизиғига параллел тарзда тўп олиб кетаётган бўлса, ҳимоячи тўп олиб юришга тўсқинлик қилибгина қолмай, балки ҳужумчини тўпни орқага ёки майдоннинг кўндалангига узатиб юборишга мажбур қилиши керак. Ҳужумчи жарима майдони яқинида дарвозани мўлжаллаб зарба бермо қ чи бўлганида энг хавфли вазият юзага келиши барчага аён. Бундай ҳолда ҳимоячи ў з дарвозасига орқа ўгириб ёки ёнлама туриб, ў з позицияси ёки ҳаракати билан дарвоза томон зарба берилишига қаршилик кўрсатиши керак. Ҳимоячининг бутун эътибори рақибнинг қўлл арида бўлиши зарур: тўп учиб кетиши лозим бўлган йўлга

Страховка, шунингдек, «девор» ва «кесишув» комбинацияларига қарши ҳаракатлар ҳимояда икки ўйинчининг ҳамкорлик қилиш усулларига киради. Страховка . Ўйин вақтида ўз шеригига ёрдам бериш усулларидан бири страховка ҳисобланади. Ҳимоя страховканинг тўғри ва вақтида бўлиши, унинг мустаҳкамлиги ва ишончлилигининг гаровидир. Страховка қилиш учун танланган позиция з арур ҳолларда шерик йўл қ ўйган хатони тузатадиган бўлиши керак. Бундай позиция ҳамма вақт орқада, ўйинчининг ў з дарвозасига яқинроқ жойда бўлади. «Девор», «кесишув», «тўпни тегмай ўтказиш» ва «бир тегишдаёқ узатиш» комбинацияларига қарши курашиш мудофаадагилар учун анчагина мураккаб бўлишига қарамай, ҳимоячи бир ўзи ва мудофаадаги шериклари билан келишиб ўйнаб, бу комбинацияларга қарши муваффақиятли ҳаракат қила олади. «Девор» комбин

ўйинчининг ҳаракатига қаттиқ эътибор бериб, дарвоза йўлини т ў сиб олганлари маъқул. «Тўпни тегмай узатиш» комбинациясига қарши ҳаракат. Бу комбинация жарима майдони доирасида энг самарали чиқади. У кутилмаган ҳаракатларга асосланган бўлганлиги учун ҳам ҳимоячилар ниҳоятда э ҳ тиёт бўлишлари керак. Одатда, ўзи қўриқлаётган ўйинчи билан озгина фурсат қ аровсиз қолдирилган ҳужумчи ўртасида тўғри позиция танлаган ҳимоячи бу комбинацияга қарши ҳаракат қила олиши мумкин. Ҳимоячи тўп узатилган ҳужумчидан эпчиллик қилиш ва унга дарвозани мўлжаллаб зарба уришга имкон бермасликка ҳаракат қилиши керак. Айни вақтда хужумчи от мо қ чидек чо ғ ланиб туриб, тўпни шеригига ўтказиб юбориши мумкин. Шунинг учун ҳимоячи дарвозани мўлжаллаб от ишга ҳ ала қ ит беришгагина эмас, балки тегмай ўтказиб юборилган т

мажбуриятларидан келиб чиқади. Ана шу хусусиятларни ҳужум эндигина юзага келаётган пайтда ва ҳужумнинг бошида ҳимояланаётган команда ўйинчиларининг ҳаракатларида кўриш мумкин. Шундан кейин, ҳужум ривожланаётган ва якунланаётганда эса жамо алар бир хил принципларга риоя қиладилар. Бироқ ҳимояда ўйнашнинг принцип ва индивидуал усулларини бир- бирига бо ғ ламай қ араш нотўғри бўлур эди. Уларни бу хилда ажратиш шартли тарзда бўлиши мумкин, холос. Мана, масалан, ҳимояда зона усулида ўйнаётган жамоа да айрим ўйинчи ёки бир неча ўйинчи зона принципи доирасидан чиқадиган индивидуал вазифаларни бажариши мумкин. Агар рақиб томон ҳужумга ў таётганда, тактик восита сифатида марказ ёки қанот бўйлаб тўп узатиб беришдан фойдаланиб, асосан, тез ҳужумга зўр берадиган бўлса, ҳимояланаётган жамоа ўйинчилари

йўналиши томонга яқинлаша бориб, ишончлироқ страховка қилиш мақсадида қарши томондаги қанотни кўпинча кимсасиз қолдирадилар. Биринчи ҳолда, яъни рақиблар марказдан ҳужум қилаётганида, страховка орқага қ араган бурчак шаклида бўлиб, бунда ортки марказий ҳимоячи бош роль ўйнайди. Иккинчи ҳолда эса ўйинчи билан фаол курашдан озод бўлган ва дарвоза томонга яқин диагонал бўйлаб орқада турган қанот ҳимоячиси ҳам страховка учун ортдаги марказий ҳимоячи билан баб-баравар жавобгар бўлади. Хулоса Гандбол – спорт турларининг ичида энг жозибали, оммабоп, жой танламайдиган, инсон саломатлигини сақлаш ва такомиллаштиришда муҳим восита сифатида хизмат қилиб келаётган спорт турларидан биридир. Гандбол билан барча каттаю-кичик бирдек севиб шуғулланади. Гандбол бўйича энг юқори кўрсаткичларга эришиш учун фа

қилади. Гандбол бўйича яхши натижаларга эришиш унинг техникаси, тактикаси ва сир-асрорларини чуқур билишга боғлиқ. Гандбол чинакам атлетик ўйиндир. У тезкорлик, чидамлилик, эпчиллик, кучлилик, иродавийлик ва сакровчанликни ривожлантиришга ёрдам беради. Гандболчи гандбол ўйнаётган пайтида ҳаддан ташқари кўп иш бажаради. Бу эса шахсни маънавий-иродавий хислатларини тарбиялашга ёрдам беради. Ўйин давомида чарчоқ ортиб бораётган шароитда кўп ва хилма-хил ҳаракатлар қилиш ва юксак ўйин фаолиятини сақлаб туриш учун зарур бўлган иродавий хислатларни намойиш этишни талаб қилади. Гандбол ўйини барчанинг эътиборини ўзига тортадиган ўйинлардан ҳисобланади. Гандбол жуда тез ҳаракатланадиган, киши организмига ижобий таъсир этувчи ўйиндир. 1.Гандбол ўйинида ғолибликни қўлга киритиш кўп жиҳатдан жамоа аъ

Телевидение орқали намойиш этилаётган спортга оид, ҳаракатли ўйинлар, замонавий спортчилар, уларнинг ҳаёт тарзи, машғулотлари намойиш этилган турли хил кўрсатувларни кузатиб, уларни таҳлил этиб, ана шу таҳлиллар натижасига таяниб мавзунинг асосий ғоясини очиб беришга ҳаракат қилдим. Ўйлайманки, менинг бу битирув малакавий ишим ўз олдига ёш гандболчиларни танлаб олиш, уларни етук спортчи қилиб тарбиялашдек буюк мақсадни қўйиб турган мураббийлар учун яхшигина илмий манба, амалий қўлланма бўлиб хизмат қилади. Мазкур битирув малакавий ишим орқали Республикамизда оммалашиб бораётган спортнинг гандбол турини ривожланишига ўзимнинг камтарона ҳиссамни қўшдим деб ўйлайман. Фойдаланилган адабиётлар 1. И.А.Каримов Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари в

2. Ш.К. Павлов Гандбол жисмоний тарбия институти учун дастур – Т.1998 3. Ш.К. Павлов Қўл тўпи: мусобақалар қоидалари – Т. 1987 4. К.Д. Ярашев Жисмоний тарбия ва спортни бошқариш. – Т. Абу Али Ибн Сино, 2002 5. Ш.К. Павлов Қўл тўпи: Дарслик – Т.1990 6. Н.П. Клусов Тактика гандбола. – М. 1980 7. А.Д. Новиков Жисмоний тарбия назарияси ва методикаси. – Т.1975 8. М.П. Шестаков Гандбол: Тактическая подготовка – М. Академия, 2001 9. Ш. Павлов, Ф.Абдураҳмонов, Ж.Акрамов “Гандбол” – Т.2005 10. Т. С. Усмонхўжаев, Б. Ж. Юсупов, Ж. А. Акрамов, С. Т. Усмонхўжаев. Жисмоний тарбия. Касб – ҳунар коллежлари учун дарслик. Тошкент – 2008. 11. О.Т. Расулев Баскетбол: Дарслик. – Т, 1998 55

Купить