HHozirgi zamon ingliz tilida '' Out of '' predlogining sintaktik-semantik tahlili - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	232.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

HHozirgi zamon ingliz tilida '' Out of '' predlogining sintaktik-semantik tahlili

Купить

MUNDARIJA KIRISH I BOB. Ingliz tilida so'z turkumlari va predloglar haqida ma'lumot. 1 .1. So'z va so'z turkumlari haqida. 1 .2. Predloglar haqida umumiy ma'lumot. 1 .3. ''Out of'' predlogining gapdagi o'rni. II BOB. Hozirgi zamon ingliz tilida '' Out of '' predlogining sintaktik- semantik tahlili. 2 .1. '' Out of '' so'zining sintaktik tahlili. 2 .2. Predlogli brikmalarning komponent tahlili. 2 .3. '' Out of '' predlogining sintaktik – semantik tahlili. 2 .4. Lokativ sintaksema. 2 .5. Temporal sintaksema. 2 .6. Kauzal sintaksema. 2 .7. Obyekt sintaksema. 2 .8. Aktiv sintaksema. 2.9. Stativ sintaksema. Xulosa Ilova. Foydalanilgan adabiyotlar: 1 Ilmiy adabiyotlar ro'thati. 2 Badiiy adabiyotlar ro

KIRISH Bugun biz tarixiy davrda – xalqimiz o'z oldiga ezgu va ulug' maqsadlar qo'yib, tinch-osoyishta hayot kechirayotgan, avvalombor o'z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyati qurish yo'lida ulkan natijalarni qo'lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz. Biz o'z taqdirimizni o'z qo'limizga olib, azaliy qadriyatlarimizga suyanib, shu bilan birga, taraqqiy topgan davlatlar tajribasini hisobga olgan holda, mana shunday olijanob intilishlar bilan yashayotganimiz, xalqimiz asrlar davomida orziqib kutgan ozod, erkin va farovon hayotni barpo etayotganimizni xalqaro jamiyat tan olgani – bunday imkoniyatlarning barchasini aynan mustaqillik bergani bugun hammamiz chuqur anglayapmiz deydilar muhtaram yurtboshimiz. Shu o'rinda

''Ma'naviyat'' tushunchasinining ilmiy, falsafiy, adabiy yoki oddiy tilda ifodalanadigan ko'plab ta'riflarini keltirish mumkin. Umuman, o'zida juda chuqur va keng qamrovli ma'no-mazmunni mujassam etgan bu tushuncha har qaysi ma'rifatli inson o'zining falsafiy yondashuvi, siyosiy qarashlari va e'tiqodi, ongu tafakkuridan kelib chiqgan holda turlicha ta'rif va tavsiflar berishi tabiiy. Shuning uchun ham bu masala bo'yicha ilmiy adabiyotlarda, kundalik matbuotda bir-biridan farq qiladigan fikr mulohazalarni uchratganda bundan taajublanmasdan, ularni har qaysi muallifning o'ziga xos dunyoqarashi, mushohada tarzi ifodasi sifatida qabul qilish o'rinlidir. Shu o'rinda yurtboshimizning ma'naviyat haqida quyidagi satrlarini ke

I.Karimov '' Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch'' asaridan. Toshkent 2009 Ma'naviyatni shakllantirishga bevosita ta'sir qiladigan yana bir muhim hayotiy omil – bu ta'lim - tarbiya tizimi bilan chambarchas bog'liqdir. Ma'lumki, ota-bobolarimiz qadimdan bebaho boylik bo'lmish ilmu ma'rifat, ta'lim va tarbiyani inson kamolati va millat ravnaqining eng asosiy sharti va garovi deb bilgan. Albatta, ta'lim-tarbiya – ong mahsuli, lekin aynan vaqtda ong darajasi va uning rivojini ham belgilaydigan, ya'ni, xalq ma'naviyatini shakllantiradigan va boyitadigan eng muhim omildir. Binobarin, ta'lim-tarbiya tizimini va shu asosda ongni o'zgartirmasdan turib, ma'naviyatni rivojlantirib bo'lmaydi. Shu bois bu sohada yuzaki, ras

'' Kadrlar tayyorlash milliy dasturi'' tasodifan paydo bo'lgani yo'q – bu aynan shu xalqimizning qon-qoniga singigan ma'rifat qonuniyatining davomi. I.A.Karimov. Fanga iste'dodli yoshlarning kirib kelishini ta'minlash uchun kompleks tadbirlar turkimini amalga oshirish zarur. Bu o'rinda oliy maktabning, hatto umum ta'lim maktablarining faoliyati tubdan qayta ko'rish kerak... Iste'dodli va iqtidorli yoshlarni izlab topish, ularni qo'llab-quvatlash hamda ularning qobilyatlarini rivojlantirish uchun barcha shart-sharoitlarni yaratishning respublika sistemasi ishlab chiqish kerak. Ana shu sistemaning aniq jihatlari va bosqichlari hususida uylab ko'rishimiz lozim. Maxsus respublika fondini tashkil etish hamda iqtidorli bolalar uchun mak

Xalq saylab qo'ygan deputatlarning birinchi galdagi vazifalaridan biri - yoshlarimiz tarbiyasi milliy siyosatini, harakat dasturini ishlab chiqish masalasidir. Bunga xalq maorifi sistemasini tubdan o'zgartirish, bolalar bog'chalari, maktablar, kasb-hunar kollejlari, oliy o'quv yurtlari moddiy texnika bazasini mustahkamlash, maxsus maktab internetlarni ko'paytirish kabi ko'pgina murakkab vazifalar kiradi. Mustaqillikga erishganimizdan so'ng barcha sohalarda o'zgarishlar va yuksalishlar kuzatildi. Barcha soxa tarmoqlarini misol qilib ko'rsatishimiz mumkin. Xususan ta'lim sohasida prezidentimiz tomonidan muvafaqiyatli ishlar amalga oshirildi. Fanlarni malakali ustoz va murabbiylar tomonidan o'qitilish, davlat ta'lim standartlari asosida dars o&#

maktab, kollej, litsey va oliy o'quv yurtlarida o'qitilmoqda. Bugungu kunda jahon tillarini puxta egallagan yoshlarimiz ham ancha talaygina. Bu esa say-harakatlarning ijobiy natijasi ekanligini ko'rsatadi. Bundan tashqari prezidentimiz farmoni bilan yurtimizning barcha maktab, kollej, litsey va oliy o'quv yurtlari zamonaviy kompyuterlar bilan ta'minlandi, internetlar joriy qilindi. Bularning barchasini biz istiqlol tufayli ekanligini biz yoshlar unutmasligimiz lozim, yurtimizga, prezidentimizga mos yoshlar bo'lishimiz biz yoshlarning asosiy burchimizdir. Yuqorida aytib o'tganimizdek '' biz yoshlar hech kimdan kam bo'lmasligimiz, bilimli, dono va albatta baxtli bo'lmog'imiz shart''. Bitiruv Malakaviy Ishining dolzarbligi: Hozirgi zamon

qilib, uni batafsil yoritib berishdir. Predloglar masalasi keyingi yillarda qizg'in bahs munozaraga sabab bo'ldi. Predloglarning leksik ma'nosi va semantik funksiyalar munozaralarning dolzarb mavzusi bo'lib qoldi. Bu hususida bir qator tilshunoslar, olimlar ilmiy izlanishlar olib borishgan. Ingliz tilida '' Out of '' predlogini turli xil ma'nolarda berilishi, misollar asosida o'zbek tilidagi tarjima varianti bilan qiyosladim. Hozirgi zamon ingliz tilida '' Out of'' predlogini muhim o'rni yani yangi ma'nolar kasb etishi, ehtimolidan kelib chiqib ularni gap tarkibida o'rganish va tahlil etishdir. '' Out of '' predlogini gaplarda turli komponent holatlarida o'rganish va ularni sintaktik-semantikasini o&#39

Hozirgi zamon ingliz tilida '' Out of '' predlogi ichkaridan tashqariga yoki - dan deb tarjima qilinadi. Biz ''Out of '' predlogi yordamida yasalgan brikmalarning gapda bajargan funksiyasini o'rganib chiqamiz. Buning uchun biz '' Out of '' predlogli brikmalar bilan kelgan so'zlarni ko'rib chiqishimiz lozim. Ularning leksik ma'nolari, gapda anglatgan ma'nolari va sintaktik-semantik tahlili usulidan foydalanamiz. '' Out of '' predlogini komponent va sintaksem analiz jarayonida uning komponentlari va yangi sintaksemalarini topish, ushbu predlogning semantikasini aniqlash, leksik konstruksiyalari tarkibida '' out of '' predlogini semantikasini aniqlash, leksik o'rni haqida ta'kidlash loz

tillarida '' out of '' predlogining morfologik va sintaktik jihatdan tahlil etishni tashkil etadi. Bitiruv malakaviy ishining ilmiyligi shundan iboratki, tahlil davomida men bu predlogli birikmalarning bir necha xil sintaktik vazifalarda kelishini va ularni o'zbek tili bilan qiyoslaganda ingliz va o'zbek tilida ularning farqini tahlil qildim. Bitiruv malakaviy ishining ahamiyati shundan iboratki, bu bitiruv malakaviy ishida foydalanilgan materiallardan ingliz tili amaliy mashg'ulotlarida, talabalarning kurs ishlarida, kollej va maktablardagi ingliz tili darslarida va dissertatsiyalarda ijodiy foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishida foydalanilgan olimlar nazariyasi ham katta ahamiyatga ega. Ularning fikriga tayangan holda, men o'z malakaviy bitiruv ishim

ularning gapdagi o'rni va vazifalari haqida ham to'xtalib o'tdim. II - BOB: Bitiruv malakaviy ishimning 2- bobida esa hozirgi zamon ingliz tilidagi ''out of ''so'zining sintaktik tahlili hamda sintaksemalari haqida , predlogli brikmalarning komponent tahlili, '' out of'' predlogining sintaktik- semantik tahlili haqida ma'lumotlar ko'rsatganman. I BOB: So'z turkumlari va predloglar haqida umumiy ma'lumot. 1 .1.Mazmun muammosi lingvistikaning markaziy muammosi hisoblanadi. Polyak faylasufi A.Шафф 1963 yilda shunday yozgan edi: '' ushbu muammo nafaqat bir ma'noli va barcha tushunadigan emas , balki haddan tashqari chalkash va qiyin muammolar turkumiga kiradi¹. Shafning so'zi bizning kunlarda ham tamomila haqqoniyd

mazmun bo'lishligini inkor etadilar. Е.Kурилович so'zning umumiy mazmunini ajratib ko'rsatishning maqsadga muvofiqligiga shubha bilan qaraydi , hamda so'zning umumiy mazmuni – bu abstraksiya, uning muayyan lingvistik muammolarda qo'llanilishini va foydaliligini kelajak hal qiladi deb hisoblaydi . 1 А.М.Пешковиский umumiy mazmunga nisbatan mutlaq aniq nuqtayi nazarni bildirgan. U ''biz ikki holatni statik farqlashimiz lozim: birinchisi , alohida so'zni talaffuz qilganimizda , ikkinchisi , ushbu so'z qatnashgan u yoki bu so'z turkimini talaffuz qilganimizda o'zimizda paydo bo'ladigan xatolardir. Birinchi holat faqatgina behisob miqdordagi ikkinchi holatlardan chalg'ituvchi ekanligining ehtimoli kattadir''. So'ngra: ushbu '&#

Ammo, shuni takidlash lozimki har bir tadqiqotchi bu sxemaga o'zining modifikatsiyasini kiritadi. Lingvistlar ham '' leksema'' va '' leksik-semantik variant'' tushunchalarini turlicha talqin qiladilar. Misol uchun В.В.Виноградов ''leksema '' - bu '' til konteksda qaraladigan , ya'ni o'zining jamiki shakl va mazmunlari bilan birga olinadigan so'zdir ¹ ''. Е.Г.Гак semantik strukturani bir qadar boshqacha talqin etadi. U mohiyatda vaziyat erkinligining aksi-semantemani, aspektning aksi-semantik kategoriyani , berilgan aspektning ajralib turadigan hususiyatining aksi esa – semantik komponentni, yoki leksemani hosil qiladi. Talaffuzda semantima '' leksemaga '' mos keladi deb hisoblaydi 1 . Xususan А.

c) Undov so'zlar va taqlid so'zlar. Ingliz tilida o'n to'rtta so'z turkumlar i mavjud 1 . 1. Ot ( the Noun) 2. Sifat (the Adjective) 3. Olmosh (the Pronoun) 4. Son (the Numeral) 5. Fe'l (the Verb) 6. Ravish (the Adverb) 7. Holat (the Category of state) 8. Modal so'zlar (the Modal words) 9. Predlog (the Preposition) 10. Bog'lovchi (the Conjuction) 11. Yuklama (the Particle) 12. Undov so'zlar (the Interjection) 13. Artikl ( the Article) 14. Javob so'zlar (the Response words) So'z turkimlarining sintaktik belgilari ularning gap tuzishda ishtirok etishi, o'zaro birikuvi bilan izohlanadi.So'zlarni so'z turkumlariga birlashtirishda ularning sintaktik funksiyasi emas, balki boshqa so'z turkumlaridan ajralishi hisobga olinadi. Ko'rina

Otning asosiy belgilari - Ot turkumiga kiruvchi so'zlarni boshqa so'z turkumkaridan ajralib turadigan ma'lum tashqi struktura, leksik-grammatik belgilari mavjud bo'lib, ular uchta asosiy gruppaga bo'linadi: 1. Morfologik belgilar. Morfologik belgilar otning grammatik kategoriya yasovchi morfema va allomorflardan iborat. Bularga son kategoriyasida ko'plik formani yasovchi (e ) s, - en (pens, hats, books, classes, lessons, oxen) va boshqa suffikslardan, kelishik kategoriyasidan egalik kelishik formasini yasovchi apostrifli-s' ni (John's, mother's, bird's , school's, ) kiritish mumkin. 2. Sintaktik belgilar. Otlarning sintaktik struktural belgilari otlar boshqa so'zlar bilan munosa- batga kirishganda bilinadi. Bu belgilarga otlarni aniqlab keluv

xosdir. Buning isboti uchun yuqoridagi misollarning tarjimasiga qarang. Unda qizil va yarador sifatlari otlashgan. SIFAT —SO'Z TURKUMI. Predmentning belgi yoki xususiyatini bildiruvchi so'zlarga sifat deyiladi. Sifat asosan otni aniqlab kelgani uchun uni otni aniqlovchilari turkumiga kiruvchi so'zlarga qo'yiladi, sifat ifodalagan belgi yoki xususiyat har-xil bo'lishi mumkin. Masalan: red-qizil, sweet-shirin, clever-aqilli, young-yosh, greedy-ochko'z, interesting-qiziqarli, big-katta va boshqalar. Sifatning strukturasiga ko'ra turlari: Sifat strukturasiga ko'ra sodda(simple), yasama(derived, derevative) va qo'shma(compound) bo'lishi mumkin. 1 a) Sodda sifatlar. Tub morfemalardan iborat bo'lgan sifatlar sodda sifatlar deyiladi. Sodda sifatlar o&#39

Qo'shma sifatlar o'z navbatida ikkiga bo'linadi: -oddiy qo'shma sifatlar; -qo'shma yasama sifatlar; 1.Oddiy qo'shma sifatlarga: trouble-ful, true-blue, true-bred, sea-born; 2.Qo'shma yasama sifatlarga: black-jurally, black- hearted; so'zlarini misol qilishimiz mumkin. Yuqoridagi qo'shma sifatlarga turli predlog, bog'lovchi va boshqa so'zlar vositasida yasalgan so'zlarni ham qo'shish mumkin. Masalan: coast-to coast-qirg'oqdan-qirg'oqgacha, black-and-white television- rangsiz televizor. SON – SO'Z TURKUMI. Abstrakt miqdor yoki predmentning tarkibini, o'rnini bildiruvchi so'z turkumi son deyiladi. Son ot bilan ishlatilganda otning ma'nosini to'ldirib, otlashib keladi. Mustaqil ishlatilganda esa ular mavhum ma'

miqdorni bildiradi. OLMOSH —SO'Z TURKUMI. Tilda mavhum ma'no va mustaqil funksiyaga ega bo'lgan predmentlarni va ularning belgisini hamda predmentlar o'rtasidagi sintaktik aloqalarni qisman ko'rsatib kelgan so'z turkumiga olmosh deyiladi. Olmoshlar garchi har xil so'z turkumlari o'rnida ishlatilsa ham ular predment yoki ularning ma'nosini to'g'ridan to'g'ri ifodalamaydi. Olmoshlarning umumiy klassifikatsiyas—Olmoshlar ma'no va ishlatilishiga ko'ra quyidagi guruhlarga bo'linadi 1 . 1. Substantiv olmoshlar. 2. Adektiv olmoshlar. Ot o'rnida kelib ega, to'ldiruvchi va predikativ vazifasida qo'llanadi- gan olmoshlar substaktiv olmoshlar deyiladi. Masalan: She got up and dansed aroud her — u o'rnidan turdi va uni atr

On his heart he was stasified— u yurakdan ado etdi.(bajardi) Ayrim olmoshlar ham substaktiv , ham adektiv olmosh vazifasida kelishi mumkin. Masalan: All (substaktiv) was dark in the house— Xonadagi hamma narsa qorong'u edi. She wondered about the other (adektiv) girl― u boshqa qizlar haqida qiziqdi. The others (substaktiv) just care about being a good dresser― Boshqalar yaxshi tikuvchi bo'lish xaqida qayg'uradilar. Keyingi ikki gapning birinchisidagi other so'zi girl so'zini aniqlab , adektiv olmosh vazifasida kelatotgan bo'lsa , u ikkinchi gapda ko'plik qo'shimchasi –s’ ni olganligi hamda aniq artikl the bo'lganligi uchun ham substaktiv olmosh vazifasida kelayapti. OLMOSHLARNING LEKSIK GRAMMATIK TURLARI. Olmoshlarning kelishik, egalik, o'zlik , ko&#

qaratqich kelishigi formasida tarjima qilinadi. Masalan: my- mening , your- sening , his- uning. Egalik olmoshlarining mustaqil formasi. Ingliz tilidagi egalik olmoshlarining mustaqil formasi o'zbek tilidagi egalik olmoshlariga to'g'ri keladi. Masalan: mine – meniki , yours – seniki , his – uniki. O'ZLIK OLMOSHLARI ( REFLEXIVE PRONOUNS). Ish – harakatning bajaruvchisi ham, subekt ham obyekt ekanligini va gapning egasi biror harakatni o'zi bajarganlikni bildiruvchi olmoshlar o'zlik olmoshlari deyiladi. Masalan: '' I am afraid you didn't enjoy yourself at all'' said Mary ― '' Siz o'zingizni butunlay yoqtirmaysiz deb qo'rqaman'' dedi Meri. EMFATIK OLMOSHLAR ( KUCHAYTIRUVCHI) Gapning egasi biror ishni mustaqil bajarganligini b

bildirib , o'zbek tiliga bir-birini , bir-biriga , bir-birida , o'z-o'ziga, o'z-o'zini , o'zaro kabi so'zlar yordamida tarjima qilinadi. Masalan: I think we called each other friends—men o'ylaymanki bir- birimizni biz do'stlar deb ataymiz. They loved each other— ular bir-birini sevishadi. SO'ROQ OLMOSHLARI. ( INTERROGATIVE PRONOUNS) Who? so'roq olmoshi faqat kelishik kategoriyasiga ega bo'lib, u uch kelishikda qo'llanadi; a) bosh kelishikda who— kim b) egalik kelishikda whose— kimning c) obyektiv kelishikda whom— kimni , kimga, kimda , kimdan. NISBIY OLMOSHLAR. ( RELATIVE PRONOUNS) Bosh va aniqlovchi ergash gaplarni o'zaro bog'kash uchun ishlatiluvchi hamda o'zidan oldin kelgan ot yoki olmoshni aniqlab keluvchi so'zlar olm

whichever— qaysiki GUMON OLMOSHLARI Gumon olmoshlari noaniq shaxs predmentlarni ko'rsatib keladi va anglatgan ma'nolariga ko'ra shaxs ko'rsatuvchi olmosh hamda predmetlarni ko'rsatuvchi olmoshlarga bo'linadi. Shaxs bildiruvchi olmoshlar : Some va Any olmoshlari substaktiv funksiyada kelganda ham odamlarning va predmentlarning noaniq, taxmin miqdorini ko'rsatib keladi. FE'L —SO'Z TURKUMI. Harakat yoki holatni protess sifatida harakterlab zamon, aspekt, mayl, nisbat, prefekt va boshqa grammatik kategoriyalarga ega bo'lgan so'z turkumi fe'l deyiladi. Fe'l asosan shaxs faoliyatini ko'rsatib keladi. Masalan: Young Mako and Lanny Swarts are coming here tonight— yosh Mako va Lenny Svatlar bu yerga tunda kelishyapti. They sat down and looked

qayerda?, qachon? , qay tarzda? , qanday tezlikda? , va nima? sababdan yuzaga chiqganligini ko'rsatadi. Ravishning kategorial ma'nosi harakat yoki belgini aniqlashdir. Ravishning strukturasiga ko'ra turlari: Ravishlar o'z strukturasiga ko'ra sodda , yasama , qo'shma va murakkab ravishlarga bo'linadi. 1.Sodda yoki Tub ravishlar bir o'zakli so'zlardangina iborat bo'ladi. Masalan : now – hozir , here – shu yerda , far – uzoq , well – yaxshi. 2.Yasama ravishlar so'zlarga ravish yasovchi suffikislarni qo'shish bilan yasaladi. Yasama ravishlar ko'pincha sifatlardan yasaladi. Masalan : quick – quickly , main – mainly , - ic suffiksi bilan tugagan suffikslardan ravish yasash uchun unga avval – al keyin esa – ly suffiksi qo'shiladi. Masalan :

Bog'lovchilar vazifalariga ko'ra teng bog'lovchi va ergashtiruvchi bog'lovchilarga bo'linadi: 1.Teng bog'lovchilar o'z navbatida quyidagi kichik guruhlarga bo'linadi. a) biriktiruvchi bog'lovchilar : and , as well as , both... and , only.. but neither... nor , the... the. b) atiruvchi bog'lovchilar : or , either... or , or ... else. v) zidlovchi bog'lovchilar : but , still , yet , while , where as , as yet. g) sabab toki natijani ifodalovchi bog'lovchilar : for, so, hense. 2.Ergashtiruvchi bog'lovchilar ko'pincha ega, kesim, aniqlovchi va hol ergash gaplarni bosh gapga bog'lashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, ergashtiruvchi bog'lovchilar har – xil konstruksiyalarni ham o'zaro bog'lashi mumkin. Ergashtiruvchi bog'

d) inkorni bildiruvchi yuklamalar: no , not , never. UNDOV SO'ZLAR. Ekspressiv – semantik funksiyasiga ko'ra his – hayajonni ifodalovchi grammatik ko'rsatgichi bo'lmagan va o'z formalarini o'zgartirmaydigan so'z gruppasi undov deyiladi. Undov ma'no anglatishiga ko'ra quyidagi turlarga bo'linadi: a) his- hayajonni ifodalovchi undovlar. OH ! O! Ah ! Hallo ! Ha ! Alas ! Hash ! AHA ! HO ! HEY ! HUM ! BRAVO ! HUMPH ! WHEW ! HURRAH ! PSHAV ! UGH ! STUFF and NONSENSE ! OH ME ! OH THEN ! kabi. '' Ah ! That's a different matter'' said Gaffers – ''Oh! Bu turli xil narsa dedi'' Gefers . b) imperativ undovlar buyruq, xitob, yolvorish kabi ma'nolarni anglatadi. Masalan : HELP!, SILENS! , COME,COME! , WELL RUN! , STOP THIEF

1 .2. PREDLOG HAQIDA MA'LUMOT. Predlog haqida gapirar ekanmiz avvalombor predloglar tarixiga to'xtalib o'tmoqchimiz. Zamonaviy ko'rinishdagi ingliz tili predlogining sistemasi XIX – asrning boshlariga kelib tashkil topdi. Shunday adabiy yodgorliklardan qolgan 40 ta predlog hozirgi vaqtgacha saqlanibgina qolmay balki hozirgi zamonaviy sistemaning asosini tashkil etadi. Predloglarning deyarli barchasi keskin mazmunli tovush formasi va grammatik ko'rinishiga qarab turli o'zgarishlarga duch kelgan. Biroq ularning hech biri semantik tilning tizimida o'zining asosiy ma'nosini yo'qotmagan. Zamonaviy sistemada faqat 19 ta predlogni hisobga olamiz. Predloglar yordamchi so'z turkumi hisoblanadi. Bu so'zlar mustaqil so'zlarning aksi hisoblanadi. Yordamc

ko'rsatuvchi tordamchi so'zlarga aytiladi. Ingliz tilida kelishik qo'shimchalari yo'qligi uchun ular o'zbek tilidagi kelishik qo'shimchalari vazifasini bajaradi. R.E.Qiyomovning etirof etishicha ingliz tilida 150 ta predlog mavjud². Predloglar asosan yordamchi so'zlar sfiga kiritiladi va so'z turkumlariga qarshi qo'yiladi. Predloglar ot , sifat va fe'l bilan birikib keladi. Predlog shunday bir so'z turkumi bo'lib , u obyekt va hodisa o'rtasida bog'liqlikni bildiradi. Umumiy qilib aytganda bir predmentning ikkinchi predmentga predlog yoki hodisaga bo'lgan aloqasini bildiruvchi so'z turkumi predlog deyiladi. Hozirgi zamon ingliz tili predloglari gapdagi ot, olmosh, son yoki gerundiyni gaplardagi boshqa so'zlarga bo'lgan

* Ba'zi predloglar o'ziga bog'langan so'zdan ajralib ishlatiladi va gap oxirida. turadi. Example: What country are you from? * Olmoshdan keyin kelsa predloglar urg'u oladi. Example: She wrote a letter for him. * Agar predloglar til ma'nosida kelsa urg'u oladi. Example: His book has in the table not on it. Predloglar so'z birikmalari bilan birga so'z yasalishiga muhim ahami-yat kasb etadi. Masalan : in the front of a car, in the sea, by chance, by heart , from time, to time , at last , at home , at night. Gapda predlog odatda ( near the Institute) yoki otli olmoshga ( pleased with us) shuningdek gerundiyga ham aloqasini ifodalaydi. Predloglar o'zgaruvchan emasdirlar. Etimologiyasi bo'yicha predloglar ikkta asosiy gruhga bo'linadi: a) Boshlang&

beside , between , respecting , regarding ...; 3. Qo'shma predloglar ( Compound prepositions) — inside , whithout , outside , within , into ... ; 4. Murakkab predloglar ( Composite prepositions) - by means of , out of , by way of , inspite of , in order , in regard to , with reference to , opposite to va boshqalar... 1) Sodda predloglar – bir o'zakdan iborat bo'lib , boshqa ma'noli bo'laklarga bo'linmaydigan predloglar sodda predloglar deyiladi. Ingliz tilidagi sodda predloglar qadimgi ingliz tilidan saqlanib kelayotgan turg'un predloglardir. Sodda predloglar guruhiga kiruvchi predloglardan ba'zilari tarixan ikki qismga bo'lingan bo'lsada , hozirgi ingliz tilida soddalashib ketgan. Etimalogik jihatdan ular qo'shma yoki yasama bo'lganligiga qa

bor deb hisoblaydi. С.Д.Kаснелсон esa predlog, bog'lovchi qo'shimchalarining qanday grammatik ma'nolarga ega ekanligini va ularning grammatik funksiyalarini aniqladi. K.Miller , U.Davidson , J.Nesfeld bu bog'lanish , bu birlikni , predlogli fe'llarni ya'ni Prepositional verbs deb atashdi. X.Ekvin va M.Braxaem ''merged verbs'', G.Subit ''group verbs'', K.Krezinga''pound'', X.Krem ''compoun'' deb atashdi. Predlog fe'lning boshqaruv kuchining ergashtiruvchi punkti hisoblanadi. Fe'l boshqaruvida predlogning roli ko'rib chiqilganda V.V.Vinagradovning fikriga ko'p predloglar o'zining aniq ma'nosini fe'l va ularning obekt bilan bog'liqligi o'rtasidagi aloqadorligini kuchsizl

rad etadilar. Б.Хитон predlogning mavqeyini tan olgan holda shunday tariflagan: ''Predloglar shunday so'zki , u ot , olmosh va gapdagi boshqa so'zlar o'rtasidagi aloqani ifodalaydi'' 1 . Ko'plab olimlar predlogda umuman leksik ma'no bor yoki yo'qligi to'g'risida bosh qotirganlar va hozirgi kunga kelib ham bu masala o'z yechimini topmagan. Turli xil grammatikalarda predloglar masalasini hal ularning leksik ma'nolarini cheklash masalasi u yoki bu predlogga tegishlidir. Ayrim mualliflar predlogning vazifasi to'g'risada '' predlogda vaqt , o'rin va boshqa turli ma'nolar bor'' deyishadi. Ushbu fikrlardan tashqari vaqt predlogi , o'rin predlogi , abstrakt aloqani bildiruvchi predlog , obyekt predlogi , ab

tree to life ( adjective + preposition + S ) wait for an answer ( Verb + preposition + S ) Ingliz tilidagi predloglarni o'rganish uchun predloglarni to'g'ri tanlab ishlatish , til qobig'ini yaxshi bilishni talab etadi. Bundan tashqari predloglarni yaxshi o'zlashtirish uchun , ingliz tilidagi predloglarning tilini va ma'nolarini aks ettiradigan predloglar ro'yhati lug'atini katta kutilgan natijalarni beradi. Mazkur ish o'z oldiga ''out of'' predlogli brikmalarni maqsad qilib qo'yadi. Shuningdek mazkur ish professor А.М.Мухин tomonidan o'rganilib chiqilgan nazariya bo'yicha ish ko'radi. Shubhasiz, har bir tilni o'rganishda bosh va ikkinchi darajali bo'lak-lar nazariyasi muhim va katta ahamiyat kasb etadi. Lekin, shun

Tilda uch xil sintaksema bor bular quyidagilar: 1. Substansial sintaksema — bu sintaksema o'zida predmetlik xususiyatini aks ettiradi. 2. Protsessual sintaksema — o'zida ish harakatni mujassamlashtiradi. 3. Kvalifikativ sintaksema — o'zida belgini aks ettiradi. Mazkur ishning obekti bo'lgan '' Out of S'' birikmalarining asosini substansial sintaksemani tashkil etadi. Biz komponent va sintaktik tahlil nazariyasiga asosan ''Out of S '' birikmasini elementar sintaktik birlik sifatida qaraymiz. Mazkur ish asosan ikki bosqichda komponent va sintaksem tahlilda boradi. Birinchi bosqich komponent tahlil gapning yuzaki strukturasini o'rganadi. Ikkinchi bosqich elementar sintaktik birliklarning mazmun hususiyatlarini o'rganadi. Sintaktik birlik

Г. Белинская) 3. elementar sintaktik birliklarning pozitsiyasiga ko'ra. Mazkur ishda birinchi yo'nalishni yani ifoda usuliga ko'ra ish olib boramiz. 1. Lingvistik eksprement metodlari. Mazkur ishda lingvistik eksprement metodlari katta ahamiyatga ega. Eksprement deganda tilning sintaksis bo'limida va boshqa bo'limlarida keng tarqalgan transformatsiyalar tushuniladi. Biz mazkur ishning birinchi bo'limida gapning sintaksik bog'lanishlari va komponentlarini aniqlashda gapda so'zlarni tushurib qoldirish eksprement metodidan foydalanamiz. Yani biror bir sintaksemani aniqlashda ma'nosi unga yaqin bo'lgan boshqa sintaksema bilan almashtirish eksprement metodidan foydalanamiz , ba'zi hollarda esa graditsion bosh va ikkinchi darajali bo'laklar nazariy

o'rganishga qaratdim. Bitiruv Malakaviy Ishimni yozish jarayonida misollarni o'rganib chiqib, ularni sintaktik–semantik jihatdan tahlil qildim. Ularni turli lingvistik eksprementlar yordamida o'rganib chiqdim. ''Out of'' so'zining gapdagi vazifalari , tarjimalari bilan tanishib chiqishga muyassar bo'ldim.''Out of ''— predlogi ingliz tilida keng tarqalgan predloglardan biri bo'lib, o'zbek tiliga'' biror narsadan tashqariga yani ichkaridan tashqariga deb tarjima qilinadi. '' Into '' out of predlogining antonimi hisoblanadi, shuningdek out of predlogi boshlang'ich predloglarning murakkab turiga kiradi. “Out of” predlogini from predlogi bilan gapda qo'llaganda almashtirmaslik zarur chunki from predlogi

out of date — eski For example: Mr. Adams can not see you this week because he is out of town – bu hafta janob Adams sizni qabul qila olmatdi , chunki u safarda. Your request for an extension of credit is out of the question – sizning kredidni cho'zish haqidagi iltimosingizni qondirishning imkoni yo'q. ''Out of '' predlogli brikmalar gapda turli ma'nolarga ega: to check out of – hisob kitob qilmoq We were told that we had to check out of the hotel before one o'clock or else we would have to pay for another day – bizga mehmonhonadan soat birga jo'nashimiz kerakligini aytishdi, aks holda yana bir kunga haq to'lashga majbur bo'lar ekanmiz. to drop out of – tashlamoq , - dan chiqmoq. This organization has done a great deal to prevent young people fr

fe'ldan keyin kelishi mumkin. Ammo predlog ham kelishi mumkin: What are you looking at? = At what are you looking? - siz nimaga qarayapsiz? b) Aniqlovchi ergash gaplarni bosh gaplarga bog'laydigan nisbiy olmoshlarga qarashli predloglar gapning oxirida fe'ldan keyin, agar to'ldiruvchidan keyin ya'ni to'ldiruvchi bo'lsa , to'kdiruvchidan keyin kelishi mumkin. The house which he lives in is very big. The house in which he lives is vey big.- u yashatdigan uy juda katta. Nisbiy olmosh tushib qolsa , predlog doimo fe'ldan keyin keladi. Example: The house he lives in is very big. c) Egasi aniq maylda to'ldiruvchi bo'lib , kelishi mumkin bo'lgan majhul birikmalarda gapning oxirida keladi. Example: He was loughed at. They loughed at him. - uning ustid

keyin keladi. I have no pen to write with - menda yozish uchun ruchka yo'q . Predlog o'zi aniqlab kelgan so'zlar bilan quyidagicha birikadi. a) predlog o'zi aniqlab kelgan so'z turkumi bilan ishlatiladi. Then followed a battle of books between them. ( R.I.Stevenson) He spoke to him , as before , over his shoulder and in the same tone of voise. b) aniqlovchi predlogni otdan ajratib turishi mumkin. He sank clarly and my mother and I had all the inn upon our hands : and we kept busy enough , without paiying. II-BOB: ''OUT OF'' - So'zining sintaktik tahlili va bog'lanishlari. Bu ishimizda hozirgi zamon ingliz tili strukturasida predlogli brikmalar ifodalangan sintaksemalar hususiyatlarini ochib berish global muammodir. Hozirgi kungacha elementar sint

borildi. Bu nazariya asoschilari professor A.M.Muhin uning Кравцов, Петрова, Мухтаров, Р.Қиëмов, С.Эгамбердиев, Б.Б.Белинская kabi izdoshlari bu sohada muvafaqiyatli izlanishlar olib bordilar. Komponent va sintaktik nazariyasi ikkinchi darajali bo'laklar nazariyasini aslo inkor etmaydi, aksincha bu bosh va ikkinchi darajali bo'laklar nazariyasi o'zida aks ettira olmagan obektiv voqelikni o'zida mujassamlashtirishga harakat qiladi. Bunda uning traditsion bosh va ikkinchi darajali bo'laklar nazariyasining davomchisi ekanligi kelib chiqadi. Bu ikkala nazariyaning mushtarakligi yani ularning umumiy maqsadi til birliklarining sintaktik – semantikasini aniqlashdir. Gapning komponent va sintaktik tahlili o'z ichiga gap strukturasida nomoyon bo'ladigan ikki sintaktik bo

Birinchi holdagi birlik gap komponenti deyilgan. Ular turli- tuman sintaktik belgilarni ya'ni ichki sintaktik bog'lanishiga qarama-qarshi sistemani harakterlaydi. Ikkinchi holdagi birlik esa sintaktik, semantik belgilarni harakterlaydi. Elementar sintaktik birliklar ikkita strukturasidan tashkil topadi. Yuniksion model bu – u yoki bu gap strukturasidan sintaktik bog'lanishni anglatadigan model bo'lib, u gorizantal chiziladi. Yuniksion modelda asosan gap komponentlari orasidagi sintaktik bog'lanish tasvirlanadi. А.Мухин yuniksion modelni 6ta sintaktik bog'lanishda tuzadi 1 . 1. Yadroviy predikativ 2.Noyadroviy predikativ 3. Subordinativ 4. Koordinativ 5. Apozativ 6. Introduktiv Gapning eng muhim komponentlari ularni tushuntirish munosabati bilan birga yordamchi eleme

Bu yerda subordinativ aloqa bo'lib kelmoqda : boy - ega NP ₁ ran – kesim out of the shop YADROVIY PREDEKATIV BOG'LANISH. Biz bu qismda appozativ aloqani, yani gap strukturasining u yoki bu appozitsion komponentga bo'linishini ko'rib chiqamiz. Biz bu sintaktik aloqani va ikki valentli appozitsion komponentli gaplar, shuningdek ikki valentli sintatksemalar bu spesifikaga asoslidir. Gap komponentlari bo'lish prinsiplarida tabiiyki, biz tajribaga murojat etamiz.Bu eksprementlar yordamida u yoki bu yadroviy yoki noyadroviy gap komponentlari yordamida ko'rsatiladi. Tajribalar orasida turli – xil gapni komponent va sintaksem tahlilda, gap strukturasida , gap strukyurasining aynan shu sintaktik aloqasini ko'rsatadi. Shuning uchun gapni komponentlarga to'gri ajratga

qilish zarur. Out of shut joy she wared = She wared out of shut joy (PAP 223) quyidagi ikki gapning ikkinchi komponenti anologik bo'linadi. He appead the parloun dear Rachel with her honest brown eyes (Christie) Birinchi komponent gapning struktural negizi bo'lib xizmat qiladi va qolgan to'rt komponent tobe komponentdir. Haqiqatdan, ko'rsatib o'tilgan tajribalardan biz ba'zi bir cheklanishlarga duch kelamiz : agar ikkinchi va uchinchi tobe bo'lak tushirib aytilsa : Ann ... out of her honest brown eyes Ann ... out of her ... brown eyes Ann ... out of her... ... eyes Unda birinchi yobe komponent , qaysiki olmosh bilan ifodalangani tushurib qoldirishga qarshi turadi. Bunday holatda boshqa eksprement o'rin almashish transformatsiyasi, yani out of her eyes sintak

har xil alohida gaplarning mos keladigan sintaktik aloqalarning ba'zasida ko'riladi. Ma'lumki, har bir gapning strukturasida predikativ ya'ni yadroviy predikativ aloqa ajralib turadi va u gapning yadrosi ya'ni strukturali asosini tashkil etadi. Gapning yadrosi o'z ichiga o'zi mustaqil gap hosil qilishi mumkin bo'lgan ega va kesimni oladi. Bizni bevosita predikativ holatdagi ravishli birikmalarning gap komponentlaridagi sintaktik holatdagi aloqalari qiziqtiradi. Quyidagi gapimizda shu kabi birikmalar yadroviy predikativ aloqasida o'zining sintaktik harakteristikasini oladi. NOYADROVIY PREDIKATIV BOG'LANISHLAR. Noyadroviy komponentdagi sintaksema holati haqida gapirib, biz ikki yadroli asosiy bo'lakli gaplarni nazarda tutamiz. Ba'zi bir noyadro

2) Dermat sat silent. NP 2 DP 1 2DP 2 3D NP 1 NP 2 D Y uqoridagi modeldan sintaktik aloqalar, qarab o'tiladigan gapning ikki komponentli ekanligi va bu gap komponentlari bir vaqtning o'zida ikki sintaktik aloqaga ega. Birinchi ikki misoldagi gapimizda bunday noyadroviy ikki valentli gap komponenti (NP 1 ,P 2 ) bo'ladi, yadroviy predikativ bog'lanishi bundan tashqari yana boshqa ikki valentli komponentga ega – noyadroviy tobe bog'lanishga egadir ( NDP 1 ). 44

Birinchi ikki gapni noyadroviy tobe komponent deb, uchinchi gapni esa yadroviy ikkilangan komponent deb hisoblaymiz. Ko'rsatib o'tilgan gap differensial gapning yadroviy predikativ bog'lanishi aynan sintaktik harakterga ega. SUBORDINATIV BOG'LANISH ORQALI ALOQAGA KIRGAN PREDLOGLI BIRIKMALAR. Tobe bog'langan komponentli sintaksemalar. Biz ikkita asosiy struk-tural tipdagi yadroviy komponentli gap, bir yadroli ikki yadroli deyilgan gaplar, shuningdek noyadroviy predikativ bog'lanishli gapning sintaktik aloqasida keng tarqalgan holatiga o'tamiz. Bir tomonlama subornativ aloqaga asoslangan yo'nalish noyadroviy komponentga tobelik belgisini anglatadi ( ND). Masalan: quyidagi ikki keng yoyilgan ikki yadroli gap o'z ichiga ikkita tobe komponentni oladi. Bu quyi

Bir tomonlama subbornativ bog'lanishli yo'nalishni transformatsiya eksprement asosida ko'rsatish mumkin. Keltirilgan ikki gapdagi tobe kom- ponentlarni tushurib qoldirish gapni buzilishiga olib kelmaydi, faqat ikkinchi holatda o'timli fe'l at him komponentni yushurib qoldirgani uchun qarama qarshilikga duch keladi. (look – bir umumli fe'li odatda gapda to'ldiruvchi leksemasi o'rniga qo'llaniladi). KORDINATIV ALOQA HAMDA TOBE UYUSHIQ BO'LAKLI GAPLAR KOMPONENTLARI. Kordinativ aloqa deb tobe uyushiq bo'lakli gaplarni birlashtirish sistemasi hisoblanadi. Ya'ni '' out of '' predlogi ot bilan kelgan koordinativli sintaksis aloqalar bilan ko'rsatib berish shuning bilan birga ikkta yoki undan ortiq uyushiq bo'lakli gaplar kom

A dog and cat – ega hisoblanadi ya'ni NP 1 deb belgilaymiz. Lived va ate – kesim bo'lib, biz buni NP 2 deb belgilaymiz. Out of the yard , out of the some – bu terda tobe bo'lakdir. Tobe uyushiq bo'lakli komponentlar yonida kelgan sifatni fe'lga qo'shamiz ya'ni fe'lli gaplarga qo'shib ishlatiladi. Buni esa quyidagi misolda ko'rishimiz mumkin. His shirt felt wet between his shoulder blades and under his armpits (PAP 27) 1D NP 1 NP 2 2D 3D 4D 5D 6D HIS – olmosh shirt – ega bo'lib , NP 1 – yadroviy predikatsiya etiluvchi komponentdir. Felt – NP 2 – gapda kesim bo'lib, yadroviy predikatsiya etuvchi komponent hisoblanadi. His sholder flates and under his armpits gapni bo'lakli – tobe uyushiq bo'lakli komponent hisoblanib, uni D ( depend) bi

koordinativ bog'lanish hisoblanadi. '' Out of '' predlogining ot bilan birikmasi uyushiq bo'lakning bir xil sintaktik belgilarini ajratish bilan gapning bir yoki bir nechta komponentlarini birlashtirib koordinativ sintaktik aloqa hisobida harakterlanishi mumkin. Uyushiq bo'lakli komponentlar odatda gapda yoki subordinativ yoki predikativ aloqada bo'lganligi uchun '' asl ko'rinishida'' ajralib chiqishi mumkin emas. Shunday ekan uyushiq bo'laklar tobe bo'lak ham yadroviy komponent bo'lishi ham mumkin. Bunda ular yordamchi elementlar bilan ifodalanishlari mumkin. INTRADUKTIV ALOQA Tadqiqot olib borilayotgan ravishli birikmalarda subbordinativ, yadroviy predikativ, koordinativ aloqalar bilan bir qatorda introduktiv aloqa ham borli

2 .3. '' OUT OF'' PREDLOGINING SINTAKTIK-SEMANTIK TAHLILI. Biz ''OUT OF'' predlogini komponent va sintaktik – semantik tahlil qilar ekanmiz bu predlog ishtirok etgan gaplar ishtirokidagi tahlillarga e'tibor qaratamiz. He – gapda ega, biz buni NP 1 – yadroviy predikatsiya etiluvchi komponent qilib olamiz. Is trying ni esa NP 1 – yadroviy predikatsiya etuvchi komponent qilib olamiz. To make sense out of Gert ni esa – tobe komponent hisoblaymiz.'' Out of '' so'zi va '' Gert '' so'zi orqali NP 2 ga tobe bo'lib ellativ sentaksemani ifodalab keladi. Biz misolimizda ko'rganimizdek ya'ni gapimizning ma'nosiga qarab o'rin payt holimi yoki ish- harakatni ifodalovchi so'zlar yoki fe'llar ekanligini

A.Muhin predloglarini turli – xil sintaksemalarga bo'lib chiqganini va uni biz o'rganishimiz zarurligini bilamiz. Prosetsual sentaksemaga ish harakatni ifodalovchi so'zlar fe'llar; Substantiv sintaksemalarga narsa – buyum ya'ni otni ifodalovchi so'zlar; Ablativ sintaksemaga – kesim ma'nosini bildirgan so'zlar; Allativ sintaksemaga – ketish ma'nosida kelgan so'zlar; Lokativ sintaksemaga – o'rin – joyni ifodalagan so'zlar; Temporal sintaksemaga – vaqtni anglatgan so'zlar ; Aktiv sintaksemaga - harakatni ifodalovchi so'zlar; Kauzal sintak-semaga – sabab va natijani ifodalovchi so'zlar; Kaulitativ sintaksema – sifatni ; Stativ – holatni ; Realitativ sintaksema – bog'lovchi ; Negativ esa – inkorni ifodalaydi. ''O ut of &#39

sintaksemaga misol qilib aytadigan bo'lsak , ushbu qoidamizga mos keladi. 1) They followed you out of Memphis ...( JGT 305) 2) Ray is out of prison ( JGT 358 ) 3) He must have thrown himself out of the window ... ( MCE 130 ) 4) Some feeling could go out of him ... ( MCE 105 ) 2.4. LOKATIV SINTAKSEMA. Lokativ sintaksemalar ilmiy asarlarda nafaqat substansial tahlildan tashqari , ehtimol sintaktik – semantik tahlilda lokativlik ham mavjud bo'lib keladi. Lokativ sintaksema asosiy subornativ aloqalar, tayanch element fe'lga ta'luqli bo'lgan gaplarda ajratiladi shuningdek ot, sifat, fe'l kabi bir – biriga tobe komponent holatida birlashadi. Misol uchun : He was out of the room. ( PAP 102 ) - U xonadan tashqarida edi. 1 2 NP 1 NP 2 Bu yerda '' He'' – ega b

Gapda lokativ sintaksema tayanch elementi-fe'lga, otga yoki sifatga nisbatan subornativ aloqa asosida ajralib turadi. Gap strukturasida ular erkin joylashuvga ega. Lokativlik hususiyati holat yoki jarayon sodir bo'ladigan predmetni, joylashish o'rnini bildiradi. Leksik baza asosida lokativ sintaksema aniq predmetni bildiruvchi turli semantik guruhning substantiv leksemalari bo'lishi mumkin. Lokativ sintaksema ko'proq makaonda joylashishni, makaondagi harakatni, shuningdek aqliy harakatni fe'l bilan ifodalaydi. Lokativ sintaksema professor A. Muhin nazariga ko'raquyidagi paradigmatik kashflarga bo'linadi 1 : Lokativ sintaksema – holat yoki jarayon sodir bo'ladigan predmetning joylashishini va o'rnini bildiradi. Masalan : Celia stepped out of the train

NP 1 NP 2 She – gapning egasi bo'lib hisoblanadi va biz uni NP 1 qilib belgilaymi z. Is out of danger – bu yerda birgalashib bitta kesim bo'lib kelayapti, chunki is soxta kesim hisoblanib, bir o'zi kelsa hechqanday ma'no anglatmaydi. Xullas , buni NP 2 qilib belgilaymiz. Bu holat ekanligini biz gapni tarjima qilish yoki savol berish orqali stativ ekanligini bilishimiz mumkin. Stativli sistema '' Out of '' S bilan birga kelib , fe'lga qo'shilib aktivli sintaksema, shuningdek sintaktik xodisalarda ishlatiladi. Predlog '' be '' yordamchi fe'li bilan aloqaga kirganda kesim holatida tezroq harakatga kirishadi. 1 2 NP 1 NP 2 Sintaktik – semantik stativ tahlilda biz '' be '' yordamchi fe'li bilan kelgan '' Ou

Isaac leaned farther out of the window – Isak derazadan tashqariga uzoqroq tikildi. ( PAP 99) I was running out of time – (JBP 239 ) 1 2 3 NP 1 NP 2 Shuningdek temporal sintaksemaning sintaktik–semantik aktivlik hususiyatiga ega. Ushbu hususiyat harakatni ifodalaydi. Masalan : They were out of their teens sometimes . ( PAP 27 ) Aktivlik hususiyatining mavjudligini belgilangan sintaksemada distributiv hususiyatlar borligi orqali isbotlanadi, ya'ni uning agentiv sintaksema bilan birlashuvida quyidagi agentiv sintaksema tushum kelishigidagi otlar bilan ifodalanadi. Temporal sintaksema vaqtni ifodalagani uchun biz avvalom bor sintaktik – semantik zamirida temporallik belgilari mavjudligini bilishimiz uchun When? yoki ravish bilan savol qo'yish transformatsiyasi orqali bilishimiz mumkin

orqali ko'rishimiz mumkin. Masalan: He could ask me to keep out of this business. 1 2 3 4 5 6 NP 1 NP 2 1D 2D 3D 4D He did it out of necessity... 1 2 3 4 NP 1 NP 2 1D 2D OBYEKT SINTAKSEMA . Obyektli sintaksema obyektga qaratilgan ko'rsatish hususiyatiga ega. Sintaksema analizi sifatida aniqlanadi. Obyektlilig belgisi sintaktik–semantik sifatida aniqlashning boisi shundaki, u avvalombor sintaktik bog'anish markaziga olib chiqadi va tajriba namunalari possivzatsiya transformatsiya What?, Whom? prominal savollarining qo'tilishi bilan aniqlanadi. Simantik jihatdan uning mavjudligi shundaki, u tildan tashqari bo'lgan voqealik sifatida qaraydi. Masalan : He discovered some defects out of them.( OWP 176 ) He is helped me out of a jam. ( JGT 405 ) 55

She pulled her arm out of his ( PAP 145 ) Yuqorida ajratib ko'rsatilgan predlogli birikmalarning obektivlik belgilarini aniqlashda What? Whom? So'roq olmoshli savol qo'yish transformatsiyasidan foydalaniladi. 1. Whom did he discover some defect out of ? 2. What was there fawn out of ? 3. What did she pull out of his? '' out of ''predlogi qatnashgan gaplar. NP 1 NP 2 1D 2D 2. He is making a lot of boad out of little. ( PAP 101) 1 2 3 4 NP 1 NP 2 1D 2D 3. Slowly he pulled the letter out of the envelope ( PAP 233) 56

1 2 3 4 5 1D NP 1 NP 2 2D 3D 4. Out of shut joy she wared ( PAP 223 ) 1 2 3 4 1D 2D NP 1 NP 2 5. ... his father looked at him out of the darkness of the room. ( PAP 96 ) 1 2 3 4 5 6 1D NP 1 NP 2 2D 3D 4D 6. He stared out of the open window. (PAP 106) 1 2 3 4 NP 1 NP 2 1D 2D 7. ...he took a wallet out of the inside pocket of his coat. ( PAP 36) 1 2 3 4 5 6 7 57

NP 1 NP 2 1D 2D 3D 4D 5D 8. Let's get out of here. ( PAP 79 ) 1 2 3 4 NP 2 1DP 1 2DP 2 3D 9. They are trying to get out of it.( PAP 101 ) 1 2 3 4 NP 1 NP 2 1D 2D 10. He walked out of both… 1 2 3 NP 1 NP 2 1 D 58

XULOSA Birinchidan: Mening bu Bitirub Malakaviy Ishini yozishdan maqsadim, '' Out of '' predlogini chuqur o'rganib, uni sintaksem tahlil qilib, yoritib berish edi. ''Out of'' predlogli brikmalarni tahlil qilib, ilmiy izlanish jarayonida quyidagi xulosalarni amalga oshirishga muvaffaq bo'ldim. Men ''out of'' predlogli brikmalarning funksiyalari haqida imkon qadar ma'lumot to'pladim. Bitiruv malakaviy ishimning kirish qismida hozirgi zamon ingliz tilidagi ''out of'' predlogli brikmalarning turli xil leksik va semantik qatlamlarini, uning bog'liqlik jihatlarini kiritdim. ''Out of'' predlogli brikmalarning vazifasi, mavzuning muhimligi hususida imkon qadar yoritishga harakat qildim. Ikkinchidan:

Barcha o'timli fe'llar sistemalashtirib ma'lum leksik-semantik guruhlarga va kichik guruhlarga bo'linadi. Kichik guruhlarga bo'linish jarayonida ular teng va variativ boshqaruvga asoslanadi. Uchinchidan: ''Out of'' predlogli birikmalarning variantlar sistemasini o'rganish shunday xulosaga olib keladiki, ya'ni barcha ko'rib o'tilgan ''out of'' predlogli birikmalarning sintaksemalari bir-biridan gapning chuqur strukturasini aks ettiradigan sintaktik-semantik mazmuni bilan bir-biridan farq qiladi. To'rtinchidan: Sintaksemalarning sintaktik-semantik mazmunini o'rganish birinchi navbatda transformatsion almashtirish yordamida u yoki bu sintaksemaning bor yoki yo'qligini o'rganishda namoyon bo'ladi. Beshinchi

Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar. 1. I.A.Karimov '' Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch'' Toshkent 2009 2. I.A.Karimov '' Barkamol avlod orzusi'' Toshkent 2000. 3. R.Qiyomov ''Hozirgi zamon ingliz tilidagi after predlogli brik- mlarning leksik va sintaktik-semantik tahlili'' Toshkent 2007. 4.С.Эгамбердиев''Синтактические и синтаксико-семантические характерестики сочетаний с предлогом under современном английском языке Карши 2007 г 5. Р.Э.Қиëмов '' Актуальные вопросы методики преподавания иностранных языков. Карши 1990. 6. А.М.Мухин '' Синтаксемный анализ и проблема уровный языка '' Ленинград 1980 7.A.Шафф '' В Выдения в семантике '' Москва изд-во инастр. Лит ., 1963 г. 8. A.A.Потебня '&#39

9.A.Blaunt and C. Northup. An Elementary English Grammar. N.Y. 1912 10. А.М.Пешковиский '' Русский синтаксис в научном освешений Москва 1932 11. И.С.Нарский '' Критика неопозитивистских концепцкий значе-ния'' Мосва 1963 12. Д.Н.Шмелев ' Грамматика современного русского литературного языка '' Москва Наука 1970. 13. J.Buronov ''Ingliz tili grammatikasi'' 1978 yil. Toshkent. 14. A.S.Barxudarov '' Грамматика английского языка" Москва 1968 15. Д.В.Бурлакова '' К вопросу о лексическом значении предлогов '' Ленинград. 1977. 16. Д.А.Штеллинг '' Грамматика английского языка '' 1965. 17 Р.Э.Қиëмов '' Актуальные вопросы методики преподавания иностранных языков. Карши 1990. 18 Л.С. Бархударов '&

3. Fredrick D. Huebner '' Judgement by fire'' New York 1988 4. John Steinbeck '' The Grapes of wraths'' Moscow 1978 5. Joh Grisham '' A time to kill '' Canada 1995 6. Melvyn Bragg '' The Hired Man'' Moscow 1979 7. Peter Abrahams '' The path of thunder '' Moscow 1971 8. Maugham W.S. '' The Creative Impulse'' 9. Jane Ann '' Flash'' 10. John dickson '' Carr '' USA 1938 11. Ernest K. Gann '' The Aviator''1981 12. C.David Benson '' Chaucer's Troilus and Criseyde '' 1990. Foydalanilgan lug'atlar. 1. ''Merriam- Webster's Collegiate Dictionary'' 2003. USA 2. ''Oxford – Russian dictionary ''. Oxfor

ILOVA 1. '' Out of '' so'zining sintaktik tahlili. N Sintaksemalar Misollar soni Barcha misollar % hisobida 1 lokativ 225 25,5 2 temporal 415 41,5 3 kauzal 140 14 4 obyekt 79 7,9 5 stativ 60 6 6 aktiv 51 5,1 JAMI 970 64

Купить