Hozigi zamon ingliz tilida “over” predlogli birikmalarining komporativ sintaktik va semantik tahlili - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	81.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Hozigi zamon ingliz tilida “over” predlogli birikmalarining komporativ sintaktik va semantik tahlili

Купить

Mundarija: I Kirish Bob. “Over” predlogli birikmalarning komponent va sintaktik tahlili. 1.1. Predloglar haqida umumiy tushuncha ……………………………. 1.2.Komponent va sintaktik tahlil haqida …………………………….. 1.3. Lingvistik eksperiment metodlari ………………………………... 1.4. “Over” predlogli birikmalarning komponent tahlili …………….. 1.5. “Over” predlogli birikmalarning subordinativ bog’lanishi ……… 1.6. “Over” predlogli birikmalarning oppozitiv bog’lanishi ………… 1.7. “Over” predlogli birikmalarning koordinativ bog’lanishi ……….. II Bob. “Over” predlogli birikmalarning sintaktik tahlili ………. 2.1. “Over” predlogli birikmalarning sintaktik-semantik tahlili ……… 2.2. “Over” predlogli birikmalarning substansial ifodalanishi ………. 2.3. “Over” predlogli birikmalarning lokotiv sintaksemani ifodalashi .. 2.4. Lokotiv - all

Kirish. Men bitiruv malakaviy ishimni kirish qismini boshlashdan oldin kelajagi buyuk Mamlakatimizda Yurtboshimiz Islom Karimov tashabbusi va bevosita rahnomoligida xalqimizning hech kimdan kam bo’lmasdan tinch – totuv yashashi va farovonligi yo’lida amalgam oshirilayotgan oqilona va odilona siyosatdan g’urur va iftihorga to’lib, Prezident ko’rsatmalaridan saboq olish niyatida u kishining keyingi paytlaridagi ma’ruza va nutqlari bo’yicha imkon darajasida yozishni maqsadga muvofiq deb topdim. Ushbu risolada O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 30 iyundagi “O’zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o’n to’qqiz yillik bayramiga tayyorgarlik ko’rish va uni o’tkazish to’g’risida” gi PQ – 1358 – son Qarori hamda mamlakatimizda istiqlol yillarida ijtimoiy – siyosiy, huquqiy, m

Umuman olganda, islohotlar markazida insonning oily qadriyat sifatida baholanishi mamlakatimiz strategik vazifalariga hamohangdir. Xususan, bu boradagi barcha o’zgarishlar mazmun – mohiyati ham inson va uning qadr – qimmatini ko’tarish bilan bog’liq. Vatan va inson manfaati - oily maqsad. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov : “Bugun biz tarixiy davrda – xalqimiz o’z oldida ezgu va ulug’ maqsadlar qo’yib, tinch osoyishta xayot kechirayotgan, avvalambor, o’z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demakratik davlat va fuqarolik jamiyat qurish yo’lida ulkan natijalarni qo’lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz”, - degan edi. Avvalo, tarixan qisqa bu davr, bir o’spirin yoshiga teng vaqt davomida davlatimiz uchun siyosiy sohada, davlat va jamiyat qurilishi borasida har tomonlama rivo

Taraqqiyotning o’zbek modeli rivojlanish tamoyillarini to’g’ri tanlab olishda asos bo’lib xizmat qildi. Demakratik davlat qurish tamoyillari, ya’ni iqtisodiy siyosatdan ustuvorligi, davlatning bosh islohotchilik faoliyati, qonun ustuvorligiga erishish, kuchli ijtimoiy himoyani amalga oshirish, bozor iqtisodiyotiga evolyutsion yo’l bilan bosqichma – bosqich o’tish O’zbekistonning strategik rivojlanish uchun asos bo’ldi. Mamlakatimizda milliy davlatchilikni barpo etilishi ham puxta reja asosida border. 1992 yilda Asosiy qonunimiz – O’zbekiston Respublikasining ishlab chiqilishi va qabul qilinishi, davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tarmoqlariga bo’linishi prinsipining eng muhim tamoyil sifatida belhilanishi bularning barchasi davlat qurilishining yo’nalishlarini bel

Prezident Islom Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy – iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yilga mo’ljallangan eng muhim ustuvor yo’nalishlarga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasidan. Bu yil barchamiz ona yurtimiz, O’zbekistonimizning yangi tarixidagi eng buyuk va qutlug’ sanalardan biri – Vatanimizning mustaqilligining 20 yillik shonli bayramini keng nishonlaymiz – dedi Mamlakatimiz Prezidenti. Tabiiyki, bu bizdan barcha soha va tarmoqlarda amalgam oshirayotgan keng ko’lamli islohotlarimizni atroflicha tahlil etib, kelgusi rejalarimizni aniq – ravshan belgilab olishni tanlab etadi. Ayni paytda biz o’z vaqtida tanlab olgan iqtisodiy taraqqiyot modelining naqadar to’g’ri ekanini va amalda o’zini to’la oqlaganini hayotning o’zi

o’tmoqchimanki deb, ta’kidlaydi Prezidentimiz, yurtimizda yalpi ichki mahsulotning o’sish sur’atlari 2008 yilda 9 foiz, 2009 yilda 8,1 foiz, 2010 yilda esa 8,5 foizni tashkil etdi. Jahon moyila institutlarining xulosasiga ko’ra, bu dunyodagi eng yuqorida ko’rsatkichlardan biri ekan albatta barchamizga mamnuniyat bag’ishlaydi. Keyingi o’n yilda, ya’ni 2000 yilga nizbatan taqqoslaganda, 2010 yilda mamlakatimizda yalpi ichki mahsulot qariyb 2 barobar, aholi jon boshiga hisoblaganda esa 1,7 barobar oshdi. 2010 yilda kasb – hunar kollejlari va akademik litseylarni qurish, rekonstruksiya qilish va jihozlash, shuningdek, maktablarning moddiy – texnik bazasini mustahkamlash bo’yicha dasturlarni amalga oshirish yakuniga yetkazildi. Umuman olganda, 2005 – 2010 yillar davomida 7 ming 800 dan ortiq um

Birgina 2010 yilda byudjet sohasi muassasalari xodimlarining ish haqi, pensiyalar va ijtimoiy nafaqalar, stipendiyalar miqdori 32 foizga, aholining umumiy pul daromadlari esa jon boshiga 1,3 barobar oshdi. 2011 yili mamlakatimizda yalpi ichki mahsulotning o’sish sur’atlari 108,3 foiz, sanoatdagi o’sish – 109,3 foiz, qishloq xo’jaligida – 105,8 foiz hajmida bo’lishi ko’zda tutilmoqda. Inflyatsiya darajasi 7 – 9 foiz atrofida bo’lishi nazarda tutilmoqda. O’quv jarayoniga keng formatli kommunikatsiya tarmoqlari va internet texnologiyalarini joriy qilish maqsadida O’zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligiga Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi bilan hamkorlikda “Elektron ta’lim” milliy tarmog’ini barpo etishni nihoyasiga yetkazish hamda 2011 yilda mamlakatimizni

vohasining ana shunday buyuk tarixini yana bir marta e’tirof etgan holda, viloyatning yer osti va yer usti boyliklari, uning ulkan salohiyati, bunday noyob imkoniyatlarni ishga solish va ularni el – yurtimiz manfaati yo’lida oqilona ishlatish xususida fikr yuritishimiz ayni muddao bo’ladi. Bunda, avvalambor, bu sohada qilayotgan ishlarimizga tanqidiy ko’z bilan qarash va xolisona baho asosiy vazifamiz bo’lishi kerak. O’z faoliyatimizga chuqur va atroflicha baho bermasdan, boy berilgan imkoniyatlarni to’g’ri tahlil qilmasdan va tegishli xulosalarni chiqarmasdan turib, hammamiz yaxshi tushunamizki, boshlagan ishlarimizni davom ettirish, eng muhimi, har qaysimiz o’z joyimizda xalqimizning bizga bildirgan ishonchini oqlashimiz qiyin bo’ladi. Bu haqda gapirar ekanmiz, bir haqiqatni esimizdan ch

Bir so’z bilan aytganda, Samarqand vohasida keyingi yillarda qurilishi va obodonlashtirish ishlarini amalga oshirish uchun barcha manbalar hisobidan qariyb 200 milliard so’m kapital mablag’ yo’naltirildi. Bularning barchasi Samarqand shahri, viloyatdagi tuman va qishloqlarimizning yanada ko’rkam va obod bo’lishida, shu yurtda yashayotgan insonlarning ehtiyojini ta’minlashda salmoqli qadam bo’lib, ayni vaqtda xorijiy sayyoh va mehmonlarning hayrat va havasini uyg’otmoqda. Davlatimiz rahbari mamlakatimizda, jumladan, Samarqand viloyatida qishloqlarimizni har tomonlama taraqqiy toptirish maqsadida katta ishlar amalgam oshirilayotgani, ayni paytda bu borada yo’l qo’yilayotgan kamchiliklar, mavjud muammolar va ularning yechimi haqida atroflicha to’xtalib o’tdi. Samarqand viloyatida namunaviy lo

Bu kabi kamchiliklar, ayniqsa, elektr energiyasi ta’minotidagi uzulishlar ayrim qishloq vranchlik punktlarida uchrashini hech chidab bo’lmaydigan hol deb baholash kerak. Viloyatda zamonaviy bilim va professional malakaga, tashkilotchilik qobiliyatiga ega bo’lgan, jumladan, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini bitirgan shu kadrlarga ishonch bildirish, ularning yo’lini ochib berish o’rniga mas’ul lavozimlarga bugungi kun talablariga javob bermaydigan nomzodlarni tavsiya etishdek nomaqbul tajriba ko’llanib kelgan. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. Shu kunlarda barchamiz nihoyasiga yetib borayotgan 2010 yilni yakunlab, Vatanimiz mustaqilligining 20 yilligi nisho

Haqiqattan ham, qariyb yigirma yillik mustaqil taraqqiyotimiz mobaynida O’zbekistonda yalpi ichki mahsulotning o’sishi 3,5 barobarni, aholi jon boshiga hisoblaganda esa 2,5 barobarni, aholining real daromadlari 3,8 barobarni tashkil etgani e’tiborga sazovordi. Ayniqsa, ijtimoiy – gumanitar sohada erishilgan marralar – aholini ijtimoiy himoya qilish uchun yo’naltirilgan davlat xarajatlarining 5 barobar ko’paygani, turmush darajasining sezilarli ravishda yaxshilangani va buning natijasida onalar o’limi 2 barobardan ko’proq, bolalar o’limi 3 barobar kamaygani, odamlarning o’rtacha umr ko’rishi 67 yoshdan 73 yoshga, jumladan, ayollarning o’rtacha umr ko’rishi 75 yoshga yetganini mamnuniyat bilan ta’kidlasak arziydi, deb o’ylayman. Shundan kelib chiqqan holda, quyidagi yo’nalishlarni demokratik

belgilaydigan normaning chiqarilishi ushbu davrdagi muhim siyosiy – huquqiy voqealardan biri bo’ldi. Bugungi kunda Konstitutsiyamizning 89 moddasida “O’zbekiston Respublikasining Prezidenti davlat boshlig’idir va davlat hokimiyati organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini hamda hamkorligini ta’minlaydi” degan qoida belgilab qo’yilgan. Shundan kelib chiqqan holda, O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 98 – moddasini quyidagi tahririda bayon etish taklif qilinadi: O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ijro etuvchi hokimiyatni amalgam oshiradi. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi O’zbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning o’rinbosarlari, vazirlar, davlat qo’mitalarining raislaridan iborat. Qoraqalpog’iston Respublikasi hukumatining boshlig’i Vazirlari Mahkamas

Vazirlar Mahkamasining faoliyatini tashkil etish tartibi va vakolat doirasi qonun bilan belgilanadi. O’zbekiston Respublikasi Bosh vaziri nomzodi O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga saylovlarda eng ko’p deputatlik o’rnini olgan siyosiy partiya yoki teng miqdordagi deputatlik o’rinlarini qo’lga kiritgan bir necha siyosiy partiyalar tomonidan taklif etiladi. Bosh vazir nomzodi uning uchun tegishlicha O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati a’zolari umumiy sonining yarmidan ko’pi tomonidan ovoz berilgan taqdirda tasdiqlangan hisoblanadi. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining a’zolari Bosh vazir taqdimiga binoan O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Shuningdek, Prezident ma’ruzasida sud – huqu

Mazkur bitiruv malakaviy ishi mavzusining dolzarbligi shundaki, ingliz tilida “Over” predlogining shakllari va uning gapdagi o’rnini o’rganish ingliz tilini o’rganuvchilarga biroz qiyinchilik tug’diradi. Predloglarni turlarini o’rganishda o’zbek tili bilan taqqoslashda chalkashliklarga olib keladi. Mazkur bitiruv ishning asosiy maqsadi “Over” predlogli birikmalarining hozirgi zamon ingliz tilida sintaktik – strukturasi va sintaktik – semantik mazmunini o’rganish, ya’ni “Over” predlogli birikmalarining komponent va sintaksem statusini aniqlashni tashkil etadi. Xamda uning shakllarini, turlarini to’liq o’rganib chiqish, uning gapdagi vazifalarini aniqlash, o’zbek tili bilan taqqoslashdir. Buning uchun esa tarjima qilinayotgan matndagi gapni to’g’ri sintaktik tahlil etish, predlogning gapdagi

I Bob. 1.1. Predloglar haqida umumiy ma’lumot. 1 Kaushanskaya V.A, O’.Hoshimov va J.Bo’ranov 2 kabi tilshunoslar predloglarga quyidagicha ta’rif beradilar. Predlog, ot, olmosh yoki boshqa so’zlar o’rtasidagi aloqani ifodalaydi. Predlog urg’u olmaydi va o’ziga qarashli bo’lgan so’z oldidan keladi. Masalan: 1. We came across the square… (H.H 15) 2. The ground in front of the cottage was again occupied by the house. (FKS p 80) 3. Vines laid over t he tractors. (HEE p31) Lekin predlog o’ziga qarashli bo’lgan so’zdan ajratilib, gap yoki ergash gapning oxiriga qo’yiladigan hollari ham uchraydi. 1. It is the white boy you are talking about? (PaP) 2. Where do you suppose she’s gone to? (th Dr) Morfologik strukturasiga ko’ra, predloglar quyidagi guruhlarga bo’linadi: 1. Sodda predloglar. ( at, in,

Birinchi gapda “Over” predlog bo’lib kelyapdi. Biz mavzuni kengroq yoritishimiz maqsadida component va sintaksem tahlil haqida tushunchalar bermoqchimiz. 1.2. Komponent va sintaktik tahlil haqida. Yuqorida bayon etilganidek, mazkur ishning asosini hozirgi zamon ingliz tilida “Over” predlogli birikmalarni komponent va sintaksem tahlil nazariyasiga asosan o’rganishni tashkil etadi. Bizga ma’lumki, har bir ishni o’rganishda bosh va ikkinchi darajali bo’laklar nazariyasi muhim ahamiyatni kasb etadi. Lekin, shunga qaramay u ba’zi bir cheklanishlarga ega. Bu nazariyaning ishni o’rganishdagi ahamiyati qanchalik katta bo’lmasin, tildagi sintaktik elementlarning murakkab sintaktik – semantik hususiyatini o’rganishga imkon bo’lmaydi. Bosh va ikkinchi darajali bo’laklar nazariyasida “Over” predlogli

komponent va sintaksem tahlil nazariyasida muvaffaqqiyatli ilmiy tadqiqot ishlarini olib borishgan . Bu ishda biz S . Egamberdiyev A . M Muxin va boshqa bir qancha mualliflarning ilmiy tadqiqot ishlaridan ijodiy foydalandik . Tilshunoslikda morfologiyaning birligi esa fonema bo ’ lgani kabi komponent va sintaksem nazariyadan kelib chiqqan holda sintaksisning birligi sintaksemadir . Sintaksema – bu eng kichik ma ’ noli bo ’ linmaydigan birlik bo ’ lib , u o ’ zida ma ’ lum bir til birligining sintaktik – semantikasini mujassamlashtiradi . Tilda asosan uch xil sintaksema bor. 1. Substansial sintaksema – bu sintaksema o’zida predmetik xususiyatini aks ettiradi. 2 . Prosessual sintaksema – bu o’zida ish – harakatni aks ettiradi. 3. Klalifikativ sintaksema – o’zida belgini aks ettiradi. Mazkur

Predlogli birikmalar gapning ikkinchi darajali bo’laklar nazariyasi va so’z birikmasi nazariyasi va so’z birikmasi elementlar sintaktik birlik sifatida qaralmaydi. Mazkur ish asosan ikki bosqichda, ya’ni birinchi bosqich komponent tahlil, ikkinchi bosqich esa, sintaksem tahlil asosida o’rganiladi. Birinchi bosqichda gap komponentlari o’rganiladi va ularga xos bo’lgan sintaktik belgilari aniqlanadi. Ikkinchi bosqich elementlar sintaktik birliklarining ikkinchi turi sintaksemalarni o’z ichiga oladi. Sintaksemalar – mazmuniga ko’ra quyidagi sintaktik – semantik belgilar kirishi mumkin. Masalan: substansial (ot) predmetni ifoda etuvchi, lokotiv, (o’rin – joy, ma’nolarini ifoda etuvchi) va boshqa ob’ektiv borliqni ifoda etuvchi. Gapning komponenti va sintaksem tahlili o’z ichiga gap strukturas

Mazkur bitiruv ishda biz birinchi yo’nalish bo’yicha, ya’ni formuladan mazmunga qarab beramiz. 1.3. Lingvistik eksperiment metodlari. Mazkur ishda lingvistik eksperimentli metodlari katta ahamiyat kasb etadi. Eksperiment deganda tilining sintaksis bo’limida keng tarqalgan transformerlar tushuniladi. Gapning komponent struktursasini o’rganish eksperimenti metodlaridan farq qiladi. Biz mazkur ishning birinchi qismida gapning komponentlari va sintaktik bog’lanishlarini aniqlashda so’zlarni tushurib qolish eksperimentidan foydalanamiz. Ishning ikkinchi qismida esa shu qismni tashkil etuvchi sintaksemalarni o’rganishda esa boshqa eksperiment metodidan foydalanamiz, ya’ni biror bir paradigmatik qatorni tashkil etuvchi sintaksema bilan almashtirish eksperimenti metodi qo’llaniladi. Masalan, loko

Transformatsiya qilishda ikki shartga amal qilinadi: Birinchi shartga ko’ra, gapning Grammatik qonun – qoidalari jihatidan gap strukturasi to’g’ri bo’lishi va uning buzilishiga yo’l qo’ymasligi lozim. Ikkinchi shartga ko’ra, gapning komponentlari tahlilida “transformatsiya qilinayotgan” elementni tushurib qoldirganimizda boshqa elementlarning sintaktik bog’lanishi o’zgarmay qolishi kerak. Bu fe’llarga va predloglarga tasodifan murojaat qilingani yo’q. Taniqli lingvistlar A.I.Smirniskiy, N.N.Amosova, A.A.Ufemseva, O.N.Seliverstova va G.S.Klichkovlarning ishlarida (37;24;12) ular tomonidan so’zning semantik strukturasi yoritilayotganida aynan fe’llar va predloglar misol tariqasida keltirilgan. Ushbu fe’llar va predloglarning tanlab olinishiga uning hajmiy semantika va yuqori chastotaligi sa

so’zning mazmunlarini chegaralashda kontekstning rolini aniqlash maqsadida ko’rib chiqilgan (64. 21b) Aniq chegaralangan guruhni tashkil qilmaydigan bir qancha fe’llar uchun umumiy bo’lgan mazmun komponentini aniqlashga urinib ko’rgan. Bunda shuni ta’kidlash lozimki, tilining mazmuni muammosini muvaffaqqiyatli hal qilish sezilarli darajada tadqiqotchining faylasufona – uslubiy tayyorgarligiga bog’liq bo’ladi. Bunday tayyorgarlikning muhimligi to’g’risida gapirib A.Shaff shunday yozadi: << Tilning nazariy aspekti bilan shug’ullanishni o’z tadqiqotlarining mavzusi qilib belgilab mantiqchi ham, lingvist ham uni chetlab o’tolmaydi. Ertami – kechmi u bilan qilishga majbur bo’ladi va u faylasufga aylanadi >> (82, 135b) Demak til – inson bilan birgalikdagi ob’ektiv dunyoning narsalari, jarayonlar

uchun tasodifiy hisoblangan qator xususiyatlardan tanlanadi. Boshqacha aytganda, so’zning ma’nosi mantiqda “oddiy” lingvistik yoki formal tushunchaga mos keladi. So’z ma’nosida uning faqatgina til darajasidagi mazmuni, ya’ni ushbu so’z bilan ifodalanadigan tarkibiy jihatdan muhim barcha “oddiy” lingvistik tushunchalar emas, balki konkret nutqiy sensatsiya olib kiradigan ayrim elementlar ham mavjuddir. Shunday qilib, fe’lning invariant leksik mazmuni, uning barcha nutqiy qo’llanilishidan, ya’ni uning barcha mazmunidan, o’zida abstraksiyadan boshqa narsani ifodalamaydi. Shu bilan birga so’z ko’proq yoki ozroq noaniqlikdagi mazmunga ega, lekin so’zning mazmunini faqat uning ishlatilishini kuzatib ilg’ab olish mumkin, ya’ni avval so’zning ishlatilishidan muhimlarini ajratib olish yo’li bilan u

Ammo, sintagmatik qatorni bevosita kuzatish mumkinligini ko’zda tutib, tadqiqot avval sintagmatik darajada olib boriladi. U fe’lni barcha modellari ishlatish sirtqi boshqaruv sintaksisda shunday aloqa vositasiki strukturalarini distributive tahlil qilishga asoslanadi. Yuqorida qayd etilganidek so’zni matnda boshqa so’zlar bilan aloqadorlikda o’rganish, bilish qonuniyatlaridan kelib chiqadi, unga mos ravishda mazmuni haqiqatan bilish uchun, uning barcha tomonini, barcha aloqalarini va “o’rtalilashuvi” o’rgatish o’zlashtirish kerak. Har bir o’rgatilish modellarda uning atrofidagi elementlari orasidagi munosabatlar semantikasini, tasodifiylarni chiqarib tashlash va muhimlarini ajratib olishga asoslangan komponent tahlil qilish, til darajasida fe’lning invariant mazmunini aniqlash imkonini ber

bog’lanishlarni aniqlaymiz. Va bu bog’lanishlar asosida gap komponentlari (ega – NP, kesim – NP 2 ) (D – tobe komponent) ni aniqlaymiz. 1. An aeroplane flew over the town. (K.E.Y. p340) 2. Vines laid over the tractors. (H.E.E. p31) 3. The clouds came over the moon. (H.E.E. p 287) 4. The handle looked over the seat. (H.E.E. p 238) 5. A lamp was hanging over the table. (K.E.Y p 340) Biz dastlab gap strukturasidagi gapning yadroviy elementlarini tushirib qoldirib, (ular o’rtasidagi) keyin esa bizni qiziqtirayotgan “Over” predlogli sintaktik elementlarni gap tuzilishidan tushirib qoldirib, ular o’rtasidagi sintaktik bog’lanishlarni aniqlaymiz. *… flew over the town. *… an aeroplane …over the town. 2. Vines laid over the tractors. *… laid over the tractors. * Vines … over the tractors. Yuqorida

gap strukturasiga putur yetkazmasligini ko’rsatadi va gap strukturasi o’zining grammatik jihatdan to’g’riligini saqlab qoldi. Bundan “Over” predlogli birikmalar gapning tobe komponenti ekanligi kelib chiqadi. Buni biz gapning yuniksion va komponent modeli orqali ifodalaymiz. 1. gap komponentlarini ko’rsatishda quyidagi belgilardan foydalanamiz: N – yadroviy, P 1 – predikasiya etiluvchi, P 2 – predikasiya etuvchi, D – tobe, H – uyushuq komponenti, NP 1 – gapning yadroviy predikasiya etiluvchi (ega), NP 2 – yadroviy predikasiya etiluvchi (kesim), AD – oppozision tobe komponent, HD – uyushuq tobe komponent A.M.Muxin nazariyasiga ko’ra oltita sintaktik – semantik bog’lanish bor. 1.5. “Over” predlogli birikmalarning subordinativ bog’lanishi. 1. Yadroviy predikativ – nuclear predicate NP (ega va

Noyadroviy predikativ, yadroviy predikativ bog’lanishga o’xshab ketadi . Yadroviy predikativ ega va kesim o’rtasidagi bog’lanish bo’lib, gap tugallangan ma’noni bildiradi. Noyadroviy predikatsiya ikkinchi darajali bo’laklarda bog’lanish bo’lib, undan keyin gap davom etadi. Lekin Muxin nazariyasiga ko’ra uchta katta sintaktik – semantik kategoriyaga bo’linadi. 1. Temporal (payt) 2. Locative (o’rin) 3. Har qanday payt ravishlari temporal semantikaning ifodalashi mumkin. 1 2 4 5 NP 1 , NP 2 , D 3 DP 1 , DP 2 – komponent model. Dependent part – tobe bo’lak. 1. An aeroplane flew over the town. NP 1 NP 2 D 2. Vines laid over the tractors. NP 1 NP 2 D Yuqorida keltirilgan yuniksion modellar “Over” predlogli birikmalarining fe’lning aniq formasi tomon bir tomonlama subordinativ (tobe) sintaktik bo

Quyidagi gaplarda “Over” predlogli birikmalar uchun tayanch komponent fe’lning noaniq shakli bilan berilganligini ko’ramiz. 1. I thought we might be able to get over there. (H.E.F. p 149) 2. I want to go over there. (P.G.D p 109) 3. I would leave liked to drive over the new road. (H.E.F p 47) Yuqoridagi gaplarda “Over” predlogli birikmalar uchun tayanch komponent infinitive bilan ifodalangan. 1 2 3 4 5 1. I thought we night be able to get over there. 1 2 3 4 2. I want to go over there. 1 2 3 4 NP 1 NP 2 D 1 D 2 (1) (1) (2) 2 (2) (2) (3) (3) 4 5 3. I would have liked to drive over the new road. 1 2 3 4 5 Quyidagi gaplarda “Over” predlogli sifatdoshga tobe. 1 2 (2) 3 4 (5) (5) 6 1. I saw a cloud coming over the mountain. (H.E.E p 32)

1 2 3 4 5 Bundan tashqari “Over” predlogli birikmalar fe’lga tobe bo’lib, subordinativ sintaktik aloqaga kirishganidek, ot so’z turkumi bilan ifodalangan komponentga ham tobe bo’lib, subordinativ bog’lanishga kirishadi. “Over” predlogli birikmalarining otga tobe bo’lib kelishini quyidagi gaplardan ko’rish mumkin: 1. The light over the head of the bed shone … (H.E.E p 228) 2. A short bridge over a canal was flown up. (H.E.E p 132) Yuqoridagi gaplarda “Over” predlogli birikmalarining tobe komponent ekanligini aniqlash uchun ularni gap strukturasidan tushurib qoldiramiz. 1. the light … shone … 2. A short bridge … was flown up. Yuqoridagi gaplarda eksperiment natijalari gapda axborot ko’lami kamaygan bo’lsada, “Over” predlogli birikmalarni gap strukturasidan tushurib qoldirish gap strukturasi

2. A short bridge over a canal was flawn up. 1 2 3 4 D 1 NP 1 D 2 NP 2 demak, yuqorida keltirilgan element natijalariga asoslangan holda shuni aytish mumkinki, “Over” predlogli birikmalar gapda asosan subordinativ bog’lanishga kirishadi va ular uchun tayanch komponent fe’lning aniq shakli, noaniq shakllari va ot so’z turkumi hisoblanadi. (1) 1 (2) (2) 2 3 4 3. The mist over the flat hung leave. 1 2 3 4 NP 1 D 1 NP 2 D 2 1.6. “Over” predlogli birikmalarning oppozitiv bog’lanishi. “Over” predlogli birikmalar gapda subordinativ bog’lanishga kirishishi bilan bir qatorda, ular gapda oppozitiv bog’lanishga ham kirishadi. “Over” predlogli birikmalar bunday bog’lanishda asosan izohlovchi bo’lib keladi. 1. The car was there, over the bridge . (H.E.E p 189) 2. The birds fly there, over the mountain

Yuqorida keltirilgan gaplarda “over the bridge”, “over the mountain”, “over the lake”, “over the yank” kabi “over” predlogli birikmalar izohlovchi tobe komponent vazifasida kelgan va u oppozitiv sintaktik bog’lanishga kirishadi. Buni isbot qilish uchun biz tushurib qoldirish metodiga murojaat qilamiz: 1. The car was there … 2. the birds fly there … 3. the clouds were there … Gapda “Over” predlogli birikmalarini tushurib qoldirish gap strukturasining buzilishiga olib keladi. Lekin gapdagi axborot ko’lami birmuncha kamayadi. Endi yuqoridagi gaplarning yuniksion va komponent modelini keltiramiz. 1. The car was there, over the bridge. 1 2 3 4 NP 1 NP 2 D AD 2. The birds fly there, over the mountain. 1 2 3 4 NP 1 NP 2 D AD

3. The clouds were there, over the lake. NP 1 NP 2 DAD Yuqorida keltirilgan gaplarda “Over” predlogli oppozitiv komponent subordinativ bog’lanishga kiruvchi tobe komponent bilan bilvosita sintaktik bog’lanishga kirishadi. Agar uni gapda tushirib qoldirsak, sintaktik bog’lanishlarga ta’sir qilmaydi va subordinativ komponent bevosita o’zi sintaktik bog’lanishga kirishadi. Oppozitiv komponent subordinativ (tobe) komponent bilan taqqoslaganda, har ikkala bog’lanish uchun ham bir tomonlama yo’nalish xosligini va ularning sintaktik bog’lanishi biror – bir komponentga bir tomonlama yo’nalishni ko’rsatadi. Shuning uchun ham gapda oppozitiv bog’lanishni ham tushirib qoldirish mumkin. Yuniksion modellar oppozitiv bog’lanishda izohlovchi bog’langan tayanch komponent tushirib qoldirilgan bo’lsa, izohl

“Over” predlogli birikmalar gapda uyushib ham kelishi mumkin. Gapning har qanday komponenti uyushib keladi. Biz yuqoridagi paragraflarda ko’rib o’tganimizdek “Over” predlogli birikmalar gapda subordinativ aloqaga kirishadi. Va tobe komponent bo’ladi. Demak, biz tahlil qilayotgan gaplarda tobe komponent uyushib keladi. 1 2 3 4 5 (7) 6 7 1. You have lipstick on your shirt and over your ear. (H.E.H. p 141) 1 (2) 2 4 3 4 6 (7) 5 6 2. Blood was running out of his mouth and down over the chin. (H.E.H p 160) Quyidagi gaplarning yuniksion va komponent modellarini keltiramiz. 1. 1 2 3 4 5 6 7 NP 1 NP 2 D 1 D 2 HD 1 HD 2 1 2 3 4 5 6 NP 1 NP 2 D 1 HD 1 D 2 HD 2

I – Bob xulosasi. Birinchi bob “Over” predlogli birikmalarning komponent tahliliga bag’ishlandi. Lingvistik eksperiment metodlari orqali biz “Over” predlogli birikmalarning gapdagi ko’pincha subordinativ bog’lanish asosida sintaktik aloqaga kirishishini aniqladik. Bunda “Over” predlogli birikmalar fe’lning aniq va noaniq formalariga ( infinitive, sifatdosh) tobe bo’lib bir tomonlama subordinativ aloqaga kirishini isbotladik. Bundan tashqari “Over” predlogli birikmalar gapda oppozitiv bog’lanishda kelishi bilan ham harakterlanadi. O’tkazilgan lingvistik eksperimentlarga asosan “Over” predlogli birikmalar tayanch komponent bilan bilvosita bog’lanib, boshqa komponent bilan sintaktik bog’lanadi. “Over” predlogli birikmalar gapda uyushib ham keladi. Bunda ular gapning koordinativ komponentihis

II – Bob. “Over” predlogli birikmalarning sintaktik tahlili. 2.1. “Over” predlogli birikmalarning sintaktik – semantik tahlili . “Over” predlogli birikmalarning substansial belgisi. Avval aytib o’tkanimizdek, mazkur ishning asosini sintaksem tahlil tashkil etadi. Gap komponentlaridan farq qilib, sintaksema variant birligi hisoblanadi va tildosh variantlar sintaksemasini aks ettiradi, va o’zining turli sintaktik – semantik belgilar gap strukturasiga chuqur kirib boorishi bilan gap komponentlaridan farq qiladi. Yuqorida biz “Over” predlogli birikmalarni substansial (ot) sintaksema deb qaradik. “Over” predlogli birikmalarning quyidagi elementlar bilan birikishi ularning substansial belgisiga kiradi. I. Artikl bilan. 1. There were mists over the river. 2. A new wide road … would go over the m

2.2. “Over” predlogli birikmalarning substansial ifodalanishi. Quyidagi gaplarda ajratib ko’rsatilgan predlogli iboralar usul substansial sintaksemalarga misol bo’la oladi. 1… he glorified militarism after the manner of Treitschke (JR 228) 2… She embracet ne after a most fulsome manner … (JSG 241) Yuqoridagi xususiyatni isbotlash uchun this ravishi orqali yoki In what way? How? Savollarini qo’yish transformatsiyasi o’tkaziladi. Ko’rib chiqamiz: 1… he glorified militarism after the manner of Treitschke In what way did he glorify militarism? How did he glorified militarism? …he glorified militarism thus ; 2. She embraced me after a most fulsome manner… In what way did she embraced me? How did she embraced me? She embraced me thus ; Bu sintaksema manner, fashion, model so’zlari kiritilgan tu

2.3.“Over” predlogli birikmalarning lokotiv sintaksemani ifodalashi. Mazkur paragrafda “Over” predlogli birikmalarining substansial belgisidan tashqari lokotiv sintaktik – semantik belgisini ko’rib chiqamiz. “Lokotiv” termini lotin tilidan olingan bo’lib, joy ma’nosini bildiradi. Biz to’plagan misollarning ko’p qismini “Over” predlogli birikmalari ifodalagan lokotiv sintaksema tashkil etadi. Lokotiv sintaksema gaplarda fe’lning aniq va noaniq formasi bilan, ot bilan ifodalangan tayanch komponentga bir tomonlama yo’nalgan subordinativ (tobe) bog’lanish asosida gaplarda namoyon bo’ladi, ya’ni tobe komponent bo’lib qoladi. a) fe’lning aniq formasiga tobe. 1. The handle hooked over the seat. (H.E.F. p 238) 2. There was a three over the water. (H.E.F.) b) fe’lning noaniq shakliga tobe. 1. Ther

murojaat qilamiz. Lokotiv sintaksemani aniqlash uchun “there”, “here” o’rin hollari bilan yoki lokotiv sintaksemaning boshqa vositalari bilan “over” predlogli birikmalarini almashtirishdir. 1. We drove fast when we were over the bridge. (H.E.F. p 62) We drove fast when we were near the bridge. …when were in front of the bridge. … when we were at the bridge. … when were there. 2. I would have liked to drive over the new road. … I would have liked to drive there … Yuqoridagi transformatsiyalar “Over” predlogli birikmalarning sof lokotiv sintaksemani ifodalashni ko’rsatadi. Lokotiv sintaksemalarning leksik bazasi sifatida: konkret predmetlar (table, window), inson tanasi ( leg, face, forehead) va shu kabilar bilan ifodalanishi mumkin. Lokotiv sintaksemalarni ifodalovchi birikmalar tilshunos o

all came in the direction of me. … towards me 2. Then the clouds come over the mountain. in the direction of the mountain towards the mountains 3. I went in the direction of the bed. Yuqoridagi transformatsiya natijalari o’rganilayotgan sintaksemalarning allativ sintaksema dalolat beradi. Ingliz tilida allativ sintaksema ko’pincha “to come”, “to go”, “to look”, “to run”, “to walk”, “to push” kabi fe’llar bilan qo’llanadi. 2.5 . Temporal sintaksema. Biz yiqqan faktik misollar “Over” predlogli birikmalarining lokotiv – allativ kabi sintaktik – semantik xususiyatga ega bo’lishi bilan bir qatorda temporal, ya’ni vaqt ma’nosini bildiruvchi sintaktik – semantik xususiyatga ega. Temporal sintaksema olib borilgan tadqiqotlarga 1 asosan “then”, “now”, “at that time” moyil ravishlari bilan yoki “du

He packed during two hours. Yuqoridagi lingvistik eksperiment metodlariga asoslanib, biz “Over + 1” predlogli birikmalarning lokotiv, allativ sintaksemalarga ega ekanligi bilan birga temporal sintaksema ekanligini ham isbotladik. Ushbu bo’limda ko’rib chiqiladigan qator sintaksemalar umumiy sintaktik – semantik temporallik xususiyatiga ega. Ular asosan ot, olmosh uyg’unligidagi turli xil predlog, ayni paytda “after” predlogi bilan ifodalanadi. Avvalo bir nechta misollarni ko’rib chiqamiz. Quyidagi misollarda turli predlogli iboralar keltirilgan. 1 At noon a chin line of land appeared ahead of them to the North; 2 With the decision , some of her fear fell away… 3 I was just going out to have a drink before dinner /SMM, 56/ 4 After dinner she went into the bathroom…CPD, 95) Barcha ajratib k

2. With the decision , some of her fear fell away… After some of her fear fell away; 3. I was just going out to have a drink before dinner I was just going out to have a drink before dinner after ; 4. After dinner she went into the bathroom After she went into the bathroom. Yuqoridagi tajribaga 1,2,3-gaplarning bo’ysunmasligi fikrimizning isbotidir. Uni kengaytirish uchun ushbu misollarni ham keltiramiz: 1. That was after the war, wasn’t it? /MR, 61/ That was after… (Cp.And have such a time with him after. – KMS,26/; 2. No man can travel these hills after dark. /FCS 344/ No man can travel these hills after (Cp.;… though what happened after –TDL, 53) 3. …I could call back after lunch … /JGS 239/ … I could call back after… (Cp;He knew neither when he spoke nor after -/JGS, 73/; 4. They might

2. Don’t lose your head because of his health . Demak, yuqoridagi lingvistik eksperimentli metodlaridan ko’rinib turibdiki, “over + s” predlogli birikmalar o’zida pauzal sintaksemani ham aks ettiradi. 2.7. Kvantativ (miqdor) sintaksema. Kvantativ, ya’ni miqdor sintaksemasi biror narsaning miqdorini bildiradi va “how much?” “how many?” “how long” kabi so’roq so’zlari yordamida savol qo’yilib aniqlanadi. 1. The engine weight over a ton. (H.E.G 340) 2. We were something over a hundred. (Muxin p 200) Endi yuqorida keltirilgan gaplardan “Over” predlogli birikmalarni transformatsiya qilamiz. How much does the engine weigh? 2. How many were you? Yuqoridagi gaplarni transformatsiya qilish natijasi “over” predlogli gaplarning kvantativ sintaksemani berishni ko’rsatadi. Quyidagi “over” predlogli gap

2. Riani was asleep while wheeling. Demak, o’tkazilgan verbalizatsiyaning lingvistik eksperiment metodi “Over” predlogli birikmalarning aktiv sintaksemani o’zida ifodalaydi. Xulosa. Shunday qilib biz “Over” predlogli birikmalarni komponent va sintaksem tahlilda ko’rib o’tdik. Mazkur bitiruv ishda bu asosan “Over” predlogli birikmalarning ifoda usuliga ko’ra ish yuritdik, ya’ni formadan mazmunga qarab bordik. Biz mazkur bitiruv ishning birinchi qismida “Over” predlogli birikmalar sintaktik strukturasi, ya’ni yuzaki qoplanishni o’rgandik. Lingvistik eksperiment metodlari va modellar asosida biz “over” predlogli birikmalarning gapda asosan subordinativ (tobe) va koordinativ bog’lanish asosida sintaktik munosabatda bo’lishini aniqladik. Gap bo’laklari o’rtasida sintaktik bog’lanishni yuzaga ke

Yuqorida sanab o’tilgan sintaksemalar lingvistik metodi asosida o’rganildi. Qaysi transformatsiya metodini qo’llash u yoki bu sintaksemaning xususiyatidan kelib chiqdi. Lokotiv, allativ, temporal sintaksemalarni aniqlash uchun ularning variantlari bilan almashtirib aniqlagan bo’lsak, kvantiv, pauzal sintaksemalarni savol qo’yish orqali, aktiv sintaksemani verbalizatsiya (fe’lga aylantirib) transformatsiya metodi orqali aniqladik. “Over” predlogli birikmalar ko’p hollarda lokotiv sintaksemani o’zida namayon etadi. Ular gapda fe’lning aniq va noaniq formasiga, otga, sifatga subordinativ bog’lanish asosida bog’lanadi. Ular gapda erkin joylashadi, ya’ni ular gapning boshida, o’rtasida va oxirida kelishi mumkin. “Over” predlogli birikmalarining lokotivlik sintaktik – semantik belgisini aniqlas

Umumiy xulosa Demak, mazkur bitiruv ishda “Over” predlogli birikmalar bo’linmaydigan sintaktik birlik sifatida ikki bosqichda gapning komponentlari va sintaksem analizda ingliz tilida o’rganiladi. Birinchi bo’limda ishning birinchi bosqichi bo’lgan komponent tahlilni o’rgandik, bu bosqichda sintaktik bog’lanishlar va gap komponentlari aniqlandi. Ikkinchi bosqichda biz “Over” prelogli birikmalarni sintaksem tahlilda ko’rib chiqdik. Sintaksemalar gap komponentlaridan farq qilib, o’zida u yoki bu gap komponent pozitsiyasida kelishi gapning komponentlari va sintaksem tahlili bir – biri bilan bog’lanishini ko’rsatadi. “Over” predlogli birikmalari ifodalagan barcha sintaksemalar bir - biridan izchil farq qiladi.

“ Over ” predlogli birikmalar bilan ifodalangan sintaksemalarning paradigmatik qatori Ilova I

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar. 1. Каушанская В . А “ Грамматика английского языка ” Ленинград 1967 2. O’.Hoshimov J.Bo’ronov “Ingliz tili grammatikasining pormativ kursi” Toshkent 1983 3. А.М.Мухин “Лингвистечиский анализ” 4. A . M . Muxin “Синтаксемный анализ и проблема уровный языка” Ленинград 1980 5. Баданина А.Н “Предложеноимиыным сочетания for + имя при глаголе в структуре в английски предложения” кон. Дос. Горьний 1979 6. Цернинио Э.В “Лексические и синтактически глоголный конструкции с предлогом with в современном английском языке” Конд. Дис. Л. 1973 7. Бархударов А.С “О повурхностном и глубинном синтаксис” 1874 8. Калолова К.Н “Грамматическая грамматика английский языка” Москва 1996 9. E.M.Gordon “ Grammar of Present day English” Moscow 1974 10. Аксаненко Б.Н “Предлоги английско

18. Мухин А.М “Падежи и предлоге В нк Категория падежа в структуре и система языка (материали научной конфенциее)” 19.Поченцов Г.Г “Конструктивный анализ структуры предложения” Киев 1971 20. Palmer H.B “The new method Grammar” London 1957 Lug ’ atlar 1. Баре – Большой Англо – русский словарь I - том Moscow 1987 II том Moscow 1988 2. APS – Англо – русский словарь 3. В.Мюллер С.Боянус Англо – русский словарь М 2002 4. ДЕЛВ – Дубробин “Англо – русский словарь” Мок c ва 1951 5. HOD – Horuby Oxford dictionary Москва 1994

Shartli belgilar va qisqartmalar

Купить