Haykaltaroshlik va miniatyura san’ati - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	11 Ноябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Haykaltaroshlik va miniatyura san’ati

Купить

Mavzu: Haykaltaroshlik va miniatyura san’ati

Reja: 1.Haykaltaroshlik san’ati xususiyatlari 2.Haykaltaroshlikning paydo bo’lishi va rivojlanish bosqichlari 3.O’rta Osiyo arxeologik qazishmalarida topilgan haykaltaroshlik namunalari 4.Miniatyura san’ati taraqqiyoti

Haykaltaroshlik - tasviriy san’at turi bo’lib, borliqni hajmli shakllarda, makonda uch oʻlchamda tasvirlashga asoslanadi. Tasvir obʼyekti , asosan, inson, shuningdek, hayvonlar (anima-listika), tabiat (manzara) va narsalar (natyurmort) dan iborat bo’ladi. Haykaltaroshlikning ikkita asosiy ko’rininshi bo’lib, kuzatish imkonini beruvchi dumaloq haykal hamda faqat bir tomondan koʻrishga moʻljallangan boʻrtma (qabariq) tasvir relyef turi farqlanadi.

Haykaltaroshlik bajaradigan vazifasi va mazmuniga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi: turlari oʻzaro yaqin monumental haykaltaroshlik, bezak haykaltaroshligi, dastgoh haykaltaroshligi, mayda haykaltaroshlik aloqada rivojlanadi hamda oʻziga xos xususiyatlarga ega.

Meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq boʻlgan monumental haykaltaroshlikka muhim tarixiy voqealar, atoqli shaxslar xotirasini abadiylashtirish maqsadida oʻrnatilgan monument, yodgorliklar, haykaltaroshlik ansambllari kiradi, ular oʻzida katta mazmunni ifodalaydi hamda mustaqil ahamiyatga ega.

Bezak haykaltaroshlikka istirohat bogʻlari, xiyobonlar, koʻcha va bogʻlar, shuningdek, meʼmoriy binolarning devorlarini bezash uchun ishlanadigan turli bezak haykallar kiradi; asarlarida ramziy obrazlar, hayvonlar shakli keng ishlatiladi. Binolarning devorlariga ishlanadigan boʻrtma tasvirlar, amaliy sanʼat buyumlari yuzasiga ishlanadigan bezaklar, favvora, panjara, badiiy darvozalar ham shu haykaltaroshlikning koʻrinishidir.

Dastgoh haykaltaroshlikka mustaqil mazmunga ega boʻlgan, sanʼatning boshqa turlariga tobe boʻlmagan asarlar kiradi, ular koʻrgazmalar, muzey xonalariga va uylarning interyeriga qoʻyish uchun moʻljallanadi. Dastgoh haykaltaroshlik asarlari byust (belgacha boʻlgan portret), tors, haykal (odam gavdasining natural kattalikda ishlangan koʻrinishi), haykalcha (natural kattaligidan kichik boʻlgan haykallar), koloss (haddan ortiq kattalikda ishlangan haykallar, masalan, Rodos kolossi), janrli haykal (muayyan muhitda tasvirlangan odam yoki odamlar guruhi) va boshqa koʻrinishda boʻladi.

Kichik shakllar haykaltaroshlikdagi oʻz xarakteriga koʻra amaliy bezak sanʼatiga yaqin turadi. Bunga stol ustiga qoʻyiladigan sopol, chinni va boshqa xom ashyolardan ishlanadigan haykallar kiradi. Eng koʻp tarqalgan turlaridan biri terrakota; medal yasash san’ati va gliptika ham shu turga mansub.

Haykaltaroshlik asarlari uchun tosh, granit, bronza, marmar, yogʻoch, metall (oltin, kumush, pikel kabi qimmatbaho metallar) sement, gips kabi turli materiallar ishlatiladi. Haykaltaroshlikda tanlangan xomashyo uning rangini belgilaydi. Haykaltaroshlik asarlari yaratishda yumshoq moddalar (maxsus loy, mum, plastilin va boshqalar), qattiq moddalar (turli nav toshlar, yogʻoch va boshqalar)dan kesib (yoʻnib) yoki oʻymakorlik bilan keraksiz qismlarini olib tashlash yoʻli bilan yaratiladi; suyuq holatdan qattiq holatga oʻtish xususiyatiga ega boʻlgan moddalar (turli metall, gips, beton va boshqalar)dan qolip yordamida quyib ishlanadi; keramika haykaltaroshlik asarlari tayyorlashda maxsus loy navlaridan foydalaniladi, shakl boʻyama naqsh yoki rangli sir bilan qoplanadi va maxsus pechlarda quydir

Haykaltaroshlik ibtidoiy jamiyatda insonning mehnat faoliyati va diniy tushunchalarning paydo boʻlishi bilan shakllanib, yasash jarayonida haykaltaroshlikka xos uslub (yoʻnish, ishlov berish, yumshoq loydan shakllar yasash) bilan oʻz hissiyoti, kechinmalarini tasvirlay boshlagan. Hayvonlarning dumaloq, gʻor yoki tosh yuzasiga ishlangan boʻrtma haykallari ibtidoiy kishilar qarashlarining ifodasidir. Boʻrtma tasvirlar yumshoq tosh, suyak va yogʻoch yuzasiga ishlangan, mehnat va ov qurollarini bezashda hamda tumor sifatida ham foydalanilgan. Oltin va boshqa qimmatbaho materiallardan boʻrtma tasvirli amaliy sanʼat buyumlari, loydan haykalchalar yasashda katta muvaffaqiyatlarga erishildi ( skiflar madaniyati, Afrika qitʼasining Nok manzilidagi sopol haykallar va boshqalar).

Qadimgi davrida haykaltaroshlikda yangi bosqich boshlandi. Shumer va Akkad, Bobil va Ossuriya yodgorliklari, Misrdagi mahobatli haykallar, nafis boʻrtma tasvirlar shu davrning nodir yodgorliklaridir. Oʻrta Sharq, jumladan, O’rta Osiyo hududida yaratilgan Xorazm, Sugʻd, Baqtriya yodgorliklari, mahobatli haykal va boʻrtma tasvirlari, mayda haykalchalar, amaliy sanʼat buyumlarini bezashda ishlangan turli badiiy shakllar davrning boy madaniyatidan dalolat beradi.

Antik davrda voqeband relyef, portret oʻz rivojining yuqori bosqichiga koʻtarildi, odamning ruhiy holatini ifodalash borasida katta yutuqlarga erishildi. Yunoniston va qisman qadimiy Rimda yaratilgan haykaltaroshlik asarlarida insoniy tuygʻular, uning kamoloti yetakchi oʻrinni egalladi, tasvirlashda haqqoniylik hukm surdi, jismoniy baquvvat va maʼnaviy goʻzal inson obrazini yaratish yunon haykaltaroshligining bosh maqsadi boʻldi (Fidiy va Miron, Poliklet va Praksitel) .

Oʻrta asrlar Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlik hamma joyda bir xil rivojlanmadi. Janubiy, janubi-sharqiy Osiyo mamlakatlari (Hindiston, Indoneziya va Hindixitoy mamlakatlari) da mahobatli, nafis ajoyib yodgorliklar yaratilgan boʻlsa, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida amaliy bezak sanʼatining haykaltaroshlik bilan chatishib ketgan tosh oʻymakorligi, yogʻoch va ganch oʻymakorligi, zargarlik va kandakorlik asarlarida oʻz ifodasini topdi, roʻzgʻor buyumlari, taqinchoqlar tayyorlashda, binolar bezagi (namoyoni)da keng qoʻllandi. Yevropa mamlakatlarida xristian dini haykaltaroshlikni rivojlantiruvchi asosiy kuch boʻldi.

Haykaltaroshlik roman va gotika uslubida qurilgan binolar kompozitsiyasining ajralmas qismiga aylandi. XIII asrning ikkinchi yarmi — XIV asr boshlarida Yevropa realistik haykaltaroshlik namunalari koʻzga tashlana boshladi (N. Pizano va boshqalar ), dunyoviy gʻoyalar (yorqin insoniy xarakterlar, hayotga muhabbat ruhi)ni aks ettirish haykaltaroshlikning bosh vazifasiga aylandi (Donatello, A.Verokkʼo va boshqalar), koʻp planli relyeflar yaratildi, bronzadan haykal quyish sanʼati mukammallashdi, mayolika (koshinkorlik), kandakorlik amaliyotda keng ishlatila boshlandi.

XX asr boshlaridan haykaltaroshlikda xalq anʼanaviy amaliy sanʼati usullari keng qoʻllandi hamda rivojlantirildi. Mahalliy haykaltaroshlar U.Joʻraqulov, X.Rahimova, A.Muxtorov va boshqalar tomonidan anʼanaviy mayda haykaltaroshlik yangi mazmun va mavzular bilan boyitildi. Shu davrdan realistik haykaltaroshlik ning hamma turlarida dastlabki namunalari yaratildi. Monumental va bezak haykaltaroshligi bevosita meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq holda rivoj topdi: E.Rush, Ya.Kuchis, Ya.Strazdin, O.Korjinskaya asarlari shu sanʼatining dastlabki namunalari edi. Dastgoh haykaltaroshligida portret va janrli kompozitsiyalar paydo boʻldi (A.Ivanov, F.Grishchenko va boshqalar) . Oʻzbek haykaltaroshligining yangi bosqichi XX asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri keladi. Bu davrga kelib haykaltaroshlar safi ken

haykaltaroshlik

haykaltaroshlik

Mustaqillik yillarida haykaltaroshlikda yirik badiiy yodgorlik haykallar barpo etildi, ularda ajdodlarning yorqin qiyofalarini yaratishga erishildi. Bu davrda haykaltaroshlikda yaratilgan asarning ilk namunasi Oʻzbekiston milliy bogʻining soʻlim goʻshasiga oʻrnatilgan Alisher Navoiy haykali boʻlib (haykaltaroshlar E.Aliyev, N.Bandzeladze, V.Degtyarov, 1991), u atrof-muhit bilan uygʻunlikda; ramziy maʼnoda barpo etilgan meʼmoriy qism (ayvon) shoirning mahobatli qiyofasini yanada jonlantiradi. Monumental haykaltaroshlikda sermahsul ijod qilayotgan I.Jabborov, J.Mirtojiyev va boshqa asarlarida sanʼatlar sinteziga asoslangan asarlari yuzaga keldi. Toshkent, Samarqand, Shahrisabzda qad koʻtargan Amir Temur ning mahobatli haykallarida sohibqiron obrazi gavdalantirildi; sarkarda “ Jaloliddin Mang

Miniatyura (fransuzcha, miniature; lotincha, minium - qizil boʻyoq) - badiiy usullari oʻta nafis boʻlgan kichik hajmli (moʻʼjaz) tasviriy sanat asarlari bo’lib, oʻrta asr qoʻlyozmalarini ziynatlash uchun yaratilgan nafis moʻʼjaz rasmlar, shuningdek, suyak, pergament, magʻzi soxta (toshqogʻoz), metall, chinni, baʼzan maishiy buyumlar (tamakidon, soat, uzuk va boshqalar)ga ishlangan kichik hajmdagi rangtasvirlardir .

Badiiy miniatyuraning kitob va portret miniatyurasi kabi sohalari keng tarqalgan. Miniatyura qadimdan maʼlum boʻlgan. Qadimgi Misr papiruslariga xira boʻyoqlar bilan peroda rasmlar tekis yuzali qilib rangtasvir usulida ishlangan. Soʻnggi antik miniatyuralar (IV-VI asrlar) shakllar va nurhavo holati toʻgʻri berilganligi bilan diqqatga sazovor. Bu usul Vizantiya miniatyurasi (asosan, diniy qoʻlyozmalar)da X asrgacha hukm surgan. XIII-XV asrlar gotika miniatyurasida naturani haqqoniy ifodalashga intilish kuchaydi, rasmlar matn bilan izohlandi, shakllar jonlandi, manzara, interyer, meʼmoriy hoshiyalarga keng oʻrin berildi. Fransiyada yirik miniatyura ustalaridan A. Bonevyo, Jakmar d’Eden va boshqalar samarali ijod qildi. Oʻrta asrlar gʻarb miniatyurasi mahalliy maktablarning ko’pligi bilan ajr

Miniatyura qoʻlyozma kitoblarning moʻʼjaz rasmlari va alohida ishlangan rasmlar sifatida XII-XIX asrlarda Sharqda keng tarqalgan. Avval ilmiy qoʻlyozmalar (masalan, tabobatga oid Dioskoridning “Dorilar” risolasining arab tiliga tarjimasi, Abu Rayhon Beruniyning “Osar ul- boqiya” - “Oʻtmishdan qolgan yodgorliklar”, Qazviniyning “Nujum” - “Yulduzlar” va boshqalar), keyinchalik badiiy asarlar (Haririyning “Maqomot”, “Kalila va Dimna”, “Tarixi Tabariy” kabi asarlar)ga rasmlar ishlangan. Badiiy adabiyot, asosan, epik sheʼriyat - masnaviy, dostonlar (jumladan, Firdavsiyning “Shohnoma”; Nizomiy, Xusrav Dehlaviy, Alisher Navoiylarning “Hamsa”lari, Jomiy, Saʼdiy, Hofiz Sheroziy va boshqalarning asarlari) qoʻlyozmalarini ziynatlash uchun yaratilgan miniatyuralar alohida turkumni tashkil qiladi. Buyu

O’rta Osiyoda, jumladan, Oʻzbekiston hududida XX asr boshlariga kelib miniatyura sanʼatining rivoji toʻxtab qoldi. Usta Moʻmin, A. Siddiqiy, G. Nikitin, Ch.Ahmarov, T.Muhamedov kabi rassomlar ijodida miniatyura anʼanalari kuzatiladi. 1970-1980 yillarda miniatyura anʼanalarini tiklashga urinishlar boʻldi. Bu jarayon yigirma yil davom etib, Oʻzbekiston mustaqilligidan soʻng amalga oshdi. Ch.Ahmarov miniatyura sanʼati anʼanalarini oʻz ijodida davom ettirdi, uni yangicha mazmun, gʻoyalar bilan boyitdi. Uning shogirdlari ustozining ishlarini davom ettirib, miniatyurani yangi bosqichga koʻtardilar; miniatyura qogʻoz, mato, teri, charmdagi va devoriy miniatyuralarni qamrab olib keng koʻlamli badiiy uslubiy yoʻnalishga aylandi. Hozirgi kunda miniatyura rivoji 3 yoʻnalishda — aynan qoʻlyozma (kitob

Miniatyura san’ati namunasi

Miniatyura san’ati namunasi

Miniatyura san’ati namunasi

E’tiboringiz uchun rahmat!

Купить